Adhikarana വ്രണശോഥസ്യ വിശിഷ്ടലക്ഷണമ് (൧-൨) · Śloka ൨
അഥ വ്രണശോഥനിദാനമ് |
ഏകദേശോത്ഥിതഃ ശോഥോ വ്രണാനാം പൂര്വലക്ഷണമ് |
ഷഡ്വിധഃ സ്യാത് പൃഥക്സര്വരക്താഗന്തുനിമിത്തജഃ ||൧||
ശോഥാഃ ഷഡേതേ വിജ്ഞേയാഃ പ്രാഗുക്തൈഃ ശോഥലക്ഷണൈഃ |
വിശേഷഃ കഥ്യതേ ചൈഷാം പക്വാപക്വാദിനിശ്ചയേ ||൨||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
പ്രായേണ ചികിത്സാസാധര്മ്യാദ് ഭാവിവ്രണത്വസമ്ബന്ധതുല്യത്വാച്ച വ്രണശോഥനിദാനമാഹ– ഏകദേശോത്ഥിത ഇത്യാദി| ഷഡ്വിധ ഇതി സങ്ഖ്യാകഥനം ദ്വന്ദ്വജനിഷേധാര്ഥമ്| പ്രാഗുക്തൈരിതി ആമപക്വൈഷണീയോക്തൈഃ; തത്ര ഹി “വാതശ്വയഥുരരുണഃ കൃഷ്ണോ വാ പരുഷോ മൃദുരനവസ്ഥിതഃ” (സു. സൂ. അ. ൧൭) ഇത്യാദിനാ ഷട്ശോഥലക്ഷണാന്യുക്താനി| വിശേഷഃ കഥ്യതേ ചൈഷാമിതി തത്രാനുക്തോ വിശേഷഃ കഥ്യത ഇത്യര്ഥഃ| പക്വാപക്വാദിനിശ്ചയ ഇതി അത്രാദിശബ്ദേന പച്യമാനസ്യ പരിഗ്രഹഃ||൧-൨||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
വ്രണചികിത്സാസാമാന്യാദ്ഭാവിവ്രണത്വസമ്ബന്ധതുല്യത്വാച്ച വ്രണശോഥനിദാനാരമ്ഭഃ| തേഷാം പ്രാഗ്രൂപേണ സങ്ഖ്യാമാഹ– ഏകേത്യാദി| ഏകദേശേ ശോഥഃ ഏതദ്വ്രണപൂര്വരൂപം; സ ച ഷഡ്വിധഃ– ത്രിഭിര്ദോഷൈസ്ത്രയഃ, സന്നിപാതേനൈകഃ, രക്തേനൈകഃ, അന്യ ആഗന്തുകഃ അഭിഘാതജഃ, ഏവം ഷട്, ഷഡ്വിധ ഇതി സങ്ഖ്യാകഥനം ദ്വന്ദ്വജനിഷേധാര്ഥമ്| തേഷാം ലക്ഷണനിര്ദേശം ദര്ശയന്നാഹ– ശോഥാ ഇതി| പ്രാഗുക്തൈരിതി| ശോഥനിദാനോക്തൈശ്ച, ‘രസസ്തനുത്വക്പരുഷാരുണാദികൈഃ’ ഇത്യാദി| സാമ്പ്രതം പക്വാപക്വാദിനിശ്ചയ ഇത്യത്രാദിശബ്ദേന പച്യമാനാവസ്ഥായാഃ ഗ്രഹണമ്||൧-൨||
Adhikarana വ്രണശോഥസ്യ വാതജാദിഭേദേന വിശേഷലക്ഷണമ് (൩) · Śloka ൩
വിഷമം പച്യതേ വാതാത് പിത്തോത്ഥശ്ചാചിരാച്ചിരമ് |
കഫജഃ പിത്തവച്ഛോഥോ രക്താഗന്തുസമുദ്ഭവഃ ||൩||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
വാതാദിഭേദേന വിശേഷലക്ഷണമാഹ– വിഷമമിത്യാദി| പിത്തവദിതി പിത്തശോഥവദചിരം പച്യതേ||൩||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
തമേവ വിശേഷമാഹ– വിഷമമിത്യാദി| ശ്വയഥോരേകദേശേ അര്ധേ വാ, പിത്തോത്ഥോऽചിരം ശീഘ്രം, കഫജശ്ചിരം ചരകലം, രക്താഗന്തുജയോഃ പിത്തവത് പിത്തശോഫവദചിരം പച്യതേ||൩||
Adhikarana വ്രണശോഥസ്യാമലക്ഷണമ് (൪) · Śloka ൪
മന്ദോഷ്മതാऽല്പശോഥത്വം കാഠിന്യം ത്വക്സവര്ണതാ |
മന്ദവേദനതാ ചൈതച്ഛോഥാനാമാമലക്ഷണമ് ||൪||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
Hide commentary
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
ആമശോഥലക്ഷണമാഹ– മന്ദേതി| മന്ദോഷ്മതാ ഈഷദുഷ്ണതാ, ത്വക്സവര്ണതാ ത്വക്സദൃശ ഏവ വര്ണഃ||൪||
Adhikarana പച്യമാനവ്രണശോഥലക്ഷണമ് (൫-൮) · Śloka ൮
ദഹ്യതേ ദഹനേനേവ ക്ഷാരേണേവ ച പച്യതേ |
പിപീലികാഗണേനേവ ദശ്യതേ ഛിദ്യതേ തഥാ ||൫||
ഭിദ്യതേ ചൈവ ശസ്ത്രേണ ദണ്ഡേനേവ ച താഡ്യതേ |
പീഡ്യതേ പാണിനേവാന്തഃ സൂചീഭിരിവ തുദ്യതേ ||൬||
സോഷാചോഷോ വിവര്ണഃ സ്യാദങ്ഗുല്യേവാവഘട്യതേ |
ആസനേ ശയനേ സ്ഥാനേ ശാന്തിം വൃശ്ചികവിദ്ധവത് ||൭||
ന ഗച്ഛേദാതതഃ ശോഥോ ഭവേദാധ്മാതബസ്തിവത് |
ജ്വരസ്തൃഷ്ണാऽരുചിശ്ചൈവ പച്യമാനസ്യ ലക്ഷണമ് ||൮||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
പച്യമാനലക്ഷണമാഹ– ദഹ്യത ഇത്യാദി| പച്യമാനശോഥേ പിത്തലിങ്ഗാന്യേവ ഭൂയസാ ഭവന്തി, വിദാഹസ്യ പിത്തപ്രകോപജത്വാത്; വിദാഹശ്ചാത്ര ദോഷാദീനാമേവ| തേന ജ്വരതൃഷ്ണാരുച്യാദയോऽത്ര പിത്തലിങ്ഗാനി| ഛിദ്യത ഇതി ദ്വിധാ ക്രിയത ഇവ| ഭിദ്യത ഇതി വിദാര്യതേ| സോഷാചോഷ ഇതി ഉഷാ ദാഹഃ, ചോഷഃ പാര്ശ്വസ്ഥാഗ്നിസന്താപവദ്വ്യഥാ, താഭ്യാം സഹ വര്തതേ യഃ സ തഥാ||൫-൮||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
വ്രണശോഫസ്യ പച്യമാനാവസ്ഥാമാഹ– ദഹ്യത ഇത്യാദി| പച്യമാനശോഫേ പിത്തലിങ്ഗാന്യേവ ഭൂയസാ ഭവന്തി, വിദാഹഃ പിത്തപ്രകോപാത്, ജ്വരതൃഷ്ണാരുച്യാദയോऽപി പിത്തലിങ്ഗാനി, അഗ്നിനാ ദഹ്യത ഇവ, ക്ഷാരേണ പച്യത ഇവ, പിപീലികാഭിര്ദശ്യത ഇവ, ഛിദ്യതേ ദ്വിധാക്രിയത ഇവ ശസ്ത്രേണ, ഭിദ്യത ഇവ, ദണ്ഡേന താഡ്യത ഇവ, അന്തര്മധ്യേ, ഹസ്തേന പീഡ്യത ഇവ, സൂചീഭിര്വിധ്യത ഇവ| ഉഷാ ഏകദേശികോ ദാഹഃ, ചോഷഃ പാര്ശ്വസ്ഥിതാഗ്നിസന്താപവദ്വ്യഥാ, താഭ്യാം സഹ വര്തതേ യഃ സ തഥാ, വിവര്ണഃ മ്ലാനഃ, അങ്ഗുല്യാ ഇവാവഘട്യതേ ചാല്യതേ| ആസനേ തഥാ ശയനേ തഥാ സ്ഥാനേ ഊര്ധ്വഭവനേ വൃശ്ചികവിദ്ധവത് ശാന്തിം ന ഗച്ഛേത്| ആധ്മാതബസ്തിവത് വായുപൂര്ണബസ്ത്യാഖ്യമൂത്രകോശവത്, ശ്വയഥുഃ സതതോ ഭവതി, ത്വക്സങ്കോചരഹിത ഇത്യര്ഥഃ| ജ്വരതൃഷ്ണാദയശ്ചോപദ്രവാ ഭവന്തി പച്യമാനവ്രണശോഫേ||൫-൮||
Adhikarana പക്വവ്രണശോഥലക്ഷണമ് (൯-൧൧) · Śloka ൧൧
വേദനോപശമഃ ശോഥോऽലോഹിതോऽല്പോ ന ചോന്നതഃ |
പ്രാദുര്ഭാവോ വലീനാം ച തോദഃ കണ്ഡൂര്മുഹുര്മുഹുഃ ||൯||
ഉപദ്രവാണാം പ്രശമോ നിമ്നതാ സ്ഫുടനം ത്വചാമ് |
ബസ്താവിവാമ്ബുസഞ്ചാരഃ സ്യാച്ഛോഥേऽങ്ഗുലിപീഡിതേ ||൧൦||
പൂയസ്യ പീഡയത്യേകമന്തമന്തേ ച പീഡീതേ |
ഭക്താകാങ്ക്ഷാ ഭവേച്ചൈതച്ഛോഥാനാം പക്വലക്ഷണമ് ||൧൧||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
പക്വലക്ഷണമാഹ– വേദനോപശമ ഇത്യാദി| ദാഹാദിവേദനോപശാന്തിഃ, വിദാഹോപശമേന പിത്തസ്യാബലവത്ത്വാത്| തോദഃ കണ്ഡൂശ്ചാത്ര വാതകഫലിങ്ഗമ്| പ്രാദുര്ഭാവോ വലീനാമിതി മാംസശൈഥില്യാദ്വലീസമ്ഭവഃ| ഉപദ്രവാണാം പ്രശമ ഇതി പിത്തകോപജനിതാ ഉഷാചോഷതൃഷ്ണാരുച്യാദയോ രോഗാ ഏവ ഉപദ്രവാസ്തേഷാം പ്രശമഃ| നിമ്നതാ സ്വരൂപതഃ, അങ്ഗുലിപീഡനാദ്വാ| സ്ഫുടനം ത്വചാമിതി കിഞ്ചിത്ത്വഗവദരണമ്| ബസ്താവിവേത്യാദി| ബസ്തിശ്ചര്മപുടകമ്, പൂയസ്യേത്യത്ര ‘സഞ്ചാര’ ഇതി ശേഷഃ| അയമര്ഥഃ– ബസ്തൌ യഥാऽമ്ബുസഞ്ചാരസ്തഥാ ശോഥേऽങ്ഗുലിപീഡിതേ സതി പൂയസ്യ സഞ്ചാരഃ| പീഡയത്യേകമന്തമന്തേ ച പീഡിത ഇതി ഏകമന്തം ദേശമ്, അന്തേ അവയവേ പീഡിതേ പീഡയതി അവഗാഹതേ, ‘പൂയ’ ഇതി ശേഷഃ||൯-൧൧||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
പക്വാവസ്ഥസ്യ ശോഫസ്യ ലക്ഷണമാഹ– വേദനോപശമ ഇത്യാദി| വിദാഹോപശമേന പിത്തസ്യാബലത്വാത്| അലോഹിതഃ പാണ്ഡുഃ ധൂസരോ വാ, യദുക്തം സുശ്രുതേ– “ പാണ്ഡുതാऽല്പശോഥതാ” ഇതി അല്പവേദനയാ ഇതി ഈഷത് പീഡാ വേദനോപശമഃ, ഇതി| യദുക്തമ്– ഉക്തഃ വേദനാപേക്ഷയാ പ്രാദുര്ഭാവോ വലീനാമിതി മാംസശൈഥില്യാദ്വലീസമ്ഭവ ഇതി| തോദഃ കണ്ഡുശ്ചാത്ര വാതകഫലിങ്ഗമ്| ഉപദ്രവാണാമിത്യാദി| പിത്തകോപജനിതാ ഉഷാചോഷതൃഷ്ണാऽരുച്യാദയ ഉപദ്രവാസ്തേഷാമുപശമഃ| നിമ്നതാ സ്വരൂപതോऽങ്ഗുലിനിപീഡനാദ്വാ| സ്ഫുടനം ത്വചാമിതി കിഞ്ചിത്ത്വഗവദരണമ്| ബസ്താവിവേത്യാദി– ബസ്തിശ്ചര്മപുടകമ്| പൂയസ്യേത്യത്ര ‘സഞ്ചാര’ ഇതി ശേഷഃ| അയമര്ഥഃ– ബസ്തൌ യഥാऽമ്ബുസഞ്ചാരഃ, തഥാऽങ്ഗുലിപീഡിതേ ശോഥേऽപി പൂയസ്യ സഞ്ചാരഃ| ഏകമന്തം ദേശമ്, അന്തേ അവയവേ പീഡിതേ പീഡയതി അവഗാഹതേ ‘പൂയ’ ഇതി ശേഷഃ| ഭക്താകാങ്ക്ഷേതി വേദനാപഗമാദേവ||൯-൧൧||
Adhikarana ഏകദോഷാരബ്ധേऽപി ശോഥേ പാകകാലേ സര്വദോഷസമ്ബന്ധഃ (൧൨) · Śloka ൧൨
നര്തേऽനിലാദ്രുങ്ന വിനാ ച പിത്തം പാകഃ കഫം ചാപി വിനാ ന പൂയഃ |
തസ്മാദ്ധി സര്വേ പരിപാകകാലേ പചന്തി ശോഥാംസ്ത്രയ ഏവ ദോഷാഃ ||൧൨||
(സു. സൂ. അ. ൧൭) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
ഏകദോഷാരബ്ധേऽപി ശോഥേ പാകകാലേ സര്വദോഷസമ്ബന്ധമാഹ– നര്തേऽനിലാദ്രുഗിത്യാദി| രുഗ്രുജാ തോദാദിരൂപാ| സുശ്രുതേ– “ത്രിഭിരേതൈഃ ശോണിതചതുര്ഥൈശ്ച ശരീരമിദം ധാര്യതേ” (സു. സൂ. അ. ൨൧) ഇതി ദ്വിതീയം ദര്ശനം ശോണിതപ്രാധാന്യാഖ്യാപകമാശ്രിത്യോക്തമ്– “കാലാന്തരേണാഭ്യുദിതം തു പിത്തം കൃത്വാ വശേ വാതകഫൌ പ്രസഹ്യ| പചത്യതഃ ശോണിതമേഷ പാകോ മതഃ പരേഷാം വിദുഷാം ദ്വിതീയഃ||” (സു. സൂ. അ. ൧൭) ഇതി| അത്ര ദര്ശനേ പിത്തം വിദാഹകുപിതം ശോണിതം ദൂഷ്യം കര്മഭൂതം പചതി, വാതകഫൌ വശേ കൃത്വാ ക്രോഡീകൃത്യ; ഹീനാര്ഥോ വാ വശേശബ്ദഃ, വാതകഫൌ ഹീനൌ കൃത്വേത്യര്ഥഃ; ശോണിതം കര്തൃഭൂതം വാ, തേന പക്ത്യനുകൂലത്വാദ്വിവക്ഷിതം; പൂര്വദര്ശനേ കഫാത് പൂയഃ, അത്ര ദര്ശനേ ശോണിതാത് പൂയ ഇതി വിശേഷഃ| ഗമ്ഭീരപാകേ ശോഥേ സകലാമപച്യമാനലക്ഷണാനുദയാദജ്ഞായമാനേ ലക്ഷണാന്തരമുക്തം സുശ്രുതേന| തദ്യഥാ– “കഫജേഷു ഖലു ശോഥേഷു ഗമ്ഭീരഗതിത്വാദഭിഘാതജേഷു വാ കേഷുചിദസമസ്തം പക്വലക്ഷണം ദൃഷ്ട്വാ പക്വമപക്വമിതി ഭിഷങ്മോഹമുപൈതി, യത്ര ഹി ത്വക്സവര്ണതാ ശീതശോഥതാ അല്പരുജതാ അശ്മവദ്ഘനതാ ച, ന തത്ര മോഹമുപേയാത്|” (സു. സൂ. അ. ൧൭) ഇതി| അസ്യാര്ഥഃ– യദാ രാഗദാഹാദിവേദനാസമുദായാനന്തരം ത്വക്സവര്ണതാദീനി ഭവന്തി തദാ ന മോഹമജ്ഞാനതാമുപേയാത് പക്വമേവേതി നിശ്ചിനുയാത്| ഗദാധരേണ തു ത്വക്സവര്ണതാദീനി സംശയഹേതൂന്യുക്താനി; യതസ്തേന “ഗമ്ഭീരപാകിത്വാദന്തഃ പാകോ ബഹിഃ പുനസ്ത്വക്സാവര്ണ്യം, ഗമ്ഭീരപാകിത്വാദേവ ബഹിഃ ശീതതാ, കഫാരബ്ധത്വാന്മന്ദരുജതാऽശ്മവച്ച ഘനതാ” ഇത്യഭിധായ “ശേഷം പക്വലക്ഷണൈര്ജാനീയാത്” ഇത്യുക്തമ്||൧൨||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
ഏകദോഷാരബ്ധേऽപി ശോഥേ പാകകാലേ സര്വദോഷസമ്ബന്ധമാഹ– നേത്യാദി| അനിലാദ്വാതാദൃതേ രുങ് ന ഭവതി, പിത്തം വിനാ പാകോ ന ഭവതി, കഫം വിനാ പൂയോ ന ഭവതി, തസ്മാദ്ധേതോഃ സര്വേ ശോഫാഃ പരിപാകകാലേ ത്രിഭിരേവ ദോഷൈഃ പാകം ഗച്ഛന്തി, രുക് രുജാ തോദാദിരൂപാ, ശേഷം സുഗമമ്| സുശ്രുതേ– ‘ത്രിഭിരേതൈഃ ശോണിതചതുര്ഥൈഃ ശരീരമിദം ധാര്യതേ|’ ഇതി ദ്വിതീയം നിദര്ശനം ശോണിതപ്രാധാന്യാഖ്യാപകമാശ്രിത്യോക്തം മതാന്തരമാഹ– കാലാന്തരേണേത്യാദി| പിത്തപ്രകോപപ്രസരസ്ഥാനസങ്ഗ്രഹകാലാവധിനാ അഭി സമന്തതോ ഭാവേനാഭ്യുദിതം കുപിതം പിത്തം, പിത്തമത്ര ദോഷോ ജ്ഞേയഃ, ശോണിതം ദൂഷ്യം, തുശബ്ദോऽത്ര പുനരര്ഥേ, വാതകഫൌ വശേ കൃത്വാ ആത്മസാത് കൃത്വാ, പാകക്രിയായാം പിത്തസ്യ പ്രാധാന്യാത്| പൂര്വമതേ കഫാത് പൂയഃ, അത്ര തു ശോണിതാദിഭിരിതി താത്പര്യാര്ഥഃ||൧൨||
Adhikarana അവിനിഃസൃതസ്യ പൂയസ്യ വികാരാന്തരകര്തൃത്വമ് (൧൩-൧൪) · Śloka ൧൪
കാലാന്തരേണാഭ്യുദിതം തു പിത്തം കൃത്വാ വശേ വാതകഫൌ പ്രസഹ്യ |
പചത്യതഃ ശോണിതമേഷ പാകോ മതഃ പരേഷാം വിദുഷാം ദ്വിതീയഃ ||൧൩||
കക്ഷം സമാസാദ്യ യഥൈവ വഹ്നിര്വായ്വീരിതഃ സന്ദഹതി പ്രസഹ്യ |
തഥൈവ പൂയോ ഹ്യവിനിഃസൃതോ ഹി മാംസം സിരാഃ സ്നായു ച ഖാദതീഹ ||൧൪||
(സു. സൂ. അ. ൧൭) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
അവിനിഃസൃതസ്യ പൂയസ്യ ദോഷമാഹ– കക്ഷമിത്യാദി| കക്ഷം സമാസാദ്യേതി കക്ഷം തൃണാദിഗഹനമ്||൧൩-൧൪||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
അനിര്ഹൃതസ്യ പൂയസ്യ ദോഷം ദര്ശയന്നാഹ– കക്ഷമിത്യാദി| കക്ഷം തൃണാദീനാം സമൂഹം, സ്നായുമൂലാഃ സിരാഃ, വായ്വീരിതഃ വായുപ്രേരിതഃ||൧൩-൧൪||
Adhikarana ആമശോഥം ഛേദയതഃ പക്വം ചോപേക്ഷതോ വൈദ്യസ്യ നിന്ദാ (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൬
ആമം വിദഹ്യമാനം ച സമ്യക് പക്വം ച യോ ഭിഷക് |
ജാനീയാത് സ ഭവേദ്വൈദ്യഃ ശേഷാസ്തസ്കരവൃത്തയഃ ||൧൫||
യശ്ഛിനത്ത്യാമമജ്ഞാനാദ്യോ വാ പക്വമുപേക്ഷതേ |
ശ്വപചാവിവ മന്തവ്യൌ താവനിശ്ചിതകാരിണൌ ||൧൬||
(സു. സൂ. അ. ൧൭) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
ശ്വപചാവിവ ചണ്ഡാലാവിവ, മന്തവ്യൌ ജ്ഞാതവ്യൌ| ശേഷാസ്തസ്കരവൃത്തയ ഇതി ലോഭമാത്രപ്രയുക്തത്വാത്തസ്കരാ ഇവ ശേഷാഃ||൧൫-൧൬||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
ആമാദിലക്ഷണജ്ഞാനേ ഗുണമജ്ഞാനേ ച ദോഷം ദര്ശയന്നാഹ– ആമമിത്യാദി| ആമമപക്വം, വിദഹ്യമാനം പച്യമാനം, സമ്യക് പക്വം ച, യോ ഭിഷക് ജാനീയാത്, സ വൈദ്യോ ഭവേത് ആയുര്വേദവിത് സ്യാത്, ശേഷാ അന്യേ ആമാദിജ്ഞാനവര്ജിതാഃ ലോഭമാത്രപ്രയുക്തത്വാത്തസ്കരാ ഏവ| പക്വാപക്വയോശ്ഛേദനാഛേദനേന വൈദ്യദോഷമാഹ– യ ഇത്യാദി| ശ്വപചശ്ചാണ്ഡാലഃ, സ ഹി സര്വഭക്ഷിത്വാത് ശ്വാനമപി പചതി| ശേഷം സുഗമമ്||൧൫-൧൬||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൪൧
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ വ്രണശോഥനിദാനം സമാപ്തമ് ||൪൧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
ഇതി ശ്രീകണ്ഠദത്തവിരചിതായാം മധുകോശവ്യാഖ്യായാം വ്രണശോഥനിദാനം സമാപ്തമ്||൪൧||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
ഇതി ശ്രീവാചസ്പതിവൈദ്യവിരചിതായാം മാധവനിദാനവ്യാഖ്യായാമാതങ്കദര്പണാഖ്യായാം വ്രണശോഥനിദാനമ്||൪൧||