Adhikarana வாததூஷித-பித்ததூஷித-கபதூஷித-த்வந்த்வதுஷ்ட-த்ரிதோஷதுஷ்டஸ்தந்யபாநஜந்யபாலரோகலக்ஷணம் (௧-௩) · Śloka ௪
அத பாலரோகநிதாநம் |
வாததுஷ்டஂ ஶிஶுஃ ஸ்தந்யஂ பிபந் வாதகதாதுரஃ |
க்ஷாமஸ்வரஃ கஶாங்கஃ ஸ்யாத்பத்தவிண்மூத்ரமாருதஃ ||௧||
ஸ்விந்நோ பிந்நமலோ பாலஃ காமலாபித்தரோகவாந் |
தஷ்ணாலுருஷ்ணஸர்வாங்கஃ பித்ததுஷ்டஂ பயஃ பிபந் ||௨||
கபதுஷ்டஂ பிபந் க்ஷீரஂ லாலாலுஃ ஶ்லேஷ்மரோகவாந் |
நித்ராந்விதோ ஜடஃ ஶூநவக்த்ராக்ஷஶ்சர்தநஃ ஶிஶுஃ ||௩||
த்வந்த்வஜே த்வந்த்வஜஂ ரூபஂ ஸர்வஜே ஸர்வலக்ஷணம் |௪|
View original
अथ बालरोगनिदानम् |
वातदुष्टं शिशुः स्तन्यं पिबन् वातगदातुरः |
क्षामस्वरः कृशाङ्गः स्याद्बद्धविण्मूत्रमारुतः ||१||
स्विन्नो भिन्नमलो बालः कामलापित्तरोगवान् |
तृष्णालुरुष्णसर्वाङ्गः पित्तदुष्टं पयः पिबन् ||२||
कफदुष्टं पिबन् क्षीरं लालालुः श्लेष्मरोगवान् |
निद्रान्वितो जडः शूनवक्त्राक्षश्छर्दनः शिशुः ||३||
द्वन्द्वजे द्वन्द्वजं रूपं सर्वजे सर्वलक्षणम् |४|
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பாலரோகாணாஂ துஷ்டஸ்தந்யேந ஸம்பவாத்ததநந்தரஂ தாநாஹ– வாததுஷ்டமித்யாதி| வாதகதாதுர இதி வக்ஷ்யமாணக்ஷாமஸ்வராதியுக்தஃ| தஷ்ணாலுரிதி தஷ்ணாவாந்| லாலாலுரிதி லாலாஸ்ராவயுக்தஃ| சர்தந இதி ஸ்தந்யவாந்திகரஃ||௧-௩||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
துஷ்டஸ்தந்யபாநஸம்பவாத் ஸ்த்ரீரோகாநந்தரஂ பாலரோகமாஹ– வாததுஷ்டமிதி| ஸுகமம்| பித்ததுஷ்டமாஹ– ஸ்விந்ந இத்யாதி| தஷ்ணாலுஃ தஷ்ணாவாந்| கபதுஷ்டமாஹ– கபதுஷ்டமிதி| லாலாலுஃ லாலாவாந், ததா ஶ்லேஷ்மரோகயுக்தஃ, நித்ரயா பீடிதஃ, ஜடஃ அபவித்தாங்கஃ, ஶூநவக்த்ராக்ஷஃ ஸஶோபமுகநயநஃ, சர்தந இதி ஸ்தந்யவாந்திகரஃ||௧-௩||–
Adhikarana ஶிஶோர்வக்துமக்ஷமஸ்யாந்தர்கதவேதநாஜ்ஞாநோபாயாஃ (௪-௭) · Śloka ௭
ஶிஶோஸ்தீவ்ராமதீவ்ராஂ ச ரோதநால்லக்ஷயேத்ருஜம் ||௪||
ஸ யஂ ஸ்பஶேத்பஶஂ தேஶஂ யத்ர ச ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஃ |
தத்ர வித்யாத்ருஜஂ மூர்த்நி ருஜஂ சாக்ஷிநிமீலநாத் ||௫||
ஹதி ஜிஹ்வௌஷ்டதஶநஶ்வாஸமுஷ்டிநிபீடநைஃ |
கோஷ்டே விபந்தவமதுஸ்தநதஂஶாந்த்ரகூஜநைஃ |
ஆத்மாநபஷ்டநமநஜடரோந்நமநைரபி ||௬||
பஸ்தௌ குஹ்யே ச விண்மூத்ரஸங்கத்ராஸதிகீக்ஷணைஃ |
ஸ்ரோதாஂஸ்யங்காநி ஸந்தீஂஶ்ச பஶ்யேத்யத்நாந்முஹுர்முஹுஃ ||௭||
View original
शिशोस्तीव्रामतीव्रां च रोदनाल्लक्षयेद्रुजम् ||४||
स यं स्पृशेद्भृशं देशं यत्र च स्पर्शनाक्षमः |
तत्र विद्याद्रुजं मूर्ध्नि रुजं चाक्षिनिमीलनात् ||५||
हृदि जिह्वौष्ठदशनश्वासमुष्टिनिपीडनैः |
कोष्ठे विबन्धवमथुस्तनदंशान्त्रकूजनैः |
आध्मानपृष्ठनमनजठरोन्नमनैरपि ||६||
बस्तौ गुह्ये च विण्मूत्रसङ्गत्रासदिगीक्षणैः |
स्रोतांस्यङ्गानि सन्धींश्च पश्येद्यत्नान्मुहुर्मुहुः ||७||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶிஶோர்வக்துமக்ஷமஸ்யாந்தர்கதவேதநாஜ்ஞாநோபாயமாஹ– ஶிஶோரித்யாதி| தீவ்ராஂ ருஜஂ பஹுரோதநாத், அதீவ்ராமல்பரோதநாத் லக்ஷயேத்||௪-௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶிஶோர்வக்துமக்ஷமஸ்யாந்தர்கதவேதநாஜ்ஞாநோபாயமாஹ– ஶிஶோரித்யாதி| அதிரோதநேந கிஞ்சித்ரோதநேந ச ருஜஂ பீடாஂ வித்யாதித்யர்தஃ| ஸ ஶிஶுர்யஂ தேஹதேஶஂ பஶமத்யர்தஂ ஸ்பஶேத், யத்ர ச தேஹதேஶே ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஃ ஸ்யாத்ஸ்பர்ஶஂ ந ஸஹதே, தத்ர தேஹதேஶே வேதநாஂ ஜாநீயாத், அக்ஷிநிமீலநாத் நேத்ரயோஃ ஸங்கோசநாச்சிரஸி பீடாஂ வித்யாத், ஜிஹ்வௌஷ்டதஶநாதிபிர்பாலஸ்ய ஹதி பீடாஂ வித்யாத், விபந்தாதிபிராத்மாநாதிபிஶ்ச கோஷ்டே ருஜஂ வித்யாத், பஸ்தௌ குஹ்யே ச விண்மூத்ரயோஃ ஸங்கேந ததா த்ராஸேந திகீக்ஷணேந ச பாலஸ்ய ருஜஂ வித்யாத்||௪-௭||
Adhikarana குகூணகலக்ஷணம் (௮-௯) · Śloka ௯
குகூணகஃ க்ஷீரதோஷாச்சிஶூநாமேவ வர்த்மநி |
ஜாயதே தேந தந்நேத்ரஂ கண்டூரஂ ச ஸ்ரவேந்முஹுஃ ||௮||
ஶிஶுஃ குர்யால்லலாடாக்ஷிகூடநாஸாவகர்ஷணம் |
ஶக்தோ நார்கப்ரபாஂ த்ரஷ்டுஂ ந வர்த்மோந்மீலநக்ஷமஃ ||௯||
View original
कुकूणकः क्षीरदोषाच्छिशूनामेव वर्त्मनि |
जायते तेन तन्नेत्रं कण्डूरं च स्रवेन्मुहुः ||८||
शिशुः कुर्याल्ललाटाक्षिकूटनासावघर्षणम् |
शक्तो नार्कप्रभां द्रष्टुं न वर्त्मोन्मीलनक्षमः ||९||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பாலாநாமேவ துஷ்டஸ்தந்யபாநாத்வர்த்மரோகமாஹ– குகூணக இத்யாதி| குகூணகஃ ‘கோத’ இதி க்யாதஃ| ஸ்ரவேந்முஹுரிதி பிச்சிடஸ்ருதியுக்தஂ பவதீத்யர்தஃ| ந வர்த்மோந்மீலநக்ஷம இதி ந வர்த்மசாலநபடுஃ||௮-௯||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பாலாநாமேவ துஷ்டஸ்தந்யபாநாத்வர்த்மரோகமாஹ– குகூணக இத்யாதி| க்ஷீரதோஷாத்குகூணகோ நாம ரோகஃ ஶிஶூநாமேவ வர்த்மநி ஜாயதே, ந மஹதாஂ புஂஸாம்| ததா ச வாக்படஃ– “குகூணகஃ ஶிஶோரேவ தந்தோத்பத்திநிமித்தஜஃ|” இதி| குத்ஸிதே கூணிதே நிமீலிதே நேத்ரே யஸ்மாத்ரோகாதஸௌ கூகூணகஃ, லோகே கோதய இத்யாக்யாதஃ| தேந குகூணகேந நேத்ரஂ கண்டூயுக்தஂ ஜாயதே| ததா தந்நயநஂ ஸ்ரவேந்முஹுரிதி பிச்சலஸ்ருதியுக்தஂ பவதீத்யர்தஃ| லலாடாதிமர்தநஂ குர்யாத்| ந வர்த்மோந்மீலநக்ஷம இதி ந வர்த்மசாலநபடுஃ||௮-௯||
Adhikarana பாரிகர்பிகலக்ஷணம் (௧௦-௧௧) · Śloka ௧௧
மாதுஃ குமாரோ கர்பிண்யாஃ ஸ்தந்யஂ ப்ராயஃ பிபந்நபி |
காஸாக்நிஸாதவமதுதந்த்ராகார்ஶ்யாருசிப்ரமைஃ ||௧௦||
யுஜ்யதே கோஷ்டவத்த்யா ச தமாஹுஃ பாரிகர்பிகம் |
ரோகஂ பரிபவாக்யஂ ச யுஞ்ஜ்யாத்தத்ராக்நிதீபநம் ||௧௧||
View original
मातुः कुमारो गर्भिण्याः स्तन्यं प्रायः पिबन्नपि |
कासाग्निसादवमथुतन्द्राकार्श्यारुचिभ्रमैः ||१०||
युज्यते कोष्ठवृद्ध्या च तमाहुः पारिगर्भिकम् |
रोगं परिभवाख्यं च युञ्ज्यात्तत्राग्निदीपनम् ||११||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பாரிகர்பிகமாஹ– மாதுரித்யாதி| பிபந்நபீதி அபிஶப்தாதபிபந்நபி| தமாஹுஃ பாரிகர்பிகமிதி பாரிகர்பிகோऽஹிண்டீதி க்யாதஃ; தஸ்யைவ பரிபவாக்ய இதி நாமாந்தரஂ, பாலஂ பரிபவதீதி பரிபவஃ, ஸ ஏவ ஆக்யா யஸ்ய தம்| உபஶயேநாபி தஜ்ஜ்ஞாநமாஹ– யுஞ்ஜ்யாதித்யாதி||௧௦-௧௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பாரிகர்பிகமாஹ– மாதுரித்யாதி| குமாரோ கர்பிண்யா மாதுஃ ப்ராயோ வாயோர்பாஹுல்யேந ஸ்தந்யஂ பிபந்நபீதி அபிஶப்தேந அபிபந்நபி காஸாதிபிஸ்ததா கோஷ்டவத்த்யா யுஜ்யதே யுக்தோ பவதி| ததாஹுஃ பாரிகர்பிகஂ அஹிண்டீதி லோகே க்யாதஂ, தஸ்யைவ நாமாந்தரஂ பரிபவாக்யமிதி| உபஶயேநாபி தஸ்ய ஜ்ஞாநமாஹ– யுஞ்ஜ்யாத்தத்ராக்நிதீபநமித்யாதி||௧௦-௧௧||
Adhikarana தாலுகண்டகலக்ஷணம் (௧௨-௧௩) · Śloka ௧௩
தாலுமாஂஸே கபஃ க்ருத்தஃ குருதே தாலுகண்டகம் |
தேந தாலுப்ரதேஶஸ்ய நிம்நதா மூர்த்நி ஜாயதே ||௧௨||
தாலுபாதஃ ஸ்தநத்வேஷஃ கச்ச்ராத் பாநஂ ஶகத்த்ரவம் |
தடக்ஷிகண்டாஸ்யருஜா க்ரீவாதுர்தரதா வமிஃ ||௧௩||
View original
तालुमांसे कफः क्रुद्धः कुरुते तालुकण्टकम् |
तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते ||१२||
तालुपातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात् पानं शकृद्द्रवम् |
तृडक्षिकण्ठास्यरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः ||१३||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தாலுகண்டகமாஹ– தாலுமாஂஸ இத்யாதி| அஸ்யைவ லக்ஷணஂ தாலுபாத இத்யாதி| தாலுபாத இத்யப்யந்தரே தாலுநோऽதஃபாதஃ| கச்ச்ராத் பாநமித்யத்ர ‘ஸ்தந்யஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ| ஶகத்த்ரவஂ பிந்நபுரீஷதா| க்ரீவாதுர்தரதா க்ரீவாயா துஃகேந தாரணம்| வமிஃ ஸ்தந்யஸ்ய வாந்திஃ||௧௨-௧௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தாலுகண்டகமாஹ– தாலுமாஂஸ இத்யாதி| கண்டகாகாரத்வேந தாலுகண்டகஃ, நிம்நதா கர்தாகாரதா| தாலுபாதமாஹ– தாலுபாத இத்யாதி| தாலுபாதாக்யோ ரோகஃ, தாலுநஃ பதநஂ ஸ்ரஂஸோ யத்ர ரோகே ஸ ததா| கச்ச்ராத்பாநமித்யத்ர ஸ்தந்யஸ்யேதி ஶேஷஃ| ஶகத்த்ரவஂ பிந்நபுரீஷதா, க்ரீவாதுர்தரதா க்ரீவாயா துஃகேந தாரணஂ, வமிஃ ஸ்தந்யஸ்ய வாந்திஃ||௧௨-௧௩||
Adhikarana மஹாபத்மநாம்நோ விஸர்பஸ்ய லக்ஷணம் (௧௪) · Śloka ௧௫
விஸர்பஸ்து ஶிஶோஃ ப்ராணநாஶநோ பஸ்திஶீர்ஷஜஃ |
பத்மவர்ணோ மஹாபத்மநாமா தோஷத்ரயோத்பவஃ ||௧௪||
ஶங்காப்யாஂ ஹதயஂ யாதி ஹதயாத்வா குதஂ வ்ரஜேத் |௧௫|
View original
विसर्पस्तु शिशोः प्राणनाशनो बस्तिशीर्षजः |
पद्मवर्णो महापद्मनामा दोषत्रयोद्भवः ||१४||
शङ्खाभ्यां हृदयं याति हृदयाद्वा गुदं व्रजेत् |१५|
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மஹாபத்மநாமாநஂ விஸர்பமாஹ– விஸர்பஸ்த்வித்யாதி| பஸ்திஶீர்ஷஜ இதி பஸ்திஜஃ ஶீர்ஷஜஶ்ச, ஶீர்ஷஂ ஶிரஃ| பத்மவர்ண இதி லோஹிதபத்மவர்ணஃ| ஶங்காப்யாஂ ஹதயஂ யாதீதி ஶீர்ஷஜஃ| பத்மபத்ரதுல்யவர்ணதாஂ முகதாலுநி பஹிர்தேஶே வேதி வதந்தி| ஹதயாத்குதஂ யாதீதி பஸ்திஜஃ; ஊர்த்வஂ ஹதயஂ கத்வா குதஂ யாதீத்யர்தஃ| அத்ர பத்மஸவர்ணதா பஸ்திதேஶே குதே ச| வாஶப்தஶ்சாத்ர வ்யவஸ்திதவிகல்பவசநஃ||௧௪||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மஹாபத்மநாமாநஂ விஸர்பமாஹ– விஸர்ப இத்யாதி| பஸ்திஶீர்ஷஜ இதி பஸ்திஜஃ, ஶீர்ஷஜஶ்ச, ஶீர்ஷ ஶிரஃ, தத்ர ஜாதஃ| பத்மவர்ண இதி லோஹிதபத்மவர்ணதுல்யஃ| ஶங்காப்யாஂ ஹதயஂ யாதீதி ஶீர்ஷஜஃ| அத்ர பத்மவர்ணதா பஸ்திதேஶே குதே ச| வாஶப்தோऽத்ர வ்யவஸ்திதவிகல்பவசநஃ| ஹதயாத்குதஂ யாதீதி பஸ்திஜஃ, ஊர்த்வஂ ஹதயஂ கத்வா குதே யாதீத்யர்தஃ||௧௪||–
Adhikarana பாலரோகே கதிசித் க்ஷுத்ரரோகாணாஂ கதநம் (௧௫) · Śloka ௧௫
க்ஷுத்ரரோகே ச கதிதே த்வஜகல்ல்யஹிபூதநே ||௧௫||
View original
क्षुद्ररोगे च कथिते त्वजगल्ल्यहिपूतने ||१५||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அந்யௌ த்வௌ விகாரௌ பாலாநாஂ பவதஸ்தாவாஹ– க்ஷுத்ரேத்யாதி| ‘ஸ்நிக்தாஃ ஸவர்ணாஃ’ இத்யாதிநாऽஜகல்லிகா, ‘கண்டூயநாத்’ இத்யாதிநாऽஹிபூதநா||௧௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அந்யௌ த்வௌ விகாரௌ பாலாநாஂ பவதஸ்தாவாஹ– க்ஷுத்ரேத்யாதி| ‘ஸ்நிக்தாஃ ஸவர்ணாஃ’ இத்யாதிநாऽஜகல்லிகா| ‘கண்டூயநாத்ததஃ க்ஷிப்தம்’ இத்யாதிநாऽஹிபூதநம்||௧௫||
Adhikarana பாலரோகே காயசிகித்ஸோக்தஜ்வராதிரோகாணாஂ நிர்தேஶஃ (௧௬) · Śloka ௧௬
ஜ்வராத்யா வ்யாதயஃ ஸர்வே மஹதாஂ யே புரேரிதாஃ |
பாலதேஹேऽபி தே தத்வத்விஜ்ஞேயாஃ குஶலைஃ ஸதா ||௧௬||
View original
ज्वराद्या व्याधयः सर्वे महतां ये पुरेरिताः |
बालदेहेऽपि ते तद्वद्विज्ञेयाः कुशलैः सदा ||१६||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அந்யேऽபி விகாரா பாலாநாஂ ஸம்பவந்தீத்யதிதேஶேந தாநாஹ– ஜ்வராத்யா இத்யாதி| புரேரிதா இதி பூர்வோக்தாஃ| தே தத்வதிதி தே ஜ்வராதயஸ்தாதஶா ஜ்ஞேயாஃ| குஶலைரிதி விஜ்ஞைஃ||௧௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அந்யே விகாரா பாலாநாஂ பவந்தி, தாநதிதேஶேநாஹ– ஜ்வராத்யா இத்யாதி| தே தத்வத் தே ஜ்வராதயஸ்தாதஶா ஜ்ஞேயா இத்யர்தஃ||௧௬||
Adhikarana க்ரஹஜுஷ்டாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணம் (௧௭-௧௯) · Śloka ௨௦
க்ஷணாதுத்விஜதே பாலஃ க்ஷணாத்த்ரஸ்யதி ரோதிதி |
நகைர்தந்தைர்தாரயதி தாத்ரீமாத்மாநமேவ வா ||௧௭||
ஊர்த்வஂ நிரீக்ஷதே தந்தாந் காதேத் கூஜதி ஜம்பதே |
ப்ருவௌ க்ஷிபதி தந்தௌஷ்டஂ பேநஂ வமதி சாஸகத் ||௧௮||
க்ஷாமோऽதி நிஶி ஜாகர்தி ஶூநாக்ஷோ பிந்நவிட்ஸ்வரஃ |
மாஂஸஶோணிதகந்திஶ்ச ந சாஶ்நாதி யதா புரா ||௧௯||
ஸாமாந்யஂ க்ரஹஜுஷ்டாநாஂ லக்ஷணஂ ஸமுதாஹதம் |௨௦|
View original
क्षणादुद्विजते बालः क्षणात्त्रस्यति रोदिति |
नखैर्दन्तैर्दारयति धात्रीमात्मानमेव वा ||१७||
ऊर्ध्वं निरीक्षते दन्तान् खादेत् कूजति जृम्भते |
भ्रुवौ क्षिपति दन्तौष्ठं फेनं वमति चासकृत् ||१८||
क्षामोऽति निशि जागर्ति शूनाक्षो भिन्नविट्स्वरः |
मांसशोणितगन्धिश्च न चाश्नाति यथा पुरा ||१९||
सामान्यं ग्रहजुष्टानां लक्षणं समुदाहृतम् |२०|
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ப்ராயேண ஶௌசப்ரஂஶாதிநா ஸ்கந்தக்ரஹாதயோ நவ பாலேஷ்வாவேஶஂ குர்வந்த்யதஸ்தத்பரிஜ்ஞாநாய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– க்ஷணாதுத்விஜதே பால இத்யாதி| ஏதே க்ரஹாஃ பூஜார்தஂ பாலாந் ஹிஂஸந்தி| யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே– “தாத்ரீமாத்ரோஃ ப்ராக் ப்ரதிஷ்டாபசாராச்சௌசப்ரஷ்டாந் மங்கலாசாரஹீநாந்| த்ரஸ்தாந் ஹஷ்டாஂஸ்தர்ஜிதாந் க்ரந்திதாந் வா பூஜாஹேதோர்ஹிஂஸ்யுரேதே குமாராந்||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௨௭) இதி| உத்விஜத இத்யுத்விக்நோ பவதி; உத்விக்நோ விஹ்வலஃ, ந து பிபேதீத்யர்தஃ, த்ரஸ்யதீத்யநேந பௌநருக்த்யப்ரஸங்காத்| கூஜத்யார்தநாதஂ கரோதி| ப்ருவௌ க்ஷிபதீதி ப்ரூபங்கஂ ரசயதி| தந்தௌஷ்டமித்யத்ர க்ஷிபதீதி ஸம்பத்யதே| க்ஷிபதி காததி, தாதூநாமநேகார்தத்வாத்| பிந்நவிட்ஸ்வர இதி பிந்நவிட் பிந்நஶகத், பிந்நஸ்வரஃ ஸ்வரபேதவாந்| மாஂஸஶோணிதகந்திரிதி விஸ்ரகந்திஃ| ந சாஶ்நாதி யதா புரேதி பூர்வவந்ந பக்ஷயதீத்யர்தஃ||௧௭-௧௯||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ப்ராயேண ஶௌசப்ரஂஶாதிநா ஸ்கந்தக்ரஹாதயோ நவ பாலேஷ்வாவிஶந்தி, தத்பரிஜ்ஞாநார்தஂ ஸாமாந்யலக்ஷணஂ விஶேஷலக்ஷணஂ ச வ்யாசஷ்டே| தத்ர ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– க்ஷணாதித்யாதி| ஏதே க்ரஹாஃ பூஜாஹேதோர்பாலாந்ஹிஂஸந்தி| யதுக்தஂ சரகே– “தாத்ரீமாத்ரோஃ ப்ராக்ப்ரதிஷ்டாபசாராச்சௌசப்ரஷ்டாந்மங்கலாசாரஹீநாந்| க்லிஷ்டாஂஸ்தாஂஸ்தாஂஸ்தர்ஜிதாஂஸ்தாடிதாஂஶ்ச பூஜாஹேதோர்ஹிஂஸ்யுரேதே குமாராந்||” இதி| உத்விஜத இதி உத்விக்நோ விஹ்வலோ பவதி; ந து பிபேதீத்யயமஸ்யார்தஃ, த்ரஸ்யதீத்யஸ்யோபாத்தத்வாத்| கூஜதீதி அவ்யக்தநாதஂ கரோதி, ப்ருவௌ க்ஷிபதி ப்ரூபங்கஂ ரசயதி, தந்தௌஷ்டமித்யத்ர க்ஷிபதீதி ஸம்பத்யதே| க்ஷிபதி காததி, தாதூநாமநேகார்தத்வாத்| பிந்நவிடித்யாதி| பிந்நவிட் பிந்நமலஃ, பிந்நஸ்வரஃ ஸ்வரபேதவாந்| மாஂஸஶோணிதகந்திரிதி விஸ்ரகந்திஃ| ந சாஶ்நாதீதி பூர்வவந்ந பக்ஷயதீத்யர்தஃ| ஏதத்ஸர்வஂ க்ரஹாணாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணம்||௧௭-௧௯||–
Adhikarana ஸ்கந்தக்ரஹகஹீதலக்ஷணம் (௨௦-௨௧) · Śloka ௨௨
ஏகநேத்ரஸ்ய காத்ரஸ்ய ஸ்ராவஃ ஸ்பந்தநகம்பநம் ||௨௦||
ஊர்த்வஂ தஷ்ட்யா நிரீக்ஷேத வக்ராஸ்யோ ரக்தகந்திகஃ |
தந்தாந் காததி வித்ரஸ்தஃ ஸ்தந்யஂ நைவாபிநந்ததி ||௨௧||
ஸ்கந்தக்ரஹகஹீதாநாஂ ரோதநஂ சால்பமேவ ச |௨௨|
View original
एकनेत्रस्य गात्रस्य स्रावः स्पन्दनकम्पनम् ||२०||
ऊर्ध्वं दृष्ट्या निरीक्षेत वक्रास्यो रक्तगन्धिकः |
दन्तान् खादति वित्रस्तः स्तन्यं नैवाभिनन्दति ||२१||
स्कन्दग्रहगृहीतानां रोदनं चाल्पमेव च |२२|
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸாமாந்யலிங்கமபிதாய விஶேஷக்ரஹலிங்கமாஹ– ஏகநேத்ரஸ்யேத்யாதி| ஏகநேத்ரஸ்ய வாமஸ்ய தக்ஷிணஸ்ய வா ஸ்ராவோऽஶ்ருஸ்ருதிஃ ப்ரபாவாத்; காத்ரஸ்ய ஸ்ராவோ கர்மயுக்தகாத்ரதேத்யர்தஃ| ஸ்பந்தநகம்பநமிதி ஸ்பந்தநஂ மநாக் சலநஂ, கம்பநஂ மஹதா வேகேந வேபநஂ; ஸ்பந்தநஂ கம்பநஂ வா பவதீத்யர்தஃ| வக்ராஸ்யோ வக்ரமுகஃ| ரக்தகந்திக இத்யேதத் ஸாமாந்யலக்ஷணலப்தமப்யதிஶயார்தமுக்தம்; ஏவமந்யத்ராபி ஸாமாந்யலக்ஷணே புநருக்தே வ்யாக்யேயம்||௨௦-௨௧||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
விஶேஷலிங்கஂ தத்ர ஸ்கந்தக்ரஹகஹீதலக்ஷணமாஹ– ஏகேத்யாதி| ஸ்கந்தோऽத்ர ஸ்கந்தவிநோதார்தஂ ருத்ரேண ஸஷ்டோ க்ரஹஃ, ந புநர்பகவாந் கார்திகேயஃ| ஏகநேத்ரஸ்ய வாமஸ்ய தக்ஷிணஸ்ய வா ஸ்ராவோऽஶ்ருஸ்ருதிர்பவதி ப்ரபாவாத், காத்ரஸ்ய ஸ்ராவோ கர்மயுக்தகாத்ரதேத்யர்தஃ, ஸ்பந்தநஂ கம்பநமிதி| ஸ்பந்தநஂ மநாக் சலநஂ, கம்பநஂ மஹதா வேகேந வேபநஂ வா பவதீத்யர்தஃ| வக்ராஸ்ய இதி வக்ரமுகஃ| ரக்தகந்திக இத்யேதேந ஸாமாந்யலக்ஷணலப்தமப்யதிஶயார்தமுக்தம்||௨௦-௨௧||–
Adhikarana ஸ்கந்தாபஸ்மாரலக்ஷணம் (௨௨) · Śloka ௨௨
நஷ்டஸஞ்ஜ்ஞோ வமேத் பேநஂ ஸஞ்ஜ்ஞாவாநதிரோதிதி |
பூயஶோணிதகந்தித்வஂ ஸ்கந்தாபஸ்மாரலக்ஷணம் ||௨௨||
View original
नष्टसञ्ज्ञो वमेत् फेनं सञ्ज्ञावानतिरोदिति |
पूयशोणितगन्धित्वं स्कन्दापस्मारलक्षणम् ||२२||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸ்கந்தாபஸ்மாரலக்ஷணமாஹ– நஷ்டேத்யாதி| நஷ்டஸஞ்ஜ்ஞோ மூர்சிதஃ ஸந் பேநஂ வமதி, ததா ஸஞ்ஜ்ஞாவாந் ஸந்நதிரோதிதி||௨௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸ்கந்தாபஸ்மாரலக்ஷணமாஹ– நஷ்டேத்யாதி| நஷ்டஸஞ்ஜ்ஞஃ ஸந் பேநஂ வமதி, ஸஞ்ஜ்ஞாவாந் ஜ்ஞாநவாந் அதிரோதிதி, நஷ்டஸஞ்ஜ்ஞோ மூர்சிதஃ||௨௨||
Adhikarana ஶகுநிக்ரஹகஹீதலக்ஷணம் (௨௩) · Śloka ௨௩
ஸ்ரஸ்தாங்கோ பயசகிதோ விஹங்ககந்திஃ ஸாஸ்ராவவ்ரணபரிபீடிதஃ ஸமந்தாத் |
ஸ்போடைஶ்ச ப்ரசிததநுஃ ஸதாஹபாகைர்விஜ்ஞேயோ பவதி ஶிஶுஃ க்ஷதஃ ஶகுந்யா ||௨௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௨௭) |
View original
स्रस्ताङ्गो भयचकितो विहङ्गगन्धिः सास्रावव्रणपरिपीडितः समन्तात् |
स्फोटैश्च प्रचिततनुः सदाहपाकैर्विज्ञेयो भवति शिशुः क्षतः शकुन्या ||२३||
(सु. उ. तं. अ. २७) |
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶகுநீலக்ஷணமாஹ– ஸ்ரஸ்தாங்க இத்யாதி| ஸ்ரஸ்தாங்க இதி அங்கஸ்ரஂஸவத்வ்யதாவாந்| பயசகித இதி பயஹேதுர்பயஂ பயாநகமுச்யதே, ததஶ்சகிதஃ; அஸதி பயஹேதௌ த்ரஸ்யதீத்யர்தஃ| விஹங்ககந்திரிதி விஹங்கஸ்யேவ கந்தோ யஸ்ய ஸ ததா, ‘உபமாநாச்ச’ இதி ஸமாஸாந்த ‘இ’ ப்ரத்யயஃ| விஹங்கஶப்தேந ஜலசரா மாஂஸாதாஶ்ச பக்ஷிணோ கஹ்யந்தே, விஸ்ரகந்தித்வாத்| ஹிரண்யாக்ஷேऽப்யுக்தம்– “ஸஂஸ்ராவதாஹபாகாத்யைஶ்சிதஃ ஸ்போடைர்பயாந்விதஃ| ஸ்ரஸ்தாங்கோ விஸ்ரகந்திஃ ஸ்யாச்சகுந்யா பீடிதஃ ஶிஶுஃ||” இதி| ஸாஸ்ராவவ்ரணபரிபீடித இதி ஸ்போடைரேவ விதீர்ணைர்வ்ரணரூபமாபந்நைஃ பரிபீடிதஃ| ஸ்போடைஶ்ச ப்ரசிததநுரிதி நவநவைஃ ஸ்போடைர்வ்யாப்ததநுஃ| க்ஷத இத்யபிபூதஃ||௨௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶகுநீக்ரஹலக்ஷணமாஹ– ஸ்ரஸ்தேத்யாதி| ஸ்ரஸ்தாங்கஃ அங்கஸ்ரஂஸநவ்யதாவாந்| பயசகித இதி பயஹேதுர்பயஂ பயாநகமுச்யதே, ததஶ்சகிதஃ அஸதி பயஹேதௌ த்ரஸ்யதீத்யர்தஃ| விஹங்கஶப்தேந ஜலசரா மாஂஸாதாஶ்ச பக்ஷிணோ கஹ்யந்தே விஸ்ரகந்தித்வாத்| ஹிரண்யாக்ஷேऽப்யுக்தம்– “ஸஂஸ்ராவதாஹபாகாத்யைஶ்சிதஃ ஸ்போடைர்பயாந்விதஃ| ஸ்ரஸ்தாங்கோ விஸ்ரகந்திஃ ஸ்யாச்சகுந்யா பீடிதஃ ஶிஶுஃ||” இதி| ஸாஸ்ராவவ்ரணபரிபீடித இதி ஸ்போடைரேவ விதீர்ணைர்வ்ரணரூபதாமாபந்நைஃ பரிபீடித இத்யர்தஃ| ஸ்போடைஶ்ச ப்ரசிததநுரிதி நவநவைஃ ஸ்போடைர்வ்யாப்ததநுஃ| க்ஷத இத்யபிபூதஃ||௨௩||
Adhikarana ரேவதீ-பூதநா-அந்தபூதநா-ஶீதபூதநா-முகமண்டிகா-நைகமேயக்ரஹகஹீதலக்ஷணம் (௨௪-௩௦) · Śloka ௩௦
வ்ரணைஃ ஸ்போடைஶ்சிதஂ காத்ரஂ பங்ககந்தஂ ஸ்ரவேதஸக் |
பிந்நவர்சா ஜ்வரீ தாஹீ ரேவதீக்ரஹலக்ஷணம் ||௨௪||
அதீஸாரோ ஜ்வரஸ்தஷ்ணா திர்யக்ப்ரேக்ஷணரோதநம் |
நஷ்டநித்ரஸ்ததோத்விக்நோ க்ரஸ்தஃ பூதநயா ஶிஶுஃ ||௨௫||
சர்திஃ காஸோ ஜ்வரஸ்தஷ்ணா வஸாகந்தோऽதிரோதநம் |
ஸ்தந்யத்வேஷோऽதிஸாரஶ்ச அந்தபூதநயா பவேத் ||௨௬||
வேபதே காஸதே க்ஷீணோ நேத்ரரோகோ விகந்திதா |
சர்த்யதீஸாரயுக்தஶ்ச ஶீதபூதநயா ஶிஶுஃ ||௨௭||
ப்ரஸந்நவர்ணவதநஃ ஸிராபிரபிஸஂவதஃ |
மூத்ரகந்தீ ச பஹ்வாஶீ முகமண்டிகயா பவேத் ||௨௮||
சர்திஸ்ப(ஸ்ய)ந்தநகண்டாஸ்யஶோஷமூர்சாவிகந்திதாஃ |
ஊர்த்வஂ பஶ்யேத்தஶேத்தந்தாந் நைகமேயக்ரஹஂ வதேத் ||௨௯||
ப்ரஸ்தப்தாக்ஷஃ ஸ்தநத்வேஷீ முஹ்யதே சாநிஶஂ முஹுஃ |
தஂ பாலமசிராத்தந்தி க்ரஹஃ ஸம்பூர்ணலக்ஷணஃ |
விபரீததமஂ ஸாத்யஂ சிகித்ஸேதசிரார்திதம் ||௩௦||
View original
व्रणैः स्फोटैश्चितं गात्रं पङ्कगन्धं स्रवेदसृक् |
भिन्नवर्चा ज्वरी दाही रेवतीग्रहलक्षणम् ||२४||
अतीसारो ज्वरस्तृष्णा तिर्यक्प्रेक्षणरोदनम् |
नष्टनिद्रस्तथोद्विग्नो ग्रस्तः पूतनया शिशुः ||२५||
छर्दिः कासो ज्वरस्तृष्णा वसागन्धोऽतिरोदनम् |
स्तन्यद्वेषोऽतिसारश्च अन्धपूतनया भवेत् ||२६||
वेपते कासते क्षीणो नेत्ररोगो विगन्धिता |
छर्द्यतीसारयुक्तश्च शीतपूतनया शिशुः ||२७||
प्रसन्नवर्णवदनः सिराभिरभिसंवृतः |
मूत्रगन्धी च बह्वाशी मुखमण्डिकया भवेत् ||२८||
छर्दिस्प(स्य)न्दनकण्ठास्यशोषमूर्छाविगन्धिताः |
ऊर्ध्वं पश्येद्दशेद्दन्तान् नैगमेयग्रहं वदेत् ||२९||
प्रस्तब्धाक्षः स्तनद्वेषी मुह्यते चानिशं मुहुः |
तं बालमचिराद्धन्ति ग्रहः सम्पूर्णलक्षणः |
विपरीततमं साध्यं चिकित्सेदचिरार्दितम् ||३०||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ரேவதீக்ரஹலக்ஷணமாஹ– வ்ரணைரித்யாதி| வ்ரணைஃ புராணைஃ, ஸ்போடைரவிதீர்ணைர்நூதநைஃ, சிதஂ வ்யாப்தம்| காத்ரமிதி கர்தபதஂ, பங்ககந்தஂ ஶடிதகர்தமகந்தஂ, ஸமாஸவிதேரநித்யத்வாதிப்ரத்யயோ ந பவதி| பூதநாலக்ஷணமாஹ– அதீஸார இத்யாதி| க்ரஸ்த இதி கஹீத இத்யர்தஃ||௨௪-௩௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ரேவதீக்ரஹலக்ஷணமாஹ– வ்ரணைரித்யாதி| வ்ரணைஃ புராணைஃ, ஸ்போடைர்நவைஃ, பங்ககந்தஂ கர்தமகந்தமஸக் ஸ்ரவேத்| பூதநாக்ரஸ்தலக்ஷணமாஹ– அதீஸார இத்யாதி| திர்யக் வா தக்ஷிணநேத்ரப்ராந்தஸ்யாவலோகநம், உத்விக்நோ வ்யக்ரசித்தஃ, க்ரஸ்தோ கஹீதஃ| அந்தபூதநயா க்ரஸ்தமாஹ– சர்திரித்யாதி| வஸாயா மாஂஸஸ்நேஹஸ்ய கந்தவாந்| ஶீதபூதநாக்ரஸ்தலக்ஷணமாஹ– வேபத இத்யாதி| ஸுகமம்| முகமண்டலிகாக்ரஸ்தலக்ஷணமாஹ– ப்ரஸந்நேத்யாதி| உத்கதஸிராபிர்வ்யாப்தஸிராஃ, மூத்ரகந்தீதி பஸ்தமூத்ரகந்தஃ, பஹ்வாஶீ பஹுபக்ஷணஶீலஃ| நைகமேயக்ரஸ்தலக்ஷணமாஹ– சர்திரித்யாதி| ஸ்யந்தநஂ லாலாஸ்ராவஃ, அதவா கர்மாம்புஸ்ராவஃ| ஸாத்யாஸாத்யலக்ஷணமாஹ– ப்ரஸ்தப்தாக்ஷ இத்யாதி||௨௪-௩௦||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௬௮
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே பாலரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௬௮||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने बालरोगनिदानं समाप्तम् ||६८||
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ பாலரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யகதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ பாலரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௮||