Adhikarana ஆமவாதஸ்ய நிதாநபூர்விகா ஸம்ப்ராப்திஃ (௧-௫) · Śloka ௫
அதாமவாதநிதாநம் | விருத்தாஹாரசேஷ்டஸ்ய மந்தாக்நேர்நிஶ்சலஸ்ய ச | ஸ்நிக்தஂ புக்தவதோ ஹ்யந்நஂ வ்யாயாமஂ குர்வதஸ்ததா ||௧|| வாயுநா ப்ரேரிதோ ஹ்யாமஃ ஶ்லேஷ்மஸ்தாநஂ ப்ரதாவதி | தேநாத்யர்தஂ விதக்தோऽஸௌ தமநீஃ ப்ரதிபத்யதே ||௨|| வாதபித்தகபைர்பூயோ தூஷிதஃ ஸோऽந்நஜோ ரஸஃ | ஸ்ரோதாஂஸ்யபிஷ்யந்தயதி நாநாவர்ணோऽதிபிச்சிலஃ ||௩|| ஜநயத்யாஶு தௌர்பல்யஂ கௌரவஂ ஹதயஸ்ய ச | வ்யாதீநாமாஶ்ரயோ ஹ்யேஷ ஆமஸஞ்ஜ்ஞோऽதிதாருணஃ ||௪|| யுகபத்குபிதாவந்தஸ்த்ரிகஸந்திப்ரவேஶகௌ | ஸ்தப்தஂ ச குருதோ காத்ரமாமவாதஃ ஸ உச்யதே ||௫||
View original
अथामवातनिदानम् | विरुद्धाहारचेष्टस्य मन्दाग्नेर्निश्चलस्य च | स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नं व्यायामं कुर्वतस्तथा ||१|| वायुना प्रेरितो ह्यामः श्लेष्मस्थानं प्रधावति | तेनात्यर्थं विदग्धोऽसौ धमनीः प्रतिपद्यते ||२|| वातपित्तकफैर्भूयो दूषितः सोऽन्नजो रसः | स्रोतांस्यभिष्यन्दयति नानावर्णोऽतिपिच्छिलः ||३|| जनयत्याशु दौर्बल्यं गौरवं हृदयस्य च | व्याधीनामाश्रयो ह्येष आमसञ्ज्ञोऽतिदारुणः ||४|| युगपत्कुपितावन्तस्त्रिकसन्धिप्रवेशकौ | स्तब्धं च कुरुतो गात्रमामवातः स उच्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஊருஸ்தம்பே வாயுஃ ஸாம இத்யுக்தம், அதஸ்ததநந்தரமாமவாதநிதாநமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தாஹாரஃ ஸஂயோகாதிவிருத்தஃ, விருத்தா ச சேஷ்டா யதா– அஜீர்ணே வ்யாயாமவ்யவாயஜலப்ரதரணாதி| ஸ்நிக்தஂ புக்தவதோ வ்யாயாமஂ குர்வத இதி மிலிதோ ஹேதுஃ, ந பதக்த்வேந| ஶ்லேஷ்மஸ்தாநமாமாஶயஸந்த்யாதி| தேந வாதேந விதக்தோ தூஷிதோऽஸாவாமோ தமநீஃ ப்ரதிபத்யதே, ‘தமநீபிஃ ப்ரதிபத்யத’ இதி பாடாந்தரே ஶ்லேஷ்மஸ்தாநமிதி யோஜ்யம்| ஸோऽந்நஜோ ரஸ இதி ஆமஃ, அந்நரஸஸ்யைவாபக்வஸ்ய தந்த்ராந்தரே ஆமவ்யபதேஶாத்| யதுக்தம்– “ஊஷ்மணோऽல்பபலத்வேந தாதுமாத்யமபாசிதம்| துஷ்டமாமாஶயகதஂ ரஸமாமஂ ப்ரசக்ஷதே||” (வா. ஸூ. அ. ௧௩) இத்யாதி| அந்யைரப்யுக்தம்– “ஆமாஶயஸ்தஃ காயாக்நேர்தௌர்பல்யாதவிபாசிதஃ| ஆத்ய ஆஹாரதாதுர்யஃ ஸ ஆம இதி கீர்திதஃ||” இதி அபரே த்வாஹுஃ– “அவிபக்வமஸஂயுக்தஂ துர்கந்தஂ பஹு பிச்சிலம்| ஸதநஂ ஸர்வகாத்ராணாமாம இத்யபிதீயதே||” இதி| அந்யே த்வாஹுஃ– “ஆஹாரஸ்ய ரஸஃ ஶேஷோ யோ ந பக்வோऽக்நிலாகவாத்| ஸ மூலஂ ஸர்வரோகாணாமாம இத்யபிதீயதே||” இதி| ததா சாபரே– “ஆமமந்நரஸஂ கேசித், கேசித்து மலஸஞ்சயம்| ப்ரதமாஂ தோஷதுஷ்டிஂ ச கேசிதாமஂ ப்ரசக்ஷதே||” இதி| நாநாவர்ண இதி வாதாதிதூஷிதத்வாத்பஹுவர்ணஃ| யுகபதித்யாதி, வாதகபௌ யுகபத்குபிதாவந்தஃ கோஷ்டே த்ரிகஸந்திப்ரவேஶகௌ பவதஃ, அதவா காத்ரஂ ஸ்தப்தஂ குருதஃ; த்ரிகஸந்திஷு ப்ரவேஶஸ்தத்கதவேதநயா போத்யஃ||௧-௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஊருஸ்தம்பே வாயுஃ ஸாம இத்யுக்தம், அதஸ்ததந்தரமாமவாதநிதாநமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தாஹாரசேஷ்டஸ்ய ததா மந்தாக்நேரேவஂவிதஸ்ய புருஷஸ்ய, நிஶ்சலஸ்ய வ்யாபாரரஹிதஸ்ய; விருத்தாஹாரஃ க்ஷீரமத்ஸ்யாதிஃ ஸஂயோகாதிவிருத்தஃ; விருத்தா சேஷ்டாऽஜீர்ணே வ்யாயாமவ்யவாயஜலப்ரதரணாதிகா| ஸ்நிக்தமந்நஂ புக்தவதோ வ்யாயாமஂ குர்வத இதி மிலிதோ ஹேதுர்ந பதக்த்வேந| ஆமவாதே விகதவ்யாயாமத்வாத்| அந்யே ‘வ்யாயாமஂ வாऽப்யகுர்வத’ இத்யாதி படந்தி| தந்நாதியுக்தஂ, நிஶ்சலஸ்யேத்யநேநைவ லப்தத்வாத்| ஶ்லேஷ்மஸ்தாநஂ ப்ரதாவதீதி ஶ்லேஷ்மஸ்தாநாநி ஆமாஶயோரஃஶிரஃகண்டஸந்தய இதி| ஶ்லேஷ்மஸ்தாநநிசிதேந வாதேந விதக்தோ தூஷித ஆமோ தமநீஃ ஸிராஃ ப்ரதிபத்யதே| ‘தமநீபிஃ ப்ரபத்யதே’ இதி பாடாந்தரஂ, தத்ர ஶ்லேஷ்மஸ்தாநமிதி யோஜ்யம்| அபக்வஸ்யைவாம இதி ஸஞ்ஜ்ஞா, அந்நரஸஸ்யைவாऽபக்வஸ்ய தந்த்ராந்தரே ஆம இதி வ்யபதேஶாத்| யதுக்தம்– “ஊஷ்மணோऽல்பபலத்வேந தாதுமாத்யமபாசிதம்| துஷ்டமாமாஶயகதஂ ரஸமாமஂ ப்ரசக்ஷதே|| ஜடராநலதௌர்பல்யாதவிபக்வஸ்து யோ ரஸஃ| ஸ ஆமஸஞ்ஜ்ஞகோ தேஹே ஸர்வரோகப்ரகோபகஃ||” இதி| அந்யைரப்யுக்தம்– “ஆமாஶயஸ்தஃ காயாக்நேர்தௌர்பல்யாதவிபாசிதஃ| ஆத்ய ஆஹாரதாதுர்யஃ ஸ ஆமஃ பரிகீர்திதஃ||” இதி| அந்யத்ராபி– “அவிபக்வமஸஂயுக்தஂ துர்கந்தஂ பஹு பிச்சிலம்| ஸதநஂ ஸர்வகாத்ராணாமாம இத்யபிதீயதே||” இதி| ததாऽபரே– “அவிபக்வரஸஂ கேசித்கேசித்தஂ மலஸஞ்சயம்| ப்ரதமாஂ தோஷதுஷ்டிஂ வா கேசிதாமஂ ப்ரசக்ஷதே||” இதி| த்ரிபிர்தோஷைரதிஶயதூஷிதோऽந்நரஸஃ ஸ்ரோதாஂஸ்யபிஷ்யந்தயதி லிம்பதி, அதிபிச்சிலத்வாத்| நாநாவர்ண இதி வாதாதிதூஷிதத்வாத்பஹுவர்ணஃ| ததோ வஹ்நேர்மந்தத்வஂ ஜநயதி| ஹதயே கௌரவஂ பவதி, தஸ்ய ஸ்தாநத்வாத்| ஸர்வேஷாஂ ரோகாணாமயமேவ காரணீபூத ஆமஸஞ்ஜ்ஞகஃ| தஸ்யைவ ரூபமாஹ– யுகபதிதி| யுகபதேகவாரமேவ குபிதௌ வாதகபௌ அந்தஃகோஷ்டே த்ரிகஸந்திப்ரவேஶகௌ பவதஃ| (த்ரிகே கடிமந்யாஶயஸந்தீ தத்ர, ததா ஸந்திஷு ப்ரவிஶ்ய) அதவா காத்ரஂ ஸ்தப்தஂ குருதஃ, ஸ ஆமவாதஃ கத்யதே| த்ரிகஸந்திப்ரவேஶஶ்ச தத்கதவேதநயா போத்தவ்யஃ||௧-௫||