Adhikarana മൂത്രകൃച്ഛ്രനിദാനം, സമ്പ്രാപ്തിശ്ച (൧-൨) · Śloka ൨
അഥ മൂത്രകൃച്ഛ്രനിദാനമ് | വ്യായാമതീക്ഷ്ണൌഷധരൂക്ഷമദ്യപ്രസങ്ഗനിത്യദ്രുതപൃഷ്ഠയാനാത് | ആനൂപമാംസാധ്യശനാദജീര്ണാത്സ്യുര്മൂത്രകൃച്ഛ്രാണി നൃണാം തഥാऽഷ്ടൌ ||൧|| പൃഥങ്മലാഃ സ്വൈഃ കുപിതാ നിദാനൈഃ സര്വേऽഥവാ കോപമുപേത്യ ബസ്തൌ | മൂത്രസ്യ മാര്ഗം പരിപീഡയന്തി യദാ തദാ മൂത്രയതീഹ കൃച്ഛ്രാത് ||൨|| (ച. ചി. അ. ൨൬) |
View original
अथ मूत्रकृच्छ्रनिदानम् | व्यायामतीक्ष्णौषधरूक्षमद्यप्रसङ्गनित्यद्रुतपृष्ठयानात् | आनूपमांसाध्यशनादजीर्णात्स्युर्मूत्रकृच्छ्राणि नृणां तथाऽष्टौ ||१|| पृथङ्मलाः स्वैः कुपिता निदानैः सर्वेऽथवा कोपमुपेत्य बस्तौ | मूत्रस्य मार्गं परिपीडयन्ति यदा तदा मूत्रयतीह कृच्छ्रात् ||२|| (च. चि. अ. २६) |
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
സപ്തോത്തരേ മര്മശതേ ത്രീണി മര്മാണി ശിരോഹൃദയബസ്തയഃ പ്രധാനാനി| തത്ര ഹൃദയഗതവികാരാനഭിധായ ബസ്തിഗതവികാരാനാഹ– വ്യായാമേത്യാദി| മൂത്രകൃച്ഛ്രാണീതി മൂത്രസ്യ കൃച്ഛ്രേണ മഹതാ ദുഃഖേന പ്രവൃത്തിഃ| അഷ്ടാവിതി ദോഷൈഃ പൃഥക് ത്രീണി, സന്നിപാതേനൈകം, ശല്യജപുരീഷജശുക്രജാശ്മരീജാനീത്യേകൈകാനി| നനു, ശര്കരാജം മൂത്രകൃച്ഛ്രം സുശ്രുതേന പഠിതം; തച്ചാത്ര സങ്ഗ്രഹേऽപി പഠിതമ്– “അശ്മരീ ശര്കരാ ചൈവ തുല്യസമ്ഭവലക്ഷണേ|” ഇത്യാദിനാ, തത് കഥമഷ്ടൌ? നവ പ്രാപ്നുവന്തി| ഉച്യതേ– ശര്കരാ അശ്മരീഭേദ ഏവ| യദാഹ ദൃഢബലഃ– “ഏഷാऽശ്മരീ മാരുതഭിന്നമൂര്തിഃ സ്യാച്ഛര്കരാ മൂത്രപഥാത് ക്ഷരന്തീ|” (ച. ചി. അ. ൨൬) ഇതി| അതോऽശ്മരീജേനൈവ ശര്കരാജഗ്രഹണമിതി മന്യമാനോ ദൃഢബലഃ അഷ്ടാവിത്യപഠത്||൧-൨||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
സപ്തോത്തരേ മര്മശതേ ത്രീണി മര്മാണി ശിരോഹൃദയബസ്തയഃ പ്രധാനാനി, ഹൃദയസ്യ പ്രധാനമര്മത്വാദ്ബസ്തേരപി മര്മത്വാത്, അതോ ഹൃദ്രോഗാനന്തരം ബസ്തിവ്യാധിത്വാന്മൂത്രകൃച്ഛ്രാരമ്ഭഃ| തസ്യ ഹേതുമാഹ– വ്യായാമേത്യാദി| തീക്ഷ്ണൌഷധം രാജികാദിയുക്തം, മദ്യപ്രസങ്ഗോऽതിമദ്യസേവാ| നൃത്യേത്യാദി പൃഷ്ഠയാനാത് അശ്വാദിപൃഷ്ഠയാനാത്, അന്യേ– നിത്യദ്രുതപൃഷ്ഠയാനാദിതി പഠന്തി| നിത്യം ശീഘ്രം തുരഗാദിഗമനമ്| ആനൂപാഃ സജലപ്രദേശചാരിണോ മത്സ്യാദയഃ, അധ്യശനം ഭുക്തസ്യോപരിഭോജനമ്| മൂത്രകൃച്ഛ്രാണീതി മൂത്രസ്യ കൃച്ഛ്രേണ മഹതാ ദുഃഖേന പ്രവൃത്തിഃ| അഷ്ടാവിതി ദോഷൈസ്ത്രീണി, സന്നിപാതേനൈകം, ശല്യജം, പുരീഷജം, ശുകജമശ്മരീജമിത്യഷ്ടൌ| തസ്യ സമ്പ്രാപ്തിപൂര്വകം ലക്ഷണമാഹ– പൃഥഗിതി| പൃഥക് ഭിന്നാഃ, അഥ സര്വൈഃ സ്വൈര്ഹേതുഭിഃ കുപിതാസ്തതോ ബസ്തൌ മൂത്രാശയേ കോപം പ്രാപ്യ യദാ മൂത്രമാര്ഗേ മേഢ്രം പരിപീഡയന്തി, തദാ നരഃ കഷ്ടേന മൂത്രയതീത്യര്ഥഃ||൧-൨||