Adhikarana ௧ (௧-௨) · Śloka ௨
அதாதோ தூமநஸ்யகவலக்ரஹசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातो धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அதேத்யாதி| கவலஶப்தேநாத்ர சிகித்ஸிதஸாதஶ்யாத்கண்டூஷப்ரதிஸாரணே உபலக்ஷ்யேதே||௧-௨||
Adhikarana ௨ (௩) · Śloka ௩
தூமஃ பஞ்சவிதோ பவதி; தத்யதா- ப்ராயோகிகஃ, ஸ்நைஹிகோ, வைரேசநிகஃ, காஸக்நோ, வாமநீயஶ்சேதி ||௩||
धूमः पञ्चविधो भवति; तद्यथा- प्रायोगिकः, स्नैहिको, वैरेचनिकः, कासघ्नो, वामनीयश्चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
தேஷ்வாத்யஸ்ய தூமஸ்ய விஷயபேதப்ரதிபாதநாய பாஞ்சவித்யாமாஹ- தூம இத்யாதி| காஸக்நவாமநீயயோரத்ரைவாந்தர்பாவாத்த்ரிவித இத்யந்யே| தத்ர ப்ரயோகஃ ஸ்வஸ்தஸ்ய ஸததோபயோகஸ்தத்ர ஸாதுஃ ப்ராயோகிகஃ; ஸ ச ஶ்லேஷ்மாணமுத்க்லேஶயதி, உத்க்லிஷ்டஂ சாபகர்ஷதி, ஶமயதி வாதஂ, ஸ்நேஹநவிரேசநாப்யாஂ துல்யத்வாத்| காஸஹரத்வாத் காஸக்நஃ; ஸ புநருரஃகண்டரோகஹரோऽப்யாவஸ்திக ஏவ| அபிஷ்யண்ணஶிரஸி ஶிரோ விரேசயதீதி விரேசநஃ, விரேசந ஏவ வைரேசநஃ; வைரேசநஃ ஶ்லேஷ்மாணமுத்க்லேஶ்யாபகர்ஷயதி, ரௌக்ஷ்யாத்தைக்ஷ்ண்யாதௌஷ்ண்யாத்வைஶத்யாச்ச| ரூக்ஷஸ்ய ஸ்நேஹாய ப்ரபவதீதி ஸ்நைஹிகஃ; ஸ ச வாதஂ ஶமயதி, ஸ்நேஹநாதுபலேபநாச்ச| வாமயதீதி வாமநீயஃ, ஸ புநருத்கஷ்டகபாபிபந்நகண்டோரஸஃ||௩||
Adhikarana ௩ (௪) · Śloka ௪
தத்ரைலாதிநா குஷ்டதகரவர்ஜ்யேந ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டேந த்வாதஶாங்குலஂ ஶரகாண்டமங்குலிபரிணாஹஂ க்ஷௌமேணாஷ்டாங்குலஂ வேஷ்டயித்வா லேபயேதேஷா வர்திஃ ப்ராயோகிகே , ஸ்நேஹபலஸாரமதூச்சிஷ்டஸர்ஜரஸகுக்குலுப்ரபதிபிஃ ஸ்நேஹமிஶ்ரைஃ ஸ்நைஹிகே, ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்வைரேசநே, பஹதீகண்டகாரிகாத்ரிகடுகாஸமர்தஹிங்க்விங்குதீத்வங்மநஃஶிலாச்சிந்நருஹாகர்கடஶங்கீப்ரபதிபிஃ காஸஹரைஶ்ச காஸக்நே, ஸ்நாயுசர்மகுரஶங்ககர்கடகாஸ்திஶுஷ்கமத்ஸ்யவல்லூரகமிப்ரபதிபிர்வாமநீயைஶ்ச வாமநீயே ||௪||
तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्ज्येन श्लक्ष्णपिष्टेन द्वादशाङ्गुलं शरकाण्डमङ्गुलिपरिणाहं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्टयित्वा लेपयेदेषा वर्तिः प्रायोगिके , स्नेहफलसारमधूच्छिष्टसर्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेहमिश्रैः स्नैहिके, शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने, बृहतीकण्टकारिकात्रिकटुकासमर्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कासहरैश्च कासघ्ने, स्नायुचर्मखुरशृङ्गकर्कटकास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्च वामनीये ||४||
🔊 Audio coming soon
தஸ்ய பஞ்சவிதஸ்யாபி தஹநபாஹ்யாஶ்ரயதூமவர்திஸாதநத்ரவ்யாணி நிர்திஶந்நாஹ- தத்ரைலாதிநேத்யாதி| ஏலாதிவர்கே குஷ்டதகரௌ வர்ஜ்யௌ| ததா ச நிமிஃ- “தூமோ ஹி வக்ரகுஷ்டாப்யாஂ விலாலயதி ஶக்திதஃ| மஸ்திஷ்கஂ தத்தி விஷ்யண்ணஂ நாஶாய ப்ரதிபத்யதே”- இதி| தஸ்மாத் குஷ்டதகரவர்ஜிதேநைலாதிநா லேபயேத்| ஶரகாண்டஃ ஶரேஷிகா| அங்குலிபரிணாஹஂ கநிஷ்டிகாங்குலிஸமஸ்தௌல்யஂ; அந்தயோத்ர்வ்யங்குலஂ விஹாய வர்திஃ| ஶரகாண்டஸ்ய ஸுகாபகர்ஷணார்தஂ க்ஷௌமேணாஷ்டாங்குலவேஷ்டநம்| யதேததஷ்டாங்குலஂ வர்திப்ரமாணமுக்தஂ ப்ராயோகிகே ததஷ்டசத்வாரிஂஶதங்குலே நேத்ரே ஜ்ஞாதவ்யஂ, ஸர்வதூமநேத்ரேப்யஃ ஷட்பாகப்ரமாணா வர்திஃ கார்யேதி தந்த்ராந்தரப்ரதிபாதநாத்| ததா ச விதேஹஃ- “அங்குஷ்டபரிணாஹேந மத்யே ஸ்தூலாऽந்தயோஸ்தநுஃ| தூமநேத்ரஸ்ய ஷட்பாகஂ வர்திமாநஂ ப்ரசக்ஷதே”- இதி (ஶரகாண்டஸ்ய மாநஂ போத்யம்)| ஸ்நேஹபலஸாரமதூச்சிஷ்டேத்யாதி| ஸ்நேஹபலாநாஂ திலாதிஶிக்ருபிபீதகாதிபலாநாஂ, ஸாரஃ ததந்தர்கதோ மஜ்ஜா| ததா நேத்ரசதுர்பாகேந ஶரேஷிகா க்ராஹ்யா, ஏவஂ ஸ்நைஹிகாதிஷு சதுர்ஷ்வபி தூமேஷு யதாஸ்வஂ நேத்ரமாநாத் ஷஷ்டபாகேந வர்திப்ரமாணமுக்தஂ பவதி| ப்ரபதிக்ரஹணேந த்ராக்ஷாஸல்லகீகபுராதிகம்| ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யாணி விடங்ககரமஞ்ஜரீமதுஶிக்ருஸூர்யவல்லீபீலுபிப்பலீஸித்தார்தகஸுரஸார்ஜகப்ரபதீநி| காஸஹரைஶ்சேதி காஸஹராணி குணோபவர்ணநே ஶாஸ்த்ரே தத்ப்ரதிஷேதே ச ப்ரோக்தாநி| ஸ்நாயுசர்மேத்யாதி| வாமநீயத்ரவ்யாணி மதநபலாதீநி ஸஂஶோதநஸஂஶமநீயோக்தாநி||௪||
Adhikarana ௪ (௫) · Śloka ௫
தத்ர பஸ்திநேத்ரத்ரவ்யைர்தூமநேத்ரத்ரவ்யாணி வ்யாக்யாதாநி பவந்தி | தூமநேத்ரஂ து கநிஷ்டிகாபரிணாஹமக்ரே கலாயமாத்ரஸ்ரோதோ மூலேऽங்குஷ்டபரிணாஹஂ தூமவர்திப்ரவேஶஸ்ரோதோऽங்குலாந்யஷ்டசத்வாரிஂஶத் ப்ராயோகிகே, த்வாத்ரிஂஶத் ஸ்நேஹநே, சதுர்விஂஶதிர்வைரேசநே, ஷோடஶாங்குலஂ காஸக்நே வாமநீயே ச | ஏதேऽபி கோலாஸ்திமாத்ரச்சித்ரே பவதஃ | வ்ரணநேத்ரமஷ்டாங்குலஂ வ்ரணதூபநார்தஂ கலாயபரிமண்டலஂ குலத்தவாஹிஸ்ரோத இதி ||௫||
तत्र बस्तिनेत्रद्रव्यैर्धूमनेत्रद्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति | धूमनेत्रं तु कनिष्ठिकापरिणाहमग्रे कलायमात्रस्रोतो मूलेऽङ्गुष्ठपरिणाहं धूमवर्तिप्रवेशस्रोतोऽङ्गुलान्यष्टचत्वारिंशत् प्रायोगिके, द्वात्रिंशत् स्नेहने, चतुर्विंशतिर्वैरेचने, षोडशाङ्गुलं कासघ्ने वामनीये च | एतेऽपि कोलास्थिमात्रच्छिद्रे भवतः | व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं व्रणधूपनार्थं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहिस्रोत इति ||५||
🔊 Audio coming soon
அத்ரைவ தூமநேத்ரத்ரவ்யாணி ஸங்க்ஷேபார்தமதிதேஶேநாதிதிஶந்நாஹ- தத்ர பஸ்திநேத்ரத்ரவ்யைரித்யாதி| பஸ்திநேத்ரத்ரவ்யைஃ ஸுவர்ணரூப்யத்ரபுஸீஸதாம்ரகாஂஸ்யாதிபிஃ| அத ஊர்த்வஂ நேத்ரஸ்ய தீர்கத்வச்சித்ராணாஂ ப்ரமாணமாஹ- தூமநேத்ரமித்யாதி| கநிஷ்டிகாபரிணாஹமிதி கநிஷ்டிகாஸமஸ்தூலம்| அக்ரே முகநாஸிகாப்ரணயநஸ்தாநே, மூலே வர்திஸஂவரணஸ்தாநே, அங்குஷ்டபரிணாஹம் அங்குஷ்டஸமஸ்தூலம்| தூமவர்திப்ரவேஶஸ்ரோத இதி யாவதா ஸ்ரோதஸா தூமவர்திப்ரவேஶோ பவதி தாவந்மாத்ரஸ்ரோதஸ்கம்| மூலச்சித்ரமாநஂ சதுர்ஷ்வபி ப்ரதிபாத்ய பதக்தைர்த்யமாநமாஹ- அங்குலாந்யஷ்டசத்வாரிஂஶதித்யாதி| தஶாங்குலஂ வா வாமநீயமிதி கேசித் படந்தி, தச்ச கயதாஸேந விதேஹமதாநுஸாரிணாऽஸம்யகிதி ப்ரதிபாதிதம்| ஜுத்ரிகோஷாபலிதபர்வத்ரயவிரசிதத்வஂ நேத்ரஸ்ய தந்த்ராந்தராதவகந்தவ்யம்| வ்ரணநேத்ரமஷ்டாங்குலமித்யாதி| கலாயபரிமண்டலஂ குடிகாமுகம்||௫||
Adhikarana ௫ (௬-௯) · Śloka ௯
அத ஸுகோபவிஷ்டஃ ஸுமநா ஜ்வதோதஷ்டிரதந்த்ரிதஃ ஸ்நேஹாக்ததீப்தாக்ராஂ வர்திஂ நேத்ரஸ்ரோதஸி ப்ரணிதாய தூமஂ பிபேத் ||௬|| முகேந தஂ பிபேத் பூர்வஂ நாஸிகாப்யாஂ ததஃ பிபேத் | முகபீதஂ முகேநைவ வமேத் பீதஂ ச நாஸயா ||௭|| முகேந தூமமாதாய நாஸிகாப்யாஂ ந நிர்ஹரேத் | தேந ஹி ப்ரதிலோமேந தஷ்டிஸ்தத்ர நிஹந்யதே ||௮|| விஶேஷதஸ்து ப்ராயோகிகஂ க்ராணேநாததீத, ஸ்நைஹிகஂ முகநாஸாப்யாஂ, நாஸிகயா வைரேசநிகஂ, முகேநைவேதரௌ ||௯||
अथ सुखोपविष्टः सुमना ऋज्वधोदृष्टिरतन्द्रितः स्नेहाक्तदीप्ताग्रां वर्तिं नेत्रस्रोतसि प्रणिधाय धूमं पिबेत् ||६|| मुखेन तं पिबेत् पूर्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् | मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतं च नासया ||७|| मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् | तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र निहन्यते ||८|| विशेषतस्तु प्रायोगिकं घ्राणेनाददीत, स्नैहिकं मुखनासाभ्यां, नासिकया वैरेचनिकं, मुखेनैवेतरौ ||९||
🔊 Audio coming soon
அதாநந்தரஂ தூமபாநவிதாநமாஹ- அத ஸுகோபவிஷ்ட இத்யாதி| ஸுகோபவிஷ்ட ஜ்வதோதஷ்டிரிதி காயநியமஃ| ஸுமநா இதி க்ரோதாத்யபகமாந்மநோநியமஃ| அதந்த்ரிதஃ அநலஸஃ| ஸ்நேஹாக்ததீப்தாக்ராமிதி பூர்வஂ ஸ்நேஹாக்தாஂ பஶ்சாத்தீப்தாக்ராம்| முகேநேத்யாதி உபயமார்கபாநார்ஹோ முகேந பூர்வஂ பிபேத் பஶ்சாந்நாஸிகயேதி| ததுபயபீதஂ பஞ்சப்ரகாரமப்யுரஃப்ராப்தஂ முகேந வமநீயஂ ந கதமபி நாஸிகயேதி தர்ஶயந்நாஹ- முகபீதமித்யாதி| முகேந பீதஂ முகேநைவ வமேத், நாஸிகயாऽபி பீதஂ முகேநைவ வமேத்| ப்ரதிலோமேந வ்யாபதமாஹ- ப்ரதிலோமேநேத்யாதி| ததா ச சக்ஷுஷ்யேணஃ- “நிர்வமேத்து முகேநைவ நாஸயா ந கதஞ்சந| விலோமதோ கதோ தூமஃ குர்யாத்தர்ஶநவிப்ரமம்”- இதி| விஶேஷதஸ்து ப்ராயோகிகமித்யாதி| ஶிரோகததமநீநாஂ லக்ஷணவிஶேஷமாஶ்ரித்ய ப்ராயோகிகஂ க்ராணேநாததீத, ஸாமாந்யதஃ புநருரஃஶிரோரோகஸம்பவாநாமுபயமார்கேணாபி, தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத்; ததாச விதேஹஃ- “ப்ரயோகபாநே பூர்வஂ வா நாஸயா தூமமாசரேத்”- இதி| பூர்வஂ வா நாஸயா தூமமாசரேதித்யநேந க்வசிந்முகேநாபி ப்ராக் பேய இத்யவகம்யதே| உபயமார்கபாநஹேதுஶ்சக்ஷுஷ்யேணதர்ஶிதோ யதா- “உரஃகண்டாதிரோகேஷு முகேநைவ பிபேந்நரஃ| ஶிரஃகர்ணாக்ஷிநாஸாஸ்தே நாஸாதோ தூமமாசரேத்”- இதி| ஸ்நைஹிகஂ முகநாஸாப்யாமிதி கண்டோரஃஸமாஶ்ரிதே வாதே முகேந, ஶிரஃஸமாஶ்ரிதே வாதே நாஸயா, உபயமார்கேண பாநார்ஹோ முகேந பூர்வஂ பிபேத்பஶ்சாந்நாஸிகயேதி| வைரேசநிகமிதி உத்க்லிஷ்டகபாபிவ்யாப்தகண்டோரஸோ நாஸயா, அநுத்க்லிஷ்டகபஃ புநர்வைரேசநிகமபி ப்ராக்வக்த்ரேண; ததா ச வாக்படஃ- “ப்ராக் பிபேந்நாஸயோத்க்லிஷ்டே தோஷே க்ராணஶிரோகதே| உத்க்லேஶநார்தஂ வக்த்ரேண விபரீதஂ து கண்டகே”-| முகேநைவேதி இதரௌ காஸக்நவாமநீயௌ முகேநைவ பேயௌ, காஸஸ்ய வாமநீயஸ்ய ச ரோகஸ்யோரஃகண்டகத்வாத்||௬-௯||
Adhikarana ௬ (௧௦) · Śloka ௧௦
தத்ர ப்ராயோகிகே வர்திஂ வ்யபகதஶரகாண்டாஂ நிவாதாதபஶுஷ்காமங்காரேஷ்வவதீப்ய நேத்ரமூலஸ்ரோதஸி ப்ரயுஜ்ய தூமமாஹரேதி ப்ரூயாத்; ஏவஂ ஸ்நேஹநஂ வைரேசநிகஂ ச குர்யாதிதி | இதரயோர்வ்யபேததூமாங்காரே ஸ்திரே ஸமாஹிதே ஶராவே ப்ரக்ஷிப்ய வர்திஂ மூலச்சித்ரேணாந்யேந ஶராவேண பிதாய தஸ்மிந் சித்ரே நேத்ரமூலஂ ஸஂயோஜ்ய தூமமாஸேவேத, ப்ரஶாந்தே தூமே வர்திமவஶிஷ்டாஂ ப்ரக்ஷிப்ய புநரபி தூமஂ பாயயேதாதோஷவிஶுத்தேஃ; ஏஷ தூமபாநோபாயவிதிஃ ||௧௦||
तत्र प्रायोगिके वर्तिं व्यपगतशरकाण्डां निवातातपशुष्कामङ्गारेष्ववदीप्य नेत्रमूलस्रोतसि प्रयुज्य धूममाहरेति ब्रूयात्; एवं स्नेहनं वैरेचनिकं च कुर्यादिति | इतरयोर्व्यपेतधूमाङ्गारे स्थिरे समाहिते शरावे प्रक्षिप्य वर्तिं मूलच्छिद्रेणान्येन शरावेण पिधाय तस्मिन् छिद्रे नेत्रमूलं संयोज्य धूममासेवेत, प्रशान्ते धूमे वर्तिमवशिष्टां प्रक्षिप्य पुनरपि धूमं पाययेदादोषविशुद्धेः; एष धूमपानोपायविधिः ||१०||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ப்ராயோகிகே வர்திமித்யாதி| ஸ்திரே அசலே| ஸமாஹிதே ஶோபநகாரிதயா ஸ்தாபிதே| மூலச்சித்ரேணோதி மூலே சித்ரஂ யஸ்ய தேந மூலச்சித்ரேணாந்யேந ஶராவேண| வர்திஂ தூமவர்திஂ சூர்ணஂ வா||௧௦||
Adhikarana ௭ (௧௧) · Śloka ௧௧
தத்ர ஶோகஶ்ரமபயாமர்ஷௌஷ்ண்யவிஷரக்தபித்தமதமூர்ச்சாதாஹபிபாஸாபாண்டுரோகதாலுஶோஷச்சர்திஶிரோऽபிகாதோத்காராபதர்பித- திமிரப்ரமேஹோதராத்மாநோர்த்வவாதார்தா பாலவத்ததுர்பலவிரிக்தாஸ்தாபிதஜாகரிதகர்பிணீரூக்ஷக்ஷீணக்ஷதோரஸ்க- மதுகதததிதுக்தமத்ஸ்யமத்யயவாகூபீதால்பகபாஶ்ச ந தூமமாஸேவேரந் ||௧௧||
तत्र शोकश्रमभयामर्षौष्ण्यविषरक्तपित्तमदमूर्च्छादाहपिपासापाण्डुरोगतालुशोषच्छर्दिशिरोऽभिघातोद्गारापतर्पित- तिमिरप्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववातार्ता बालवृद्धदुर्बलविरिक्तास्थापितजागरितगर्भिणीरूक्षक्षीणक्षतोरस्क- मधुघृतदधिदुग्धमत्स्यमद्ययवागूपीताल्पकफाश्च न धूममासेवेरन् ||११||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ தூமாநர்ஹோபதேஶஃ- தத்ர ஶோகஶ்ரமபயேத்யாதி| தத்ர ஶோகாதிபிரூர்த்வவாதாந்தைஃ ஸஹார்தஶப்தஃ ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே||௧௧||
Adhikarana ௮ (௧௨) · Śloka ௧௨
அகாலபீதஃ குருதே ப்ரமஂ மூர்ச்சாஂ ஶிரோருஜம் | க்ராணஶ்ரோத்ராக்ஷிஜிஹ்வாநாமுபகாதஂ ச தாருணம் ||௧௨||
अकालपीतः कुरुते भ्रमं मूर्च्छां शिरोरुजम् | घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातं च दारुणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
அகாலபீதஸ்ய வ்யாபதுத்பவஂ தர்ஶயந்நாஹ- அகாலபீத இத்யாதி||௧௨||
Adhikarana ௯ (௧௩) · Śloka ௧௩
ஆத்யாஸ்து த்ரயோ தூமா த்வாதஶஸு காலேஷூபாதேயாஃ | தத்யதா- க்ஷுததந்தப்ரக்ஷாலநநஸ்யஸ்நாநபோஜநதிவாஸ்வப்நமைதுநச்சர்திமூத்ரோச்சாரஹஸிதருஷிதஶஸ்த்ரகர்மாந்தேஷ்விதி | தத்ர விபாகோ- மூத்ரோச்சாரக்ஷவதுஹஸிதருஷிதமைதுநாந்தேஷு ஸ்நைஹிகஃ, ஸ்நாநச்சர்தநதிவாஸ்வப்நாந்தேஷு வைரேசநிகஃ, தந்தப்ரக்ஷாலநஸ்ய ஸ்நாநபோஜநஶஸ்த்ரகர்மாந்தேஷு ப்ராயோகிக இதி ||௧௩||
आद्यास्तु त्रयो धूमा द्वादशसु कालेषूपादेयाः | तद्यथा- क्षुतदन्तप्रक्षालननस्यस्नानभोजनदिवास्वप्नमैथुनच्छर्दिमूत्रोच्चारहसितरुषितशस्त्रकर्मान्तेष्विति | तत्र विभागो- मूत्रोच्चारक्षवथुहसितरुषितमैथुनान्तेषु स्नैहिकः, स्नानच्छर्दनदिवास्वप्नान्तेषु वैरेचनिकः, दन्तप्रक्षालनस्य स्नानभोजनशस्त्रकर्मान्तेषु प्रायोगिक इति ||१३||
🔊 Audio coming soon
கஃ புநர்தூமஸ்ய பாநகால இத்யாஹ- ஆத்யஸ்து த்ரயோ தூமா இத்யாதி| ருஷிதஂ க்ரோதஃ||௧௩||
Adhikarana ௧௦ (௧௪) · Śloka ௧௪
தத்ர ஸ்நைஹிகோ வாதஂ ஶமயதி, ஸ்நேஹாதுபலேபாச்ச; வைரேசநஃ ஶ்லேஷ்மாணமுத்க்லேஶ்யாபகர்ஷதி, ரௌக்ஷ்யாத்தைக்ஷ்ண்யாதௌஷ்ண்யாத்வைஶத்யாச்ச; ப்ராயோகிகஃ ஶ்லேஷ்மாணமுத்க்லேஶயத்யுத்க்லிஷ்டஂ சாபகர்ஷதி ஶமயதி வாதஂ ஸாதாரணத்வாத் பூர்வாப்யாமிதி ||௧௪||
तत्र स्नैहिको वातं शमयति, स्नेहादुपलेपाच्च; वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्वैशद्याच्च; प्रायोगिकः श्लेष्माणमुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति शमयति वातं साधारणत्वात् पूर्वाभ्यामिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ கார்யமாஹ- தத்ர ஸ்நைஹிகோ வாதமித்யாதி| குதஃ புநரயஂ கபோத்க்லேஶாபகர்ஷணவாதஶமநாநி கரோதீத்யாஹ- ஸாதாரணத்வாதிதி; ஸாதாரணத்வாத் பூர்வாப்யாஂ ஸ்நேஹநவிரேசநாப்யாஂ துல்யத்வாதித்யர்தஃ||௧௪||
Adhikarana ௧௧ (௧௫-௧௬) · Śloka ௧௬
பவதி சாத்ர- நரோ தூமோபயோகாச்ச ப்ரஸந்நேந்த்ரியவாங்மநாஃ | தடகேஶத்விஜஶ்மஶ்ருஃ ஸுகந்திவிஶதாநநஃ ||௧௫|| ததா காஸஶ்வாஸாரோசகாஸ்யோபலேபஸ்வரபேதமுகாஸ்ராவக்ஷவதுவமதுக்ரததந்த்ராநித்ராஹநுமந்யாஸ்தம்பாஃ பீநஸஶிரோரோககர்ணாக்ஷிஶூலா வாதகபநிமித்தாஶ்சாஸ்ய முகரோகா ந பவந்தி ||௧௬||
भवति चात्र- नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः | दृढकेशद्विजश्मश्रुः सुगन्धिविशदाननः ||१५|| तथा कासश्वासारोचकास्योपलेपस्वरभेदमुखास्रावक्षवथुवमथुक्रथतन्द्रानिद्राहनुमन्यास्तम्भाः पीनसशिरोरोगकर्णाक्षिशूला वातकफनिमित्ताश्चास्य मुखरोगा न भवन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
தூமோபயோகபலமாஹ- பவதி சாத்ரேத்யாதி| க்ரதஃ அகஸ்மாதுச்ச்வாஸாவரோதஃ||௧௫-௧௬||
Adhikarana ௧௨ (௧௭) · Śloka ௧௭
தஸ்ய யோகாயோகாதியோகா விஜ்ஞாதவ்யாஃ | தத்ர யோகோ ரோகப்ரஶமநஃ, அயோகோ ரோகாப்ரஶமநஃ, தாலுகலஶோஷபரிதாஹபிபாஸாமூர்ச்சாப்ரமமதகர்ணக்ஷ்வேடதஷ்டிநாஸாரோகதௌர்பல்யாந்யதியோகோ ஜநயதி ||௧௭||
तस्य योगायोगातियोगा विज्ञातव्याः | तत्र योगो रोगप्रशमनः, अयोगो रोगाप्रशमनः, तालुगलशोषपरिदाहपिपासामूर्च्छाभ्रममदकर्णक्ष्वेडदृष्टिनासारोगदौर्बल्यान्यतियोगो जनयति ||१७||
🔊 Audio coming soon
தத்ரேத்யாதி| தஷ்டிநாஸயோ ரோகதௌர்பல்யாப்யாஂ ஸம்பந்தஃ| அதியோகோ ஜநயதீத்யஸ்யாக்ரே ‘தத்ர ஸர்பிஃபாநநாவநாஞ்ஜநதர்பணாநி விதத்யாத்’ இதி கேசித் படந்தி||௧௭||
Adhikarana ௧௩ (௧௮) · Śloka ௧௮
ப்ராயோகிகஂ த்ரீஂஸ்த்ரீநுச்ச்வாஸாநாததீத முகநாஸிகாப்யாஂ ச பர்யாயாஂஸ்த்ரீஂஶ்சதுரோ வேதி, ஸ்நைஹிகஂ யாவதஶ்ருபவத்திஃ, வைரேசநிகமாதோஷதர்ஶநாத், திலதண்டுலயவாகூபீதேந பாதவ்யோ வாமநீயஃ, க்ராஸாந்தரேஷு காஸக்ந இதி ||௧௮||
प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत मुखनासिकाभ्यां च पर्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति, स्नैहिकं यावदश्रुपवृत्तिः, वैरेचनिकमादोषदर्शनात्, तिलतण्डुलयवागूपीतेन पातव्यो वामनीयः, ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ப்ராயோகிகாதீநாஂ பாநமர்யாதாமாஹ- ப்ராயோகிகமித்யாதி| முகநாஸிகாப்யாமிதி தோஷஸ்தாநமவேக்ஷ்யோசிதமார்கேணாததீத| த்ரீஂஸ்த்ரீநுச்ச்வாஸாந் கதிஸங்க்யாகாநாததீதேத்யாஹ- பர்யாயாஂஸ்த்ரீஂஶ்சதுரோ வேதி|- பர்யாயஃ பரிபாடீ, உச்ச்வாஸத்ரயேணைகஃ பர்யாயஃ, தாந் பர்யாயாந் த்ரீஂஶ்சதுரோ வா தோஷபுருஷபலமவேக்ஷ்ய; ஏததுக்தஂ பவதி- த்ரிபிஃஆதாநவிஸர்கைஸ்த்ரீந் வாராஂஶ்சதுரோ வா தூமஃ பாதவ்யஃ| வாஶப்தோऽத்ர வ்யவஸ்தாயாம்| தேந தந்த்ராந்தரவ்யவஸ்திதோऽர்தோऽத்ரஜ்ஞாதவ்யஃ| ததாச தூமபாநமாத்ராவிதாநே நிமிஃ- “தூமபாநே து விஜ்ஞேய உச்ச்வாஸஸ்த்ரிகுணஃ கலாஃ| திஸ்ரஃ கலாஶ்சாத்ர மாத்ரா ப்ரமாணஂ ஸ்யாத்த்ரிமாத்ரிகம்||பிபேத் ஸ்வஸ்தவிதௌ மாத்ராஂ துர்பலஸ்து கலாஂ பிபேத்| அபிஷ்யண்ணே ப்ரமாணஂ ஸ்யாத் ப்ரமாணஂ ச பிபேத்ருஜி”- இதி| ஸ்நைஹிகமித்யாதி| யாவதஶ்ருப்ரவத்திரிதி பலவதி புருஷே, துர்பலே ச ப்ராயோகிகவத்| ததாச போஜஃ- “ப்ரமாணஂ ஸ்நேஹிகே தூமே கஶோ மாத்ராஂ பிபேந்நரஃ| பலவாஂஸ்து பிபேத்தாவத்யாவதஶ்ருர்ந கச்சதி”- இதி| வைரேசநிகமாதோஷதர்ஶநாதிதி தோஷஸ்ய கபாக்யஸ்ய விகதஸ்ய தர்ஶநஂ யாவத்| அத ஏவ தந்த்ராந்தரே ஶோதநஸ்யைகஸ்மிந் திநே த்ரிஶ்சதுர்வா பாநஂ ப்ரதிபாதிதம்| ததா ச தந்த்ராந்தரஂ- “ஸகத் பிபேத் ஸ்நேஹநீயஂ ப்ரயோகே ஸகதேவ ச| த்விர்வா விரேசநீயஂ து த்ரிஶ்சதுர்வா பிபேந்நரஃ”- இதி| விஶிஷ்டதூமபாநே பூர்வஂ கரணீயமாஹ- திலதண்டுலேத்யாதி| வமநகால ஏவாகண்டஂ திலாதியவாகூபீதேந வாமநீயோ தூமஃ பாதவ்யோ யாவத் ‘பித்தே கபஸ்யாநு ஸுகஂ ப்ரவத்தே’ இத்யாதிவாக்யோக்தஂ ஸம்யக்வாந்தலக்ஷணமிதி| க்ராஸாந்தரேஷ்விதி கவலயோஃ கவலாநாஂ வாऽந்தரே, அந்தரஂ மத்யமித்யர்தஃ| ‘க்ராஸாந்தே’ இத்யந்யே படந்தி, ததா ‘போஜநஸ்யோத்தரே’ இத்யபரே படந்தி| காஸக்நஶ்ச வைரேசநிகவத் த்ரிஶ்சதுர்வா யாவத்விகதகபஹரணம்| ததா ச சரகஃ- “முகேந வைரேசநவத் காஸவாந் தூமமாபிபேத்”||௧௮||
Adhikarana ௧௪ (௧௯-௨௦) · Śloka ௨௦
வ்ரணதூமஂ ஶராவஸம்புடோபநீதேந நேத்ரேண வ்ரணமாநயேத், தூமபாநாத்வேதநோபஶமோ வ்ரணவைஶத்யமாஸ்ராவோபஶமஶ்ச பவதி ||௧௯|| விதிரேஷ ஸமாஸேந தூமஸ்யாபிஹிதோ மயா | நஸ்யஸ்யாதஃ ப்ரவக்ஷ்யாமி விதிஂ நிரவஶேஷதஃ ||௨௦||
व्रणधूमं शरावसम्पुटोपनीतेन नेत्रेण व्रणमानयेत्, धूमपानाद्वेदनोपशमो व्रणवैशद्यमास्रावोपशमश्च भवति ||१९|| विधिरेष समासेन धूमस्याभिहितो मया | नस्यस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं निरवशेषतः ||२०||
🔊 Audio coming soon
அதோ வ்ரணதூபநவிதாநஂ- வ்ரணதூமமித்யாதி| ஸமாஸேந ஸங்க்ஷேபேணேத்யர்தஃ||௧௯-௨௦||
Adhikarana ௧௫ (௨௧) · Śloka ௨௧
ஔஷதமௌஷதஸித்தோ வா ஸ்நேஹோ நாஸிகாப்யாஂ தீயத இதி நஸ்யம் | தத்த்விவிதஂ ஶிரோவிரேசநஂ, ஸ்நேஹநஂ ச | தத்த்விவிதமபி பஞ்சதா | தத்யதா- நஸ்யஂ, ஶிரோவிரேசநஂ, ப்ரதிமர்ஶோ, அவபீடஃ, ப்ரதமநஂ ச | தேஷு நஸ்யஂ ப்ரதாநஂ ஶிரோவிரேசநஂ ச; நஸ்யவிகல்பஃ ப்ரதிமர்ஶஃ, ஶிரோவிரேசநவிகல்போऽவபீடஃ ப்ரதமநஂ ச; ததோ நஸ்யஶப்தஃ பஞ்சதா நியமிதஃ ||௨௧||
औषधमौषधसिद्धो वा स्नेहो नासिकाभ्यां दीयत इति नस्यम् | तद्द्विविधं शिरोविरेचनं, स्नेहनं च | तद्द्विविधमपि पञ्चधा | तद्यथा- नस्यं, शिरोविरेचनं, प्रतिमर्शो, अवपीडः, प्रधमनं च | तेषु नस्यं प्रधानं शिरोविरेचनं च; नस्यविकल्पः प्रतिमर्शः, शिरोविरेचनविकल्पोऽवपीडः प्रधमनं च; ततो नस्यशब्दः पञ्चधा नियमितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
நாஸிகாப்யாமிதி த்விவசநஂ புடயுக்மாபேக்ஷயா| தத்த்விவிதமித்யாதி| நஸ்யமத்ர ‘தத்ர யஃ ஸ்நேஹநார்தஂ ஶூந்யஶிர ஸாஂ’ இத்யாதிவக்ஷ்யமாணவாக்யப்ரதிபாதிதஂ ஜ்ஞேயம்| ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைர்யோ தீயதே ஸ ஶிரோவிரேசநஃ| ப்ரதிமர்ஶஸ்த்விஹைவாக்ரே வக்ஷ்யதே| ஶதஶீதஸ்வரஸாதீநாஂ பிசுநாऽவபீடநாத் அவபீடஃ| சூர்ணஸ்ய முகேந நாட்யா வா ப்ரத்மாபநாத் ப்ரதமநம்| சகாரஃ புநரத்ர ஶிரோவிரேசநஸ்யாபி விகல்பஃ ப்ரதிமர்ஶ இத்யநுக்தஂ ஸமுச்சிநோதி; ததா ச தடபலஃ- “ப்ரதிமர்ஶோ பவேத் ஸ்நேஹோ நிர்தோஷ உபயார்தகத்”- இதி| ததோ நஸ்யேத்யாதி| ததஸ்தேப்யோ விரேசநபேதேப்யஃ, நஸ்யஶப்தஃ நஸ்யமித்யபிதாநஂ, பஞ்சதா பஞ்சப்ரகாரஂ, நியமிதோ நியமேந ப்ரதிபாதிதஃ ப்ராப்த இத்யர்தஃ||௨௧||
Adhikarana ௧௬ (௨௨) · Śloka ௨௨
தத்ர யஃ ஸ்நேஹநார்தஂ ஶூந்யஶிரஸாஂ க்ரீவாஸ்கந்தோரஸாஂ ச பலஜநநார்தஂ தஷ்டிப்ரஸாதஜநநார்தஂ வா ஸ்நேஹோ விதீயதே தஸ்மிந் வைஶேஷிகோ நஸ்யஶப்தஃ | தத்து தேயஂ வாதாபிபூதே ஶிரஸி தந்தகேஶஶ்மஶ்ருப்ரபாததாருணகர்ணஶூலகர்ணக்ஷ்வேடதிமிரஸ்வரோபகாத- நாஸாரோகாஸ்யஶோஷாவபாஹுகாகாலஜவலீபலிதப்ராதுர்பாவதாருணப்ரபோதேஷு வாதபைத்திகேஷு முகரோகேஷ்வந்யேஷு ச வாதபித்தஹரத்ரவ்யஸித்தேந ஸ்நேஹேநேதி ||௨௨||
तत्र यः स्नेहनार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां च बलजननार्थं दृष्टिप्रसादजननार्थं वा स्नेहो विधीयते तस्मिन् वैशेषिको नस्यशब्दः | तत्तु देयं वाताभिभूते शिरसि दन्तकेशश्मश्रुप्रपातदारुणकर्णशूलकर्णक्ष्वेडतिमिरस्वरोपघात- नासारोगास्यशोषावबाहुकाकालजवलीपलितप्रादुर्भावदारुणप्रबोधेषु वातपैत्तिकेषु मुखरोगेष्वन्येषु च वातपित्तहरद्रव्यसिद्धेन स्नेहेनेति ||२२||
🔊 Audio coming soon
தத்ர நஸ்யவிதௌ| ஸ்நேஹஃ ஸர்பிஸ்தைலவஸாமஜ்ஜாக்யஃ, ஸ ச யதாஸ்வகுணைர்வாதபித்தகபஹரத்ரவ்யைஃ ஸித்தஃ; தத்ர தைலஂ நஸ்யே வாதகபஹரஂ, பித்தரக்தஹரஂ து க்ஷீரஸர்பிரிதி ஜ்ஞேயம்| தத்து தேயமித்யாதி| தத் ஸ்நைஹிகஂ நஸ்யஂ வாதபித்தஹரைர்த்ரவ்யைஃ ஸித்தேந ஸ்நேஹேந தேயம்| தஸ்ய காலாவதிஸ்தந்த்ராந்தராஜ்ஜ்ஞேயஃ| ததாச போஜஃ- “ஏகாந்தரஂ த்வ்யந்தரஂ வா நஸ்யஂ தத்யாத்விசக்ஷணஃ| ஸப்தாஹஂ து பரஂ தேயஂ விஶ்ராந்தஸ்ய புநஃ புநஃ||பக்ஷஂ விஂஶதிராத்ரஂ வா யாவத்வா ஸாது மந்யதே”- இதி| அபரஸ்த்வாஹ- “த்ர்யஹஂ பஞ்சாஹமதவா ஸப்தாஹஂ வா ஸுயந்த்ரிதஃ| பரஂ நவாஹமூர்த்வஂ து நவாஹாத் ஸாத்ம்யதாஂ வ்ரஜேத்||ந தந்நஸ்யகுணஂ குர்யாத் ஸாத்ம்யத்வாத்தோஷகந்ந ச| தஸ்மாந்நஸ்யப்ரயோகஸ்து ஸ்நைஹிகோ ந ஹிதஃ ஸதா”- இதி||௨௨||
Adhikarana ௧௭ (௨௩) · Śloka ௨௩
ஶிரோவிரேசநஂ ஶ்லேஷ்மணாऽபிவ்யாப்ததாலுகண்டஶிரஸாமரோசகஶிரோகௌரவஶூலபீநஸார்தாவபேதக- கமிப்ரதிஶ்யாயாபஸ்மாரகந்தாஜ்ஞாநேஷ்வந்யேஷுசோர்த்வஜத்ருகதேஷு கபஜேஷு விகாரேஷு ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைஸ்தத்ஸித்தேந வா ஸ்நேஹேநேதி ||௨௩||
शिरोविरेचनं श्लेष्मणाऽभिव्याप्ततालुकण्ठशिरसामरोचकशिरोगौरवशूलपीनसार्धावभेदक- कृमिप्रतिश्यायापस्मारगन्धाज्ञानेष्वन्येषुचोर्ध्वजत्रुगतेषु कफजेषु विकारेषु शिरोविरेचनद्रव्यैस्तत्सिद्धेन वा स्नेहेनेति ||२३||
🔊 Audio coming soon
அய ஶிரோவிரேசநவிஷயாவஸரஃ- ஶிரோவிரேசநமித்யாதி| ஶிரோவிரேசநாநி பிப்பலீவிடங்கஶிக்ருஸித்தார்தகாபாமார்கக்ஷவகபணிஜ்ஜகப்ரபதீநி| தத்ர ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைஃ கதஂ ச நஸ்யமவபீடாபிதாநஂ, தத்ஸித்தஸ்நேஹேந கதஂ ஶிரோவிரேகஂ; கயீ து ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யஸித்தேந ஸ்நேஹேநைவ படதி||௨௩||
Adhikarana ௧௮ (௨௪) · Śloka ௨௪
தத்ரைதத்த்விவிதமப்யபுக்தவதோऽந்நகாலே பூர்வாஹ்ணே ஶ்லேஷ்மரோகிணாஂ, மத்யாஹ்நே பித்தரோகிணாஂ, அபராஹ்ணே வாதரோகிணாம் ||௨௪||
तत्रैतद्द्विविधमप्यभुक्तवतोऽन्नकाले पूर्वाह्णे श्लेष्मरोगिणां, मध्याह्ने पित्तरोगिणां, अपराह्णे वातरोगिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
தயோர்த்வயோஃ ஸ்நைஹிகவைரேசநிகயோஃ காலாவதாரணமுத்திஶந்நாஹ- தத்ரைதத்த்விவிதமித்யாதி| தத்த்விவிதமபி நஸ்யஂ பூர்வாஹ்ணமத்யாஹ்நாபராஹ்ணேஷு கபபித்தவாதரோகிணாஂ தேயமிதி| ஸ்வாஸ்த்யவத்திகநஸ்யகாலாவதாரணஂ தந்த்ராந்தராஜ்ஜ்ஞேயம்| ததா ச வத்தவாக்படஃ,- “ஸ்வஸ்தவத்தே து ஶீதே மத்யாஹ்நே, ஶரத்வஸந்தயோஃ பூர்வாஹ்ணே, க்ரீஷ்மேऽபராஹ்ணே, வர்ஷாஸ்வாதித்யதர்ஶநே, பஞ்சகர்மாண்யாசரதோ பஸ்திகர்மோத்தரகாலமேவ”- இதி||௨௪||
Adhikarana ௧௯ (௨௫-௨௭) · Śloka ௨௭
அத புருஷாய ஶிரோவிரேசநீயாய த்யக்தமூத்ரபுரீஷாய புக்தவதே வ்யப்ரே காலே தந்தகாஷ்டதூமபாநாப்யாஂ விஶுத்தவக்த்ரஸ்ரோதஸே பாணிதாபபரிஸ்விந்நமதிதகலகபோலலலாடப்ரதேஶாய வாதாதபரஜோஹீநே வேஶ்மந்யுத்தாநஶாயிநே ப்ரஸாரிதகரசரணாய கிஞ்சித் ப்ரவிலம்பிதஶிரஸே வஸ்த்ராச்சாதிதநேத்ராய வாமஹஸ்தப்ரதேஶிந்யக்ரோந்நாமிதநாஸாக்ராய விஶுத்தஸ்ரோதஸி தக்ஷிணஹஸ்தேந ஸ்நேஹமுஷ்ணாம்புநா ப்ரதப்தஂ ரஜதஸுவர்ணதாம்ரமணிமத்பாத்ரஶுக்தீநாமந்யதமஸ்தஂ ஶுக்த்யா பிசுநா வா ஸுகோஷ்ணஂ ஸ்நேஹமத்ருதமாஸிஞ்சேதவ்யவச்சிந்நதாரஂ யதா நேத்ரே ந ப்ராப்நோதி ||௨௫|| ஸ்நேஹேऽவஸிச்யமாநே து ஶிரோ நைவ ப்ரகம்பயேத் | ந குப்யேந்ந ப்ரபாஷேச்ச ந க்ஷுயாந்ந ஹஸேத்ததா ||௨௬|| ஏதைர்ஹி விஹதஃ ஸ்நேஹோ ந ஸம்யக் ப்ரதிபத்யதே | ததஃ காஸப்ரதிஶ்யாயஶிரோऽக்ஷிகதஸம்பவஃ ||௨௭||
अथ पुरुषाय शिरोविरेचनीयाय त्यक्तमूत्रपुरीषाय भुक्तवते व्यभ्रे काले दन्तकाष्ठधूमपानाभ्यां विशुद्धवक्त्रस्रोतसे पाणितापपरिस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशाय वातातपरजोहीने वेश्मन्युत्तानशायिने प्रसारितकरचरणाय किञ्चित् प्रविलम्बितशिरसे वस्त्राच्छादितनेत्राय वामहस्तप्रदेशिन्यग्रोन्नामितनासाग्राय विशुद्धस्रोतसि दक्षिणहस्तेन स्नेहमुष्णाम्बुना प्रतप्तं रजतसुवर्णताम्रमणिमृत्पात्रशुक्तीनामन्यतमस्थं शुक्त्या पिचुना वा सुखोष्णं स्नेहमद्रुतमासिञ्चेदव्यवच्छिन्नधारं यथा नेत्रे न प्राप्नोति ||२५|| स्नेहेऽवसिच्यमाने तु शिरो नैव प्रकम्पयेत् | न कुप्येन्न प्रभाषेच्च न क्षुयान्न हसेत्तथा ||२६|| एतैर्हि विहतः स्नेहो न सम्यक् प्रतिपद्यते | ततः कासप्रतिश्यायशिरोऽक्षिगदसम्भवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
அதாநந்தரஂ தத்தாநவிதாநஂ- அத புருஷாயேத்யாதி| ஸ்நேஹமிதி ஸ்நேஹஸ்யோபலக்ஷணத்வாத் கல்கக்வாதாதிகமப்யநேநைவ ப்ரகாரேண தேயம்| தத்தமாத்ரே ச யத் கர்தவ்யஂ தத்தந்த்ராந்தராஜ்ஜ்ஞேயஂ; ததா ச வத்தவாக்படஃ- “தத்தமாத்ரே நஸ்யே கர்ணலலாடகேஶபூமிகண்டமந்யாஸ்கந்தபாணிபாததலாந்யநுஸுகஂ மர்தயேத், ஶநைஃ ஶநைஶ்சோச்சிங்க்யாத்”- இதி||௨௫-௨௭||
Adhikarana ௨௦ (௨௮) · Śloka ௨௮
தஸ்ய ப்ரமாணமஷ்டௌ பிந்தவஃ ப்ரதேஶிநீபர்வத்வயநிஃஸதாஃ ப்ரதமா மாத்ரா, த்விதீயா ஶுக்திஃ, ததீயா பாணிஶுக்திஃ, இத்யேதாஸ்திஸ்ரோ மாத்ரா யதாபலஂ ப்ரயோஜ்யாஃ ||௨௮||
तस्य प्रमाणमष्टौ बिन्दवः प्रदेशिनीपर्वद्वयनिःसृताः प्रथमा मात्रा, द्वितीया शुक्तिः, तृतीया पाणिशुक्तिः, इत्येतास्तिस्रो मात्रा यथाबलं प्रयोज्याः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நேஹஸ்ய சால்பமத்யமோத்தமப்ரமாணாந்யாஹ- தஸ்யேத்யாதி| தஸ்யேதி ஸ்நேஹஸ்ய| அஷ்டாவிதி ப்ரத்யேகஂ நாஸாபுடயோஃ, ஏவஂ ஷோடஶ பிந்தவஃ| அங்குஷ்டஸமீபவர்திந்யங்குலிஃ ப்ரதேஶிநீ, தத்பர்வத்வயச்யுதா பிந்தவஃ| ப்ரதமா மாத்ரா ஹீநேத்யர்தஃ| மத்யமா மாத்ரா ஶுக்திர்த்வாத்ரிஂஶத்பிந்தவஃ| உத்தமா பாணிஶுக்திஶ்சதுஃஷஷ்டிபிந்தவஃ| கயீ து போஜதர்ஶநாத் ஸ்வஸ்தஸ்யைவ ப்ராயோகிகே நஸ்யே ப்ரத்யேகஂ நாஸாபுடயோரஷ்டௌ பிந்தவஃ, ஸ்நேஹநார்தே தத்த்விகுணாஃ ஶுக்திப்ரமாணா இதி ப்ரதிபாதயதி| ததா ச போஜஃ- “ப்ராயோகிகஂ ஸ்நைஹிகஂ ச த்விவிதஂ நஸ்யமுச்யதே| ப்ராயோகிகே பிந்தவோऽஷ்டௌ ஸ்நைஹிகே ஶுக்திரிஷ்யதே||தோஷோச்ச்ராயஂ ஸமாஸாத்ய தத்யாத்த்வித்ரிசதுர்குணம்”- இதி||௨௮||
Adhikarana ௨௧ (௨௯-௩௦) · Śloka ௩௦
ஸ்நேஹநஸ்யஂ நோபகிலேத்கதஞ்சிதபி புத்திமாந் ||௨௯|| ஶங்காடகமபிப்லாவ்ய நிரேதி வதநாத்யதா | கபோத்க்லேஶபயாச்சைநஂ நிஷ்டீவேதவிதாரயந் ||௩௦||
स्नेहनस्यं नोपगिलेत्कथञ्चिदपि बुद्धिमान् ||२९|| शृङ्गाटकमभिप्लाव्य निरेति वदनाद्यथा | कफोत्क्लेशभयाच्चैनं निष्ठीवेदविधारयन् ||३०||
🔊 Audio coming soon
நோபகிலேந்ந பிபேத்| ததா ஹி விதேஹஃ,- நிஷ்டீவேந்ந பிபேந்நஸ்யஂ வ்யாபதஃ பிபதஸ்த்விமாஃ| பவந்தி காஸஶ்சர்திஶ்ச குத்ஸாऽந்நே வமதுஸ்ததா”- இதி| க்வசிந்நஸ்யபாநமப்யுக்தஂ விதேஹநைவ,- “க்ஷீணஂ மாஂஸஂ பலஂ யஸ்ய வாதார்திஶ்சோர்த்வஜத்ருஜா| ஸுதீப்தாக்நிஃ ஸ்நேஹஸாத்ம்யஃ ஸ நஸ்யஂ நாஸயா பிபேத்||தாதூஂஶ்ச தர்பயேத்தேஹே பீதஂ நஸ்யஂ து நஸ்ததஃ”- இதி| ஶங்காடகமித்யாதி|- நாஸாகர்ணஸ்ரோதோக்ஷிஜிஹ்வாதர்பணீநாஂ ஸிராணாஂ ஸந்நிபாதஃ ஶங்காடகஃ| நிஷ்டீவேதிதி வதநப்ராப்தஂ முஞ்சேத், வாமதக்ஷிணயோரிதி வாக்யஶேஷஃ| ததாச வத்தவாக்படஃ- “அநப்யவஹரஂஶ்ச வாமதக்ஷிணபார்ஶ்வயோர்நிஷ்டீவேத், ஏகபார்ஶ்வஷ்டீவநே ந ஸர்வாஃ ஸிரா பேஷஜேந ஸம்யக்வ்யாப்யந்தே”- இதி||௨௯-௩௦||
Adhikarana ௨௨ (௩௧) · Śloka ௩௧
தத்தே ச புநரபி ஸஂஸ்வேத்ய கலகபோலாதீந் தூமமாஸேவேத, போஜயேச்சைநமபிஷ்யந்தி, ததோऽஸ்யாசாரிகமாதிஶேத்; ரஜோதூமஸ்நேஹாதபமத்யத்ரவபாநஶிரஃஸ்நாநாதியாநக்ரோதாதீநி ச பரிஹரேத் ||௩௧||
दत्ते च पुनरपि संस्वेद्य गलकपोलादीन् धूममासेवेत, भोजयेच्चैनमभिष्यन्दि, ततोऽस्याचारिकमादिशेत्; रजोधूमस्नेहातपमद्यद्रवपानशिरःस्नानातियानक्रोधादीनि च परिहरेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
பஶ்சாத்கர்மாஹ- தத்தே ச புநரபி ஸஂஸ்வேத்யேத்யாதி| தூமமாஸேவேதேதி வாக்ஶதாநந்தரஂ; ததாச போஜஃ- “வாக்ஶதாதூர்த்வமுத்தாய தூமஂ ப்ராயோகிகஂ பிபேத்”- இதி| அபிஷ்யந்தி உபலேபகாரி| ஆசாரிகமிதி ஆசாரப்ராப்தஂ யுக்தமித்யர்தஃ| திவாஸ்வப்நாதிகமயுக்தாஂஶ்ச ரஜோதூமாதீந் பரிஹரேத்||௩௧||
Adhikarana ௨௩ (௩௨-௩௫) · Śloka ௩௫
தஸ்ய யோகாதியோகாயோகாநாமிதஂ விஜ்ஞாநஂ பவதி ||௩௨|| லாகவஂ ஶிரஸோ யோகே ஸுகஸ்வப்நப்ரபோதநம் | விகாரோபஶமஃ ஶுத்திரிந்த்ரியாணாஂ மநஃஸுகம் ||௩௩|| கபப்ரஸேகஃ ஶிரஸோ குருதேந்த்ரியவிப்ரமஃ | லக்ஷணஂ மூர்த்ந்யதிஸ்நிக்தே ரூக்ஷஂ தத்ராவசாரயேத் ||௩௪|| அயோகே வாதவைகுண்யமிந்த்ரியாணாஂ ச ரூக்ஷதா | ரோகாஶாந்திஶ்ச தத்ரேஷ்டஂ பூயோ நஸ்யஂ ப்ரயோஜயேத் ||௩௫||
तस्य योगातियोगायोगानामिदं विज्ञानं भवति ||३२|| लाघवं शिरसो योगे सुखस्वप्नप्रबोधनम् | विकारोपशमः शुद्धिरिन्द्रियाणां मनःसुखम् ||३३|| कफप्रसेकः शिरसो गुरुतेन्द्रियविभ्रमः | लक्षणं मूर्ध्न्यतिस्निग्धे रूक्षं तत्रावचारयेत् ||३४|| अयोगे वातवैगुण्यमिन्द्रियाणां च रूक्षता | रोगाशान्तिश्च तत्रेष्टं भूयो नस्यं प्रयोजयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
கயீ த்வயோகலக்ஷணஂ ந படதி, ப்ரதிபாதிதஸ்ய ப்ராயோகிகநஸ்யஸ்ய ஸ்வஸ்தவிஷயஸ்யாயோகே வாதவைகுண்யஂ ந ஸம்பவதி; யச்சாயோகே வாதவைகுண்யஂ ததவஸ்தாவிஷயே||௩௨-௩௫||
Adhikarana ௨௪ (௩௬) · Śloka ௩௬
சத்வாரோ பிந்தவஃ ஷட் வா ததாऽஷ்டௌ வா யதாபலம் | ஶிரோவிரேகஸ்நேஹஸ்ய ப்ரமாணமபிநிர்திஶேத் ||௩௬||
चत्वारो बिन्दवः षड् वा तथाऽष्टौ वा यथाबलम् | शिरोविरेकस्नेहस्य प्रमाणमभिनिर्दिशेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நேஹநநஸ்யவிஶேஷமுத்திஶஞ்சிரோவிரேசநநஸ்யஸ்ய மாத்ராமுபதிஶந்நாஹ- சத்வாரோ பிந்தவ இத்யாதி| ப்ரத்யேகமேவ நாஸாபுடயோர்ஹீநமத்யோத்தமேஷ்வேஷு தோஷபுருஷபலேஷு சதுஃஷடஷ்டபிந்தவஃ ஸ்நைஹிகஸ்ய ஶிரோவிரேசநஸ்ய| ததா ச விதேஹஃ, “சதுரஶ்சதுரோ பிந்தூநேகைகஸ்மிந் ஸமாசரேத்| ஏஷா லக்வீ மதா மாத்ரா ததா ஶீக்ரஂ விரேசயேத்||அத்யர்தாஂ த்விகுணாஂ வாऽபி த்ரிகுணாஂ வா சதுர்குணாம்| யதாவ்யாதி விதித்வா து மாத்ராஂ ஸமவசாரயேத்”- இதி||௩௬||
Adhikarana ௨௫ (௩௭-௪௩) · Śloka ௪௩
நஸ்யே த்ரீண்யுபதிஷ்டாநி லக்ஷணாநி ப்ரயோகதஃ | ஶுத்த(த்தி)ஹீநாதிஸஞ்ஜ்ஞாநி விஶேஷாச்சாஸ்த்ரசிந்தகைஃ ||௩௭|| லாகவஂ ஶிரஸஃ ஶுத்திஃ ஸ்ரோதஸாஂ வ்யாதிநிர்ஜயஃ | சித்தோந்த்ரியப்ரஸாதஶ்ச ஶிரஸஃ ஶுத்திலக்ஷணம் ||௩௮|| கண்டூபதேஹௌ குருதா ஸ்ரோதஸாஂ கபஸஂஸ்ரவஃ | மூர்த்நி ஹீநவிஶுத்தே து லக்ஷணஂ பரிகீர்திதம் ||௩௯|| மஸ்துலுங்காகமோ வாதவத்திரிந்த்ரியவிப்ரமஃ | ஶூந்யதா ஶிரஸஶ்சாபி மூர்த்நி காடவிரேசிதே ||௪௦|| ஹீநாதிஶுத்தே ஶிரஸி கபவாதக்நமாசரேத் | ஸம்யக்விஶுத்தே ஶிரஸி ஸர்பிர்நஸ்யஂ நிஷேசயேத் ||௪௧|| (ஏகாந்தரஂ த்வ்யந்தரஂ வா ஸப்தாஹஂ வா புநஃ புநஃ | ஏகவிஂஶதிராத்ரஂ வா யாவத்வா ஸாது மந்யதே ||௪௨|| மாருதேநாபிபூதஸ்ய வாऽத்யந்தஂ யஸ்ய தேஹிநஃ | த்விகாலஂ சாபி தாதவ்யஂ நஸ்யஂ தஸ்ய விஜாநதா ) ||௪௩||
नस्ये त्रीण्युपदिष्टानि लक्षणानि प्रयोगतः | शुद्ध(द्धि)हीनातिसञ्ज्ञानि विशेषाच्छास्त्रचिन्तकैः ||३७|| लाघवं शिरसः शुद्धिः स्रोतसां व्याधिनिर्जयः | चित्तोन्द्रियप्रसादश्च शिरसः शुद्धिलक्षणम् ||३८|| कण्डूपदेहौ गुरुता स्रोतसां कफसंस्रवः | मूर्ध्नि हीनविशुद्धे तु लक्षणं परिकीर्तितम् ||३९|| मस्तुलुङ्गागमो वातवृद्धिरिन्द्रियविभ्रमः | शून्यता शिरसश्चापि मूर्ध्नि गाढविरेचिते ||४०|| हीनातिशुद्धे शिरसि कफवातघ्नमाचरेत् | सम्यग्विशुद्धे शिरसि सर्पिर्नस्यं निषेचयेत् ||४१|| (एकान्तरं द्व्यन्तरं वा सप्ताहं वा पुनः पुनः | एकविंशतिरात्रं वा यावद्वा साधु मन्यते ||४२|| मारुतेनाभिभूतस्य वाऽत्यन्तं यस्य देहिनः | द्विकालं चापि दातव्यं नस्यं तस्य विजानता ) ||४३||
🔊 Audio coming soon
நஸ்யே இத்யாதி| ஶாஸ்த்ரசிந்தகைஃ விதேஹாதிபிஃ| மஸ்துலுங்கஃ ஶிரோऽந்தர்கதாகாரஃ| ஸர்பிர்நஸ்யஂ நிஷேசயேதிதி பித்தப்ரகதௌ, வாதப்ரகதௌ து பக்வதைலமேவ||௩௭-௪௩||
Adhikarana ௨௬ (௪௪-௪௫) · Śloka ௪௫
அவபீடஸ்து ஶிரோவிரேசநவதபிஷ்யண்ணஸர்பதஷ்டவிஸஞ்ஜ்ஞேப்யோ தத்யாச்சிரோவிரேசநத்ரவ்யாணாமந்யதமமவபிஷ்யாவபீட்ய ச, ஶர்கரேக்ஷுரஸக்ஷீரகதமாஂஸரஸாநாமந்யதமஂ க்ஷீணாநாஂ ஶோணிதபித்தே ச விதத்யாத் ||௪௪|| கஶதுர்பலபீரூணாஂ ஸுகுமாரஸ்ய யோஷிதாம் | ஶதாஃ ஸ்நேஹாஃ ஶிரஃஶுத்த்யை கல்கஸ்தேப்யோ யதா ஹிதஃ ||௪௫||
अवपीडस्तु शिरोविरेचनवदभिष्यण्णसर्पदष्टविसञ्ज्ञेभ्यो दद्याच्छिरोविरेचनद्रव्याणामन्यतममवपिष्यावपीड्य च, शर्करेक्षुरसक्षीरघृतमांसरसानामन्यतमं क्षीणानां शोणितपित्ते च विदध्यात् ||४४|| कृशदुर्बलभीरूणां सुकुमारस्य योषिताम् | शृताः स्नेहाः शिरःशुद्ध्यै कल्कस्तेभ्यो यथा हितः ||४५||
🔊 Audio coming soon
யத்யப்யவபீடாதௌ ப்ரதிமர்ஶஃ பூர்வமுத்தேஶஸூத்ரே ப்ரதிபாதிதஃ, ததாऽபி ஸர்வதோஷோபயோஜ்யதயா பரிஹார்யரஹிதத்வேந பஶ்சாந்நிர்தேஶஂ கரிஷ்யதீதி அஸர்வதோஷோபயோஜ்யஂ ஸபரிஹாரஂ சாவபீடமாஹ- அவபீட இத்யாதி| அபிஷ்யந்நோ மேதஃகபாபிவ்யாப்தஶிரஃ| பிப்பலீவிடங்காதிஶிரோவிரேசநத்ரவ்யாணாமேகதமஂ ப்ராப்ய, பிஷ்ட்வா கல்கஂ, சகாராதேதேஷாஂ க்வாதேநாக்தஂ பிசுநக்தகமவபீட்ய ஶிரோவிரேசநவத்யதாக்ரமஂ சதுஃஷடஷ்டபிந்துப்ரமாணஂ ஹீநாதிமாத்ராஸ்வவபீடஂ தத்யாத்| தஸ்ய ச தந்த்ராந்தரே விஷார்தாதீநாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரபோதநத்வேந ரக்தபித்தாதீநாஂ ஸ்தம்பநத்வேந த்வைவித்யம்| ததா ச விதேஹஃ- “விஷாபிகாதஸந்ந்யாஸமூர்ச்சாமோஹாபதந்த்ரகே| மதாபஸ்மாரகாமார்திசிந்தாக்ரோதபயாதிஷு| மாநஸேஷு ச ரோகேஷு மூடவ்யாகுலசேதஸாம்| ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரபோதஹேத்வர்தமவபீடஂ ப்ரயோஜயேத்||ஶிரோவிரேசநஸ்நேஹமுஷ்காக்யஂ(?) தத்விரேசநம்| க்ஷௌத்ராதிகல்கபிஷ்டஂ ச ஸ்தம்பநஂ த்வவபீடநம்”- இதி||௪௪-௪௫||
Adhikarana ௨௭ (௪௬) · Śloka ௪௬
சேதோவிகாரகமிவிஷாபிபந்நாநாஂ சூர்ணஂ ப்ரதமேத் ||௪௬||
चेतोविकारकृमिविषाभिपन्नानां चूर्णं प्रधमेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதமநப்ரயோகவிஷயாவதாரணஂ- சேதோவிகாரகமிவிஷாபிபந்நாநாமித்யாதி| அத்ராஹ விதேஹஃ- “நாடீ ஷடங்குலாயாமா த்விமுகீ ச தயா தமேத்| த்ரிஶ்சூர்ணஂ முச்சுடீமாத்ரமேஷ ப்ரதமநே விதிஃ||ஶுக்திப்ரமாணஂ ஜிக்ரேத்வா பத்தஂ ஸூக்ஷ்மேண வாஸஸா”- இதி| தர்ஜந்யங்குஷ்டாக்ரமாத்ரக்ராஹ்யஂ சூர்ணஂ முச்சுடீமாத்ரம்| கயீ து ப்ரதிமர்ஶாநந்தரமவபீடப்ரதமநே ப்ராஹ||௪௬||
Adhikarana ௨௮ (௪௭) · Śloka ௪௭
நஸ்யேந பரிஹர்தவ்யோ புக்தவாநபதர்பிதோऽத்யர்ததருணப்ரதிஶ்யாயீ கர்பிணீ பீதஸ்நேஹோதகமத்யத்ரவோऽஜீர்ணீ தத்தபஸ்திஃ க்ருத்தோ கரார்தஸ்தஷிதஃ ஶோகாபிபூதஃ ஶ்ராந்தோ பாலோ வத்தோ வேகாவரோதிதஃ ஶிரஃஸ்நாதுகாமஶ்சேதி; அநார்தவே சாப்ரே நஸ்யதூமௌ பரிஹரேத் ||௪௭||
नस्येन परिहर्तव्यो भुक्तवानपतर्पितोऽत्यर्थतरुणप्रतिश्यायी गर्भिणी पीतस्नेहोदकमद्यद्रवोऽजीर्णी दत्तबस्तिः क्रुद्धो गरार्तस्तृषितः शोकाभिभूतः श्रान्तो बालो वृद्धो वेगावरोधितः शिरःस्नातुकामश्चेति; अनार्तवे चाभ्रे नस्यधूमौ परिहरेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
அதஃ பரஂ நஸ்யாநர்ஹோபதேஶஃ- நஸ்யேநேத்யாதி| அநார்தவே சேத்யாதி சகாராதார்தவேऽப்யப்ரே||௪௭||
Adhikarana ௨௯ (௪௮) · Śloka ௪௮
தத்ர ஹீநாதிமாத்ராதிஶீதோஷ்ணஸஹஸாப்ரதாநாததிப்ரவிலம்பிதஶிரஸ உச்சிங்கதோ விசலதோऽப்யவஹரதோ வா ப்ரதிஷித்தப்ரதாநாச்ச வ்யாபதோ பவந்தி தஷ்ணோத்காராதயோ தோஷநிமித்தாஃ க்ஷயஜாஶ்ச ||௪௮||
तत्र हीनातिमात्रातिशीतोष्णसहसाप्रदानादतिप्रविलम्बितशिरस उच्छिङ्घतो विचलतोऽभ्यवहरतो वा प्रतिषिद्धप्रदानाच्च व्यापदो भवन्ति तृष्णोद्गारादयो दोषनिमित्ताः क्षयजाश्च ||४८||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ நஸ்யவ்யாபதஃ காரணஸஹிதாஃ ப்ரதிபாதயதி- தத்ர ஹீநாதிமாத்ராதிஶீதோஷ்ணேத்யாதி| தோஷநிமித்தா இதி தோஷோத்க்லேஶநிமித்தாஃ, க்ஷயஜாஶ்சேதி தோஷக்ஷயஜாஃ||௪௮||
Adhikarana ௩௦ (௪௯) · Śloka ௪௯
பவதஶ்சாத்ர- நஸ்யே ஶிரோவிரேகே ச வ்யாபதோ த்விவிதாஃ ஸ்மதாஃ | தோஷோத்க்லேஶாத் க்ஷயாச்சைவ விஜ்ஞேயாஸ்தா யதாக்ரமம் ||௪௯||
भवतश्चात्र- नस्ये शिरोविरेके च व्यापदो द्विविधाः स्मृताः | दोषोत्क्लेशात् क्षयाच्चैव विज्ञेयास्ता यथाक्रमम् ||४९||
🔊 Audio coming soon
உக்தமேவார்தஂ பத்யேந ஸ்பஷ்டீகுர்வந்நாஹ- பவதஶ்சாத்ரேத்யாதி| யதாக்ரமமிதி ஸ்நைஹிகநஸ்யே தோஷோத்க்லேஶஜாஃ, ஶிரோவிரேசநே க்ஷயஜாவ்யாபதோ பவந்தீதி||௪௯||
Adhikarana ௩௧ (௫௦) · Śloka ௫௦
தோஷோக்லேஶநிமித்தாஸ்து ஜயேச்சமநஶோதநைஃ | அத க்ஷயநிமித்தாஸு யதாஸ்வஂ பஂஹணஂ ஹிதம் ||௫௦||
दोषोक्लेशनिमित्तास्तु जयेच्छमनशोधनैः | अथ क्षयनिमित्तासु यथास्वं बृंहणं हितम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
தோஷோத்க்லேஶநிமித்தா இத்யாதி| ஶமநஶோதநைரிதி தத்ரால்பே ஶமநஂ, ப்ரபூதே ஶோதநம்||௫௦||
Adhikarana ௩௨ (௫௧-௫௩) · Śloka ௫௩
ப்ரதிமர்ஶஶ்சதுர்தஶஸு காலேஷூபாதேயஃ; தத்யதா- தல்போத்திதேந, ப்ரக்ஷாலிததந்தேந, கஹாந்நிர்கச்சதா, வ்யாயாமவ்யவாயாத்வபரிஶ்ராந்தேந, மூத்ரோச்சாரகவலாஞ்ஜநாந்தே, புக்தவதா, சர்திதவதா, திவாஸ்வப்நோத்திதேந, ஸாயஂ சேதி ||௫௧|| தத்ர தல்போத்திதேநாஸேவிதஃ ப்ரதிமர்ஶோ ராத்ராவுபசிதஂ நாஸாஸ்ரோதோகதஂ மலமுபஹந்தி மநஃப்ரஸாதஂ ச கரோதி, ப்ரக்ஷாலிததந்தேநாஸேவிதோ தந்தாநாஂ தடதாஂ வதநஸௌகந்த்யஂ சாபாதயதி, கஹாந்நிர்கச்சதா ஸேவிதோ நாஸாஸ்ரோதஸஃ க்லிந்நதயா ரஜோதூமோ வா ந பாததே, வ்யாயாமமைதுநாத்வபரிஶ்ராந்தேநாஸேவிதஃ ஶ்ரமமுபஹந்தி, மூத்ரோச்சாராந்தே ஸேவிதோ தஷ்டேர்குருத்வமபநயதி, கவலாஞ்ஜநாந்தே ஸேவிதோ தஷ்டிஂ ப்ரஸாதயதி, புக்தவதா ஸேவிதஃ ஸ்ரோதஸாஂ விஶுத்திஂ லகுதாஂ சாபாதயதி, வாந்தேநாஸேவிதஃ ஸ்ரோதோவிலக்நஂ ஶ்லேஷ்மாணமபோஹ்ய பக்தாகாங்க்ஷாமாபாதயதி, திவாஸ்வப்நோத்திதேநாஸேவிதோ நித்ராஶேஷஂ குருத்வஂ மலஂ சாபோஹ்ய சித்தைகாக்ர்யஂ ஜநயதி, ஸாயஂ சாஸேவிதஃ ஸுகநித்ராப்ரபோதஂ சேதி ||௫௨|| ஈஷதுச்சிங்கதஃ ஸ்நேஹோ யாவத்வக்த்ரஂ ப்ரபத்யதே | நஸ்யே நிஷிக்தஂ தஂ வித்யாத் ப்ரதிமர்ஶஂ ப்ரமாணதஃ ||௫௩||
प्रतिमर्शश्चतुर्दशसु कालेषूपादेयः; तद्यथा- तल्पोत्थितेन, प्रक्षालितदन्तेन, गृहान्निर्गच्छता, व्यायामव्यवायाध्वपरिश्रान्तेन, मूत्रोच्चारकवलाञ्जनान्ते, भुक्तवता, छर्दितवता, दिवास्वप्नोत्थितेन, सायं चेति ||५१|| तत्र तल्पोत्थितेनासेवितः प्रतिमर्शो रात्रावुपचितं नासास्रोतोगतं मलमुपहन्ति मनःप्रसादं च करोति, प्रक्षालितदन्तेनासेवितो दन्तानां दृढतां वदनसौगन्ध्यं चापादयति, गृहान्निर्गच्छता सेवितो नासास्रोतसः क्लिन्नतया रजोधूमो वा न बाधते, व्यायाममैथुनाध्वपरिश्रान्तेनासेवितः श्रममुपहन्ति, मूत्रोच्चारान्ते सेवितो दृष्टेर्गुरुत्वमपनयति, कवलाञ्जनान्ते सेवितो दृष्टिं प्रसादयति, भुक्तवता सेवितः स्रोतसां विशुद्धिं लघुतां चापादयति, वान्तेनासेवितः स्रोतोविलग्नं श्लेष्माणमपोह्य भक्ताकाङ्क्षामापादयति, दिवास्वप्नोत्थितेनासेवितो निद्राशेषं गुरुत्वं मलं चापोह्य चित्तैकाग्र्यं जनयति, सायं चासेवितः सुखनिद्राप्रबोधं चेति ||५२|| ईषदुच्छिङ्घतः स्नेहो यावद्वक्त्रं प्रपद्यते | नस्ये निषिक्तं तं विद्यात् प्रतिमर्शं प्रमाणतः ||५३||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதிமர்ஶப்ரமாணமாஹ- ஈஷதித்யாதி| வத்தவாக்படே சாந்யதா ப்ரதிமர்ஶப்ரமாணம்| ததா ச- “ப்ரமாணஂ ப்ரதிமர்ஶஸ்ய பிந்துத்விதயமிஷ்யதே| பிந்துர்வா யேந சோத்க்லேஶோ நாநுத்க்லிஷ்டஸ்ய ஜாயதே||நிஹிதோ யத்ர வா ஸ்நேஹோ ந ஸாக்ஷாதுபலப்யதே”- இதி| ஶிரோவிரேசநஸ்நேஹவத் ப்ரதிமர்ஶஸ்நேஹோऽபி நாப்யவஹரணீயஃ| ததாஹி விதேஹஃ- “உச்சிங்கேந்ந பிபேத் ஸ்நேஹஂ நிஷ்டீவேந்முகமாகதம்”- இதி| நஸ்யாதிஷு நராவஸ்திககாலஸ்தந்த்ராந்தராதநுஸர்தவ்யஃ; ததா ச கஷ்ணாத்ரேயஃ- “ஸப்தவர்ஷமுபாதாய நஸ்யகர்ம சதுர்விதம்| ப்ரதிமர்ஶோऽத வமநஂ ஜந்மப்ரபதி ஶஸ்யதே| தூமோऽத த்வாதஶே வர்ஷே கவலஃ பஞ்சமே மதஃ| தோஷவ்யாதிபலாவஸ்தாஂ வீக்ஷ்ய சைதாந் ப்ரயோஜயேத்”- இதி||௫௧-௫௩||
Adhikarana ௩௩ (௫௪-௫௫) · Śloka ௫௫
நஸ்யேந ரோகாஃ ஶாம்யந்தி நராணாமூர்த்வஜத்ருஜாஃ | இந்த்ரியாணாஂ ச வைமல்யஂ குர்யாதாஸ்யஂ ஸுகந்தி ச ||௫௪|| ஹநுதந்தஶிரோக்ரீவாத்ரிகபாஹூரஸாஂ பலம் | வலீபலிதகாலித்யவ்யங்காநாஂ சாப்யஸம்பவம் ||௫௫||
नस्येन रोगाः शाम्यन्ति नराणामूर्ध्वजत्रुजाः | इन्द्रियाणां च वैमल्यं कुर्यादास्यं सुगन्धि च ||५४|| हनुदन्तशिरोग्रीवात्रिकबाहूरसां बलम् | वलीपलितखालित्यव्यङ्गानां चाप्यसम्भवम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ ஸாமாந்யேந நஸ்யபலமாஹ- நஸ்யேந ரோகா இத்யாதி||௫௪-௫௫||
Adhikarana ௩௪ (௫௬-௫௭) · Śloka ௫௭
தைலஂ கபே ஸவாதே ஸ்யாத் கேவலே பவநே வஸாம் | தத்யாத்ஸர்பிஃ ஸதா பித்தே மஜ்ஜாநஂ ச ஸமாருதே ||௫௬|| சதுர்விதஸ்ய ஸ்நேஹஸ்ய விதிரேவஂ ப்ரகீர்திதஃ | ஶ்லேஷ்மஸ்தாநாவிரோதித்வாத்தேஷு தைலஂ விதீயதே ||௫௭||
तैलं कफे सवाते स्यात् केवले पवने वसाम् | दद्यात्सर्पिः सदा पित्ते मज्जानं च समारुते ||५६|| चतुर्विधस्य स्नेहस्य विधिरेवं प्रकीर्तितः | श्लेष्मस्थानाविरोधित्वात्तेषु तैलं विधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
அதஃ ஸ்நேஹாந் தோஷப்ரத்யநீகத்வேந விபஜதி- தைலமித்யாதி||௫௬-௫௭||
Adhikarana ௩௫ (௫௮-௬௦) · Śloka ௬௦
அதஃ பரஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி கவலக்ரஹணே விதிம் | சதுர்தா கவலஃ ஸ்நேஹீ ப்ரஸாதீ ஶோதிரோபணௌ ||௫௮|| ஸ்நிக்தோஷ்ணைஃ ஸ்நைஹிகோ வாதே, ஸ்வாதுஶீதைஃ ப்ரஸாதநஃ | பித்தே, கட்வம்லலவணை ரூக்ஷோஷ்ணைஃ ஶோதநஃ கபே ||௫௯|| கஷாயதிக்தமதுரைஃ கடூஷ்ணை ரோபணோ வ்ரணே | சதுர்விதஸ்ய சைவாஸ்ய விஶேஷோऽயஂ ப்ரகீர்திதஃ ||௬௦||
अतः परं प्रवक्ष्यामि कवलग्रहणे विधिम् | चतुर्धा कवलः स्नेही प्रसादी शोधिरोपणौ ||५८|| स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते, स्वादुशीतैः प्रसादनः | पित्ते, कट्वम्ललवणै रूक्षोष्णैः शोधनः कफे ||५९|| कषायतिक्तमधुरैः कटूष्णै रोपणो व्रणे | चतुर्विधस्य चैवास्य विशेषोऽयं प्रकीर्तितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
ததோ நஸ்யமபிதாய ஶிரோரோகமுகரோகாவஜயகாரணஂ கவலக்ரஹமுத்திஶந்நாஹ- அத ஊர்த்வமித்யாதி| தோஷபேதேந த்ரிஷு ஸ்நைஹிகாதீநபிதாய ரோபணோ வ்ரண இத்யநேந ஶோணிதஂ சதுர்தமபிஹிதம்||௫௮-௬௦||
Adhikarana ௩௬ (௬௧) · Śloka ௬௧
தத்ர த்ரிகடுகவசாஸர்ஷபஹரீதகீகல்கமாலோட்ய தைலஶுக்தஸுராமூத்ரக்ஷாரமதூநாமந்யதமேந ஸலவணமபிப்ரதப்தமுபஸ்விந்நமதிதகலகபோலலலாடப்ரதேஶோ தாரயேத் ||௬௧||
तत्र त्रिकटुकवचासर्षपहरीतकीकल्कमालोड्य तैलशुक्तसुरामूत्रक्षारमधूनामन्यतमेन सलवणमभिप्रतप्तमुपस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशो धारयेत् ||६१||
🔊 Audio coming soon
முகஸ்யாத்ர கபஸ்தாநத்வாத் கபஹரஂ ஸஂஶோதநமேவ கவலஂ த்ரிகடுகாதித்ரவ்யைர்தர்ஶயந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி||௬௧||
Adhikarana ௩௭ (௬௨) · Śloka ௬௨
ஸுகஂ ஸஞ்சார்யதே யா து மாத்ரா ஸ (ஸா) கவலஃ ஸ்மதஃ | அஸஞ்சார்யா து யா மாத்ரா கண்டூஷஃ ஸ ப்ரகீர்திதஃ ||௬௨||
सुखं सञ्चार्यते या तु मात्रा स (सा) कवलः स्मृतः | असञ्चार्या तु या मात्रा गण्डूषः स प्रकीर्तितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
அத கவலகண்டூஷயோஃ ப்ரதிஸ்வஂ பேதமாஹ- ஸுகமித்யாதி||௬௨||
Adhikarana ௩௮ (௬௩) · Śloka ௬௩
தாவச்ச தாரயிதவ்யோऽநந்யமநஸோந்நததேஹேந யாவத்தோஷபரிபூர்ணகபோலத்வஂ நாஸாஸ்ரோதோநயநபரிப்லாவஶ்ச பவதி ததா விமோக்தவ்யஃ, புநஶ்சாந்யோ க்ரஹீதவ்ய இதி ||௬௩||
तावच्च धारयितव्योऽनन्यमनसोन्नतदेहेन यावद्दोषपरिपूर्णकपोलत्वं नासास्रोतोनयनपरिप्लावश्च भवति तदा विमोक्तव्यः, पुनश्चान्यो ग्रहीतव्य इति ||६३||
🔊 Audio coming soon
கியந்தஂ காலஂ வ்யாப்ய தாரணீயஸ்ததாஹ- தாவச்ச தாரயிதவ்ய இத்யாதி| தோஷோऽத்ர கபஃ| நாஸாஸ்ரோதஃ நாஸாரந்த்ரம்||௬௩||
Adhikarana ௩௯ (௬௪) · Śloka ௬௪
ஏவஂ ஸ்நேஹபயஃக்ஷௌத்ரரஸமூத்ராம்லஸம்பதாஃ | கஷாயோஷ்ணோதகாப்யாஂ ச கவலா தோஷதோ ஹிதாஃ ||௬௪||
एवं स्नेहपयःक्षौद्ररसमूत्राम्लसम्भृताः | कषायोष्णोदकाभ्यां च कवला दोषतो हिताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
ஶோதநகவலஸ்ய விதாநஂ ஸ்நேஹாதிஷ்வபி நிர்திஶந்நாஹ- ஏவமித்யாதி| ஸம்பதாஃ ஸம்யக்கதாஃ| தோஷத இதி தோஷவ்யாதிப்ரத்யநீகபாவேந| தோஷக்ரஹணேந வ்யாதிஃ பரிகஹ்யதே, கார்யே காரணோபசாராத்||௬௪||
Adhikarana ௪௦ (௬௫-௬௬) · Śloka ௬௭
வ்யாதேரபசயஸ்துஷ்டிர்வைஶத்யஂ வக்த்ரலாகவம் | இந்த்ரியாணாஂ ப்ரஸாதஶ்ச கவலே ஶுத்திலக்ஷணம் ||௬௫|| ஹீநே ஜாட்யகபோத்க்லேஶாவரஸஜ்ஞாநமேவ ச | அதியோகாந்முகே பாகஃ ஶோஷதஷ்ணாருசிக்லமாஃ ||௬௬|| ஶோதநீயே விஶேஷேண பவந்த்யேவ ந ஸஂஶயஃ |௬௭|
व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् | इन्द्रियाणां प्रसादश्च कवले शुद्धिलक्षणम् ||६५|| हीने जाड्यकफोत्क्लेशावरसज्ञानमेव च | अतियोगान्मुखे पाकः शोषतृष्णारुचिक्लमाः ||६६|| शोधनीये विशेषेण भवन्त्येव न संशयः |६७|
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ யோகாதிலக்ஷணமுத்திஶந்நாஹ- வ்யாதேரித்யாதி| அத்ர ஸ்தாநித்வேந ஶோதநீய ஏவ ப்ரதாநஃ, தேந வ்யாதேரபசய இத்யாதிகஂ ஶுத்திலக்ஷணஂ விஶேஷேண ஶோதநீயஸ்ய, ஸாமாந்யேந புநஃ ஸ்நைஹிகாதீநாமபி; முகபாகாதி து ஶோதநீயஸ்யைவ, ஶேஷாணாஂ து த்ரவ்யகுணாதூஹ்யம்||௬௫-௬௬||-
Adhikarana ௪௧ (௬௭-௬௮) · Śloka ௬௮
திலா நீலோத்பலஂ ஸர்பிஃ ஶர்கரா க்ஷீரமேவ ச ||௬௭|| ஸக்ஷௌத்ரோ தக்தவக்த்ரஸ்ய கண்டூஷோ தாஹநாஶநஃ | கவலஸ்ய விதிர்ஹ்யேஷ ஸமாஸேந ப்ரகீர்திதஃ ||௬௮||
तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च ||६७|| सक्षौद्रो दग्धवक्त्रस्य गण्डूषो दाहनाशनः | कवलस्य विधिर्ह्येष समासेन प्रकीर्तितः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ஆகந்துகஸ்ய க்ஷாராதிதாஹஸ்ய கவலமுத்திஶந்நாஹ- திலா நீலோத்பலமித்யாதி| ஏதைர்வ்யஸ்தைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச க்ஷாராதிதாஹே கவலஃ||௬௭-௬௮||
Adhikarana ௪௨ (௬௯) · Śloka ௭௦
விபஜ்ய பேஷஜஂ புத்த்யா குர்வீத ப்ரதிஸாரணம் | கல்கோ ரஸக்ரியா க்ஷௌத்ரஂ சூர்ணஂ சேதி சதுர்விதம் ||௬௯|| அங்குல்யக்ரப்ரணீதஂ து யதாஸ்வஂ முகரோகிணாம் |௭௦|
विभज्य भेषजं बुद्ध्या कुर्वीत प्रतिसारणम् | कल्को रसक्रिया क्षौद्रं चूर्णं चेति चतुर्विधम् ||६९|| अङ्गुल्यग्रप्रणीतं तु यथास्वं मुखरोगिणाम् |७०|
🔊 Audio coming soon
லுப்தாதிக்ரஹணகஹீதஸ்ய ப்ரதிஸாரணஸ்ய ஸமாஸேந விதாநமுத்திஶந்நாஹ- விபஜ்யேத்யாதி| ரஸக்ரியா பாணிதாகதிஃ| பேஷஜஂ ரஸவீர்யகுணவிபாகைர்வாதாதிதோஷாந் ததாரப்தரோகாஂஶ்ச ப்ரவிபஜ்ய, யதாஸ்வஂ யத்யத்ர ப்ரதிஸாரணஂ ஹிதஂ தத்கத்வைவ முகரோகிணாஂ குர்வீத கல்காதிபேதேந சதுர்விதஂ ப்ரதிஸாரணம்| அங்குல்யக்ரப்ரணீதத்வேந கோலாஸ்திமாத்ரத்வஂ ப்ரதிஸாரணஸ்ய ஸூசயதி| ததா ச ஶாலாக்யே- “கோலாஸ்திமாத்ரேண பிண்டேந யதாதோஷஂ யதாவ்யாதி பஞ்ச ஸப்த வா வாராந் ஹீநமத்யமோத்தமேஷு வ்யாதிஷு ச ப்ரதிஸாரணஂ குர்வீத| ந சைநமதிகர்ஷயேத்| அதிகர்ஷணாதோஷசோஷதாஹக்லேதஶ்வயதுதஷ்ணாபக்தச்சந்தவாக்ஸங்கா பவந்தி, அஸம்யக்ப்ரதிஸாரணாத் பைச்சில்யகுருத்வாநந்நாபிலாஷப்ரமோஹவிகாராநுபஶயாஃ, ஸம்யக்ப்ரதிஸாரணாத்வைஶத்யஂ லாகவஂ க்ஷவதுரப்ரஸேகோऽந்நாபிலாஷஶ்ச”- இதி||௬௯||-
Adhikarana ௪௩ (௭௦-௭௧) · Śloka ௭௧
தஸ்மிந் யோகமயோகஂ ச கவலோக்தஂ விபாவயேத் ||௭௦|| தாநேவ ஶமயேத் வ்யாதீந் கவலோ யாநபோஹதி | தோஷக்நமநபிஷ்யந்தி போஜயேச்ச ததா நரம் ||௭௧||
तस्मिन् योगमयोगं च कवलोक्तं विभावयेत् ||७०|| तानेव शमयेद् व्याधीन् कवलो यानपोहति | दोषघ्नमनभिष्यन्दि भोजयेच्च तथा नरम् ||७१||
🔊 Audio coming soon
தஸ்மிந் யோகமித்யாதி| யோகாதந்யஃ அயோகஃ, ஸ புநரிஹ ஹீநயோகோऽதியோகஶ்ச| அயோகஂ சேதி சகாரேண யோகாயோகாதியோகசிகித்ஸிதஂ ஸமுச்சீயதே| தோஷக்நமிதி யேந தோஷேண வாதாதிநா முகரோக ஆரப்தஃ| (அத்ர ச கஷ்ணாத்ரேயஃ,- “ஸப்தவர்ஷமுபாதாய நஸ்யகர்ம சதுர்விதம்| ப்ரதிமர்ஶோऽத வமநஂ ஜந்மப்ரபதி ஶஸ்யதே| தூமோ த்வாதஶவர்ஷஸ்ய கவலஃ பஞ்சமே ததஃ| தோஷவ்யாதிபலாவஸ்தாஂ வீக்ஷ்ய சைதாந் ப்ரயோஜயேத்”- இதி)||௭௦-௭௧||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௪௦
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே தூமநஸ்யகவலக்ரஹசிகித்ஸிதஂ நாம சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ ||௪௦|| இதி பகவதா ஶ்ரீதந்வந்தரிணோபதிஷ்டாயாஂ தச்சிஷ்யேண மஹர்ஷிணா ஸுஶ்ருதேந விரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தஂ சிகித்ஸாஸ்தாநஂ ஸமாப்தம்|
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां चतुर्थं चिकित्सास्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸமஸ்தநிபந்தார்தஜ்ஞாபிகாயாஂ ஸுஶ்ருதடீகாயாஂ சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ||௪௦||