Adhikarana ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਅਥ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਅਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛੇਫਸੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯੋਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਮੂਢਧੀਃ |
ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ ਚਾਸ੍ਟੌ ਚ ਸ਼ੂਕਜਾਃ ||੧||
View original
अथ शूकदोषनिदानम् |
अक्रमाच्छेफसो वृद्धिं योऽभिवाञ्छति मूढधीः |
व्याधयस्तस्य जायन्ते दश चाष्टौ च शूकजाः ||१||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸਮਾਨਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਅਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕੋ ਜਲਸ਼ੂਕਃ, ਸ ਤੁ ਵਿਸਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਲਮਲੋਦ੍ਭਵਃ ਸਸ਼ੂਕਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਕਪ੍ਰਧਾਨੋ ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧਿਕਰੋ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਃ ਸ਼ੂਕ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਤਸ੍ਯ ਦੋਸੋ ਵੈਕਤਮਸਮ੍ਯਕ੍ਕਰਣਾਤ੍, ਤਤੋ ਵਾ ਦੋਸੋ ਵਾਤਾਦਿਃ, ਤਤ੍ਕਤੋ ਵਾ ਵਿਕਾਰਃ, “ਦੋਸਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭਨ੍ਤੇ” ਇਤ੍ਯਾਗਮਾਤ੍; ਅਤ ਏਵ ਸ਼ੂਕਦੋਸਵਿਵਰਣੇ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਧਯ ਏਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਏਵਂ ਚ ਯਦਤ੍ਰ ‘ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੋਪਵਰ੍ਣਨਂ ਤਤ੍ ਸ਼ੂਕਕਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਰੂਪਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਾਤ੍ ਸ਼ੂਕਾਦਿਦੋਸਨਿਦਾਨਮਾਹੁਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਗੂਢਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਮਦੁਰ੍ਭਗਾਗਮਨਾਦਿ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਤਨ੍ਨ ਮਨੋਹਰਂ, “ਵਦ੍ਧਿਂ ਯੋਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ” ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨ੍ਯਾਦੇਰਯੋਗ੍ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਨਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਾਨੁਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਦਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕਮ੍, ਏਕਜਾਤੀਯਹੇਤੂਨਾਮਨੇਕਰੋਗਕਰਣਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਨੁਚਿਤਵਦ੍ਧਿਕ੍ਰਮਾਤ੍; ਅਨੁਚਿਤਾ ਚ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭੂਰਿਵਿਕਾਰਕਰਜਲਸ਼ੂਕਯੋਗਾਨਾਮਾਚਾਰਣਾਤ੍, ਜਲਸ਼ੂਕਯੋਗਾਨਾਂ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਾਦੌ ਵਿਸ੍ਤਰਃ| ਯਥਾ– “ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਜਲਸ਼ੂਕਮਥਾਬ੍ਜਪਤ੍ਰਮਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦਹ੍ਯ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਹ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ| ਏਤਦ੍ਵਿਰੂਢਬਹਤੀਫਲਤੋਯਪਿਸ੍ਟਮਾਲੇਪਨਂ ਮਹਿਸਵਿਡ੍ਵਿਮਲੀਕਤੇਙ੍ਗੇ|| ਸ੍ਥੂਲਂ ਮਹਤ੍ਤਰਤੁਰਙ੍ਗਮਤੁਲ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੇਫਂ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਮਤਂ ਨ ਹਿ ਸਂਸ਼ਯੋਸ੍ਤਿ||” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚ ਜਲਸ਼ੂਕਰਹਿਤਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦਿਤੈਲਂ ਤਦੁਚਿਤਮੇਵ ਲਿਙ੍ਗਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਵਰੀਕੁਸ੍ਠਮਾਂਸੀਸਿਂਹੀਫਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|| ਸ੍ਤਨਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਣਪਾਲਿਵਰ੍ਧਨਂ ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਾਦਿਦਮ੍||” ਇਤਿ| ਗਦਾਧਰਸ੍ਤ੍ਵਾਹ– ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਕਾਮਪਰਾਯਣਨਿਨ੍ਦਿਤਪੁਰੁਸੈਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਅਕ੍ਰਮਃ| ਦਸ਼ ਚਾਸ੍ਟੌ ਚੇਤਿ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼; ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦੁਕ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਦੌ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮ੍||੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸਮਾਨਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਾਰਮ੍ਭਃ| ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ– ਅਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕੋ ਜਲਸ਼ੂਕਃ, ਸ ਤੁ ਵਿਸਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਲਮਲੋਦ੍ਭਵੋ ਜੀਵਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਸ਼ੂਕਃ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧੌ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਾਦਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯੋਗਃ ਸ਼ੂਕਦੋਸ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਤਨ੍ਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧੌ ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਯੋਗਾਃ ਸ਼ੂਕਾਃ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਦੋਸੋ ਵਿਕਾਰਃ, ਸ਼ੂਕਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ “ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦੋਸਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭਨ੍ਤੇ” ਇਤ੍ਯਾਗਮਾਤ੍, ਅਤ ਏਵ ਸ਼ੂਕਦੋਸਵਿਵਰਣੇ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਧਯ ਏਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ੂਕਜਾ ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਦੋਸਜਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ| ਅਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿ ਅਨੁਚਿਤਵਦ੍ਧਿਕ੍ਰਮਾਤ੍, ਅਨੁਚਿਤਾ ਵਦ੍ਧਿਃ ਭੂਰਿਵਿਕਾਰਕਰਜਲਸ਼ੂਕਯੋਗਾਨਾਮਾਚਰਣਾਤ੍, ਜਲਸ਼ੂਕਯੋਗਾਨਾਂ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਾਦੌ ਵਿਸ੍ਤਰਃ| ਯਥਾ– “ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਜਲਸ਼ੂਕਮਥਾਬ੍ਜਪਤ੍ਰਮਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦਹ੍ਯ ਮਤਿਮਾਨ੍ਸਹ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ| ਏਤਦ੍ਵਿਰੂਢਬਹਤੀਫਲਜੋਪਪਿਸ੍ਟਮਾਲੇਪਨਂ ਮਹਿਸਵਿਡ੍ਵਿਮਲੀਕਤੇਙ੍ਗੇ|| ਸ੍ਥੂਲਂ ਮਹਤ੍ਤਰਤੁਰਙ੍ਗਮਤੁਲ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੇਫਂ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਮਤਂ ਨ ਹਿ ਸਂਸ਼ਯੋਸ੍ਤਿ|” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚ ਜਲਸ਼ੂਕਰਹਿਤਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦਿਤੈਲਂ, ਤਦੁਚਿਤਮੇਵ ਲਿਙ੍ਗਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਵਚਾਕੁਸ੍ਠਮਾਂਸੀਸਿਂਹੀਫਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਸ੍ਤਨਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਣਪਾਲਿਵਰ੍ਧਨਂ ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਾਦਿਦਮ੍||” ਇਤਿ| ਸ਼ੇਫਸੋ ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ| ਗਦਾਧਰਸ੍ਤ੍ਵਾਹ– ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਕਾਮਪਰਾਯਣਨਿਨ੍ਦਿਤਪੁਰੁਸੈਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਅਕ੍ਰਮਃ| ਦਸ਼ ਚ ਅਸ੍ਟੌ ਚੇਤਿ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼, ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦੁਕ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਦੌ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮ੍||੧||
Adhikarana ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨) · Śloka ੨
ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਹੇਤੁਕਾ |
ਪਿਡਕਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ||੨||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
गौरसर्षपसंस्थाना शूकदुर्भुग्नहेतुका |
पिडका श्लेष्मवाताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका तु सा ||२||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਮਾਹ– ਗੌਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਹੇਤੁਕੇਤਿ ਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਸ਼ੂਕਹੇਤੁਕੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਡਕਾਦਿਸੁ ਉਭਯਵਚਨਮਿਤਿ(?) ਪਰਨਿਪਾਤਃ ਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨੋ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਃ| ‘ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭਗਹੇਤੁਕਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੂਕਨਿਮਿਤ੍ਤਾ, ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਿਤਾਂ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਮਾਹ– ਗੌਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਤੁਲ੍ਯਾ| ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਹੇਤੁਕੇਤਿ ਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਸ਼ੂਕਹੇਤੁਕੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਪਿਡਕਾਦਿਸੁ ਉਭਯਵਚਨਮ੍’ ਇਤਿ ਪਰਨਿਪਾਤਃ| ਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨੋ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਃ| “ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭਗਹੇਤੁਕੀ” ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੂਕਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨||
Adhikarana ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਕਠਿਨਾ ਵਿਸਮੈਰ੍ਭੁਗ੍ਨੈਰ੍ਵਾਯੁਨਾਸ੍ਠੀਲਿਕਾ ਭਵੇਤ੍ |੩|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कठिना विषमैर्भुग्नैर्वायुनाऽष्ठीलिका भवेत् |३|
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾਮਾਹ– ਕਠਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਮੈਰ੍ਭੁਗ੍ਨੈਰਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ਼ੂਕੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਮੈਰਿਤਿ ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੈਃ| ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾ ਲੌਹਕਾਰਸ੍ਯ ਭਾਣ੍ਡੀਵਿਸ਼ੇਸ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਠੀਲਿਕਾ|੩|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਸ੍ਟੀਲਿਕਾਮਾਹ– ਕਠਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਮੈਰ੍ਭੁਗ੍ਨੈਰਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ਼ੂਕੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਮੈਃ ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੈਃ, ਭੁਗ੍ਨੈਰ੍ਵਕ੍ਰੈਃ| ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾ ਲੋਹਕਾਰਭਾਣ੍ਡਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਠੀਲਿਕਾ; ਸਾ ਚ ਵਾਤੇਨ|੩|–
Adhikarana ਗ੍ਰਥਿਤਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਸ਼ੂਕੈਰ੍ਯਤ੍ ਪੂਰਿਤਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਕਫਾਤ੍ ||੩||
View original
शूकैर्यत् पूरितं शश्वद्ग्रथितं नाम तत् कफात् ||३||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਗ੍ਰਥਿਤਮਾਹ– ਸ਼ੂਕੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕੈਰ੍ਯਤ੍ ਪੂਰਿਤਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤਿ ਸ਼ੂਕੈਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪੂਰਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਤ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲਂ ਤਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੩||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਕਫਾਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਮਾਹ– ਸ਼ੂਕੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕੈਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪੂਰਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗ੍ਰਥਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਿਤਿ ਅਹਰਹਃ| ਸ਼ੂਕਪੂਰਣਂ ਸ਼ੇਫਸਿ, ਏਤੇਨੈਕਦਿਨਾਨ੍ਤਰਪੂਰਣਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਾਮਤਨ੍ਤ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯਾਃ| ਨਿਤ੍ਯਪੂਰਣਾਦ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਨਾਮ੍ਨੋ ਰੋਗਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ||੩||
Adhikarana ਕੁਮ੍ਭਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾ ਜਾਮ੍ਬਵਾਸ੍ਥਿਨਿਭਾਸ਼ੁਭਾ |੪|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कुम्भिका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुभा |४|
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਕੁਮ੍ਭਿਕਾਮਾਹ– ਕੁਮ੍ਭਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਮ੍ਭੀ ਕੁਮ੍ਭੀਲਤਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਕੁਮ੍ਭੀ; ਤਦ੍ਧਿਤਸ੍ਯ ਲੁਕ੍; ‘ਇਵੇ ਪ੍ਰਤਿਕਤੌ’ ਇਤਿ ਕਨ੍ ਕੁਮ੍ਭੀਫਲਵਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ| ਅਸ਼ੁਭੇਤਿ ਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧੇ ਨਞ੍, ਕਸ੍ਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਆਸ਼ੁਜਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍|੪|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਮ੍ਭਿਕਾਮਾਹ– ਕੁਮ੍ਭਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ ਕੁਮ੍ਭਕਾਰੀ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਕੁਮ੍ਭੀ, ਤਦ੍ਧਿਤਸ੍ਯ ਲੁਕ੍ “ਇਵੇ ਪ੍ਰਤਿਕਤੌ” ਇਤਿ ਕਨ੍, ਕੁਮ੍ਭੀਫਲਵਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ, ਤਥਾ ਜਾਮ੍ਬਵਾਸ੍ਥਿਰੂਪਾ ਜਮ੍ਬੂਫਲਾਸ੍ਥਿਸਦਸ਼ੀ, ਅਸ਼ੁਭਾ ਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨ ਸ਼ੁਭਾ ਅਸ਼ੁਭਾ ਕਸ੍ਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਾ| ‘ਆਸ਼ੁਜਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍|੪|–
Adhikarana ਅਲਜੀਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਤੁਲ੍ਯਜਾਂ ਤ੍ਵਲਜੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੪||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
तुल्यजां त्वलजीं विद्याद्यथाप्रोक्तां विचक्षणः ||४||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਅਲਜੀਮਾਹ– ਤੁਲ੍ਯਜਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਲ੍ਯਜਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾ ਅਲਜੀ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾ, ਸਾ ਚ ਰਕ੍ਤਾਸਿਤਾ ਸ੍ਫੋਟਚਿਤਾ| ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਵਿਵਣੋਤਿ– ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਮਿਤਿ| ਅਲਜੀ ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸਣਾ ਤਥੇਯਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸਾ ਚ ਕਾਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਵਿਨਾ ਲਿਙ੍ਗ ਏਵ ਸਮ੍ਭਵਾਚ੍ਚ ਤਤਃ ਪਥਗ੍ਭੂਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ||੪||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਲਜੀਮਾਹ– ਤੁਲ੍ਯਜਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ਅਲਜੀਪਿਡਕਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਂ? ਤੁਲ੍ਯਜਾਮਿਤਿ| ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾ ਅਲਜੀ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾ| ਸਾ ਚ ਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸ੍ਫੋਟਚਿਤਾ| ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਵਿਵਣੋਤਿ– ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾ ਅਲਜੀ ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸਣਾ ਤਥੇਯਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸਾ ਚ ਕਾਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਵਿਨਾ ਲਿਙ੍ਗ ਏਵ ਸਮ੍ਭਵਾਚ੍ਚ ਤਤਃ ਪਥਗ੍ਭੂਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਇਯਮਪਿ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੂਕਾਵਚਾਰਣਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਾ||੪||
Adhikarana ਮਦਿਤਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਮਦਿਤਂ ਪੀਡਿਤਂ ਯਚ੍ਚ ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਵਾਤਕੋਪਤਃ |੫|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
मृदितं पीडितं यच्च संरब्धं वातकोपतः |५|
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਮਦਿਤਮਾਹ– ਮਦਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਡਿਤਮਿਤਿ ਅਧਿਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੂਕਪਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੀਡਿਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਪੀਡਿਤਂ ‘ਲਿਙ੍ਗਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਸਸ਼ੋਥਮ੍|੫|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਮਦਿਤਮਾਹ– ਮਦਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਸਸ਼ੋਫਂ ਤਨ੍ਮਦਿਤਂ ਮਦਿਤਾਖ੍ਯਂ ਰੋਗਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਪੀਡਿਤਮਿਤ੍ਯਧਿਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੂਕਪਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੀਡਿਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|੫|–
Adhikarana ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾ ਭਵੇਤ੍ ||੫||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
पाणिभ्यां भृशसम्मूढे सम्मूढपिडका भवेत् ||५||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਮਾਹ– ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਇਤ੍ਯਧਿਕਾਰਾਤ੍ ਪਾਤਿਤਸ਼ੂਕੇ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਪਿਚ੍ਚਿਤਾਵਨਤੇ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਵਾਤਕੋਪਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੫||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਮਾਹ– ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰਾਤ੍ ਪਾਤਿਤਸ਼ੂਕੇ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਾਵਨਤੇ ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੫||
Adhikarana ਅਧਿਮਨ੍ਥਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੬) · Śloka ੬
ਦੀਰ੍ਘਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਡਕਾ ਦੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਯਾਃ |
ਸੋਧਿਮਨ੍ਥਃ ਕਫਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵੇਦਨਾਰੋਮਹਰ੍ਸਕਤ੍ ||੬||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
दीर्घा बह्व्यश्च पिडका दीर्यन्ते मध्यतस्तु याः |
सोऽधिमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षकृत् ||६||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਅਧਿਮਨ੍ਥਮਾਹ– ਦੀਰ੍ਘਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸ਼ੂਕਪਾਤਕਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ੂਕਦੋਸਾਭਿਹਿਤੇ ਸ਼ੂਕਪਾਤੋਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਵੇਦਨਾਰੋਮਹਰ੍ਸਕਦਿਤਿ ਵੇਦਨਯਾ ਰੋਮਹਰ੍ਸਂ ਕਰੋਤਿ||੬||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਵਮਨ੍ਥਮਾਹ– ਦੀਰ੍ਘਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੀਰ੍ਘਾ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਃ, ਬਹ੍ਵ੍ਯਃ ਬਹੁਲਾਃ| ਕਫਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸ਼ੂਕਪਾਤਕਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ ਸ਼ੂਕਪਾਤੋਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਵੇਦਨਯਾ ਰੋਮਹਰ੍ਸਂ ਕਰੋਤਿ ਇਤਿ ਵੇਦਨਾਰੋਮਹਰ੍ਸਕਤ੍| ਅਧਿਮਨ੍ਥ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੬||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੭) · Śloka ੭
ਪਿਡਕਾ ਪਿਡਕਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਸਮ੍ਭਵਾ |
ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ||੭||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
पिडका पिडकाव्याप्ता पित्तशोणितसम्भवा |
पद्मकर्णिकसंस्थाना ज्ञेया पुष्करिका तु सा ||७||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਮਾਹ– ਪਿਡੇਕੇਤ੍ਯਾਦਿ||੭||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਮਾਹ– ਪਿਡਕਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾ ਪਿਡਕੈਵ ਪਿਡਕਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ| ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਸਂਸ੍ਥਾਨੇਤਿ ਕਮਲਕੋਸ਼ਤੁਲ੍ਯਾ, ਪੁਸ੍ਕਰਿਕੇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ||੭||
Adhikarana ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੮) · Śloka ੮
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਂ ਤੁ ਜਨਯੇਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਸ਼ੂਕਦੂਸਿਤਮ੍ |੮|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
स्पर्शहानिं तु जनयेच्छोणितं शूकदूषितम् |८|
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਮਾਹ– ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਂ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ|੮|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਮਾਹ– ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਨਾਮਾਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸਂ, ਸ਼ੂਕਦੂਸਿਤਂ ਸ਼ੂਕੇਨ ਦੁਸ੍ਟਿਂ ਨੀਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਜਨਯੇਤ੍|੮|–
Adhikarana ਉਤ੍ਤਮਾਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੮) · Śloka ੮
ਮੁਦ੍ਗਮਾਸੋਪਮਾ ਰਕ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਾ ਤੁ ਯਾ ||੮||
ਵ੍ਯਾਧਿਰੇਸੋਤ੍ਤਮਾ ਨਾਮ ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ |
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
मुद्गमाषोपमा रक्ता रक्तपित्तोद्भवा तु या ||८||
व्याधिरेषोत्तमा नाम शूकाजीर्णनिमित्तजा |
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਉਤ੍ਤਮਾਮਾਹ– ਮੁਦ੍ਗਮਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਏਸੋਤ੍ਤਮਾ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਭਵਤਿ, ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਵਿਕਤਿਰੂਪਮੇਵ| “ਵ੍ਯਾਧਿਰੇਸੋਤ੍ਤਮੋ ਨਾਮ” ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਏਸੋਤ੍ਤਮ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਿਦ੍ਧਵਿਧੇਰਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਧੁਃ||੮||–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਉਤ੍ਤਮਮਾਹ– ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸ ਉਤ੍ਤਮੋ ਨਾਮ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜੋ ਭਵਤਿ, ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਵਿਕਤਿਰੂਪਮੇਵ, ਤਦੇਵ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤਤੋ ਜਾਯਤ ਇਤਿ| ‘ ਵ੍ਯਾਧਿਰੇਸੋਤ੍ਤਮ’ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਿਦ੍ਧਵਿਧੇਰਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸਾਧੁਃ||੮||
Adhikarana ਸ਼ਤਪੋਨਕਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੯) · Śloka ੧੧
ਛਿਦ੍ਰੈਰਣੁਮੁਖੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਤਂ ਯਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੯||
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ |
(ਸੁ. ਨਿ. ੧੪) ||੧੧||
View original
छिद्रैरणुमुखैर्लिङ्गं चितं यस्य समन्ततः ||९||
वातशोणितजो व्याधिः स ज्ञेयः शतपोनकः |
(सु. नि. १४) ||११||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼ਤਪੋਨਕਮਾਹ– ਛਿਦ੍ਰੈਰਣੁਮੁਖੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਛਿਦ੍ਰੈਰਿਤਿ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਦੋਸਜਨਿਤਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜੈਃ, ਚਿਤਮੁਪਚਿਤਮ੍, ਅਤ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਲੇਖਨੋਪਦੇਸ਼ਃ| ਸ਼ਤਪੋਨਕਸ਼੍ਚਾਲਨਿਕਾ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ||੯||–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸ਼ਤਪੋਨਕਮਾਹ– ਛਿਦ੍ਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਿਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ, ਸ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਛਿਦ੍ਰੈਰਿਤਿ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਜਨਿਤਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜੈਃ| ਸ਼ਤਪੋਨਕਸ਼੍ਚਾਲਨਿਕਾ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ||੯||–
Adhikarana ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕੋ ਜ੍ਵਰਦਾਹਕਤ੍ ||੧੦||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
वातपित्तकृतो ज्ञेयस्त्वक्पाको ज्वरदाहकृत् ||१०||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਮਾਹ– ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਦੋਸਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਸ਼ੂਕਵਿਸ਼ੇਸਾਦਾਹਾਰਾਚਾਰਭੇਦਾਚ੍ਚ ਸਮਰ੍ਥਨੀਯਮ੍||੧੦||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਮਾਹ– ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤਃ ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਨਾਮਾ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਸ ਚ ਜ੍ਵਰਦਾਹੌ ਕਰੋਤਿ| ਅਯਂ ਚ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਦੂਸਿਤਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਸ਼ੂਕਵਿਸ਼ੇਸਾਦਾਹਾਰਾਦਿਭੇਦਾਚ੍ਚ ਸਮਰ੍ਥਨੀਯਮ੍||੧੦||
Adhikarana ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਕਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸਰਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪਿਡਕਾਭਿਰ੍ਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ |
ਯਸ੍ਯ ਵਾਸ੍ਤੁਰੁਜਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ ||੧੧||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कृष्णैः स्फोटैः सरक्ताभिः पिडकाभिर्निपीडितम् |
यस्य वास्तुरुजश्चोग्रा ज्ञेयं तच्छोणितार्बुदम् ||११||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮਾਹ– ਕਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪਿਡਕਾਭਿਰਿਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਭਿਰ੍ਨਿਪੀਡਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਵਾਸ੍ਤੁਰੁਜ ਇਤਿ ਵਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ, ਤਤ੍ਰ ਰੁਜਃ, ਅਗਾਧੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮਾਂਸਸ਼ੋਥਤ੍ਵਾਤ੍| ‘ਬਸ੍ਤਿਰੁਜਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਜਸ਼ੋਣਿਤਕਤਮ੍||੧੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮਾਹ– ਕਸ੍ਣੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਡਕਾਭਿਰਿਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਭਿਃ ਨਿਪੀਡਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਵਾਸ੍ਤੁਰੁਜ ਇਤਿ ਵਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਉਗ੍ਰਾ ਰੁਜਃ, ਅਗਾਧੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮਾਂਸਸ਼ੋਥਤ੍ਵਾਤ੍| ‘ਬਸ੍ਤਿਰੁਜਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਸਰ੍ਵਦਾ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਜਸ਼ੋਣਿਤਕਤਮ੍||੧੧||
Adhikarana ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਮਾਂਸਦੋਸੇਣ ਜਾਨੀਯਾਦਰ੍ਬੁਦਂ ਮਾਂਸਸਮ੍ਭਵਮ੍ |੧੨|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
मांसदोषेण जानीयादर्बुदं मांससम्भवम् |१२|
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਮਾਹ– ਮਾਂਸਦੋਸੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਂਸਦੋਸੇਣੇਤਿ ਸ਼ੂਕਪਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਨਾ ਕਤੇਨ ਮਾਂਸਦੋਸੇਣ|੧੨|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਮਾਹ– ਮਾਂਸਦੋਸੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕਪਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਨਾ ਕਤੇਨ ਮਾਂਸਦੋਸੇਣ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਹੇਤੁਃ, ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਸਞ੍ਜ੍ਞਾ|੧੨|–
Adhikarana ਮਾਂਸਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ ||੧੨||
ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਮਾਂਸਪਾਕਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤਂ ਭਿਸਕ੍ |
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
शीर्यन्ते यस्य मांसानि यस्य सर्वाश्च वेदनाः ||१२||
विद्यात्तं मांसपाकं तु सर्वदोषकृतं भिषक् |
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਮਾਂਸਪਾਕਮਾਹ– ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਲਨ੍ਤਿ, ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾਃ||੧੨||–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਮਾਂਸਪਾਕਮਾਹ– ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਲਨ੍ਤਿ| ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾਃ, ਅਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਃ||੧੨||–
Adhikarana ਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੩||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमिति निर्दिशेत् ||१३||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਾਹ– ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ‘ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਰੁਜਾਸ੍ਰਾਵਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਿਹ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਾਹ– ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣੇਨ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਵਿਦ੍ਰਧਿਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਂ ‘ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਰੁਜਾਸ੍ਰਾਵਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ||੧੩||
Adhikarana ਤਿਲਕਾਲਕਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
ਕਸ੍ਣਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯਥਵਾ ਸ਼ੂਕਾਨਿ ਸਵਿਸਾਣਿ ਵਾ |
ਪਾਤਿਤਾਨਿ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮੇਢ੍ਰਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੪||
ਕਾਲਾਨਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ |
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥਾਂਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ||੧੫||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि वा |
पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः ||१४||
कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः |
सन्निपातसमुत्थांस्तु तान् विद्यात्तिलकालकान् ||१५||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਤਿਲਕਾਲਕਮਾਹ– ਕਸ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰਾਣੀਤਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਸਵਿਸਾਣੀਤਿ ਸ਼ੂਕਾਨਾਂ ਸਵਿਸਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਾਲਾਨੀਤਿ ਕਸ੍ਣਾਨਿ, ਕਸ੍ਣਤਿਲਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਿਲਕਾਲਕਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਲਨ੍ਤਿ||੧੪-੧੫||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤਿਲਕਾਲਕਮਾਹ– ਕਸ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ੂਕਾਨਿ ਕਸ੍ਣਾਨਿ, ਅਥਵਾ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ, ਅਥਵਾ ਸਵਿਸਾਣਿ, ਤਾਨਿ ਸਂਹਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ ਸਮਗ੍ਰਂ ਮੇਢ੍ਰਂ ਪਚਨ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਣਾਨਿ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਾਨਿ, ਚਿਤ੍ਰਾਣੀਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪੀਤਨੀਲਾਦਿਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਨਿ, ਸਵਿਸਾਣੀਤਿ ਸ਼ੂਕਾਨਾਂ ਸਵਿਸਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਕਾਲਾਨੀਤਿ ਕਸ੍ਣਾਨਿ ਪਰਿਣਤਤਿਲਫਲਵਰ੍ਣਾਨਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਲਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਨ੍ ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਕਸ੍ਣਤਿਲਤੁਲ੍ਯਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ਤਿਲਕਾਲਕਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੧੪-੧੫||
Adhikarana ਸ਼ੂਕਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਚਾਰਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਂ ਯਚ੍ਚ ਮਾਂਸਪਾਕਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਤਃ |
ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ਼੍ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿਲਕਾਲਕਾਃ ||੧੬||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
तत्र मांसार्बुदं यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः |
विद्रधिश्च न सिद्ध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः ||१६||
(सु. नि. अ. १४) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਨਾਹ– ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋਯਂ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ, ਸ ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਯੇਸਾਮਚਿਰਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਗਦਾਧਰਃ| ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯੇ ਏਵ ਅਸਾਧ੍ਯਤਾਰੋਪਾਦਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਸਾਧ੍ਯੇਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਮਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤਾਂ ਭਿਸਗਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕਾਰੁਣਿਕਤਯਾ ਆਚਾਰ੍ਯ ਉਪਦਿਸ਼ਤੀਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੧੬||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਤਾਮਾਹ– ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਯਨ੍ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਂ, ਤਥਾ ਯੋ ਮਾਂਸਪਾਕਃ, ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ, ਤਥਾ ਯੇ ਚ ਤਿਲਕਾਲਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਏਤੇ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਯੇ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ, ਸ ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਤੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਯੇਸਾਮਚਿਰਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਗਦਾਧਰਃ||੧੬||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੪੮
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੮||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूकदोषनिदानं समाप्तम् ||४८||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੮||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਾਚਸ੍ਪਤਿਵੈਦ੍ਯਕਤਾਯਾਂ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮਾਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੮||