௫௦. ஶீதபித்தோதர்தகோடநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

த்வக்துஷ்டிதோஷத்ரயஜந்யத்வஸாமாந்யாத் குஷ்டாநந்தரஂ ஶீதபித்தோதர்தாதிநிதாநம்| தஸ்ய தோஷத்ரயஜந்யத்வமாஹ– ஶீதமாருதஸஂஸ்பர்ஶாதித்யாதி| பித்தேந ஸஹ ஸம்பூயேதி ஸ்வஹேதூபசிதேந பித்தேந ஸம்பூய மிலித்வா| பஹிரந்தரிதி பஹிஸ்த்வசி, அந்தஃ ஶோணிதாதௌ; விஸர்பதஃ ப்ரஸரதஃ||௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

த்வக்துஷ்டிதோஷத்ரயஜந்யத்வஸாமாந்யாத்குஷ்டாநந்தரஂ ஶீதபித்தாதிநிதாநம்| தஸ்ய தோஷத்ரயஜந்யத்வமாஹ– ஶீதேத்யாதி| ப்ரதுஷ்டௌ குபிதௌ கபமாருதௌ ஸ்வஹேதூபசிதேந பித்தேந ஸஹ மிலித்வா, பஹிஸ்த்வசி, அந்தஃ ஶோணிதாதௌ, விஸர்பதஃ ப்ரஸரதஃ||௧||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பூர்வரூபமாஹ– பிபாஸேத்யாதி| ரக்தலோசநதா ப்ரபாவாத்| பூர்வரூபஸ்ய லக்ஷணமிதி பூர்வரூபஸ்ய ஸ்வரூபமித்யர்தஃ; ந து லக்ஷணமத்ர லிங்கஂ, பிபாஸாதிவ்யதிரிக்தஸ்ய பூர்வரூபஸ்யாபாவாத்||௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தஸ்ய பூர்வரூபமாஹ– பிபாஸேத்யாதி| அத்ர ரக்தலோசநதா ப்ரபாவாத்| பூர்வரூபஸ்ய லக்ஷணமிதி பூர்வரூபஸ்யோபலம்பநஂ, ந து லக்ஷணஂ லிங்கஂ; பிபாஸாதிவ்யதிரிக்தஸ்ய பூர்வரூபஸ்யாபாவாத்||௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

உதர்தலக்ஷணமாஹ– வரடீத்யாதி| ஸகண்டூஸ்தோதபஹுலஶ்சர்திஜ்வரவிதாஹவாநிதி அத்ர கண்டூஃ கபாத், தோதோ வாதாத், சர்திஜ்வரவிதாஹாஃ பித்தாதிதி தோஷத்ரயலிங்கம்| அநயோஃ ஶீதபித்தோதர்தயோஃ ஸமாநஸஂஸ்தாநத்வேऽபி வாதாதிகஂ ஶீதபித்தஂ, கபாதிக உதர்தஃ||௩-௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

உதர்தலக்ஷணமாஹ– வரடீத்யாதி| வரடீ கீடவிஶேஷஃ, தத்தஷ்டஸதஶாகாரஃ, பஹிஃ ஶரீரே ஶோதோ ஜாயதே| அத்ர கண்டூஃ கபாத், தோதோ வாதாத், சர்திஜ்வரவிதாஹாஃ பித்தாதிதி தோஷத்ரயலிங்கம்; அபரே ஶீதபித்தமித்யாஹுஃ| அநயோர்தோஷத்வயாதிகத்வமாஹ– வாதாதிகமித்யாதி| அநயோஃ ஶீதபித்தோதர்தயோஃ ஸமாநஸஂஸ்தாநத்வேऽபி வாதாதிகஂ ஶீதபித்தஂ, கபாதிக உதர்தஃ||௩-௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

உதர்தஸ்ய தர்மாந்தரமாஹ– ஸோத்ஸங்கைரித்யாதி| உத்ஸங்கைஃ மத்யநிம்நைஃ| ஶைஶிர இதி ஶிஶிரஸம்பவஃ||௫||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

உதர்தஸ்ய தர்மாந்தரமாஹ– ஸோத்ஸங்கைரித்யாதி| மத்யநிம்நைஃ, ஶைஶிரஃ ஶிஶிரஸம்பவஃ||௫||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

த்வக்துஷ்டிஸாம்யாதத்ரைவ கோடோऽபிதீயதே– அஸம்யக்வமநேத்யாதி| அஸம்யக்த்வஂ வமநஸ்யாயோகமித்யாயோகாதிநா, ததோதீர்ணாநாஂ பித்தஶ்லேஷ்மாந்நாநாஂ நிக்ரஹோ வேகவிதாரணஂ, தைர்மண்டலாநி ஜாயந்தே, ஸ கோடஃ| அதவாऽயமர்தஃ– அஸம்யக்வமநோதீர்ணௌ பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ, ததாऽந்நநிக்ரஹ உபஸ்திதவேகஸ்யாந்நஸ்ய நிக்ரஹஃ சர்திநிக்ரஹஃ இதி யாவத், தைர்ஹேதுபிர்பவந்தி| வமநஸ்ய சாஸம்யக்த்வமயோகமித்யாயோகாப்யாஂ ஜ்ஞேயம், அதியோகஸ்ய து பித்தஶ்லேஷ்மகோடாகரத்வாத்| ஏதேந ஹேதுலக்ஷணபேதாத்பிந்நஃ கோட உதர்தாத்| கோடோ நிரநுபந்தஃ| ததா சோக்தம்– “க்ஷணிகோத்பாதவிநாஶஃ கோட இதி நிகத்யதே தஜ்ஜ்ஞைஃ|” இதி ஸாநுபந்த உத்கோடோऽபிதீயதே| ஸாநுபந்ததா ச புநஃபுநர்பவநேந||௬||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

த்வக்தோஷஸாமாந்யாதத்ரைவ கோடஃ ப்ரோச்யதே| ஸாநுபந்த உத்கோடோऽபிதீயதே| அஸம்யக்த்வஂ வமநஸ்யாயோகமித்யாயோகாதிநா, உதீர்ணாநி ப்ரேரிதாநி பித்தஶ்லேஷ்மாந்நாநி, தேஷாஂ நிக்ரஹைஃ ஶரீரே மண்டலாநி வர்துலகமலாதீநி அதிகண்டுமந்தி லௌஹித்யயுக்தாநி பஹூநி ச ஜாயந்தே, அதவாऽயமேவார்தஃ– அஸம்யக்வமநேநோதீர்ணௌ பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ, ததாऽந்நநிக்ரஹஃ உபஸ்திதவேகஸ்யாந்நஸ்ய நிக்ரஹஃ சர்திநிக்ரஹ இதி யாவத், தைர்பவந்தி| வமநஸ்ய சாஸம்யக்த்வமயோகமித்யாயோகாப்யாஂ ஜ்ஞேயம், அதியோகஸ்ய பித்தஶ்லேஷ்மகோபகத்வாத், ஏதேந ஹேதுலக்ஷணபேதாத்பிந்நஃ கோட உதர்தாதிதி| கோடோ நிரநுபந்தஃ, ததா சோக்தம்– “க்ஷணிகோத்பாதவிநாஶஃ கோட இதி நிகத்யதே தஜ்ஜ்ஞைஃ” இதி| ஸாநுபந்த உத்கோடோऽபிதீயதே| ஸாநுபந்ததா ச புநஃபுநர்பவநேநேதி||௬||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஶீதபித்தோதர்தகோடநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௫௦||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ ஶீதபித்தோதர்தகோடநிதாநம்||௫௦||