Adhikarana ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਏਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੋਥੋ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ |
ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ ||੧||
ਸ਼ੋਥਾਃ ਸਡੇਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣੈਃ |
ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚੈਸਾਂ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ||੨||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਭਾਵਿਵ੍ਰਣਤ੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਏਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡ੍ਵਿਧ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਥਨਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਣੀਯੋਕ੍ਤੈਃ; ਤਤ੍ਰ ਹਿ “ਵਾਤਸ਼੍ਵਯਥੁਰਰੁਣਃ ਕਸ੍ਣੋ ਵਾ ਪਰੁਸੋ ਮਦੁਰਨਵਸ੍ਥਿਤਃ” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਟ੍ਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚੈਸਾਮਿਤਿ ਤਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚਯ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੧-੨||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਭਾਵਿਵ੍ਰਣਤ੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਾਰਮ੍ਭਃ| ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪੇਣ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ– ਏਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਦੇਸ਼ੇ ਸ਼ੋਥਃ ਏਤਦ੍ਵ੍ਰਣਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ; ਸ ਚ ਸਡ੍ਵਿਧਃ– ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨੈਕਃ, ਰਕ੍ਤੇਨੈਕਃ, ਅਨ੍ਯ ਆਗਨ੍ਤੁਕਃ ਅਭਿਘਾਤਜਃ, ਏਵਂ ਸਟ੍, ਸਡ੍ਵਿਧ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਥਨਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਸ਼ੋਥਾ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੈਰਿਤਿ| ਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ, ‘ਰਸਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਪਰੁਸਾਰੁਣਾਦਿਕੈਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਯਾਃ ਗ੍ਰਹਣਮ੍||੧-੨||
Adhikarana ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਸ੍ਯ ਵਾਤਜਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਵਿਸਮਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਸ਼੍ਚਾਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਮ੍ |
ਕਫਜਃ ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਛੋਥੋ ਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ||੩||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਵਿਸਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਵਦਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਥਵਦਚਿਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ||੩||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ– ਵਿਸਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵਯਥੋਰੇਕਦੇਸ਼ੇ ਅਰ੍ਧੇ ਵਾ, ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥੋਚਿਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ, ਕਫਜਸ਼੍ਚਿਰਂ ਚਰਕਲਂ, ਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਜਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਫਵਦਚਿਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਸ੍ਯਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋਥਤ੍ਵਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ |
ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਤਾ ਚੈਤਚ੍ਛੋਥਾਨਾਮਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
Hide commentary
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਆਮਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਮਨ੍ਦੇਤਿ| ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਤਾ ਈਸਦੁਸ੍ਣਤਾ, ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸਦਸ਼ ਏਵ ਵਰ੍ਣਃ||੪||
Adhikarana ਪਚ੍ਯਮਾਨਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫-੮) · Śloka ੮
ਦਹ੍ਯਤੇ ਦਹਨੇਨੇਵ ਕ੍ਸਾਰੇਣੇਵ ਚ ਪਚ੍ਯਤੇ |
ਪਿਪੀਲਿਕਾਗਣੇਨੇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ||੫||
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਣ੍ਡੇਨੇਵ ਚ ਤਾਡ੍ਯਤੇ |
ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਪਾਣਿਨੇਵਾਨ੍ਤਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ||੬||
ਸੋਸਾਚੋਸੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯੇਵਾਵਘਟ੍ਯਤੇ |
ਆਸਨੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਦ੍ਧਵਤ੍ ||੭||
ਨ ਗਚ੍ਛੇਦਾਤਤਃ ਸ਼ੋਥੋ ਭਵੇਦਾਧ੍ਮਾਤਬਸ੍ਤਿਵਤ੍ |
ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੮||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਪਚ੍ਯਮਾਨਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਦਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼ੋਥੇ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਵ ਭੂਯਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵਿਦਾਹਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਤ੍ਵਾਤ੍; ਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੋਸਾਦੀਨਾਮੇਵ| ਤੇਨ ਜ੍ਵਰਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯੋਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨਿ| ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵ| ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਿਦਾਰ੍ਯਤੇ| ਸੋਸਾਚੋਸ ਇਤਿ ਉਸਾ ਦਾਹਃ, ਚੋਸਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਾਪਵਦ੍ਵ੍ਯਥਾ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਸ ਤਥਾ||੫-੮||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਮਾਹ– ਦਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼ੋਫੇ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਵ ਭੂਯਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵਿਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍, ਜ੍ਵਰਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯੋਪਿ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨਿ, ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹ੍ਯਤ ਇਵ, ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪਚ੍ਯਤ ਇਵ, ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰ੍ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਵ, ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਧਾਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ, ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਵ, ਦਣ੍ਡੇਨ ਤਾਡ੍ਯਤ ਇਵ, ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਧ੍ਯੇ, ਹਸ੍ਤੇਨ ਪੀਡ੍ਯਤ ਇਵ, ਸੂਚੀਭਿਰ੍ਵਿਧ੍ਯਤ ਇਵ| ਉਸਾ ਏਕਦੇਸ਼ਿਕੋ ਦਾਹਃ, ਚੋਸਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਾਪਵਦ੍ਵ੍ਯਥਾ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਸ ਤਥਾ, ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਮ੍ਲਾਨਃ, ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਇਵਾਵਘਟ੍ਯਤੇ ਚਾਲ੍ਯਤੇ| ਆਸਨੇ ਤਥਾ ਸ਼ਯਨੇ ਤਥਾ ਸ੍ਥਾਨੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਭਵਨੇ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਦ੍ਧਵਤ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਆਧ੍ਮਾਤਬਸ੍ਤਿਵਤ੍ ਵਾਯੁਪੂਰ੍ਣਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯਮੂਤ੍ਰਕੋਸ਼ਵਤ੍, ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸਤਤੋ ਭਵਤਿ, ਤ੍ਵਕ੍ਸਙ੍ਕੋਚਰਹਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜ੍ਵਰਤਸ੍ਣਾਦਯਸ਼੍ਚੋਪਦ੍ਰਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਵ੍ਰਣਸ਼ੋਫੇ||੫-੮||
Adhikarana ਪਕ੍ਵਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੯-੧੧) · Śloka ੧੧
ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ ਸ਼ੋਥੋਲੋਹਿਤੋਲ੍ਪੋ ਨ ਚੋਨ੍ਨਤਃ |
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਲੀਨਾਂ ਚ ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ||੯||
ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਾਮ੍ |
ਬਸ੍ਤਾਵਿਵਾਮ੍ਬੁਸਞ੍ਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੋਥੇਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਿਤੇ ||੧੦||
ਪੂਯਸ੍ਯ ਪੀਡਯਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਡੀਤੇ |
ਭਕ੍ਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਭਵੇਚ੍ਚੈਤਚ੍ਛੋਥਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੧||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਹਾਦਿਵੇਦਨੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ, ਵਿਦਾਹੋਪਸ਼ਮੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਾਤਕਫਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਲੀਨਾਮਿਤਿ ਮਾਂਸਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਦ੍ਵਲੀਸਮ੍ਭਵਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਜਨਿਤਾ ਉਸਾਚੋਸਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯੋ ਰੋਗਾ ਏਵ ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਃ| ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ, ਅਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾ| ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਾਮਿਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਗਵਦਰਣਮ੍| ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮਪੁਟਕਮ੍, ਪੂਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਞ੍ਚਾਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਯਮਰ੍ਥਃ– ਬਸ੍ਤੌ ਯਥਾਮ੍ਬੁਸਞ੍ਚਾਰਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੋਥੇਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਿਤੇ ਸਤਿ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰਃ| ਪੀਡਯਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਡਿਤ ਇਤਿ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਮ੍, ਅਨ੍ਤੇ ਅਵਯਵੇ ਪੀਡਿਤੇ ਪੀਡਯਤਿ ਅਵਗਾਹਤੇ, ‘ਪੂਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੯-੧੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਪਕ੍ਵਾਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਦਾਹੋਪਸ਼ਮੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਬਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਲੋਹਿਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਧੂਸਰੋ ਵਾ, ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– “ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋਥਤਾ” ਇਤਿ ਅਲ੍ਪਵੇਦਨਯਾ ਇਤਿ ਈਸਤ੍ ਪੀਡਾ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ, ਇਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– ਉਕ੍ਤਃ ਵੇਦਨਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਲੀਨਾਮਿਤਿ ਮਾਂਸਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਦ੍ਵਲੀਸਮ੍ਭਵ ਇਤਿ| ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਾਤਕਫਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਜਨਿਤਾ ਉਸਾਚੋਸਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯ ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇਸਾਮੁਪਸ਼ਮਃ| ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਵਰੂਪਤੋਙ੍ਗੁਲਿਨਿਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾ| ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਾਮਿਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਗਵਦਰਣਮ੍| ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ– ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮਪੁਟਕਮ੍| ਪੂਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਞ੍ਚਾਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਯਮਰ੍ਥਃ– ਬਸ੍ਤੌ ਯਥਾਮ੍ਬੁਸਞ੍ਚਾਰਃ, ਤਥਾਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਿਤੇ ਸ਼ੋਥੇਪਿ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰਃ| ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਮ੍, ਅਨ੍ਤੇ ਅਵਯਵੇ ਪੀਡਿਤੇ ਪੀਡਯਤਿ ਅਵਗਾਹਤੇ ‘ਪੂਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਭਕ੍ਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸੇਤਿ ਵੇਦਨਾਪਗਮਾਦੇਵ||੯-੧੧||
Adhikarana ਏਕਦੋਸਾਰਬ੍ਧੇਪਿ ਸ਼ੋਥੇ ਪਾਕਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਰੁਙ੍ਨ ਵਿਨਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਾਕਃ ਕਫਂ ਚਾਪਿ ਵਿਨਾ ਨ ਪੂਯਃ |
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਪਾਕਕਾਲੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ||੧੨||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਏਕਦੋਸਾਰਬ੍ਧੇਪਿ ਸ਼ੋਥੇ ਪਾਕਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਹ– ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਰੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੁਗ੍ਰੁਜਾ ਤੋਦਾਦਿਰੂਪਾ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– “ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਚਤੁਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੧) ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਪਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍– “ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ| ਪਚਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਸ ਪਾਕੋ ਮਤਃ ਪਰੇਸਾਂ ਵਿਦੁਸਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ||” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਾਹਕੁਪਿਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਭੂਤਂ ਪਚਤਿ, ਵਾਤਕਫੌ ਵਸ਼ੇ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਡੀਕਤ੍ਯ; ਹੀਨਾਰ੍ਥੋ ਵਾ ਵਸ਼ੇਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਵਾਤਕਫੌ ਹੀਨੌ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਵਾ, ਤੇਨ ਪਕ੍ਤ੍ਯਨੁਕੂਲਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਂ; ਪੂਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਕਫਾਤ੍ ਪੂਯਃ, ਅਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ ਪੂਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕੇ ਸ਼ੋਥੇ ਸਕਲਾਮਪਚ੍ਯਮਾਨਲਕ੍ਸਣਾਨੁਦਯਾਦਜ੍ਞਾਯਮਾਨੇ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ| ਤਦ੍ਯਥਾ– “ਕਫਜੇਸੁ ਖਲੁ ਸ਼ੋਥੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਿਤ੍ਵਾਦਭਿਘਾਤਜੇਸੁ ਵਾ ਕੇਸੁਚਿਦਸਮਸ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਕ੍ਵਮਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਭਿਸਙ੍ਮੋਹਮੁਪੈਤਿ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਥਤਾ ਅਲ੍ਪਰੁਜਤਾ ਅਸ਼੍ਮਵਦ੍ਘਨਤਾ ਚ, ਨ ਤਤ੍ਰ ਮੋਹਮੁਪੇਯਾਤ੍|” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) ਇਤਿ| ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ– ਯਦਾ ਰਾਗਦਾਹਾਦਿਵੇਦਨਾਸਮੁਦਾਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾਦੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਨ ਮੋਹਮਜ੍ਞਾਨਤਾਮੁਪੇਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਮੇਵੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨੁਯਾਤ੍| ਗਦਾਧਰੇਣ ਤੁ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾਦੀਨਿ ਸਂਸ਼ਯਹੇਤੂਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ; ਯਤਸ੍ਤੇਨ “ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਨ੍ਤਃ ਪਾਕੋ ਬਹਿਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦੇਵ ਬਹਿਃ ਸ਼ੀਤਤਾ, ਕਫਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨ੍ਦਰੁਜਤਾਸ਼੍ਮਵਚ੍ਚ ਘਨਤਾ” ਇਤ੍ਯਭਿਧਾਯ “ਸ਼ੇਸਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੨||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਏਕਦੋਸਾਰਬ੍ਧੇਪਿ ਸ਼ੋਥੇ ਪਾਕਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਹ– ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਿਲਾਦ੍ਵਾਤਾਦਤੇ ਰੁਙ੍ ਨ ਭਵਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਪਾਕੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਕਫਂ ਵਿਨਾ ਪੂਯੋ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੋਫਾਃ ਪਰਿਪਾਕਕਾਲੇ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਦੋਸੈਃ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਰੁਕ੍ ਰੁਜਾ ਤੋਦਾਦਿਰੂਪਾ, ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– ‘ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਚਤੁਰ੍ਥੈਃ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ|’ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਪਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਮਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ– ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸਰਸ੍ਥਾਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹਕਾਲਾਵਧਿਨਾ ਅਭਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਭਾਵੇਨਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਕੁਪਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਮਤ੍ਰ ਦੋਸੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸ੍ਯਂ, ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਪੁਨਰਰ੍ਥੇ, ਵਾਤਕਫੌ ਵਸ਼ੇ ਕਤ੍ਵਾ ਆਤ੍ਮਸਾਤ੍ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਾਕਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਮਤੇ ਕਫਾਤ੍ ਪੂਯਃ, ਅਤ੍ਰ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥਃ||੧੨||
Adhikarana ਅਵਿਨਿਃਸਤਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ਤਰਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਪਚਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਸ ਪਾਕੋ ਮਤਃ ਪਰੇਸਾਂ ਵਿਦੁਸਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ||੧੩||
ਕਕ੍ਸਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯ੍ਵੀਰਿਤਃ ਸਨ੍ਦਹਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਤਥੈਵ ਪੂਯੋ ਹ੍ਯਵਿਨਿਃਸਤੋ ਹਿ ਮਾਂਸਂ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਖਾਦਤੀਹ ||੧੪||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਅਵਿਨਿਃਸਤਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ ਦੋਸਮਾਹ– ਕਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਕ੍ਸਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯੇਤਿ ਕਕ੍ਸਂ ਤਣਾਦਿਗਹਨਮ੍||੧੩-੧੪||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਨਿਰ੍ਹਤਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਕਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਕ੍ਸਂ ਤਣਾਦੀਨਾਂ ਸਮੂਹਂ, ਸ੍ਨਾਯੁਮੂਲਾਃ ਸਿਰਾਃ, ਵਾਯ੍ਵੀਰਿਤਃ ਵਾਯੁਪ੍ਰੇਰਿਤਃ||੧੩-੧੪||
Adhikarana ਆਮਸ਼ੋਥਂ ਛੇਦਯਤਃ ਪਕ੍ਵਂ ਚੋਪੇਕ੍ਸਤੋ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਨ੍ਦਾ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
ਆਮਂ ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਯੋ ਭਿਸਕ੍ |
ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸ ਭਵੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਯਃ ||੧੫||
ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯੋ ਵਾ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ |
ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ ||੧੬||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਚਣ੍ਡਾਲਾਵਿਵ, ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੌ| ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਯ ਇਤਿ ਲੋਭਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਕਰਾ ਇਵ ਸ਼ੇਸਾਃ||੧੫-੧੬||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਆਮਾਦਿਲਕ੍ਸਣਜ੍ਞਾਨੇ ਗੁਣਮਜ੍ਞਾਨੇ ਚ ਦੋਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ– ਆਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਮਪਕ੍ਵਂ, ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ, ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਚ, ਯੋ ਭਿਸਕ੍ ਜਾਨੀਯਾਤ੍, ਸ ਵੈਦ੍ਯੋ ਭਵੇਤ੍ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼ੇਸਾ ਅਨ੍ਯੇ ਆਮਾਦਿਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਲੋਭਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਕਰਾ ਏਵ| ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਯੋਸ਼੍ਛੇਦਨਾਛੇਦਨੇਨ ਵੈਦ੍ਯਦੋਸਮਾਹ– ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵਪਚਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਃ, ਸ ਹਿ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼੍ਵਾਨਮਪਿ ਪਚਤਿ| ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍||੧੫-੧੬||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੪੧
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਾਚਸ੍ਪਤਿਵੈਦ੍ਯਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮਾਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਮ੍||੪੧||