Adhikarana ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ (੧) · Śloka ੧
ਅਥ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਯਃ ਸ਼ੋਥਮਾਮਮਤਿਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇਜ੍ਞੋ ਯੋ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਚੁਰਪੂਯਮਸਾਧੁਵਤ੍ਤਃ |
ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਵਿਦਾਰ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤਤਃ ਸਪੂਯਃ ||੧||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
अथ नाडीव्रणनिदानम् |
यः शोथमाममतिपक्वमुपेक्षतेऽज्ञो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः |
अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः सपूयः ||१||
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਭਗ੍ਨਸ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨਾਡੀ ਭਵਤਿ, ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਡੀਮਾਹ– ਯਃ ਸ਼ੋਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪੇਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਪੀਡਨਸ਼ੋਧਨਾਦਿਕਂ ਨ ਕਰੋਤਿ| ਪ੍ਰਚੁਰਪੂਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਸਾਧੁਵਤ੍ਤਃ ਅਹਿਤਾਹਾਰਾਚਾਰਃ| ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਿਹਿਤਾਨੀਤਿ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਕੋਸ੍ਠਮਰ੍ਮਾਣਿ||੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਭਗ੍ਨਸ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਨਾਡੀਸਮ੍ਭਵਾਤ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਡੀਮਾਹ– ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੋਫਮਾਮਮਿਤ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਤੇ ਪੀਡਨਸ਼ੋਧਨਾਦੀਨਿ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਅਥਵਾ ਯਃ ਯੁਰੁਸਃ ਪ੍ਰਚੁਰਪੂਯਂ ਵ੍ਰਣਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਚੁਰਪੂਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਿਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਸਾਧੁਵਤ੍ਤਃ ਅਹਿਤਾਹਾਰਾਚਾਰਃ| ਸਪੂਯਃ ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਰਾਵਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਕੋਸ੍ਠਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ||੧||
Adhikarana ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਃ (੨) · Śloka ੨
ਤਸ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਗਮਨਾਦ੍ਗਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ ਤੁ ਨਾਡੀਵ ਯਦ੍ਵਹਤਿ ਤੇਨ ਮਤਾ ਤੁ ਨਾਡੀ |੨|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरिष्यते तु नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |२|
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਪੂਯਸ੍ਯ| ਨਾਡੀਵੇਤਿ ਅਨ੍ਤਃਸ਼ੁਸਿਰਲਤਾਦਿਨਾਡੀਵਤ੍|੨|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਯਸ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਗਮਨਾਦ੍ਗਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ, ਇਸ੍ਯਤੇ ਚੇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਾਡੀਨਿਰੁਕ੍ਤਿਪਕ੍ਸਾਨ੍ਤਰਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਤਾਮੇਵ ਨਾਡੀਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮਾਹ– ਨਾਡੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਡੀਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀਵ ਯਦ੍ਵਹਤਿ, ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਡੀ ਮਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਤਃਸ਼ੁਸਿਰਨਾਲਾ ਨਾਡੀ|੨|–
Adhikarana ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਸਙ੍ਖ੍ਯਾ (੨) · Śloka ੨
ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਪਥਗੇਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਿਤੈਰਪਿ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯਾ ||੨||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||२||
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭਵੇਨ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ– ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ ਤਿਸ੍ਰਃ| ਏਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਿਤੈਰਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੀ; ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰਿਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯ ਏਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰਨ੍ਯਾ| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਿਤੈਃ ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੈਰਪਰਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– “ਦੋਸਦ੍ਵਯਾਭਿਹਿਤਲਕ੍ਸਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਤਿਸ੍ਰੋ ਗਤੀਰ੍ਵ੍ਯਤਿਕਰਪ੍ਰਭਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|” (ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) ਇਤਿ| ਵ੍ਯਤਿਕਰਪ੍ਰਭਵਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਪ੍ਰਭਵਾਃ; ਅਪਿ ਚਕਾਰੌ ਸਾਰ੍ਥਕਾਵਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਨ ਚੋਕ੍ਤਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਹਾਨਿਃ, ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇਤਿਦੇਸ਼ੇਨੋਕ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸਨ੍ਨਿਪਾਤਯੋਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਗਣਨਾਤ੍| ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯੇਤਿ ਆਗਨ੍ਤੁਰਪਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਨਾਡ੍ਯਃ||੨||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤਾਸਾਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭਵੇਨ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ– ਦੋਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ, ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯੇਤਿ ਆਗਨ੍ਤੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਪਞ੍ਚ ਨਾਡ੍ਯਃ||੨||
Adhikarana ਵਾਤਜਨਾਡੀਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਤਤ੍ਰਾਨਿਲਾਤ੍ ਪਰੁਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੀ ਸਸ਼ੂਲਾ ਫੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮਧਿਕਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਕ੍ਸਪਾਸੁ |੩|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपासु |३|
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਵਾਤਜਾਮਾਹ– ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਕਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਕ੍ਸਪਾਸ੍ਵਿਤਿ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਵਾਤਵਦ੍ਧੇ ਰਾਤ੍ਰਾਵਧਿਕਂ ਸ੍ਰਵਣਮ੍|੩|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜਾਮਾਹ– ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰੁਸਂ ਕਰ੍ਕਸ਼ਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥਾ, ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਵਾਤਵਦ੍ਧਿਰਤੋ ਰਾਤ੍ਰਾਵਧਿਕਂ ਸ੍ਰਵਤਿ|੩|–
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਨਾਡੀਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਸਾਜ੍ਵਰਕਰੀ ਪਰਿਦਾਹਯੁਕ੍ਤਾ ਪੀਤਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਧਿਕਮੁਸ੍ਣਮਹਃਸੁ ਚਾਪਿ ||੩||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
पित्तात्तृषाज्वरकरी परिदाहयुक्ता पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु चापि ||३||
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਪਿਤ੍ਤਜਾਮਾਹ– ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਕਮੁਸ੍ਣਮਹਃਸੁ ਚੇਤਿ ਦਿਵਾ ਔਸ੍ਣ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਾਤ੍||੩||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਪਿਤ੍ਤਜਾਮਾਹ– ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰਿਦਾਹਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਦਾਹਃ, ਅਧਿਕਮੁਸ੍ਣਮ੍, ਅਹਃਸ੍ਵਿਤਿ ਦਿਵਸੇਸੁ, ਔਸ੍ਣ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍||੩||
Adhikarana ਕਫਜਨਾਡੀਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਫਾਦ੍ਬਹੁਘਨਾਰ੍ਜੁਨਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਸਕਣ੍ਡੁਰਰੁਜਾ ਰਜਨੀਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ |੪|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा स्तब्धा सकण्डुररुजा रजनीप्रवृद्धा |४|
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਕਫਜਾਮਾਹ– ਜ੍ਞੇਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਘਨਾਰ੍ਜੁਨਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਜੁਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ, ਘਨਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ, ਆਸ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦ ਆਸ੍ਰਾਵਸ਼ਬ੍ਦੈਕਦੇਸ਼ਪਾਠਃ, ਪਦੇਪਿ ਪਦੈਕਦੇਸ਼ਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍| ਯਥਾ “ਜੇ ਪ੍ਰੋਸ੍ਠਪਦਾਨਾਮ੍” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਜਾਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰੁਰਿਤਿ ਪਾਠੇਪ੍ਯਯਮੇਵਾਰ੍ਥਃ| ਆਸ੍ਰੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਪਦਾਦਿਸੁ ਪਾਠਾਤ੍ ਕ੍ਵਿਬਨ੍ਤਃ, ਤੁਗਭਾਵਸ੍ਤ੍ਵਾਗਮਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍|੪|–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਮਾਹ– ਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਰਧਿਕਃ, ਘਨਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ, ਅਰ੍ਜੁਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਃ, ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਆਸ੍ਰਃ ਆਸ੍ਰਾਵੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਤਥਾ| ਆਸ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਆਸ੍ਰਾਵ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰੁਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯਯਮੇਵਾਰ੍ਥਃ| ਆਸ੍ਰੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਪਦਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕ੍ਵਿਬਨ੍ਤਃ, ਤੁਗਭਾਵਸ੍ਤ੍ਵਾਗਮਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਜਨੀਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਤਿ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍|੪|–
Adhikarana ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਨਾਡੀਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਸਨਮੂਰ੍ਛਨਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ||੪||
ਤਾਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਕੋਪਾਦ੍ਘੋਰਾਮਸੁਕ੍ਸਯਕਰੀਮਿਵ ਕਾਲਾਰਾਤ੍ਰਿਮ੍ |
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि ||४||
तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्घोरामसुक्षयकरीमिव कालारात्रिम् |
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਮਾਹ– ਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਹਿਤਾਨੀਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਜਨਾਡੀਕਥਿਤਾਨਿ| ਅਸੁਕ੍ਸਯਕਰੀਮਿਤਿ ਮਾਰਣਾਤ੍ਮਿਕਾਂ, ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਂ ਮਰਣਕਾਰਿਣੀਂ ਯਮਭਗਿਨੀਮਿਵ| ‘ਗਤਿਂ ਤ੍ਵਸੁਹਰਾਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍||੪||–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਮਾਹ– ਦਾਹੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਹਿਤਾਨੀਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਦੋਸਤ੍ਰਯਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਅਸੁਕ੍ਸਯਕਰੀਮਿਤਿ ਮਾਰਣਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍| ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਮਿਵੇਤਿ ਮਤ੍ਯੁਰੂਪਾਮਿਵ||੪||–
Adhikarana ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਜਨਾਡੀਵ੍ਰਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਨਸ੍ਟਂ ਕਥਞ੍ਚਿਦਨੁਮਾਰ੍ਗਮੁਦੀਰਿਤੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯਮਚਿਰੇਣ ਗਤਿਂ ਕਰੋਤਿ ||੫||
ਸਾ ਫੇਨਿਲਂ ਮਥਿਤਮੁਸ੍ਣਮਸਗ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸ੍ਰਾਵਂ ਕਰੋਤਿ ਸਹਸਾ ਸਰੁਜਾ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ |
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੦) |
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति ||५||
सा फेनिलं मथितमुष्णमसृग्विमिश्रं स्रावं करोति सहसा सरुजा च नित्यम् |
(सु. नि. अ. १०) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਾਮਾਹ– ਨਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਸ੍ਟਮਦਸ਼੍ਯਮਾਨਮ੍| ਕਥਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਵੇਗਕ੍ਸਯਾਦਿਕਾਰਣਾਨਾਮਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨੁਮਾਰ੍ਗਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ| ਕੇਚਿਤ੍ ‘ਅਣੁਮਾਰ੍ਗਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਣਤਯਾ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇਣੁਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵੇਨੈਵ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਕਥਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਨਿਰਰ੍ਥਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਦੀਰਿਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ| ਫੇਨਿਲਂ ਫੇਨਵਨ੍ਤਮ੍| ਮਥਿਤਮੁਨ੍ਮਥਿਤਮ੍| ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍| ਏਤੇ ਚ ਧਰ੍ਮਾਃ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਾਦੌ ਚਲਤਾ ਸ਼ਲ੍ਯੇਨ ਮਾਂਸਾਦਿਕ੍ਸੋਭੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ||੫||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਾਮਾਹ– ਨਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਸ੍ਟਦਸ਼੍ਯਮਾਨਂ, ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍, ਅਨੁਮਾਰ੍ਗਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ| ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਅਣੁਮਾਰ੍ਗਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਣਤਯਾ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ| ਉਦੀਰਿਤੇਸ੍ਵਿਤਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਦਿਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸੁ| ਸਾ ਨਾਡੀ, ਫੇਨਿਲਂ ਫੇਨਵਰ੍ਣਮ੍, ਉਨ੍ਮਥਿਤਮ੍, ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍, ਏਤੇ ਚ ਧਰ੍ਮਾਃ ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦੌ ਚਲਤਾ ਸ਼ਲ੍ਯੇਨ ਮਾਂਸਾਦਿਕ੍ਸੋਭੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ||੫||–
Adhikarana ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੬) · Śloka ੬
ਨਾਡੀ ਤ੍ਰਿਦੋਸਪ੍ਰਭਵਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯੇਚ੍ਛੇਸਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਖਲੁ ਯਤ੍ਨਸਾਧ੍ਯਾਃ ||੬||
(ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੧੭) |
View original
नाडी त्रिदोषप्रभवा न सिध्येच्छेषाश्चतस्रः खलु यत्नसाध्याः ||६||
(सु. चि. अ. १७) |
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਅਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ– ਨਾਡੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਨੁ, ਨਾਡੀ ਤ੍ਰਿਦੋਸਪ੍ਰਭਵਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯੇਦਿਤਿ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਸੁਕ੍ਸਯਕਰੀਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨੈਵਮ੍, ਅਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਮੇਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਨਾਡ੍ਯਾ ਅਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਨੂਦ੍ਯ ਤਦਨ੍ਯਾਸਾਂ ਸ਼ੇਸਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਯਤ੍ਨਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਪਠਿਤਃ, ਸ ਏਵਾਤ੍ਰ ਮਾਧਵਕਰੇਣ ਲਿਖਿਤ ਇਤ੍ਯਦੋਸਃ||੬||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਸਾਧ੍ਯਾਮਾਹ– ਨਾਡੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੇਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ਲ੍ਯਜਾ ਇਤਿ||੬||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੪੫
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने नाडीव्रणनिदानं समाप्तम् ||४५||
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੫||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਾਚਸ੍ਪਤਿਵੈਦ੍ਯਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮਾਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੫||