Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋ ಮಹತೀಂ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो महतीं गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಖುಡ್ಡೀಕಾಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಪ್ರಪಞ್ಚತ್ವಾನ್ಮಹತ್ಯಾ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತೇರನನ್ತರಮಭಿಧಾನಮ್||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩) · Śloka ೩
ಯತಶ್ಚ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಭವತಿ, ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಗರ್ಭಸಞ್ಜ್ಞಾ, ಯದ್ವಿಕಾರಶ್ಚ ಗರ್ಭಃ, ಯಯಾ ಚಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ ಕುಕ್ಷೌ, ಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಃ, ಯತಶ್ಚಾಸ್ಯಾಜನ್ಮ ಭವತಿ, ಯತಶ್ಚ ಜಾಯಮಾನಃ ಕುಕ್ಷೌ ವಿನಾಶಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ಯತಶ್ಚ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನಾವಿನಶ್ಯನ್ ವಿಕೃತಿಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೩||
यतश्च गर्भः सम्भवति, यस्मिंश्च गर्भसञ्ज्ञा, यद्विकारश्च गर्भः, यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ, यश्चास्य वृद्धिहेतुः, यतश्चास्याजन्म भवति, यतश्च जायमानः कुक्षौ विनाशं प्राप्नोति, यतश्च कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
ಯತ ಇತಿ ಯತಃ ಕಾರಣಾತ್| ಯದ್ವಿಕಾರ ಇತಿ ಯನ್ಮಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಯಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಯೇನಾನುಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನಾವಿನಶ್ಯನ್ನಿತಿ ಮರಣಮಗಚ್ಛನ್||೩||
Adhikarana ೩ (೪) · Śloka ೪
ಮಾತೃತಃ ಪಿತೃತ ಆತ್ಮತಃ ಸಾತ್ಮ್ಯತೋ ರಸತಃ ಸತ್ತ್ವತ ಇತ್ಯೇತೇಭ್ಯೋ ಭಾವೇಭ್ಯಃ ಸಮುದಿತೇಭ್ಯೋ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಭವತಿ| ತಸ್ಯ ಯೇ ಯೇಽವಯವಾ ಯತೋ ಯತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಮಾತೃಜಾದೀನವಯವಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗುಕ್ತಮಗ್ರೇ||೪||
मातृतः पितृत आत्मतः सात्म्यतो रसतः सत्त्वत इत्येतेभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भः सम्भवति| तस्य ये येऽवयवा यतो यतः सम्भवतः सम्भवन्ति तान् विभज्य मातृजादीनवयवान् पृथक् पृथगुक्तमग्रे||४||
🔊 Audio coming soon
ಯೇ ಯೇ ಭಾವಾ ಮಾತೃಜಪಿತೃಜಪ್ರಭೃತಯಸ್ತ್ವಗ್ಲೋಹಿತಾದಯಃ, ಯತೋ ಯತೋ ಮಾತ್ರಾದೇಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ ಮಾತೃಜಾದೀನವಯವಾನ್ ಪೃಥಗ್ವಿಭಜ್ಯ, ಅಗ್ರೇ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ; ತೇನಾತ್ರ ಮಾತೃಜಾದಯೋ ನೋಕ್ತಾ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ ಫಲತಿ| ಅಯಂ ಚಾರ್ಥೋ ಯದ್ಯಪಿ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಏವೋಕ್ತೋ “ಮಾತೃಜಶ್ಚಾಯಂ” (ಶಾ. ೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಶ್ನಕ್ರಮವಿಶುದ್ಧ್ಯನುರೋಧಾತ್ ಪುನರಿಹ ಕೃತಃ; ಯೇನ ಪ್ರಥಮಂ ಕಾರಣಂ, ತದನು ಕಾರ್ಯರೂಪೋ ಗರ್ಭಃ, ತದನು ಗರ್ಭಧರ್ಮೋಽಭಿಧೇಯ ಇತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಶ್ನಃ ಶೋಭತೇ||೪||
Adhikarana ೪ (೫) · Śloka ೫
ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಜೀವಸಂಯೋಗೇ ತು ಖಲು ಕುಕ್ಷಿಗತೇ ಗರ್ಭಸಞ್ಜ್ಞಾ ಭವತಿ||೫||
शुक्रशोणितजीवसंयोगे तु खलु कुक्षिगते गर्भसञ्ज्ञा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
ಯತ್ತು “ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಸರ್ಗಮನ್ತರ್ಗರ್ಭಾಶಯಗತಂ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ, “ಗರ್ಭೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ” (ಶಾ.ಅ.೩) ಇತ್ಯನ್ತೇನೋಕ್ತಂ, ತತ್ರಾಯಮಸೌ ಗರ್ಭಶಬ್ದಾಭಿಧೇಯೋಽರ್ಥ ಇತಿ ನಾಭಿಹಿತಮ್, ಅಪೇಕ್ಷತೇ ಚ; ತೇನೇಹ ಗರ್ಭಸಞ್ಜ್ಞಾಭಿಧೇಯಾರ್ಥವ್ಯಾಕರಣಮಪುನರುಕ್ತಮೇವ| ಕುಕ್ಷಿಗತೇ ಇತಿ ಕುಕ್ಷ್ಯೇಕದೇಶಗತಗರ್ಭಾಶಯಗತೇ| ಸಂಯೋಗೇ ಇತಿ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇ; ತೇನ ಜೀವಸ್ಯಾತಿವಾಹಿಕಶರೀರೇಣ ಯೋಗಃ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯತೇ, ನ ಚಾತ್ಮನೋ ವ್ಯಾಪಕತ್ವೇನ ಯೋ ಯೋಗೋ ಗರ್ಭಜನಕಃ| ಏವಮ್ಭೂತಶ್ಚ ಸಂಯೋಗೋ ಯದ್ಯಪಿ ಕುಕ್ಷಾವೇವ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಸಿದ್ಧಮೇವಾರ್ಥಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ “ಕುಕ್ಷಿಗತೇ” ಇತಿ ಪದಂ ಕೃತಮ್||೫||
Adhikarana ೫ (೬) · Śloka ೬
ಗರ್ಭಸ್ತು ಖಲ್ವನ್ತರಿಕ್ಷವಾಯ್ವಗ್ನಿತೋಯಭೂಮಿವಿಕಾರಶ್ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಾನಭೂತಃ| ಏವಮನಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತವಿಕಾರಸಮುದಾಯಾತ್ಮಕೋ ಗರ್ಭಶ್ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಾನಭೂತಃ; ಸ ಹ್ಯಸ್ಯ ಷಷ್ಠೋ ಧಾತುರುಕ್ತಃ||೬||
गर्भस्तु खल्वन्तरिक्षवाय्वग्नितोयभूमिविकारश्चेतनाधिष्ठानभूतः| एवमनया युक्त्या पञ्चमहाभूतविकारसमुदायात्मको गर्भश्चेतनाधिष्ठानभूतः; स ह्यस्य षष्ठो धातुरुक्तः||६||
🔊 Audio coming soon
ಗರ್ಭಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಗರ್ಭಾರಮ್ಭಕಾಣ್ಯಪಿ ಭೂಮ್ಯಾದೀನಿ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಮಾದೌ ಕೃತಂ, ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಭೂತಗ್ರಹಣಾನುರೋಧಾತ್| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ- ‘ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಪೂರ್ವಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ಗುಣೇಭ್ಯ ಉಪಾದತ್ತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಾನಭೂತ ಇತಿ ಆತ್ಮನೋ ಭೋಗಾಯತನಸ್ವರೂಪ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಚೇತನಾಶಬ್ದೇನ ಹ್ಯಾತ್ಮೋಚ್ಯತೇ; ಕಿಂವಾ, ಭೂತಶಬ್ದಃ ಸಾದೃಶ್ಯೇ; ತೇನಾಧಿಷ್ಠಾನಮಿವಾತ್ಮನಃ ಶರೀರಂ, ನ ತು ಪರಮಾರ್ಥತೋ ನಿರಾಶ್ರಯಸ್ಯಾತ್ಮನೋ ಭೋಗಾಯತನತ್ವವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಶರೀರಮಾಶ್ರಯೋ ಭವತಿ| ಅನಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯೇತಿ ಅನಯಾ ಭೂತವಿಕಾರರೂಪಯಾ ಯೋಜನಯಾ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತವಿಕಾರಸಮುದಾಯಾತ್ಮಕೋ ಭವತಿ, ಅನ್ಯಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಕತಿಧಾಪುರುಷೀಯೋಕ್ತಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಕೋ ಭವತಿ, ತಥಾ ಮಾತೃಜಾದಿರೂಪಚಿನ್ತಯಾ ಮಾತ್ರಾದಿಸಮುದಾಯಾತ್ಮಕೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಚೈತೇಷಾಂ ಪಕ್ಷಾಣಾಂ ವಿರೋಧೋಽಸ್ತಿ; ಯತೋ ಮಾತೃಜಾದಿವ್ಯಪದೇಶೇಽಪಿ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತವಿಕಾರತ್ವಮವಿರುದ್ಧಮೇವ, ಯೇನ ಮಾತೃಜಾದಯೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಮಹಾಭೂತವಿಕಾರಾ ಏವ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ರಸಾತ್ಮಮಾತಾಪಿತೃಸಮ್ಭವಾನಿ ಭೂತಾನಿ ವಿದ್ಯಾದ್ದಶ ಷಟ್ ಚ ದೇಹೇ” (ಶಾ. ೨) ಇತಿ; ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಕತ್ವೇಽಪಿ ಚ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಾತ್ಮಕರೂಪತೈವ ತತ್ರ ಪ್ರಪಞ್ಚಿತಾ| ಸ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯೇತಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ||೬||
Adhikarana ೬ (೭) · Śloka ೭
ಯಯಾ ಚಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ ಕುಕ್ಷೌ ತಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ಗತೇ ಪುರಾಣೇ ರಜಸಿ ನವೇ ಚಾವಸ್ಥಿತೇ ಶುದ್ಧಸ್ನಾತಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಮವ್ಯಾಪನ್ನಯೋನಿಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಾಮೃತುಮತೀಮಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ| ತಯಾ ಸಹ ತಥಾಭೂತಯಾ ಯದಾ ಪುಮಾನವ್ಯಾಪನ್ನಬೀಜೋ ಮಿಶ್ರೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ತಸ್ಯ ಹರ್ಷೋದೀರಿತಃ ಪರಃ ಶರೀರಧಾತ್ವಾತ್ಮಾ ಶುಕ್ರಭೂತೋಽಙ್ಗಾದಙ್ಗಾತ್ ಸಮ್ಭವತಿ| ಸ ತಥಾ ಹರ್ಷಭೂತೇನಾತ್ಮನೋದೀರಿತಶ್ಚಾಧಿಷ್ಠಿತಶ್ಚ ಬೀಜರೂಪೋ ಧಾತುಃ ಪುರುಷಶರೀರಾದಭಿನಿಷ್ಪತ್ತ್ಯೋಚಿತೇನ ಪಥಾ ಗರ್ಭಾಶಯಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯಾರ್ತವೇನಾಭಿಸಂಸರ್ಗಮೇತಿ||೭||
यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ तां व्याख्यास्यामः- गते पुराणे रजसि नवे चावस्थिते शुद्धस्नातां स्त्रियमव्यापन्नयोनिशोणितगर्भाशयामृतुमतीमाचक्ष्महे| तया सह तथाभूतया यदा पुमानव्यापन्नबीजो मिश्रीभावं गच्छति, तदा तस्य हर्षोदीरितः परः शरीरधात्वात्मा शुक्रभूतोऽङ्गादङ्गात् सम्भवति| स तथा हर्षभूतेनात्मनोदीरितश्चाधिष्ठितश्च बीजरूपो धातुः पुरुषशरीरादभिनिष्पत्त्योचितेन पथा गर्भाशयमनुप्रविश्यार्तवेनाभिसंसर्गमेति||७||
🔊 Audio coming soon
ಗತ ಇತಿ ನಿವೃತ್ತೇ | ಪುರಾಣ ಇತಿ ಋತುಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಸಞ್ಚಿತೇ| ನವೇ ಚಾವಸ್ಥಿತ ಇತಿವಚನೇನ ನವೇಽಪ್ಯನವಸ್ಥಿತೇ ಗರ್ಭಕಾರಣತ್ವಂ ನಾಸ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಶುದ್ಧಸ್ನಾತಾಮಿತ್ಯನೇನ ಶುದ್ಧಸ್ನಾತೈವ ಸ್ತ್ರೀ ಗಮ್ಯಾ ನಾಸ್ನಾತಾ, ಅಶುದ್ಧತ್ವಾದಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಸ್ತ್ಯಾಯತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಗರ್ಭ ಇತಿ ಸ್ತ್ರೀ; ಅನೇನ ವನ್ಧ್ಯಾಂ ನಿರಸ್ಯತಿ| ಋತುಮತೀಮಿತ್ಯತ್ರ ಪ್ರಶಂಸಾಯಾಂ ಮತುಪ್| ತಯಾ ಸಹೇತಿ ತಯಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾ| ತಥಾಭೂತಯೇತಿ ತಾದೃಗೃತುಯುಕ್ತಯಾ| ಹರ್ಷಃ ಪ್ರೀತಿವಿಶೇಷಃ, ತೇನೋದೀರಿತಃ ಪ್ರೇರಿತಃ| ಪರ ಇತಿ ಸಾರಃ; ಕಿಂವಾ ಪರಕಾಲೋತ್ಪನ್ನಃ ಪರಃ, ಶುಕ್ರಂ ಹಿ ಸರ್ವಧಾತುಭ್ಯಃ ಪರಮುತ್ಪದ್ಯತೇ | ಶರೀರಧಾತ್ವಾತ್ಮೇತಿ ಶರೀರಧಾತುರೂಪಃ| ಶುಕ್ರಭೂತ ಇತಿ ಶುಕ್ರರೂಪ ಏವಾಙ್ಗಾದಙ್ಗಾತ್ ಸಮ್ಭವತಿ ವ್ಯಜ್ಯತೇ| ತೇನ ನಾಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಶುಕ್ರಮುತ್ಪದ್ಯತೇ, ಕಿನ್ತು ಶುಕ್ರರೂಪತಯೈವ ಸ್ಥಿತಂ ವ್ಯಜ್ಯತೇ| ವಚನಂ ಹಿ- “ಸರ್ವತ್ರಾನುಗತಂ ದೇಹೇ ಶುಕ್ರಂ” (ಚಿ. ಅ. ೨ಪಾ. ೪) ಇತಿ| ಹರ್ಷಭೂತೇನೇತಿ ಹರ್ಷಮಯತಾಂ ಗತೇನ; ಉದೀರಿತಶ್ಚಾಧಿಷ್ಠಿತಶ್ಚೇತ್ಯನೇನ ಉದೀರಣಕಾಲೇ ತಥಾ ನಿಃಸರಣಕಾಲೇ ಹರ್ಷಮಯಾತ್ಮಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಗರ್ಭಾಶಯಪ್ರಾಪ್ತಿಕಾರಣಂ ದರ್ಶಯತಿ; ಯದಿ ಶುಕ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿಕಾಲೇ ಪುರುಷೋ ಹರ್ಷರಹಿತಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ತದಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಶುಕ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ತಥಾ ವೇಗವಿಘಾತಾನ್ನ ಗರ್ಭಾಶಯಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಭವತಿ| ಬೀಜರೂಪೋ ಧಾತುಃ ಶುಕ್ರಮ್| ಅಭಿಸಂಸರ್ಗಾಂ ಸಮ್ಯಙ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಮ್||೭||
Adhikarana ೭ (೮) · Śloka ೮
ತತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ಚೇತನಾಧಾತುಃ ಸತ್ತ್ವಕರಣೋ ಗುಣಗ್ರಹಣಾಯ ಪ್ರವರ್ತತೇ; ಸ ಹಿ ಹೇತುಃ ಕಾರಣಂ ನಿಮಿತ್ತಮಕ್ಷರಂ ಕರ್ತಾ ಮನ್ತಾ ವೇದಿತಾ ಬೋದ್ಧಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಭವೋಽವ್ಯಯೋ ನಿತ್ಯೋ ಗುಣೀ ಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಧಾನಮವ್ಯಕ್ತಂ ಜೀವೋ ಜ್ಞಃ ಪುದ್ಗಲಶ್ಚೇತನಾವಾನ್ ವಿಭುರ್ಭೂತಾತ್ಮಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮಾ ಚಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಚೇತಿ| ಸ ಗುಣೋಪಾದಾನಕಾಲೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಪೂರ್ವತರಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ಗುಣೇಭ್ಯ ಉಪಾದತ್ತೇ, ಯಥಾ- ಪ್ರಲಯಾತ್ಯಯೇ ಸಿಸೃಕ್ಷುರ್ಭೂತಾನ್ಯಕ್ಷರಭೂತ ಆತ್ಮಾ ಸತ್ತ್ವೋಪಾದಾನಃ ಪೂರ್ವತರಮಾಕಾಶಂ ಸೃಜತಿ, ತತಃ ಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯಕ್ತತರಗುಣಾನ್ ಧಾತೂನ್ ವಾಯ್ವಾದಿಕಾಂಶ್ಚತುರಃ; ತಥಾ ದೇಹಗ್ರಹಣೇಽಪಿ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಃ ಪೂರ್ವತರಮಾಕಾಶಮೇವೋಪಾದತ್ತೇ, ತತಃ ಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯಕ್ತತರಗುಣಾನ್ ಧಾತೂನ್ ವಾಯ್ವಾದಿಕಾಂಶ್ಚತುರಃ| ಸರ್ವಮಪಿ ತು ಖಲ್ವೇತದ್ಗುಣೋಪಾದಾನಮಣುನಾ ಕಾಲೇನ ಭವತಿ||೮||
तत्र पूर्वं चेतनाधातुः सत्त्वकरणो गुणग्रहणाय प्रवर्तते; स हि हेतुः कारणं निमित्तमक्षरं कर्ता मन्ता वेदिता बोद्धा द्रष्टा धाता ब्रह्मा विश्वकर्मा विश्वरूपः पुरुषः प्रभवोऽव्ययो नित्यो गुणी ग्रहणं प्रधानमव्यक्तं जीवो ज्ञः पुद्गलश्चेतनावान् विभुर्भूतात्मा चेन्द्रियात्मा चान्तरात्मा चेति| स गुणोपादानकालेऽन्तरिक्षं पूर्वतरमन्येभ्यो गुणेभ्य उपादत्ते, यथा- प्रलयात्यये सिसृक्षुर्भूतान्यक्षरभूत आत्मा सत्त्वोपादानः पूर्वतरमाकाशं सृजति, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः; तथा देहग्रहणेऽपि प्रवर्तमानः पूर्वतरमाकाशमेवोपादत्ते, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः| सर्वमपि तु खल्वेतद्गुणोपादानमणुना कालेन भवति||८||
🔊 Audio coming soon
ಸತ್ತ್ವಂ ಮನಃ ಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಸತ್ತ್ವಕರಣಃ; ಆತ್ಮಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತ್ವೇನ ಕ್ರಿಯಾವತಾ ಮನಸಾ ಯತ್ ಕಾರ್ಯಂ ಕರೋತಿ, ತಚ್ಚ ಕಾರ್ಯಂ ಮನಸಾ ಕ್ರಿಯಮಾಣಮಪ್ಯಚೇತನೇನ ಚೇತನಾವತ ಆತ್ಮನ ಏವೋಚ್ಯತೇ| ವಚನಂ ಹಿ- “ಚೇತನಾವಾನ್ ಯತಶ್ಚಾತ್ಮಾ ತತಃ ಕರ್ತಾ ನಿರುಚ್ಯತೇ” (ಶಾ. ೧) ಇತಿ| ಗುಣಗ್ರಹಣಾಯೇತ್ಯತ್ರ ಗುಣಶಬ್ದೇನ ಗುಣಗುಣಿನೋರಭೇದೋಪಚಾರಾದ್ಗುಣವನ್ತಿ ಭೂತಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಕಿಂವಾ, ಗುಣೋಽಪ್ರಧಾನಂ, ಪ್ರಧಾನಂ ಚಾತ್ಮಾ, ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಗುಣಾಃ| ಕಸ್ಮಾದಾತ್ಮಾ ಭೂತಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಪ್ರಧಾನರೂಪಾಣೀತ್ಯಾಶಙ್ಕಾಯಾಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಖ್ಯಾಪಕಾನ್ ಪರ್ಯಾಯಾನಾಹ- ಸ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ನ ಕ್ಷರತೀತ್ಯಕ್ಷರಮ್| ಗುಣೀ ಭೂತರೂಪಗುಣವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಭೂತಾನೀತಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ಏತೈಃ ಪರ್ಯಾಯೈರಾತ್ಮನೋಽಭಿಧೇಯಸ್ಯೇತರಪದಾರ್ಥೋಪಕಾರ್ಯತ್ವೇನಾಶ್ರಯತ್ವಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ದರ್ಶ್ಯತೇ| ಪೂರ್ವತರಂ ಪ್ರಥಮಮೇವ| ಅನ್ಯೇಭ್ಯೋ ಗುಣೇಭ್ಯ ಇತಿ ವಾಯ್ವಾದಿಭ್ಯಃ| ಅತ್ರ ಗರ್ಭೇ ಭೂತಗ್ರಹಣಕ್ರಮೇ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹ- ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಲಯಸ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಲಯಸ್ಯ, ಅತ್ಯಯೇ ಇತಿ ಆದಿಸರ್ಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಿಸೃಕ್ಷುರಿತಿ ಸ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛುಃ| ಭೂತಾನಿ ಆಕಾಶಾದೀನಿ| ಸತ್ತ್ವೋಪಾದಾನ ಇತಿ ಮನಃಕರಣಃ| ಮಹಾಪ್ರಲಯೇ ಹಿ ವಿಕಾರಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತೌ ಲಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಾವೇವ ಪರಮವ್ಯಕ್ತರೂಪೌ ತಿಷ್ಠತಃ, ತತಶ್ಚ ಸರ್ಗಾರಮ್ಭೇ ಪ್ರಕೃತೇರ್ಮಹದಾದಿಪ್ರಪಞ್ಚ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ ಕ್ರಮೇಣ; ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಮಾಕಾಶಮುತ್ಪದ್ಯತೇ, ತತೋ ವಾಯ್ವಾದೀನಿ ವ್ಯಕ್ತಾನೀತಿ ಸಾಙ್ಖ್ಯಸಿದ್ಧಾನ್ತಃ| ಆಕಾಶಸ್ಯ ಚ ಜನ್ಯತ್ವಂ ಸಾಙ್ಖ್ಯಮತೇನೈವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ದೇಹಗ್ರಹಣೇಽಪೀತಿ ಗರ್ಭಸ್ವರೂಪಗ್ರಹಣೇಽಪಿ| ಉಪಾದತ್ತ ಇತಿ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಗತಮಾಕಾಶಮಾಕಾಶಮಯತಯಾ ಸ್ವೀಕರೋತಿ| ವ್ಯಕ್ತತರಗುಣಾನಿತಿ ಆಕಾಶಮೇಕಗುಣಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶಗುಣೋ ವಾಯುರ್ವ್ಯಕ್ತತರಃ , ತಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಗುಣ ತೇಜೋ ವ್ಯಕ್ತತರಮಿತ್ಯಾದಿ | ಅಯಂ ಚ ಭೂತಗ್ರಹಣಕ್ರಮ ಆಗಮಸಿದ್ಧ ಏವ, ನಾತ್ರ ಯುಕ್ತಿಸ್ತಥಾವಿಧಾ ಹೃದಯಙ್ಗಮಾಽಸ್ತಿ| ಏತಚ್ಚ ಭೂತಗ್ರಹಣಂ ಲಘುನೈವ ಕಾಲೇನ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ||೮||
Adhikarana ೮ (೯-೧೦) · Śloka ೧೦
ಸ ಸರ್ವಗುಣವಾನ್ ಗರ್ಭತ್ವಮಾಪನ್ನಃ ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ ಸರ್ವಧಾತುಕಲುಷೀಕೃತಃ ಖೇಟಭೂತೋ ಭವತ್ಯವ್ಯಕ್ತವಿಗ್ರಹಃ ಸದಸದ್ಭೂತಾಙ್ಗಾವಯವಃ||೯|| ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಸಿ ಘನಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಪಿಣ್ಡಃ ಪೇಶ್ಯರ್ಬುದಂ ವಾ| ತತ್ರ ಘನಃ ಪುರುಷಃ, ಪೇಶೀ ಸ್ತ್ರೀ, ಅರ್ಬುದಂ ನಪುಂಸಕಮ್||೧೦||
स सर्वगुणवान् गर्भत्वमापन्नः प्रथमे मासि सम्मूर्च्छितः सर्वधातुकलुषीकृतः खेटभूतो भवत्यव्यक्तविग्रहः सदसद्भूताङ्गावयवः||९|| द्वितीये मासि घनः सम्पद्यते पिण्डः पेश्यर्बुदं वा| तत्र घनः पुरुषः, पेशी स्त्री, अर्बुदं नपुंसकम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಧಾತುಕಲುಷೀಕೃತ ಇತಿ ಅವ್ಯಕ್ತಸರ್ವಧಾತುತಯಾ ಕಲುಷೀಕೃತಃ| ಧಾತುಶಬ್ದೇನ ಚ ಭೂತಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ, ಕಿಂವಾ ರಸಾದಿಧಾತುಬೀಜಾನಿ| ಖೇಟಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ; ತೇನ ಖೇಟಭೂತ ಇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸದೃಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವ್ಯಕ್ತವಿಗ್ರಹ ಇತ್ಯಸ್ಯ ವಿವರಣಂ- ಸದಸದ್ಭೂತಾಙ್ಗಾವಯವ ಇತಿ; ವಿದ್ಯಮಾನಾವಿದ್ಯಮಾನಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಙ್ಗಾನಾಂ ಚ ಬೀಜರೂಪತಯಾ ಸ್ಥಿತತ್ವೇನ ಸತ್ತ್ವಮ್, ಅವ್ಯಕ್ತಭಾವಾಚ್ಚಾಸತ್ತ್ವಮ್ | ಕಿಂವಾ, ಸದಸದ್ಭೂತಾಙ್ಗಾವಯವೋ ಘನಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಇತಿ ಯೋಜನಾ| ಘನಃ ಕಠಿನಃ| ಪಿಣ್ಡೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಕಾರಃ| ಪೇಶೀ ದೀರ್ಘಾ ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಕಾರಾ| ಅರ್ಬುದಂ ವರ್ತುಲೋನ್ನತಮ್||೯-೧೦||
Adhikarana ೯ (೧೧) · Śloka ೧೧
ತೃತೀಯೇ ಮಾಸಿ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗಾವಯವಾಶ್ಚ ಯೌಗಪದ್ಯೇನಾಭಿನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ||೧೧||
तृतीये मासि सर्वेन्द्रियाणि सर्वाङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಙ್ಗಾನಿ ಶಿರಃಪ್ರಭೃತೀನಿ, ತದವಯವಾಶ್ಚೇತ್ಯಙ್ಗಾವಯವಾಃ| ಯೌಗಪದ್ಯೇನೇತಿ ವಚನೇನ “ಕುಮಾರಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪೂರ್ವಮಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ” (ಶಾ. ೬) ಇತ್ಯಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನ್ಯೇಕೀಯಮತಾನಿ ನಿಷೇಧಯತಿ| ಯೌಗಪದ್ಯೇನ ಹಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗನಿರ್ವೃತ್ತಿರಿತಿ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಃ||೧೧||
Adhikarana ೧೦ (೧೨) · Śloka ೧೨
ತತ್ರಾಸ್ಯ ಕೇಚಿದಙ್ಗಾವಯವಾ ಮಾತೃಜಾದೀನವಯವಾನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಾ ಯಥಾವತ್| ಮಹಾಭೂತವಿಕಾರಪ್ರವಿಭಾಗೇನ ತ್ವಿದಾನೀಮಸ್ಯ ತಾಂಶ್ಚೈವಾಙ್ಗಾವಯವಾನ್ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಪರ್ಯಾಯಾನ್ತರೇಣಾಪರಾಂಶ್ಚಾನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಮಾತೃಜಾದಯೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಮಹಾಭೂತವಿಕಾರಾ ಏವ| ತತ್ರಾಸ್ಯಾಕಾಶಾತ್ಮಕಂ ಶಬ್ದಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಲಾಘವಂ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಂ ವಿವೇಕಶ್ಚ, ವಾಯ್ವಾತ್ಮಕಂ ಸ್ಪರ್ಶಃ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಪ್ರೇರಣಂ ಧಾತುವ್ಯೂಹನಂ ಚೇಷ್ಟಾಶ್ಚ ಶಾರೀರ್ಯಃ, ಅಗ್ನ್ಯಾತ್ಮಕಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಕಾಶಃ ಪಕ್ತಿರೌಷ್ಣ್ಯಂ ಚ, ಅಬಾತ್ಮಕಂ ರಸೋ ರಸನಂ ಶೈತ್ಯಂ ಮಾರ್ದವಂ ಸ್ನೇಹಃ ಕ್ಲೇದಶ್ಚ, ಪೃಥಿವ್ಯಾತ್ಮಕಂ ಗನ್ಧೋ ಘ್ರಾಣಂ ಗೌರವಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಮೂರ್ತಿಶ್ಚೇತಿ||೧೨||
तत्रास्य केचिदङ्गावयवा मातृजादीनवयवान् विभज्य पूर्वमुक्ता यथावत्| महाभूतविकारप्रविभागेन त्विदानीमस्य तांश्चैवाङ्गावयवान् कांश्चित् पर्यायान्तरेणापरांश्चानुव्याख्यास्यामः| मातृजादयोऽप्यस्य महाभूतविकारा एव| तत्रास्याकाशात्मकं शब्दः श्रोत्रं लाघवं सौक्ष्म्यं विवेकश्च, वाय्वात्मकं स्पर्शः स्पर्शनं रौक्ष्यं प्रेरणं धातुव्यूहनं चेष्टाश्च शारीर्यः, अग्न्यात्मकं रूपं दर्शनं प्रकाशः पक्तिरौष्ण्यं च, अबात्मकं रसो रसनं शैत्यं मार्दवं स्नेहः क्लेदश्च, पृथिव्यात्मकं गन्धो घ्राणं गौरवं स्थैर्यं मूर्तिश्चेति||१२||
🔊 Audio coming soon
ಕೇಚಿದಿತಿ ನ ಸರ್ವೇ| ತತ್ರ ಮಾತೃಜಾದ್ಯಙ್ಗಕಥನೇನ ಶಬ್ದಾದಯೋ ಯ ಇಹ ಭೂತವಿಕಾರತ್ವೇನ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತೇ ನ ಸರ್ವೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ, ಕಿಂ ತು ಕೇಚಿದೇವ ತ್ವಗಾದಯಃ| ಪರ್ಯಾಯಾನ್ತರೇಣೇತಿವಚನಾದ್ಯೇ ಮಾತೃಜಾದಯಃ ‘ತ್ವಕ್ ಚ ಲೋಹಿತಂ ಚ’ (ಶಾ.ಅ.೩) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾಸ್ತ ಇಹ ನ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವಕ್ತವ್ಯಾಃ, ಕಿನ್ತು ಯೇ ತ್ವಗ್ಗತಾ ಮೂರ್ತಿಸ್ನೇಹಮಾರ್ದವಾದಯಸ್ತೇ ಭೂತಜನ್ಯತ್ವೇನೋಚ್ಯಮಾನಾಸ್ತ್ವಚೋಽಭಿಧಾಯಕಾ ಭವನ್ತಿ| ಏವಂ ಶೋಣಿತಾದಿಗತಭೂತವಿಕಾರಕಥನೇನ ಶೋಣಿತಾದಿಕಥನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತ್ವಗಾದಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಇತಿ ಭೂತವಿಕಾರಸಮುದಾಯರೂಪಾ ಏವ| ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ಮಾತೃಜಾದಿರೂಪೇಣ ಯದಭಿಧಾನಂ, ತನ್ಮಾತ್ರಾದ್ಯಧೀನತ್ವಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯರ್ಥಮ್| ಪುನಶ್ಚೇಹ ಭೂತಜನ್ಯತ್ವೇನಾಭಿಧಾನಮಙ್ಗಾನಾಂ ಕ್ಷಯೇ ವಾ ವೃದ್ಧೌ ವಾ ಸತ್ಯಾಂ ತತ್ಕಾರಣಭೂತಭೂತೋಪಯೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾಭ್ಯಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಜನನಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮ್| ಯದಙ್ಗಂ ಯದ್ಭೂತಪ್ರಭವಂ ತದಙ್ಗಂ ತದ್ಭೂತಪ್ರಧಾನೇನ ದ್ರವ್ಯೇಣ ವರ್ಧತೇ, ಕ್ಷೀಯತೇ ಚ ತದ್ವಿಪರೀತೇನ| ಲಾಘವಂ ಯದ್ಯಪಿ ವಾಯೌ ಪಠನ್ತಿ- “ರೂಕ್ಷಃ ಶೀತೋ ಲಘುಶ್ಚೈವ” (ಸೂ.ಅ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ತಥಾಽಪಿ ಆಕಾಶೇಽತಿಶಯಿತಂ ಜ್ಞೇಯಂ, ತೇನೇಹಾಕಾಶವಿಕಾರೇ ಪಠನ್ತಿ; ಆಕಾಶಂ ಹಿ ಅತ್ಯರ್ಥಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾದ್ವಾತಾದಪಿ ಲಘು| ವಿವೇಕೋ ವಿಚ್ಛೇದಃ| ಧಾತುವ್ಯೂಹನಂ ಧಾತುರಚನಾ ಧಾತುವಹನಂ ಚ| ದೃಶ್ಯತೇಽನೇನೇತಿ ದರ್ಶನಂ ಚಕ್ಷುರಿನ್ದ್ರಿಯಮ್| ಮೂರ್ತಿಃ ಕಾಠಿನ್ಯಮ್||೧೨||
Adhikarana ೧೧ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಏವಮಯಂ ಲೋಕಸಮ್ಮಿತಃ ಪುರುಷಃ| ಯಾವನ್ತೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಮೂರ್ತಿಮನ್ತೋ ಭಾವವಿಶೇಷಾಸ್ತಾವನ್ತಃ ಪುರುಷೇ, ಯಾವನ್ತಃ ಪುರುಷೇ ತಾವನ್ತೋ ಲೋಕೇ ಇತಿ; ಬುಧಾಸ್ತ್ವೇವಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛನ್ತಿ||೧೩||
एवमयं लोकसम्मितः पुरुषः| यावन्तो हि लोके मूर्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्तः पुरुषे, यावन्तः पुरुषे तावन्तो लोके इति; बुधास्त्वेवं द्रष्टुमिच्छन्ति||१३||
🔊 Audio coming soon
ಏತದ್ಭೂತವಿಕಾರಮಯತ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಲೋಕಸಾಮ್ಯೇನ ಜ್ಞಾತಂ ಸನ್ಮೋಕ್ಷಸ್ಯಾಪಿ ಪರಮಾಭೀಷ್ಟಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಭವತೀತಿ ಲೋಕಸಾಮ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಏವಮಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಮಿತಿ ಪಞ್ಚಭೂತವಿಕಾರಮಯತ್ವೇನ| ಲೋಕಸಮ್ಮಿತಿ ಇತಿ ಲೋಕತುಲ್ಯಃ| ಇಹ ಚ ಭೂತವಿಕಾರಮಯತ್ವಂ ಯಚ್ಛರೀರಸ್ಯೋಕ್ತಂ ತೇನ ಭೂತವಿಕಾರಮಯತ್ವಮಧಿಕೃತ್ಯ ಸಾದೃಶ್ಯಮುಕ್ತಂ ಲೋಕಪುರುಷಯೋಃ; ಯತ್ತ್ವಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಂ ಲೋಕಪುರುಷಯೋಃ ಸಾಮ್ಯಂ ಪುರುಷವಿಚಯೇ ವಕ್ತವ್ಯಂ, ತದಪೀಹಾನುಕ್ತಮಪಿ ‘ಯಾವನ್ತೋ ಹಿ’ ಇತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷಾಭಿಧಾನೇನ ಸೂಚಿತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇನ, ಯಾವನ್ತೋ ಭಾವವಿಶೇಷಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾ ಅನ್ತರಾತ್ಮಸತ್ತ್ವಾಹಙ್ಕಾರಾದಯೋ, ಭೌತಿಕಾ ವಾ ಮೂರ್ತಿಕ್ಲೇದಾದಯಃ, ತೇ ಪುರುಷಗತಾ ಲೋಕೇನಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಏತಚ್ಚ ಲೋಕಪುರುಷಯೋಃ ಸಾಮ್ಯಂ ಪುರುಷವಿಚಯೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ| ಏತಚ್ಚ ಲೋಕಪುರುಷಯೋಃ ಸಾಮ್ಯಕಥನಂ ಮುಮುಕ್ಷೂಣಾಮೇವೋಪಯುಕ್ತಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬುಧಾಸ್ತ್ವೇವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬುಧಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನವನ್ತಃ, ಮೋಕ್ಷಯುಕ್ತಾ ಇತಿ ಯಾವತ್| ಲೋಕಪುರುಷಸಾಮ್ಯಕಥನಂ ಚ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಮೇವೇತಿ ಪುರುಷವಿಚಯೇ ಸ್ವಯಮೇವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ||೧೩||
Adhikarana ೧೨ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಏವಮಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಙ್ಗಾವಯವಾಶ್ಚ ಯೌಗಪದ್ಯೇನಾಭಿನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇಽನ್ಯತ್ರ ತೇಭ್ಯೋ ಭಾವೇಭ್ಯೋ ಯೇಽಸ್ಯ ಜಾತಸ್ಯೋತ್ತರಕಾಲಂ ಜಾಯನ್ತೇ; ತದ್ಯಥಾ- ದನ್ತಾ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಸ್ತಥಾಯುಕ್ತಾನಿ ಚಾಪರಾಣಿ| ಏಷಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ, ವಿಕೃತಿಃ ಪುನರತೋಽನ್ಯಥಾ| ಸನ್ತಿ ಖಲ್ವಸ್ಮಿನ್ ಗರ್ಭೇ ಕೇಚಿನ್ನಿತ್ಯಾ ಭಾವಾಃ, ಸನ್ತಿ ಚಾನಿತ್ಯಾಃ ಕೇಚಿತ್| ತಸ್ಯ ಯ ಏವಾಙ್ಗಾವಯವಾಃ ಸನ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ತ ಏವ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಂ ಪುರುಷಲಿಙ್ಗಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ವಾ ಬಿಭ್ರತಿ| ತತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯೋರ್ಯೇ ವೈಶೇಷಿಕಾ ಭಾವಾಃ ಪ್ರಧಾನಸಂಶ್ರಯಾ ಗುಣಸಂಶ್ರಯಾಶ್ಚ, ತೇಷಾಂ ಯತೋ ಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ತತೋಽನ್ಯತರಭಾವಃ| ತದ್ಯಥಾ- ಕ್ಲೈಬ್ಯಂ ಭೀರುತ್ವಮವೈಶಾರದ್ಯಂ ಮೋಹೋಽನವಸ್ಥಾನಮಧೋಗುರುತ್ವಮಸಹನಂ ಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಮಾರ್ದವಂ ಗರ್ಭಾಶಯಬೀಜಭಾಗಸ್ತಥಾಯುಕ್ತಾನಿ ಚಾಪರಾಣಿ ಸ್ತ್ರೀಕರಾಣಿ, ಅತೋ ವಿಪರೀತಾನಿ ಪುರುಷಕರಾಣಿ, ಉಭಯಭಾಗಾವಯವಾ ನಪುಂಸಕಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ||೧೪||
एवमस्येन्द्रियाण्यङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्तेऽन्यत्र तेभ्यो भावेभ्यो येऽस्य जातस्योत्तरकालं जायन्ते; तद्यथा- दन्ता व्यञ्जनानि व्यक्तीभावस्तथायुक्तानि चापराणि| एषा प्रकृतिः, विकृतिः पुनरतोऽन्यथा| सन्ति खल्वस्मिन् गर्भे केचिन्नित्या भावाः, सन्ति चानित्याः केचित्| तस्य य एवाङ्गावयवाः सन्तिष्ठन्ते, त एव स्त्रीलिङ्गं पुरुषलिङ्गं नपुंसकलिङ्गं वा बिभ्रति| तत्र स्त्रीपुरुषयोर्ये वैशेषिका भावाः प्रधानसंश्रया गुणसंश्रयाश्च, तेषां यतो भूयस्त्वं ततोऽन्यतरभावः| तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुत्वमसहनं शैथिल्यं मार्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्तानि चापराणि स्त्रीकराणि, अतो विपरीतानि पुरुषकराणि, उभयभागावयवा नपुंसककराणि भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಕೃತಾಂ ತೃತೀಯಮಾಸಭವಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾದ್ಯಙ್ಗಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಮುಪಸಂಹರತಿ- ಏವಮಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯುಗಪದೇವ ಯೌಗಪದ್ಯಂ; ಯೌಗಪದ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಧಾನಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಪಿ ಸರ್ವಾಙ್ಗಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತೇಃ ಸಮಕಾಲತೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಕಿಂ ದನ್ತಾದಯೋಽಪಿ ತೃತೀಯಮಾಸೇ ಭವನ್ತೀತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ಅನ್ಯತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಶ್ಮಶ್ರುಸ್ತನಾದೀನಿ| ವ್ಯಕ್ತೀಭಾವಃ ಶುಕ್ರರಜಸೋರಾವಿರ್ಭಾವಃ| ತಥಾಯುಕ್ತಾನೀತಿ ಜಾತೋತ್ತರಕಾಲಜತ್ವೇನ ದನ್ತಾದಿಸದೃಶಾನಿ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾದೀನಿ | ಏಷಾ ಪ್ರಕೃತಿರಿತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಙ್ಗಾವಯವಾಶ್ಚ ಯುಗಪದ್ಭವನ್ತಿ, ದನ್ತಾದಯಶ್ಚ ಜಾತಸ್ಯಾಪಿ ಚಿರೇಣ ಭವನ್ತೀತ್ಯೇವಂರೂಪೋ ಮನುಷ್ಯಸ್ವಭಾವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯಥೇತಿ ಕದಾಚಿತ್ ಸದನ್ತ ಏವ ಜಾಯತ ಇತ್ಯಾದಿಕಾ ವಿಕೃತಿರ್ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ| ಅಥ ಕಸ್ಮಾದ್ದನ್ತಾದಯೋ ಗರ್ಭಾದಿಜಾಯಮಾನಾ ವಿಕೃತಿತ್ವೇನೋಚ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಹ- ಸನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಖಲುಶಬ್ದೋ ಹೇತೌ| ನಿತ್ಯಾ ಇತಿ ಯಾವಚ್ಛರೀರಭಾವಿನಃ ಕರಚರಣಾದಯಃ, ಅನಿತ್ಯಾಶ್ಚ ನ ಯಾವಚ್ಛರೀರಭಾವಿನೋ ದನ್ತಾದಯಃ| ಏತೇನ, ಅನಿತ್ಯಸ್ವಭಾವಾನಾಂ ದನ್ತಾದೀನಾಂ ಗರ್ಭಾದ್ಯಜಾಯಮಾನತ್ವಾನ್ನಿತ್ಯತ್ವಂ ವಿಕೃತಿರಿತಿ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕೇ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಿಲಿಙ್ಗಂ ಬಿಭ್ರತೀತ್ಯಾಹ- ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸನ್ತಿಷ್ಠನ್ತ ಇತಿ ಯಾವಚ್ಛರೀರಂ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ| ಏತೇನ, ಯ ಏವ ನಿತ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಾದಯಸ್ತ ಏವ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗತಾಂ ಪುಂಲಿಙ್ಗತಾಂ ವಾ ಬಿಭ್ರತಿ| ತತ್ರೋಪಸ್ಥರೂಪೋ ನಿತ್ಯೋ ಭಾವಃ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಂ, ಶೇಫಶ್ಚ ಪುಂಲಿಙ್ಗಮ್, ಉಪಸ್ಥಲಿಙ್ಗಾಕಾರವಿರಹಿತಂ ಚ ರನ್ಧ್ರಮಾತ್ರಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ಭವತಿ| ಕಿಂವಾ, ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಯಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಸ್ತನಾದಿ, ಪುರುಷಸ್ಯ ವಾ ಶ್ಮಶ್ರುಪ್ರಭೃತಿ, ನಪುಂಸಕಸ್ಯ ವಾ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಮಾನಾಕಾರರೂಪಂ ಜಾತೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿ, ತದಪಿ ಯ ಏವ ನಿತ್ಯಾ ಭಾವಾ ಉರಃಕಪೋಲಪ್ರಭೃತಯಸ್ತ ಏವ ಕಾಲವಶಾದ್ಬಿಭ್ರತೀತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ| ಉರ ಏವ ಹಿ ಸ್ತನಾರಮ್ಭಕಬೀಜಯುಕ್ತಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಉತ್ತರಕಾಲಂ ಸ್ತನವದ್ಭವತಿ, ಏವಂ ಕಪೋಲ ಏವ ಶ್ಮಶ್ರುಬೀಜಯುಕ್ತಃ ಶ್ಮಶ್ರುವಾನ್ ಭವತಿ| ನ ಚಾವಶ್ಯಂ ಯತ್ ಸ್ತನಶ್ಮಶ್ರುಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಬೀಜಂ ಚೇದಸ್ತಿ ಶರೀರೇ, ತತ್ ಕಿಮಿತಿ ಗರ್ಭಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸ್ತನಾದಿ ನ ಜಾಯತ ಇತಿ; ಯತೋ ಬೀಜಮಹಿಮಾಽಯಂ- ಯತ್ ಸ್ವಕಾಲ ಏವ ಕಾರ್ಯಂ ಕರೋತಿ| ಯಥಾ- ಅವನಿಪತಿತಮಪಿ ಶಾಲ್ಯಾದಿಬೀಜಮೃತುಪ್ರಾಪ್ತಾವೇವಾಙ್ಕುರಂ ಜನಯತಿ; ನ ಚ ಸ್ವಭಾವ ಉಪಾಲಮ್ಭಮರ್ಹತಿ| ‘ಯದೈವಾಙ್ಗಾವಯಯವಾಃ ಸನ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ತದೈವ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಿಲಿಙ್ಗಂ ಬಿಭ್ರತಿ’ ಇತ್ಯಾದಿಪಾಠಪಕ್ಷೇ ತು ವ್ಯಕ್ತ ಏವಾರ್ಥಃ| ಅಥ ಕುತಃ ಸಮಾನೇ ಶುಕ್ರಾದೌ ಕಾರಣೇ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೋ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ವೈಶೇಷಿಕಾ ಇತಿ| ವೈಶೇಷಿಕಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ ಪರಸ್ಪರವ್ಯಾವೃತ್ತಾ ಇತಿ ಯಾವತ್| ಪ್ರಧಾನಸಂಶ್ರಯಾ ಇತಿ ಆತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ| ಗುಣಸಂಶ್ರಯಾ ಇತಿ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಗತಭೂತಸಂಶ್ರಯಾಃ; ಗುಣಶಬ್ದೇನೇಹ ಭೂತಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಯತ ಇತಿ ಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ತಸಿಃ; ತೇನ ಯಸ್ಮಿನ್ ವೈಶೇಷಿಕೇ ಭಾವೇ ಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ದೈವವಶಾದ್ಭವತಿ, ತತೋ ಭಾವಾದನ್ಯತರಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀರೂಪಸ್ಯ ಪುಂರೂಪಸ್ಯ ವಾ ಗರ್ಭಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಭವತಿ; ಯದಿ ಸ್ತ್ರೀಕರಾ ಭಾವಾ ಕ್ಲೈಬ್ಯಾದಯೋ ಭೂಯಾಂಸೋ ಭವನ್ತಿ ತದಾ ಸ್ತ್ರೀ ಜಾಯತೇ, ವಿಪರ್ಯಯೇ ಪುಮಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಕರಾನ್ ಭಾವಾನಾಹ- ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅವೈಶಾರದ್ಯಂ ಮೋಹಃ| ಶೈಥಿಲ್ಯಮ್ ಅನಿಬಿಡಸಂಯೋಗತಾ, ಯಥಾ- ದೃಢಶಣತನ್ತುವಿರಲವಾಪಿತಪಟಸ್ಯ ಶೈಥಿಲ್ಯಂ; ಮಾರ್ದವಂ ತು ನಿಬಿಡಸಂಯೋಗಸ್ಯಾಪಿ ಸಹಜಾವಯವಮಾರ್ದವಂ, ಯಥಾ- ಪಟ್ಟಸೂತ್ರೇ ನಿರನ್ತರವಾಪಿತಪಟಸ್ಯ ಮೃದುತ್ವಮ್| ಕ್ಲೈಬ್ಯಾದ್ಯನವಸ್ಥಾನಪರ್ಯನ್ತಂ ಪ್ರಧಾನಸಂಶ್ರಯಂ, ಶೇಷಂ ಗುಣಸಂಶ್ರಯಮ್| ತಥಾಯುಕ್ತಾನೀತ್ಯನೇನ ಯೋನಿಬೀಜಭಾಗಾದೀನಿ ಗ್ರಾಹಯತಿ| ಏತೇ ಚಾಧೋಗುರುತ್ವಾದಯೋ ರಜೋಧಿಕ ಏವ ಬೀಜೇ ಭವನ್ತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇನ, “ರಕ್ತೇನ ಕನ್ಯಾಮಧಿಕೇನ” (ಶಾ. ೨) ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದನೇನ ಸಮಂ ನ ವಿರುದ್ಧಂ ಭವತಿ| ವಿಪರೀತಾನಿ ಅಕ್ಲೈಬ್ಯಾದೀನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಭಯಭಾಗಾವಯವಾ ಇತಿ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಕಾರಕಾ ಅವಯವಾಃ| ನಪುಂಸಕಕರಾಣೀತಿ ನಪುಂಸಕನಿರ್ದೇಶೋಽವ್ಯಕ್ತಗುಣಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ| ತೇನ ಪ್ರಥಮಂ ನಪುಂಸಕಕರಾಣೀತಿ ಅವ್ಯಕ್ತಗುಣಸನ್ದೋಹಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ, ತತಃ ಕಾನಿ ತಾನೀತ್ಯಪೇಕ್ಷಾಯಾಂ ವಿಶೇಷಪರಿಗ್ರಹಾದುಭಯಭಾಗಾವಯವಾ ಇತಿ ಪುಂಲಿಙ್ಗೇನ ನಿರ್ದೇಶೋ ಜ್ಞೇಯಃ|||೧೪||
Adhikarana ೧೩ (೧೫) · Śloka ೧೫
ತಸ್ಯ ಯತ್ಕಾಲಮೇವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸನ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ತತ್ಕಾಲಮೇವ ಚೇತಸಿ ವೇದನಾ ನಿರ್ಬನ್ಧಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ; ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಪ್ರಭೃತಿ ಗರ್ಭಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ, ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಚ ಜನ್ಮಾನ್ತರಾನುಭೂತಂ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್, ತದ್ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಮಾಚಕ್ಷತೇ ವೃದ್ಧಾಃ| ಮಾತೃಜಂ ಚಾಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಮಾತೃಹೃದಯೇನಾಭಿಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಭವತಿ ರಸವಾಹಿನೀಭಿಃ ಸಂವಾಹಿನೀಭಿಃ; ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋಸ್ತಾಭಿರ್ಭಕ್ತಿಃ ಸಂಸ್ಪನ್ದತೇ | ತಚ್ಚೈವ ಕಾರಣಮವೇಕ್ಷಮಾಣಾ ನ ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಸ್ಯ ವಿಮಾನಿತಂ ಗರ್ಭಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಕರ್ತುಮ್| ವಿಮಾನನೇ ಹ್ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ವಿನಾಶೋ ವಿಕೃತಿರ್ವಾ| ಸಮಾನಯೋಗಕ್ಷೇಮಾ ಹಿ ತದಾ ಭವತಿ ಗರ್ಭೇಣ ಕೇಷುಚಿದರ್ಥೇಷು ಮಾತಾ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಿಯಹಿತಾಭ್ಯಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ವಿಶೇಷೇಣೋಪಚರನ್ತಿ ಕುಶಲಾಃ||೧೫||
तस्य यत्कालमेवेन्द्रियाणि सन्तिष्ठन्ते, तत्कालमेव चेतसि वेदना निर्बन्धं प्राप्नोति; तस्मात्तदा प्रभृति गर्भः स्पन्दते, प्रार्थयते च जन्मान्तरानुभूतं यत् किञ्चित्, तद्द्वैहृदय्यमाचक्षते वृद्धाः| मातृजं चास्य हृदयं मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति रसवाहिनीभिः संवाहिनीभिः; तस्मात्तयोस्ताभिर्भक्तिः संस्पन्दते | तच्चैव कारणमवेक्षमाणा न द्वैहृदय्यस्य विमानितं गर्भमिच्छन्ति कर्तुम्| विमानने ह्यस्य दृश्यते विनाशो विकृतिर्वा| समानयोगक्षेमा हि तदा भवति गर्भेण केषुचिदर्थेषु माता| तस्मात् प्रियहिताभ्यां गर्भिणीं विशेषेणोपचरन्ति कुशलाः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಸನ್ತಿಷ್ಠನ್ತ ಇತಿ ಅಭಿನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ| ವೇದನಾ ಸುಖದುಃಖೋಪಲಬ್ಧಿಃ| ನಿರ್ಬನ್ಧಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯೋತ್ಪಾದಸಮಕಾಲಮೇವ ಸುಖದುಃಖಜ್ಞೋ ಭವತೀತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಾದಿತಿ ಸುಖದುಃಖಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್; ಸುಖೋತ್ಪಾದನಾರ್ಥಂ ದುಃಖಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಚ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಚಲತಿ, ತಥಾ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಚ ಸುಖಹೇತೂನ್ ಜನ್ಮಾನ್ತರಾನುಭೂತಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತದ್ಗರ್ಭಪ್ರಾರ್ಥನಾಯುಕ್ತಂ ಮಾತೃಹೃದಯಂ ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಮಿತಿ ವೃದ್ಧಾ ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಾ ಆಚಕ್ಷತೇ| ದ್ವಿಹೃದಯಸ್ಯ ಭಾವದ್ ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಂ ಮಾತೃಹೃದಯಂ ಗರ್ಭಹೃದಯೇನ ಸಮಂ ಹೃದಯದ್ವಯಂ ಭವತಿ| ನನು ಗರ್ಭಹೃದಯಂ ಕಥಂ ಮಾತೃಹೃದಯೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಮಾತೃಜಮಿತಿ; ಮಾತೃಕಾರಣಕಾರ್ತವಜಮ್| ರಸವಾಹಿನೀಭಿರಿತಿ ಗರ್ಭಪೋಷಣಾರ್ಥಾಭಿರ್ಮಾತೃಹೃದಯಗರ್ಭನಾಭಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಭೀ ರಸವಾಹಿನೀಭಿಃ| ಏತೇನ, ಯದ್ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ, ತಯಾ ಪ್ರಾರ್ಥನಯಾ ರಸವಾಹಿನೀಭಿರ್ಹೃದಯಮಾಗತಯಾ ಮಾತಾಽಪಿ ತತ್ಪ್ರಾರ್ಥನಾವತೀ ಭವತಿ ಏವಂ ಮಾತೃಪ್ರಾರ್ಥನಯಾಽಪಿ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವಾನ್ ಭವತಿ| ತಯೋರಿತಿ ಮಾತೃಗರ್ಭಯೋಃ| ಭಕ್ತಿಃ ಇಚ್ಛಾ| ತಾಭಿರಿತಿ ರಸವಾಹಿನೀಭಿಃ| ಸಂಸ್ಪನ್ದತ ಇತಿ ಮಾತೃಹೃದಯಾದ್ಗರ್ಭಹೃದಯಂ ಯಾತಿ, ಗರ್ಭಹೃದಯಾಚ್ಚ ಮಾತೃಹೃದಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಿನಾಶೋ ವಿಕೃತಿರ್ವೇತಿ ಮಹತಾ ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತೇನ ವಿನಾಶಃ, ಸ್ವಲ್ಪೇನ ತು ವಿಕೃತಿಃ; ಕಿಂವಾ ಗರ್ಭೇಚ್ಛಾಪೂರ್ವಿಕಾ ಮಾತುರಿಚ್ಛಾ, ತದ್ವಿಘಾತೇನ ವಿನಾಶೋ ಗರ್ಭಸ್ಯ, ಸಾ ಹೀಚ್ಛಾ ವಿಹತಾ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಗರ್ಭಸಮ್ಬನ್ಧಿತಯಾ ಸುಕುಮಾರತರಂ ಗರ್ಭಂ ವಾತಪ್ರಕೋಪಾದ್ವಿನಾಶಯತಿ; ಯಾ ತು ಮಾತುರಿಚ್ಛಾ ವಿಹತಾ, ಸಾ ಮಾತರಿ ವಾತಕ್ಷೋಭಂ ಜನಯತೀ ಸಮಾನಯೋಗಕ್ಷೇಮೇ ಗರ್ಭೇಽಪಿ ಮನಾಗ್ವಿಕೃತಿಜನನಾದ್ವಿಕೃತಿಂ ಜನಯತಿ| ಏತದೇವ ದರ್ಶಯತಿ- ಸಮಾನಯೋಗಕ್ಷೇಮಾ ಹೀತ್ಯಾದಿ|- ಯೋಗಃ ಸುಖಹೇತುಯೋಗಃ, ಕ್ಷೇಮಃ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಪರಿಹಾರಃ, ಏತೌ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೌ ಮಾತುರ್ಗರ್ಭೇಣ ಸಮಾನೌ ಭವತಃ| ಕೇಷುಚಿದರ್ಥೇಷ್ವಿತಿವಚನಾದತುಲ್ಯಯೋಗಕ್ಷೇಮತಾ ಚ ಕ್ವಚಿದ್ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ತೇನ, ನಾವಶ್ಯಂ ಮಾತುರ್ವಿಕಾರಾಃ ಕ್ಷುದಾದಯೋ ಗರ್ಭೇ ವಿಕೃತಿಮಾವಹನ್ತಿ, ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಾ ಮಾತರೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಗರ್ಭಿಣೀ ವಿಶೇಷೇಣೇತಿವಚನಾದಗರ್ಭಿಣ್ಯಪಿ ಸ್ತ್ರೀ ಋತುಕಾಲೇ ಪ್ರಿಯಹಿತೋಪಚರಣೀಯಾ| ಯದುಕ್ತಂ- “ಸಹಚರ್ಯಶ್ಚೈನಾಂ ಪ್ರಿಯಹಿತಾಭ್ಯಾಂ ಸತತಮುಪಚರೇಯುಃ” (ಶಾ. ೮) ಇತ್ಯಾದಿ||೧೫||
Adhikarana ೧೪ (೧೬) · Śloka ೧೬
ತಸ್ಯಾ ಗರ್ಭಾಪತ್ತೇರ್ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಸ್ಯ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾಸೇನೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ಉಪಚಾರಸಾಧನಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಜ್ಞಾನೇ, ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಲಿಙ್ಗತಃ, ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟೋ ಲಿಙ್ಗೋಪದೇಶಃ| ತದ್ಯಥಾ- ಆರ್ತವಾದರ್ಶನಮಾಸ್ಯಸಂಸ್ರವಣಮನನ್ನಾಭಿಲಾಷಶ್ಛರ್ದಿರರೋಚಕೋಽಮ್ಲಕಾಮತಾ ಚ ವಿಶೇಷೇಣ ಶ್ರದ್ಧಾಪ್ರಣಯನಮುಚ್ಚಾವಚೇಷು ಭಾವೇಷು ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಂ ಚಕ್ಷುಷೋರ್ಗ್ಲಾನಿಃ ಸ್ತನಯೋಃ ಸ್ತನ್ಯಮೋಷ್ಠಯೋಃ ಸ್ತನಮಣ್ಡಲಯೋಶ್ಚ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಮತ್ಯರ್ಥಂ ಶ್ವಯಥುಃ ಪಾದಯೋರೀಷಲ್ಲೋಮರಾಜ್ಯುದ್ಗಮೋ ಯೋನ್ಯಾಶ್ಚಾಟಾಲತ್ವಮಿತಿ ಗರ್ಭೇ ಪರ್ಯಾಗತೇ ರೂಪಾಣಿ ಭವನ್ತಿ||೧೬||
तस्या गर्भापत्तेर्द्वैहृदय्यस्य च विज्ञानार्थं लिङ्गानि समासेनोपदेक्ष्यामः| उपचारसाधनं ह्यस्य ज्ञाने, ज्ञानं च लिङ्गतः, तस्मादिष्टो लिङ्गोपदेशः| तद्यथा- आर्तवादर्शनमास्यसंस्रवणमनन्नाभिलाषश्छर्दिररोचकोऽम्लकामता च विशेषेण श्रद्धाप्रणयनमुच्चावचेषु भावेषु गुरुगात्रत्वं चक्षुषोर्ग्लानिः स्तनयोः स्तन्यमोष्ठयोः स्तनमण्डलयोश्च कार्ष्ण्यमत्यर्थं श्वयथुः पादयोरीषल्लोमराज्युद्गमो योन्याश्चाटालत्वमिति गर्भे पर्यागते रूपाणि भवन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
ಉಪಚಾರಸಾಧನಂ ಯಥೋಚಿತೋಪಚಾರಕರಣಮ್| ಅಸ್ಯೇತಿ ಗೃಹೀತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಥಾ ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಸ್ಯ ಚ| ತತ್ರ ಗೃಹೀತಗರ್ಭೋಪಚಾರೋ ಯಥಾ- “ಶಙ್ಕಿತಾ ಚೇದ್ಗರ್ಭಮಾಪನ್ನಾ ಕ್ಷೀರಮನುಪಸ್ಕೃತಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಪಿಬೇತ್” (ಶಾ.ಅ.೮) ಇತ್ಯಾದಿ ದ್ವಿಹೃದಯೋಪಚಾರಂ ಚಾತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ ದ್ವಿಹೃದಯಸ್ಯ ಚ ಜ್ಞಾನಮ್| ಅಮ್ಲಕಾಮತಾ ವಿಶೇಷೇಣೇತಿ ಚ್ಛೇದಃ| ಶ್ರದ್ಧಾ ಇಚ್ಛಾ| ಉಚ್ಚಾವಚೇಷ್ವಿತಿ ಉಚ್ಚನೀಚೇಷು, ಭಕ್ಷಣೀಯತ್ವೇನ ಕೃತೇಷು ಚಾಕೃತೇಷು ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಈಷತ್ ಪಾದಯೋಃ ಶ್ವಯಥುಃ| ಚಾಟಾಲತ್ವಂ ವಿವೃತತ್ವಮ್| ಏತಾನಿ ಚ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ, ತೃತೀಯಮಾಸಯುಕ್ತಾನಿ ತು ದ್ವೈಹೃದಯ್ಯಸ್ಯ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೬||
Adhikarana ೧೫ (೧೭-೧೮) · Śloka ೧೮
ಸಾ ಯದ್ಯದಿಚ್ಛೇತ್ತತ್ತದಸ್ಯೈ ದದ್ಯಾದನ್ಯತ್ರ ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕರೇಭ್ಯೋ ಭಾವೇಭ್ಯಃ||೧೭|| ಗರ್ಭೋಪಘಾತಕರಾಸ್ತ್ವಿಮೇ ಭಾವಾ ಭವನ್ತಿಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಸರ್ವಮತಿಗುರೂಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಂ ದಾರುಣಾಶ್ಚ ಚೇಷ್ಟಾಃ; ಇಮಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನುಪದಿಶನ್ತಿ ವೃದ್ಧಾಃ- ದೇವತಾರಕ್ಷೋಽನುಚರಪರಿರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ನ ರಕ್ತಾನಿ ವಾಸಾಂಸಿ ಬಿಭೃಯಾನ್ನ ಮದಕರಾಣಿ ಮದ್ಯಾನ್ಯಭ್ಯವಹರೇನ್ನ ಯಾನಮಧಿರೋಹೇನ್ನ ಮಾಂಸಮಶ್ನೀಯಾತ್ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರತಿಕೂಲಾಂಶ್ಚ ಭಾವಾನ್ ದೂರತಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್, ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ವಿದ್ಯುಃ||೧೮||
सा यद्यदिच्छेत्तत्तदस्यै दद्यादन्यत्र गर्भोपघातकरेभ्यो भावेभ्यः||१७|| गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्तिः; तद्यथा- सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णं दारुणाश्च चेष्टाः; इमांश्चान्यानुपदिशन्ति वृद्धाः- देवतारक्षोऽनुचरपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि बिभृयान्न मदकराणि मद्यान्यभ्यवहरेन्न यानमधिरोहेन्न मांसमश्नीयात् सर्वेन्द्रियप्रतिकूलांश्च भावान् दूरतः परिवर्जयेत्, यच्चान्यदपि किञ्चित् स्त्रियो विद्युः||१८||
🔊 Audio coming soon
ದಾರುಣಾಶ್ಚೇಷ್ಟಾ ವ್ಯವಾಯಾದಿಕಾಃ | ದೇವತಾರಕ್ಷೋಽನುಚರೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಣಂ ದೇವತಾರಕ್ಷೋಽನುಚರಪರಿರಕ್ಷಣಮ್| ಯದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಗರ್ಭಕಾಲಾಸೇವ್ಯತ್ವೇನ ವಿದ್ಯುಸ್ತದಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ವದನ್ತಿ ಹಿ ಸ್ತ್ರಿಯಃ- “ನ ಗರ್ಭಿಣೀ ಕೂಪಮವಲೋಕಯೇತ್, ನ ನದೀಪಾರಂ ಯಾಯಾತ್” ಇತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧಸ್ತ್ರೀವಚನಮಪ್ಯಾಗಮಮೂಲಮೇವ, ಇಹ ತು ಗ್ರನ್ಥವಿಸ್ತರಭಯಾನ್ನ ದರ್ಶಿತಮಿತಿ ಭಾವಃ||೧೭-೧೮||
Adhikarana ೧೬ (೧೯) · Śloka ೧೯
ತೀವ್ರಾಯಾಂ ತು ಖಲು ಪ್ರಾರ್ಥನಾಯಾಂ ಕಾಮಮಹಿತಮಪ್ಯಸ್ಯೈ ಹಿತೇನೋಪಹಿತಂ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವಿನಯನಾರ್ಥಮ್| ಪ್ರಾರ್ಥನಾಸನ್ಧಾರಣಾದ್ಧಿ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋಽನ್ತಃಶರೀರಮನುಚರನ್ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಪದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ವಿನಾಶಂ ವೈರೂಪ್ಯಂ ವಾ ಕುರ್ಯಾತ್||೧೯||
तीव्रायां तु खलु प्रार्थनायां काममहितमप्यस्यै हितेनोपहितं दद्यात् प्रार्थनाविनयनार्थम्| प्रार्थनासन्धारणाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्यापद्यमानस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्यात्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಈಪ್ಸಿತಾರ್ಥಯಾಞ್ಚಾ, ತಸ್ಯಾಸ್ತು ತೀವ್ರತ್ವಂ ಬಲವದಿಚ್ಛಾಜನ್ಯತ್ವಮೇವ| ಹಿತೋಪಹಿತಮಿತಿ ಹಿತೇನ ಯುಕ್ತಂ, ಕಿಂವಾ ಕಲ್ಪನಯಾ ಹಿತಮ್| ಪ್ರಾರ್ಥನಾಯಾ ವಿನಯನಂ ವಿಸ್ಫೋಟನಂ, ತದರ್ಥಮ್| ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಚ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಲಾಭೇನೈವಾಪಯಾತಿ| ಪ್ರಾರ್ಥನಾವಿಮಾನನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಪ್ರಾರ್ಥನೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾರ್ಥನಾಯಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ಧಾರಣಂ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಸನ್ಧಾರಣಮ್| ಏತಚ್ಚ ಸ್ತೋಕಕ್ರಮೇಣಾಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಾದಾನೇ ಸತಿ ಭವತಿ, ಯಥೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ವಾ ಹಿತಾದಾನೇ ಸತಿ ಇಚ್ಛಾ ಮನಾಕ್ ಸಮಗ್ರಾ ವಾ ಖಣ್ಡಿತಾ ಭವತಿ| ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಶ್ಚ ಮನಃಕ್ಷೋಭಕರಭಯಾದಿವದ್ವಾತಪ್ರಕೋಪಕೋ ಭವತಿ| ಆಪದ್ಯಮಾನಸ್ಯೇತ್ಯನೇನ ಗರ್ಭಸ್ಯಾತಿತರುಣತ್ವೇನ ಮನಾಗಪಿ ವಾತಕ್ಷೋಭಾಸಹತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ವೈರೂಪ್ಯವಿನಾಶವಿಕಲ್ಪಸ್ತು ವಾತಪ್ರಕೋಪಪ್ರಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಕೃತೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೧೯||
Adhikarana ೧೭ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸಿ ಸ್ಥಿರತ್ವಮಾಪದ್ಯತೇ ಗರ್ಭಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಮಧಿಕಮಾಪದ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೇಣ||೨೦||
चतुर्थे मासि स्थिरत्वमापद्यते गर्भः, तस्मात्तदा गर्भिणी गुरुगात्रत्वमधिकमापद्यते विशेषेण||२०||
🔊 Audio coming soon
ತೃತೀಯಮಾಸಾನುಪೂರ್ವೀಕಥನಪ್ರಸ್ತಾವಾಗತಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಿಶೇಷಮಭಿಧಾಯ ಕ್ರಮಾಗತಾಂ ಚತುರ್ಥಮಾಸಾನುಪೂರ್ವೀಮಾಹ- ಚತುರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರತ್ವಮಿತಿ ನಿಬಿಡತ್ವಮ್| ಅತ ಏವ ನಿಬಿಡೇನ ಗುರುತರೇಣ ಗರ್ಭೇಣಾಕ್ರಾನ್ತಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಗುರುಗಾತ್ರಾ ಭವತೀತಿ ಯುಕ್ತಮ್||೨೦||
Adhikarana ೧೮ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಪಞ್ಚಮೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾಂಸಶೋಣಿತೋಪಚಯೋ ಭವತ್ಯಧಿಕಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ಮಾಸೇಭ್ಯಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಕಾರ್ಶ್ಯಮಾಪದ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೇಣ||೨೧||
पञ्चमे मासि गर्भस्य मांसशोणितोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी कार्श्यमापद्यते विशेषेण||२१||
🔊 Audio coming soon
ಅಧಿಕಮನ್ಯೇಭ್ಯ ಇತ್ಯನೇನ ಮಾಸಾನ್ತರೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತೋಕಕ್ರಮೇಣ ಮಾಂಸಾದಿವೃದ್ಧಿಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯೇನ ಶಾರೀರೇಣ ಭಾವೇನ ಗರ್ಭ ಉಪಚೀಯತೇ, ತೇನ ಗರ್ಭಿಣೀ ಹೀಯತ ಇತಿ ಯುಕ್ತಮೇವ| ಯತೋ ಗರ್ಭಮಾಂಸಾದಿಪೋಷಣೇನೈವ ಕ್ಷೀಣ ಆಹಾರರಸೋ ನ ಮಾತುರ್ಮಾಂಸಾದಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೋಷಯತಿ||೨೧||
Adhikarana ೧೯ (೨೨) · Śloka ೨೨
ಷಷ್ಠೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಬಲವರ್ಣೋಪಚಯೋ ಭವತ್ಯಧಿಕಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ಮಾಸೇಭ್ಯಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಬಲವರ್ಣಹಾನಿಮಾಪದ್ಯತೇ ವಿಶೇಷೇಣ||೨೨||
षष्ठे मासि गर्भस्य बलवर्णोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी बलवर्णहानिमापद्यते विशेषेण||२२||
🔊 Audio coming soon
ಬಲವರ್ಣಯೋರುಪಚಯೋ ಬಲವರ್ಣೋಪಚಯಃ; ಕಿಂವಾ, ಉಪಚಯೋ ಧಾತುಪುಷ್ಟಿಃ||೨೨||
Adhikarana ೨೦ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಸಪ್ತಮೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಃ ಸರ್ವೈರ್ಭಾವೈರಾಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಸರ್ವಾಕಾರೈಃ ಕ್ಲಾನ್ತತಮಾ ಭವತಿ||೨೩||
सप्तमे मासि गर्भः सर्वैर्भावैराप्याय्यते, तस्मात्तदा गर्भिणी सर्वाकारैः क्लान्ततमा भवति||२३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಭಾವೈರಿತಿ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಾದಿಭಿಃ| ಯುಗಪದೇವ ಸರ್ವೈಃ ಸಪ್ತಮೇ ಗರ್ಭ ಆಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ, ಪೂರ್ವೇಷು ತು ಮಾಸೇಷು ನ ಸರ್ವೈರ್ಯುಗಪದಿತಿ ವಿಶೇಷಃ| ಸರ್ವಾಕಾರೈರಿತಿ ಸರ್ವಮಾಂಸಶೋಣಿತಾದಿಜನ್ಯರೂಪೈಃ| ಕ್ಲಾನ್ತತಮೇತಿ ಹೀನತಮಾ||೨೩||
Adhikarana ೨೧ (೨೪) · Śloka ೨೪
ಅಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಶ್ಚ ಮಾತೃತೋ ಗರ್ಭತಶ್ಚ ಮಾತಾ ರಸಹಾರಿಣೀಭಿಃ ಸಂವಾಹಿನೀಭಿರ್ಮುಹುರ್ಮುಹುರೋಜಃ ಪರಸ್ಪರತ ಆದದಾತೇ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಾತ್ | ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭಿಣೀಮುಹುರ್ಮಹುರ್ಮುದಾ ಯುಕ್ತಾ ಭವತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಶ್ಚ ಮ್ಲಾನಾ, ತಥಾ ಗರ್ಭಃ; ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಜನ್ಮ ವ್ಯಾಪತ್ತಿಮದ್ಭವತ್ಯೋಜಸೋಽನವಸ್ಥಿತತ್ವಾತ್ | ತಂ ಚೈವಾರ್ಥಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಷ್ಟಮಂ ಮಾಸಮಗಣ್ಯಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಕುಶಲಾಃ||೨೪||
अष्टमे मासि गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिः संवाहिनीभिर्मुहुर्मुहुरोजः परस्परत आददाते गर्भस्यासम्पूर्णत्वात् | तस्मात्तदा गर्भिणीमुहुर्महुर्मुदा युक्ता भवति मुहुर्मुहुश्च म्लाना, तथा गर्भः; तस्मात्तदा गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमद्भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात् | तं चैवार्थमभिसमीक्ष्याष्टमं मासमगण्यमित्याचक्षते कुशलाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ಅಷ್ಟಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ರಸವಾಹಿನೀಭಿರಿತಿ ಮಾತೃಹೃದಯೇ ಗರ್ಭನಾಡ್ಯಾಂ ಚ ಸಮ್ಬದ್ಧಾಭೀ ರಸವಾಹಿನೀಭಿಃ| ಪರಸ್ಪರತ ಓಜ ಆದದಾತೇ ಇತಿ ಮಾತುರೋಜೋ ಗರ್ಭ ಆದತ್ತೇ, ಗರ್ಭಸ್ಯ ಚೌಜೋ ಮಾತಾ ಆದತ್ತೇ| ಓಜೋಽನವಸ್ಥಾನೇ ಹೇತುಮಾಹ- ಗರ್ಭಸ್ಯಾಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಾದಿತಿ| ಯಸ್ಮಾದ್ಗರ್ಭೋಽಸಮ್ಪೂರ್ಣಃ, ತಸ್ಮಾದನಿಷ್ಪನ್ನಾಶ್ರಯಂ ಗರ್ಭೌಜೋಽನವಸ್ಥಿತಂ ಭವತಿ| ಮಾತುರೋಜೋ ಗರ್ಭಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯದುಚ್ಯತೇ, ತದ್ಗರ್ಭೌಜ ಏವ ಮಾತೃಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಸನ್ಮಾತ್ರೋಜ ಇತಿ ವ್ಯಪದಿಶ್ಯತೇ; ಯದಿ ತು ಮಾತುರೇವ ಯದೋಜಸ್ತದ್ಗರ್ಭಂ ಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ವಾದಿತಿ ಹೇತುಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಾತೃದೇಹಸ್ಥಿತಸ್ಯೌಜಸೋ ಗಮನೇಽಸಙ್ಗತಃ ಸ್ಯಾತ್; ತಥಾ, ಯಥಾ ಗರ್ಭೌಜಸೋ ಮಾತರ್ಯವಸ್ಥಾನಸಮಯೇ ಜನ್ಮ ಗರ್ಭಮರಣಕರಂ ಭವತಿ, ತಥಾ ಮಾತುರೋಜಸೋ ಗರ್ಭೋವಸ್ಥಾನೇ ಸತಿ ಯದ್ಗರ್ಭಜನ್ಮ, ತತ್ರ ಮಾತುರಪಿ ಮರಣಂ ಸ್ಯಾತ್; ನ ಚೈತದಿಷ್ಟಂ, ಯೇನೋಭಯಥಾಽಪಿ ಗರ್ಭಸ್ಯೈವಾತ್ರ ಮರಣಮುಚ್ಯತೇ ನ ಮಾತುಃ, ‘ತದಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಜನ್ಮ ವ್ಯಾಪತ್ತಿಮದ್ಭವತಿ’ ಇತಿವಚನೇನ| ಜತೂಕರ್ಣೇಽಪ್ಯಷ್ಟಮೇ ಜನ್ಮ ಗರ್ಭವಿನಾಶಾಯೈವ ದರ್ಶಿತಮ್| ಯದುಕ್ತಂ- “ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಾವನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯ ಓಜ ಆದದಾತೇಽಷ್ಟಮೇ, ತಸ್ಮಾತ್ತದಾ ಪ್ರಸೂತಿರ್ಗರ್ಭವಿನಾಶಾಯೈವ” ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ವರ್ಣಯನ್ತಿ- ಯತ- “ಸತ್ಯಪಿ ಮಾತುರೋಜಸೋ ಗರ್ಭಗಮನೇ ಜನ್ಮಾದೃಷ್ಟವಶಾದೇವ ಗರ್ಭಸ್ಯೈವ ಮರಣಾಯ ಭವತಿ, ನ ಮಾತುಃ” ಇತಿ| ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾರಸ್ತು- “ಅಷ್ಟಮಮಾಸೇ ನೈರೃತಭಾಗತ್ವಾಚ್ಚ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸತ್ಯಪ್ಯೋಜೋಽನವಸ್ಥಾನೇ ತುಲ್ಯೇ ಗರ್ಭಸ್ಯೈವ ನಾಶೋ ನ ಮಾತುಃ” ಇತಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಗರ್ಭಿಣೀ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಮುದಾ ಯುಕ್ತಾ ಭವತೀತಿ ಗರ್ಭೌಜೋಯೋಗಾದ್ಧರ್ಷಯುಕ್ತಾ ಭವತಿ, ಓಜೋವಿಗಮನಾತ್ತು ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಗ್ಲಾನಾ ಭವತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ಗರ್ಭ ಇತಿ ಗರ್ಭಿಣೀವದ್ಗರ್ಭೋಽಪಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಮುದಾಯುಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ, ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಗ್ಲಾನೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾದಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪತ್ತಿಹೇತುಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಬ್ರೂತೇ| ಓಜಸೋಽನವಸ್ಥಿತತ್ವಾದಿತಿ ಏತಚ್ಚ ವ್ಯಾಕೃತಮೇವ| ಅಷ್ಟಮಮಾಸಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾನ್ತರಮಾಹ- ತಂ ಚೈವೇತ್ಯಾದಿ| ತಂ ಚೈವಾರ್ಥಮಿತಿ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪತ್ತಿರೂಪಮರ್ಥಮ್| ಅಗಣ್ಯಮಿತಿ ನ ಗಣನಯಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದನೀಯಮ್| ಯದಿ ಹಿ ಗರ್ಭಿಣೀ ಗಣ್ಯಮಾನಮಷ್ಟಮಂ ಮಾಸಂ ಗರ್ಭಜನ್ಮವ್ಯಾಪತ್ತಿಕರಂ ಶೃಣುಯಾತ್ ತತೋ ಭೀತಾ ಸ್ಯಾತ್, ತದ್ಭಯಾಚ್ಚ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಾತಕ್ಷೋಭಾದ್ ವ್ಯಾಪತ್ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಭಾವಃ||೨೪||
Adhikarana ೨೨ (೨೫) · Śloka ೨೫
ತಸ್ಮಿನ್ನೇಕದಿವಸಾತಿಕ್ರಾನ್ತೇಽಪಿ ನವಮಂ ಮಾಸಮುಪಾದಾಯ ಪ್ರಸವಕಾಲಮಿತ್ಯಾಹುರಾದಶಮಾನ್ಮಾಸಾತ್| ಏತಾವಾನ್ ಪ್ರಸವಕಾಲಃ, ವೈಕಾರಿಕಮತಃ ಪರಂ ಕುಕ್ಷಾವವಸ್ಥಾನಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ||೨೫||
तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेऽपि नवमं मासमुपादाय प्रसवकालमित्याहुरादशमान्मासात्| एतावान् प्रसवकालः, वैकारिकमतः परं कुक्षाववस्थानं गर्भस्य||२५||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಅಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ| ಆದಶಮಾದಿತಿ ವಚನಂ ಪ್ರಶಸ್ತತರಪ್ರಸವಕಾಲಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ| ಸುಶ್ರುತೇ ದ್ವಾದಶಮಾಸಪರ್ಯನ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಸವಕಾಲಾಭಿಧಾನಂ ಸ್ತೋಕದೋಷಯೋರೇಕಾದಶದ್ವಾದಶಮಾಸಯೋರಲ್ಪದೋಷತ್ವೇನಾದೋಷಪಕ್ಷ ಏವ ನಿಕ್ಷೇಪಾದ್ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೨೫||
Adhikarana ೨೩ (೨೬) · Śloka ೨೬
ಏವಮನಯಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯಾಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ ಕುಕ್ಷೌ||೨೬||
एवमनयाऽऽनुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ||२६||
🔊 Audio coming soon
ದತ್ತಮುತ್ತರಮುಪಸಂಹರತಿ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೬||
Adhikarana ೨೪ (೨೭) · Śloka ೨೭
ಮಾತ್ರಾದೀನಾಂ ಖಲು ಗರ್ಭಕರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮ್ಪದಸ್ತಥಾ ವೃತ್ತಸ್ಯ ಸೌಷ್ಠವಾನ್ಮಾತೃತಶ್ಚೈವೋಪಸ್ನೇಹೋಪಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ಕಾಲಪರಿಣಾಮಾತ್ ಸ್ವಭಾವಸಂಸಿದ್ಧೇಶ್ಚ ಕುಕ್ಷೌ ವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ||೨೭||
मात्रादीनां खलु गर्भकराणां भावानां सम्पदस्तथा वृत्तस्य सौष्ठवान्मातृतश्चैवोपस्नेहोपस्वेदाभ्यां कालपरिणामात् स्वभावसंसिद्धेश्च कुक्षौ वृद्धिं प्राप्नोति||२७||
🔊 Audio coming soon
‘ಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಃ’ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಮಾತ್ರಾದೀನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಪಿತ್ರಾತ್ಮಸಾತ್ಮ್ಯರಸಸತ್ತ್ವಾನಿ “ಮಾತೃಜಶ್ಚಯಂ” (ಶಾ.ಅ.೪) ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಾನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ವೃತ್ತಸ್ಯ ಮಾತುರಾಚಾರರೂಪಸ್ಯ ಸೌಷ್ಠವಂ ಸುಷ್ಠುತ್ವಂ ವೃತ್ತಸೌಷ್ಠವಮ್| ಮಾತೃತ ಇತಿ ಪದಂ ವೃತ್ತಸೌಷ್ಠವೇನ ತಥಾ ಉಪಸ್ನೇಹೋಪಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ರಸಸಾತ್ಮ್ಯಸೌಷ್ಠವಂ ತು ಮಾತ್ರಾದಿಸಮ್ಪದಾ ಲಬ್ಧಮೇವ| ಉಪಸ್ನೇಹೋ ಧಾತುನಿಷ್ಯನ್ದಸಮ್ಬನ್ಧಃ, ಉಪಸ್ವೇದಃ ಶರೀರಸ್ಯೋಷ್ಮಣಾ ಪರಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸ್ವೇದನಮ್; ಉಪಸ್ವೇದಶ್ಚ ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಕರೋ ಭವತ್ಯೇವ, ಯಥಾ- ಅಣ್ಡಜಾನಾಂ ಪಕ್ಷತೇರುಪಸ್ವೇದನಂ ವೃದ್ಧಿಕರಂ ದೃಷ್ಟಮ್| ಕಾಲಪರಿಣಾಮಾದಿತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಸ್ತಥಾ ತಥಾ ವರ್ಧತೇ ಗರ್ಭಃ| ವೃದ್ಧಿಹೇತ್ವನ್ತರಮಾಹ- ಸ್ವಭಾವಸಂಸಿದ್ಧೇಶ್ಚೇತಿ| ಸ್ವಭಾವೇನೈವ ಕರ್ಮಜನ್ಯೇನ ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ ವರ್ಧಿಷ್ಣುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕರ್ಮಣಾ ಹಿ ಭೋಗಲಕ್ಷಣಶರೀರನಿರ್ವರ್ತಕೇನಾರಭ್ಯಮಾಣಂ ಗರ್ಭಶರೀರಂ ವರ್ಧಿಷ್ಣುಸ್ವಭಾವಮೇವಾರಬ್ಧಂ, ತೇನ ವರ್ಧತ ಏವ||೨೭||
Adhikarana ೨೫ (೨೮) · Śloka ೨೮
ಮಾತ್ರಾದೀನಾಮೇವ ತು ಖಲು ಗರ್ಭಕರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ವ್ಯಾಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಮಸ್ಯಾಜನ್ಮ ಭವತಿ||೨೮||
मात्रादीनामेव तु खलु गर्भकराणां भावानां व्यापत्तिनिमित्तमस्याजन्म भवति||२८||
🔊 Audio coming soon
‘ಕುತಶ್ಚಾಸ್ಯಾಜನ್ಮ ಭವತಿ’ ಇತ್ಯಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಮಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ವ್ಯಾಪತ್ತಿಕಾರಣಕಂ; ತತ್ರ ಮಾತುರ್ವ್ಯಾಪಚ್ಛೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಾದಿದುಷ್ಟಿಃ, ಪಿತುರ್ವ್ಯಾಪಚ್ಛುಕ್ರದುಷ್ಟಿರಿತ್ಯಾದ್ಯನುಸರಣೀಯಮ್||೨೮||
Adhikarana ೨೬ (೨೯) · Śloka ೨೯
ಯೇ ಹ್ಯಸ್ಯ ಕುಕ್ಷೌ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಭಾವಾಸ್ತೇಷಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಾದುದರೇ ವಿನಾಶಮಾಪದ್ಯತೇ, ಅಥವಾಽಪ್ಯಚಿರಜಾತಃ ಸ್ಯಾತ್||೨೯||
ये ह्यस्य कुक्षौ वृद्धिहेतुसमाख्याता भावास्तेषां विपर्ययादुदरे विनाशमापद्यते, अथवाऽप्यचिरजातः स्यात्||२९||
🔊 Audio coming soon
‘ಯತಶ್ಚ ಜಾಯಮಾನಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಂ- ಯೇ ಹ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧಿಹೇತುಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಭಾವಾಃ “ಮಾತ್ರಾದೀನಾಂ ತು ಖಲು ಗರ್ಭಕರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮ್ಪದಃ” ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಾಃ| ಅಥವಾಽಪ್ಯಚಿರಜಾತ ಇತಿ ಯದಾ ಮಾತ್ರಾದೀನಾಂ ಸರ್ವಥಾ ದೋಷವತ್ತ್ವೇನ ವಿಪರ್ಯಯೋ ಭವತಿ, ತದಾ ವಿನಾಶಮಾಪದ್ಯತೇ ಗರ್ಭಃ; ಯದಾ ತ್ವಲ್ಪದೋಷವತ್ತಯಾ ಮನಾಗ್ವಿಪರ್ಯಯೋ ಭವತಿ, ತದಾ ಅಚಿರಜಾತೋ ವಿಪದ್ಯತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್ ||೨೯||
Adhikarana ೨೭ (೩೦) · Śloka ೩೦
ಯತಸ್ತು ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನಾವಿನಶ್ಯನ್ ವಿಕೃತಿಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ಯದಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ದೋಷಪ್ರಕೋಪಣೋಕ್ತಾನ್ಯಾಸೇವಮಾನಾಯಾ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಶರೀರಮುಪಸರ್ಪನ್ತಃ ಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಾವುಪಪದ್ಯನ್ತೇ , ನ ಚ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯೌ ದೂಷಯನ್ತಿ, ತದೇಯಂ ಗರ್ಭಂ ಲಭತೇ ಸ್ತ್ರೀ; ತದಾ ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾತೃಜಾನಾಮವಯವಾನಾಮನ್ಯತಮೋಽವಯವೋ ವಿಕೃತಿಮಾಪದ್ಯತ ಏಕೋಽಥವಾಽನೇಕೇ, ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಹ್ಯವಯವಸ್ಯ ಬೀಜೇ ಬೀಜಭಾಗೇ ವಾ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ, ತಂ ತಮವಯವಂ ವಿಕೃತಿರಾವಿಶತಿ| ಯದಾ ಹ್ಯಸ್ಯಾಃ ಶೋಣಿತೇ ಗರ್ಭಾಶಯಬೀಜಭಾಗಃ ಪ್ರದೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದಾ ವನ್ಧ್ಯಾಂ ಜನಯತಿ; ಯದಾ ಪುನರಸ್ಯಾಃ ಶೋಣಿತೇ ಗರ್ಭಾಶಯಬೀಜಭಾಗಾವಯವಃ ಪ್ರದೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದಾ ಪೂತಿಪ್ರಜಾಂ ಜನಯತಿ; ಯದಾ ತ್ವಸ್ಯಾಃ ಶೋಣಿತೇ ಗರ್ಭಾಶಯಬೀಜಭಾಗಾವಯವಃ ಸ್ತ್ರೀಕರಾಣಾಂ ಚ ಶರೀರಬೀಜಭಾಗಾನಾಮೇಕದೇಶಃ ಪ್ರದೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದಾ ಸ್ತ್ರ್ಯಾಕೃತಿಭೂಯಿಷ್ಠಾಮಸ್ತ್ರಿಯಂ ವಾರ್ತಾಂ ನಾಮ ಜನಯತಿ, ತಾಂ ಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಪದಮಾಚಕ್ಷತೇ||೩೦||
यतस्तु कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः- यदा स्त्रिया दोषप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तः शोणितगर्भाशयावुपपद्यन्ते , न च कार्त्स्न्येन शोणितगर्भाशयौ दूषयन्ति, तदेयं गर्भं लभते स्त्री; तदा तस्य गर्भस्य मातृजानामवयवानामन्यतमोऽवयवो विकृतिमापद्यत एकोऽथवाऽनेके, यस्य यस्य ह्यवयवस्य बीजे बीजभागे वा दोषाः प्रकोपमापद्यन्ते, तं तमवयवं विकृतिराविशति| यदा ह्यस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यां जनयति; यदा पुनरस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजां जनयति; यदा त्वस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः स्त्रीकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा स्त्र्याकृतिभूयिष्ठामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति, तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||३०||
🔊 Audio coming soon
ಅವಶಿಷ್ಟಪ್ರಶ್ನಸ್ಯೋತ್ತರಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ- ಯತಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾವಿನಶ್ಯನ್ನಿತ್ಯತ್ರ ವಿನಾಶೇನ ವಿಕೃತಿರಭಿಪ್ರೇತಾ, ವಿಕೃತಾವಪಿ ವಿನಾಶಶಬ್ದೋ ದೃಷ್ಟಃ; ಯಥಾ- ಅಸಚ್ಛೀಲತ್ವೇನ ವಿಕೃತೇ ಪುರುಷೇ ‘ವಿನಷ್ಟೋಽಯಮ್’ ಇತಿ ವ್ಯಪದೇಶಃ; ಏವಂ ಚ ಸತ್ಯೇಕದೇಶೇನಾಪಿ ವಿಕೃತೌ ವಿನಾಶಶಬ್ದದರ್ಶನೇ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನೇತಿ ವಿಶೇಷಣಂ ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ದೋಷಪ್ರಕೋಪಣೇನೈವ ದೋಷಪ್ರಕೋಪಣಸೇವಾಯಾಂ ಲಬ್ಧಾಯಾಂ ಪುನರ್ದೋಷಪ್ರಕೋಪಣೋಕ್ತಾನ್ಯಾಸೇವಮಾನಾಯಾ ಇತಿ ಪದಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಸ್ವಹೇತುಸೇವಯಾ ಬಲವನ್ತಂ ಪ್ರಕೋಪಂ ದರ್ಶಯಿತುಂ, ಪರಹೇತುಸೇವಯಾಽಪಿ ಹಿ ಸ್ತೋಕಮಾತ್ರಯಾ ಅನುಬನ್ಧರೂಪದೋಷಪ್ರಕೋಪೋ ಭವತಿ; ಯಥಾ- ಅಮ್ಲೇನ ಪಿತ್ತಂ ಜನ್ಯಮಾನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನುಗತಂ ಜನ್ಯತೇ| ‘ನತು ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ದೂಷಯನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಚನೇನ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ದುಷ್ಟೌ ಗರ್ಭಜನ್ಮೈವ ನ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಮಾತೃಜಾನಾಮಿತಿ ತ್ವಗ್ಲೋಹಿತಾದೀನಾಮ್| ಅನ್ಯತಮ ಇತಿ ಜಾತಾವೇಕವಚನಮ್| ತತ್ರೈಕೋಽಪ್ಯವಯವೋಽನ್ಯತಮಃ, ತಥಾ ಅನೇಕೇಽವಯವಾ ಅನ್ಯತಮಶಬ್ದೇನ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ | ಅತ ಏವ ‘ಏಕೋಽಥವಾಽನೇಕೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯತಮವಿವರಣಮುಪಪನ್ನಂ ಭವತಿ| ಅನ್ಯಥಾ ತ್ವನ್ಯತಮಪದೇನೈಕಸ್ಯೈವಾವಯವಸ್ಯ ಗೃಹೀತತ್ವಾತ್ ‘ಅನೇಕೇ’ ಇತಿ ವಿವರಣಮಸಙ್ಗತಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕುತಃ ಪುನರೇಕಸ್ಯಾನೇಕಸ್ಯ ವಾ ವಿಕೃತಿರ್ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಬೀಜ ಇತಿ ಕೃತ್ಸ್ನ ಏವಾರಮ್ಭಕೇ ಬೀಜೇ| ಬೀಜಭಾಗೇ ವೇತ್ಯವಯವಬೀಜಸ್ಯೈಕದೇಶೇ| ಏತಾಂ ವಿಕೃತಿಮೇವ ಶೃಙ್ಗಗ್ರಾಹಿಕತಯಾ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಯದೇತ್ಯಾದಿ| ಶೋಣಿತ ಇತಿ ಆರ್ತವೇ| ಗರ್ಭಾಶಯಜನಕೋ ಬೀಜಭಾಗೋ ಗರ್ಭಾಶಯಬೀಜಭಾಗಃ; ಕಿಂವಾ ಗರ್ಭಾಶಯಸ್ಯ ತಥಾ ಬೀಜಸ್ಯ ಚಾರ್ತವರೂಪಸ್ಯ ಜನಕೋ ಭಾಗಃ| ಗರ್ಭಾಶಯಾರ್ತವೇ ಚ ಮಾತೃಜಾವಯವಮಧ್ಯೇ ಪತಿತೇ ಶೋಣಿತಜನ್ಯೇ ಏವ; ತೇನ, ಆರ್ತವೇತರಬೀಜಭಾಗಸ್ಯ ದುಷ್ಟಿರುಪಪನ್ನಾ| ಆರ್ತವಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ದ್ವಾದಶವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವ್ಯಜ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ಆರ್ತವೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಗರ್ಭಕಾಲ ಏವ ಭವತಿ| ಯೇನ ಸತಾಮೇವಾರ್ತವದನ್ತಶ್ಮಶ್ರುಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಕಾಲೇ ವ್ಯಕ್ತಿರ್ಭವತಿ; ತೇನ, ಆರ್ತವಾರಮ್ಭಕಸ್ಯಾಪಿ ಬೀಜಸ್ಯ ಗರ್ಭಕಾಲೇ ಪ್ರದೋಷ ಉಪಪನ್ನಃ | ಪ್ರದೋಷ ಇತ್ಯತ್ರ ಪ್ರಶಬ್ದೇನ ದುಷ್ಟಿಪ್ರಕರ್ಷಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟವನ್ಧ್ಯತಾರೂಪಕಾರ್ಯಜನಕಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಗರ್ಭಾಶಯಸ್ಯ ತಥಾಽಽರ್ತವಸ್ಯ ಚೋಪಘಾತೇನ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ವನ್ಧ್ಯತ್ವಂ ವ್ಯಕ್ತಮೇವ| ಗರ್ಭಾಶಯಬೀಜಭಾಗಾವಯವ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಅವಯವಶಬ್ದೇನ ಗರ್ಭಾಶಯಸ್ಯಾರ್ತವಸ್ಯ ಚೈಕದೇಶ ಇಹೋಚ್ಯತೇ| ಪೂತಿಪ್ರಜಾಮಿತಿ ಮ್ರಿಯಮಾಣಾಪತ್ಯಾಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಕ್ಲಿನ್ನಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾಂ ಪೂತಿಮಾಹುಃ| ಸ್ತ್ರೀಕರಾಣಾಂ ಶರೀರಬೀಜಭಾಗಾನಾಮಿತಿ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವ್ಯಞ್ಜಕಸ್ತನೋಪಸ್ಥಲೋಮರಾಜ್ಯಾದಿಜನಕಬೀಜಭಾಗಾನಾಮ್| ಅಸ್ತ್ರಿಯಮಿತಿ ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣಸ್ತ್ರೀಲಕ್ಷಣಾಮ್| ವಾರ್ತಾಂ ನಾಮೇತಿ ವಾರ್ತಾಸಞ್ಜ್ಞಾ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮಯಕೃತಾ| ಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಪದಿತಿ ಸ್ತ್ರೀನಿಮಿತ್ತಾಽಽರ್ತವದೋಷಕೃತಾ ವ್ಯಾಪತ್| ಏವಂ ತಾಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಪದಮಾಚಕ್ಷತೇ ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಪದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾ||೩೦||
Adhikarana ೨೮ (೩೧) · Śloka ೩೧
ಏವಮೇವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯದಾ ಬೀಜೇ ಬೀಜಭಾಗಃ ಪ್ರದೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದಾ ವನ್ಧ್ಯಂ ಜನಯತಿ; ಯದಾ ಪುನರಸ್ಯ ಬೀಜೇ ಬೀಜಭಾಗಾವಯವಃ ಪ್ರದೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದಾ ಪೂತಿಪ್ರಜಂ ಜನಯತಿ; ಯದಾ ತ್ವಸ್ಯ ಬೀಜೇ ಬೀಜಭಾಗಾವಯವಃ ಪುರುಷಕರಾಣಾಂ ಚ ಶರೀರಬೀಜಭಾಗಾನಾಮೇಕದೇಶಃ ಪ್ರದೋಷಮಾಪದ್ಯತೇ, ತದಾ ಪುರುಷಾಕೃತಿಭೂಯಿಷ್ಠಮಪುರುಷಂ ತೃಣಪುತ್ರಿಕಂ ನಾಮ ಜನಯತಿ; ತಾಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಪದಮಾಚಕ್ಷತೇ||೩೧||
एवमेव पुरुषस्य यदा बीजे बीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यं जनयति; यदा पुनरस्य बीजे बीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजं जनयति; यदा त्वस्य बीजे बीजभागावयवः पुरुषकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा पुरुषाकृतिभूयिष्ठमपुरुषं तृणपुत्रिकं नाम जनयति; तां पुरुषव्यापदमाचक्षते||३१||
🔊 Audio coming soon
ಬೀಜೇ ಇತಿ ಶುಕ್ರೇ| ಶುಕ್ರರೂಪಬೀಜಜನಕೋ ಭಾಗೋ ಬೀಜಭಾಗಃ| ತದಾ ವನ್ಧ್ಯಮಿತ್ಯನೇನ ಪುರುಷವನ್ಧ್ಯಂ ಬ್ರೂತೇ, ಇಹಾಪಿ ಪ್ರದೋಷವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಪೂತಿಪ್ರಜಾವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಚ ಪೂರ್ವವತ್| ಅಪುರುಷಮಿತಿ ಅಸಮಸ್ತಪುರುಷಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಮ್| ತೃಣಪುತ್ರಿಕಸಞ್ಜ್ಞಾಽಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮಯಸಿದ್ಧೈವ| ವಾರ್ತಾತೃಣಪುತ್ರಿಕಯೋರ್ವ್ಯವಾಯೇಚ್ಛಾ ಪರಂ ಭವತಿ, ನತು ವ್ಯವಾಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಿತಿ ಬ್ರುವತೇ||೩೧||
Adhikarana ೨೯ (೩೨) · Śloka ೩೨
ಏತೇನ ಮಾತೃಜಾನಾಂ ಪಿತೃಜಾನಾಂ ಚಾವಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿವ್ಯಾಖ್ಯಾನೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಾಂ ರಸಜಾನಾಂ ಸತ್ತ್ವಜಾನಾಂ ಚಾವಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಭವತಿ||೩೨||
एतेन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिव्याख्यानेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति||३२||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ಮಾತಾಪಿತೃಜಾವಯವೈಕದೇಶವಿಕೃತಿವತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯರಸಸತ್ತ್ವಜಾವಯವವಿಕೃತ್ಯತಿದೇಶಾರ್ಥಮಾಹ- ಏತೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಸಾತ್ಮ್ಯವಿಭ್ರಮಾತ್ತು ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಾಮಾರೋಗ್ಯಾನಾಲಸ್ಯಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಹೀಯತೇ| ಏವಂ ರಸಸತ್ತ್ವಯೋರಪ್ಯುನ್ನೇಯಮ್||೩೨||
Adhikarana ೩೦ (೩೩) · Śloka ೩೩
ನಿರ್ವಿಕಾರಃ ಪರಸ್ತ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನಿರ್ವಿಶೇಷಃ; ಸತ್ತ್ವಶರೀರಯೋಸ್ತು ವಿಶೇಷಾದ್ವಿಶೇಷೋಪಲಬ್ಧಿಃ||೩೩||
निर्विकारः परस्त्वात्मा सर्वभूतानां निर्विशेषः; सत्त्वशरीरयोस्तु विशेषाद्विशेषोपलब्धिः||३३||
🔊 Audio coming soon
ಆತ್ಮಜೋಽಪ್ಯಯಂ ಗರ್ಭ ಉಕ್ತಃ, ತತ್ ಕಥಮಿಹ ತದ್ವಿಕೃತ್ಯಾ ವಿಕೃತಿರ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ನೋಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ನಿರ್ವಿಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪರ ಇತ್ಯನೇನ ಮನಃಶರೀರಾದಿಸಮುದಾಯಾದಾತ್ಮಾನಂ ವ್ಯವಚ್ಛಿನತ್ತಿ| ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಇತಿ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ವರ್ತಮಾನೋಽಪ್ಯಯಂ ಪರಮಾತ್ಮಾ ತುಲ್ಯ ಏವ| ಯಸ್ತು ತತ್ರ ಸುಖದುಃಖಾದಿವಿಶೇಷ ಉಪಲಭ್ಯತೇ, ಸ ಶರೀರವಿಶೇಷಸ್ಯ ತಥಾ ಮನೋವಿಶೇಷಸ್ಯ ಚ ಸುಖದುಃಖಾದಿವಿಶೇಷಕಾರಣಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾದುಪಲಭ್ಯತೇ; ಏತದೇವ ‘ಶರೀರಸತ್ತ್ವಯೋಸ್ತು’ ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್| ಸುಖಾದಯಸ್ತು ನ ಪರಮಾತ್ಮವಿಕಾರಾಃ, ಕಿನ್ತು ಬುದ್ಧಿಧರ್ಮಾ ಏವೇತಿ ದರ್ಶಿತಮೇವ| ಯಾನಿ ಚಾತ್ಮಜತ್ವೇನ ಗರ್ಭೇ “ತಾಸು ತಾಸು ಯೋನಿಷೂತ್ಪತ್ತಿಃ” (ಶಾ. ೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ದರ್ಶಿತಾನಿ, ತಾನ್ಯಪಿ ಪರಮಾತ್ಮವಿಕಾರಾ ನ ಭವನ್ತಿ, ಕಿನ್ತು ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಃಪ್ರಬಲತಾರೂಪವಿಕಾರಜಮನೋವಿಕಾರಜನ್ಯಧರ್ಮಾಧರ್ಮಜನ್ಯಾನ್ಯೇವ| ತೇನ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಚಿನ್ತಾಯಾಮಾತ್ಮಜಾನಿ ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ, ತಾನ್ಯಪಿ ಸತ್ತ್ವಜಾನ್ಯೇವ| ತತಶ್ಚೇಹಾತ್ಮಜಾವಯವವಿಕಾರೋಽಪಿ ಸತ್ತ್ವಜಾವಯವವಿಕಾರ ಏವ ಬೋದ್ಧವ್ಯ ಇತಿ ಭಾವಃ||೩೩||
Adhikarana ೩೧ (೩೪) · Śloka ೩೪
ತತ್ರ ತ್ರಯಃ ಶರೀರದೋಷಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಃ, ತೇ ಶರೀರಂ ದೂಷಯನ್ತಿ; ದ್ವೌ ಪುನಃ ಸತ್ತ್ವದೋಷೌ ರಜಸ್ತಮಶ್ಚ, ತೌ ಸತ್ತ್ವಂ ದೂಷಯತಃ| ತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸತ್ತ್ವಶರೀರಾಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ವಿಕೃತಿರುಪಜಾಯತೇ, ನೋಪಜಾಯತೇ ಚಾಪ್ರದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಮ್||೩೪||
तत्र त्रयः शरीरदोषा वातपित्तश्लेष्माणः, ते शरीरं दूषयन्ति; द्वौ पुनः सत्त्वदोषौ रजस्तमश्च, तौ सत्त्वं दूषयतः| ताभ्यां च सत्त्वशरीराभ्यां दुष्टाभ्यां विकृतिरुपजायते, नोपजायते चाप्रदुष्टाभ्याम्||३४||
🔊 Audio coming soon
‘ಶರೀರಸತ್ತ್ವಯೋಸ್ತು’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶರೀರಮನಸೀ ದುಃಖರೂಪವಿಕಾರೇಽಪಿ ಕಾರಣಮುಕ್ತೇ; ತತ್ರೈವ ಚ ಯೈರ್ದೋಷೈಃ ಶರೀರಂ, ಮನಶ್ಚ ಯಾಭ್ಯಾಂ ದೋಷಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಂ ದುಃಖಕಾರಣಂ ಭವತಿ, ತಾನಾಹ- ತತ್ರ ತ್ರಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಿಕೃತಿರುಪಜಾಯತ ಇತಿ ಶಾರೀರಮಾನಸರೋಗರೂಪಾ ವಿಕೃತಿರುಪಜಾಯತೇ||೩೪||
Adhikarana ೩೨ (೩೫) · Śloka ೩೫
ತತ್ರ ಶರೀರಂ ಯೋನಿವಿಶೇಷಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಮುಕ್ತಮಗ್ರೇ||೩೫||
तत्र शरीरं योनिविशेषाच्चतुर्विधमुक्तमग्रे||३५||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ, ಶರೀರಸತ್ತ್ವಯೋಸ್ತು ವಿಶೇಷಾದಿತ್ಯನೇನ ದರ್ಶಿತಾಞ್ ಶರೀರಸತ್ತ್ವವಿಶೇಷಾನೇವಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಚತುರ್ವಿಧಮಿತಿ ಜರಾಯುಜಾಣ್ಡಜೋದ್ಭಿಜ್ಜಸಂಸ್ವೇದಜಮ್| ಅಗ್ರೇ ಇತಿ ಖುಡ್ಡಿಕಾಯಾಮ್||೩೫||
Adhikarana ೩೩ (೩೬) · Śloka ೩೬
ತ್ರಿವಿಧಂ ಖಲು ಸತ್ತ್ವಂ- ಶುದ್ಧಂ, ರಾಜಸಂ, ತಾಮಸಮಿತಿ| ತತ್ರ ಶುದ್ಧಮದೋಷಮಾಖ್ಯಾತಂ ಕಲ್ಯಾಣಾಂಶತ್ವಾತ್, ರಾಜಸಂ ಸದೋಷಮಾಖ್ಯಾತಂ ರೋಷಾಂಶತ್ವಾತ್, ತಾಮಸಮಪಿ ಸದೋಷಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮೋಹಾಂಶತ್ವಾತ್| ತೇಷಾಂ ತು ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಾನಾಮೇಕೈಕಸ್ಯ ಭೇದಾಗ್ರಮಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ತರತಮಯೋಗಾಚ್ಛರೀರಯೋನಿವಿಶೇಷೇಭ್ಯಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾನತ್ವಾಚ್ಚ| ಶರೀರಂ ಹ್ಯಪಿ ಸತ್ತ್ವಮನುವಿಧೀಯತೇ, ಸತ್ತ್ವಂ ಚ ಶರೀರಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಕತಿಚಿತ್ಸತ್ತ್ವಭೇದಾನನೂಕಾಭಿನಿರ್ದೇಶೇನ ನಿದರ್ಶನಾರ್ಥಮನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೩೬||
त्रिविधं खलु सत्त्वं- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| तत्र शुद्धमदोषमाख्यातं कल्याणांशत्वात्, राजसं सदोषमाख्यातं रोषांशत्वात्, तामसमपि सदोषमाख्यातं मोहांशत्वात्| तेषां तु त्रयाणामपि सत्त्वानामेकैकस्य भेदाग्रमपरिसङ्ख्येयं तरतमयोगाच्छरीरयोनिविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधानत्वाच्च| शरीरं ह्यपि सत्त्वमनुविधीयते, सत्त्वं च शरीरम्| तस्मात् कतिचित्सत्त्वभेदाननूकाभिनिर्देशेन निदर्शनार्थमनुव्याख्यास्यामः||३६||
🔊 Audio coming soon
ಕಲ್ಯಾಣಾಂಶತ್ವಾದಿತಿ ಶುಭರೂಪಾಂಶತ್ವಾತ್ | ಮನೋ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಭಾಗ-ರೋಷಭಾಗ-ಮೋಹಭಾಗೈಸ್ತ್ರಿಭಾಗಂ; ತತ್ರ ರೋಷಾಂಶಮೋಹಾಂಶೌ ಸದೋಷೌ, ಅಧರ್ಮಹೇತುತಯಾ| ಭೇದಾಗ್ರಮಿತಿ ಭೇದಪ್ರಮಾಣಮ್| ತರತಮಯೋಗಾದಿತಿ ಶುಚಿತರ-ಶುಚಿತಮಮನೋಭೇದಯೋಗಾತ್| ಶರೀರವಿಶೇಷಾ ಬಾಲ-ಯುವ-ಸ್ಥವಿರಾದಿವಿಶೇಷಾಃ, ಯೋನಿವಿಶೇಷಾಸ್ತು ಮನುಷ್ಯಪಶ್ವಾದಿಜಾತಿವಿಶೇಷಾಃ; ಕಿಂವಾ, ಶರೀರಸ್ಯ ನರಪಶ್ವಾದಿಜಾತಿಕೃತಾ ವಿಶೇಷಾಃ ಶರೀರಯೋನಿವಿಶೇಷಾಃ, ತೇಭ್ಯಃ| ಅಥ ಶರೀರಭೇದಾತ್ ಕಥಂ ಮನೋಭೇದೋ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಅನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾನಾಚ್ಚ| ಏತದೇವ ವಿಭಜತೇ- ಶರೀರಂ ಹ್ಯಪೀತ್ಯಾದಿ| ಸತ್ತ್ವಾನುರೂಪಂ ಶರೀರಂ ಭವತಿ, ಯದಿ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ ತದಾ ದೇವಾದಿಶರೀರಂ ಭವತೀತ್ಯಾದಿ; ತಥಾ ಶರೀರಾನುರೂಪಂ ಚ ಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ; ಯಥಾ- ಪಶುಶರೀರೇ ತಾಮಸಂ, ಮನುಷ್ಯಶರೀರೇ ರಾಜಸಂ, ದೇವಶರೀರೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಕಿಂವಾ, ಅನ್ಯೋನ್ಯಾನುವಿಧಾನಾದಿತಿ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಸಾಂ ಪರಸ್ಪರಾನುವಿಧಾನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸ್ಮಿನ್ ಪಕ್ಷೇ ‘ಶರೀರಂ ಹ್ಯಪಿ ಸತ್ತ್ವಮನುವಿಧೀಯತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ವ್ಯವಹಿತಮಪಿ ಶರೀರಾನುವಿಧಾನಂ ಮನಸೋ ದುರ್ಬೋಧತ್ವಾದ್ ವ್ಯಾಕ್ರಿಯತ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಸತ್ತ್ವಭೇದಾನಿತಿ ಮನೋಭೇದಾನ್| ಅನೂಕಾಭಿನಿರ್ದೇಶೇನ ಸಾದೃಶ್ಯನಿರ್ದೇಶೇನ||೩೬||
Adhikarana ೩೪ (೩೭) · Śloka ೩೭
ತದ್ಯಥಾ- ಶುಚಿಂ ಸತ್ಯಾಭಿಸನ್ಧಂ ಜಿತಾತ್ಮಾನಂ ಸಂವಿಭಾಗಿನಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನವಚನಪ್ರತಿವಚನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸ್ಮೃತಿಮನ್ತಂ ಕಾಮಕ್ರೋಧಲೋಭಮಾನಮೋಹೇರ್ಷ್ಯಾಹರ್ಷಾಮರ್ಷಾಪೇತಂ ಸಮಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೧)| ಇಜ್ಯಾಧ್ಯಯನವ್ರತಹೋಮಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಪರಮತಿಥಿವ್ರತಮುಪಶಾನ್ತಮದಮಾನರಾಗದ್ವೇಷಮೋಹಲೋಭರೋಷಂ ಪ್ರತಿಭಾವಚನವಿಜ್ಞಾನೋಪಧಾರಣಶಕ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಮಾರ್ಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೨)| ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ತಮಾದೇಯವಾಕ್ಯಂ ಯಜ್ವಾನಂ ಶೂರಮೋಜಸ್ವಿನಂ ತೇಜಸೋಪೇತಮಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಾಣಂ ದೀರ್ಘದರ್ಶಿನಂ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾಭಿರತಮೈನ್ದ್ರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೩)| ಲೇಖಾಸ್ಥವೃತ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾರಿಣಮಸಮ್ಪ್ರಹಾರ್ಯಮುತ್ಥಾನವನ್ತಂ ಸ್ಮೃತಿಮನ್ತಮೈಶ್ವರ್ಯಲಮ್ಭಿನಂ ವ್ಯಪಗತರಾಗೇರ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಷಮೋಹಂ ಯಾಮ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೪)| ಶೂರಂ ಧೀರಂ ಶುಚಿಮಶುಚಿದ್ವೇಷಿಣಂ ಯಜ್ವಾನಮಮ್ಭೋವಿಹಾರರತಿಮಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಾಣಂ ಸ್ಥಾನಕೋಪಪ್ರಸಾದಂ ವಾರುಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೫)| ಸ್ಥಾನಮಾನೋಪಭೋಗಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಂ ಸುಖವಿಹಾರಂ ವ್ಯಕ್ತಕೋಪಪ್ರಸಾದಂ ಕೌಬೇರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೬)| ಪ್ರಿಯನೃತ್ಯಗೀತವಾದಿತ್ರೋಲ್ಲಾಪಕಶ್ಲೋಕಾಖ್ಯಾಯಿಕೇತಿಹಾಸಪುರಾಣೇಷು ಕುಶಲಂ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನವಸನಸ್ತ್ರೀವಿಹಾರಕಾಮನಿತ್ಯಮನಸೂಯಕಂ ಗಾನ್ಧರ್ವಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೭)| ಇತ್ಯೇವಂ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಪ್ತವಿಧಂ ಭೇದಾಂಶಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಯಾಣಾಂಶತ್ವಾತ್; ತತ್ಸಂಯೋಗಾತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಮತ್ಯನ್ತಶುದ್ಧಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್||೩೭||
तद्यथा- शुचिं सत्याभिसन्धं जितात्मानं संविभागिनं ज्ञानविज्ञानवचनप्रतिवचनसम्पन्नं स्मृतिमन्तं कामक्रोधलोभमानमोहेर्ष्याहर्षामर्षापेतं समं सर्वभूतेषु ब्राह्मं विद्यात् (१)| इज्याध्ययनव्रतहोमब्रह्मचर्यपरमतिथिव्रतमुपशान्तमदमानरागद्वेषमोहलोभरोषं प्रतिभावचनविज्ञानोपधारणशक्तिसम्पन्नमार्षं विद्यात् (२)| ऐश्वर्यवन्तमादेयवाक्यं यज्वानं शूरमोजस्विनं तेजसोपेतमक्लिष्टकर्माणं दीर्घदर्शिनं धर्मार्थकामाभिरतमैन्द्रं विद्यात् (३)| लेखास्थवृत्तं प्राप्तकारिणमसम्प्रहार्यमुत्थानवन्तं स्मृतिमन्तमैश्वर्यलम्भिनं व्यपगतरागेर्ष्याद्वेषमोहं याम्यं विद्यात् (४)| शूरं धीरं शुचिमशुचिद्वेषिणं यज्वानमम्भोविहाररतिमक्लिष्टकर्माणं स्थानकोपप्रसादं वारुणं विद्यात् (५)| स्थानमानोपभोगपरिवारसम्पन्नं धर्मार्थकामनित्यं शुचिं सुखविहारं व्यक्तकोपप्रसादं कौबेरं विद्यात् (६)| प्रियनृत्यगीतवादित्रोल्लापकश्लोकाख्यायिकेतिहासपुराणेषु कुशलं गन्धमाल्यानुलेपनवसनस्त्रीविहारकामनित्यमनसूयकं गान्धर्वं विद्यात् (७)| इत्येवं शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधं भेदांशं विद्यात् कल्याणांशत्वात्; तत्संयोगात्तु ब्राह्ममत्यन्तशुद्धं व्यवस्येत्||३७||
🔊 Audio coming soon
ಸಂವಿಭಾಗಿನಮಿತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಫಲವಿಭಜನಶೀಲಮ್| ಅತಿಥೌ ಯಥೋಚಿತಮರ್ಘ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಂ ವ್ರತಮಾಚರತೀತಿ ಅತಿಥಿವ್ರತಃ| ಲೇಖಾ ಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯಮರ್ಯಾದಾ, ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಂ ವೃತ್ತಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಲೇಖಾಸ್ಥವೃತ್ತಃ, ತಮ್; ಅಲಙ್ಘಿತಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಸಮ್ಪ್ರಹಾರ್ಯಮಿತಿ ಅಶಕ್ಯವಾರಣಮ್| ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಲಭತ ಇತಿ ಐಶ್ವರ್ಯಲಮ್ಭೀ| ಸ್ಥಾನೇ ಉಚಿತೇ ಕೋಪಃ ಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಯಸ್ಯ ಸ ಸ್ಥಾನಕೋಪಪ್ರಸಾದಃ| ಸುಖವಿಹಾರಮಿತಿ ಸುಖಕ್ರೀಡನಮ್| ಉಲ್ಲಾಪಃ ಸ್ತೋತ್ರಮ್| ವಿಹಾರಃ ಕ್ರೀಡಾ, ಕಿಂವಾ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಮಂ ವಿಹರಣಂ ಸ್ತ್ರೀವಿಹಾರಃ| ಗಾನ್ಧರ್ವಮಿತಿ ಗಾನ್ಧರ್ವಸತ್ತ್ವಮ್| ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಮಿತ್ಯಾದಾವಪಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಏವಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಾದಿಭಿಃ ಸತ್ತ್ವವಾಚಕೈಃ ಪದೈರೇವಂಶಬ್ದಪ್ರತ್ಯವಮೃಷ್ಟೈಃ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಪ್ತವಿಧಭೇದಕಥನಂ ಸಮಾನಕಾರಣಾದುಪಪನ್ನಂ ಭವತಿ| ಶುದ್ಧಸ್ಯೇತಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣಬಹುಲಸ್ಯ| ಅಥ ಕಥಮೇತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಾದಯಃ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಸ್ಯೈವ ಭೇದಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಕಲ್ಯಾಣಾಂಶತ್ವಾದಿತಿ| ತತ್ಸಂಯೋಗಾದಿತಿ ಕಲ್ಯಾಣಾಂಶಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾತ್||೩೭||
Adhikarana ೩೫ (೩೮) · Śloka ೩೮
ಶೂರಂ ಚಣ್ಡಮಸೂಯಕಮೈಶ್ವರ್ಯವನ್ತಮೌಪಧಿಕಂ ರೌದ್ರಮನನುಕ್ರೋಶಮಾತ್ಮಪೂಜಕಮಾಸುರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೧)| ಅಮರ್ಷಿಣಮನುಬನ್ಧಕೋಪಂ ಛಿದ್ರಪ್ರಹಾರಿಣಂ ಕ್ರೂರಮಾಹಾರಾತಿಮಾತ್ರರುಚಿಮಾಮಿಷಪ್ರಿಯತಮಂ ಸ್ವಪ್ನಾಯಾಸಬಹುಲಮೀರ್ಷ್ಯುಂ ರಾಕ್ಷಸಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೨)| ಮಹಾಶನಂ ಸ್ತ್ರೈಣಂ ಸ್ತ್ರೀರಹಸ್ಕಾಮಮಶುಚಿಂ ಶುಚಿದ್ವೇಷಿಣಂ ಭೀರುಂ ಭೀಷಯಿತಾರಂ ವಿಕೃತವಿಹಾರಾಹಾರಶೀಲಂ ಪೈಶಾಚಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೩)| ಕ್ರುದ್ಧಶೂರಮಕ್ರುದ್ಧಭೀರುಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಾಯಾಸಬಹುಲಂ ಸನ್ತ್ರಸ್ತಗೋಚರಮಾಹಾರವಿಹಾರಪರಂ ಸಾರ್ಪಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೪)| ಆಹಾರಕಾಮಮತಿದುಃಖಶೀಲಾಚಾರೋಪಚಾರಮಸೂಯಕಮಸಂವಿಭಾಗಿನಮತಿಲೋಲುಪಮಕರ್ಮಶೀಲಂ ಪ್ರೈತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೫)| ಅನುಷಕ್ತಕಾಮಮಜಸ್ರಮಾಹಾರವಿಹಾರಪರಮನವಸ್ಥಿತಮಮರ್ಷಣಮಸಞ್ಚಯಂ ಶಾಕುನಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೬)| ಇತ್ಯೇವಂ ಖಲು ರಾಜಸಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಷಙ್ವಿಧಂ ಭೇದಾಂಶಂ ವಿದ್ಯಾತ್, ರೋಷಾಂಶತ್ವಾತ್||೩೮||
शूरं चण्डमसूयकमैश्वर्यवन्तमौपधिकं रौद्रमननुक्रोशमात्मपूजकमासुरं विद्यात् (१)| अमर्षिणमनुबन्धकोपं छिद्रप्रहारिणं क्रूरमाहारातिमात्ररुचिमामिषप्रियतमं स्वप्नायासबहुलमीर्ष्युं राक्षसं विद्यात् (२)| महाशनं स्त्रैणं स्त्रीरहस्काममशुचिं शुचिद्वेषिणं भीरुं भीषयितारं विकृतविहाराहारशीलं पैशाचं विद्यात् (३)| क्रुद्धशूरमक्रुद्धभीरुं तीक्ष्णमायासबहुलं सन्त्रस्तगोचरमाहारविहारपरं सार्पं विद्यात् (४)| आहारकाममतिदुःखशीलाचारोपचारमसूयकमसंविभागिनमतिलोलुपमकर्मशीलं प्रैतं विद्यात् (५)| अनुषक्तकाममजस्रमाहारविहारपरमनवस्थितममर्षणमसञ्चयं शाकुनं विद्यात् (६)| इत्येवं खलु राजसस्य सत्त्वस्य षङ्विधं भेदांशं विद्यात्, रोषांशत्वात्||३८||
🔊 Audio coming soon
ಔಪಧಿಕಮಿತಿ ಛದ್ಮಪ್ರಚಾರಿಣಮ್| ಅನನುಕ್ರೋಶಮಿತಿ ನಿರ್ದಯಮ್| ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಸಮಂ ರಹಸಿ ಸ್ಥಾತುಮಿಚ್ಛತೀತಿ ಸ್ತ್ರೀರಹಸ್ಕಾಮಃ| ಕ್ರುದ್ಧಶೂರಮಕ್ರುದ್ಧಭೀರುಮಿತಿ ಕ್ರೋಧೇ ಸತಿ ಶೂರಂ, ಕ್ರೋಧೇಽಸತಿ ಭೀರುಮ್| ಗೋಚರಶಬ್ದೇನ ಗೋಚರೇ ವಿಷಯೇ ಪ್ರಚಾರೋ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ, ತೇನ ಸನ್ತ್ರಸ್ತಗೋಚರಮಿತಿ ಸನ್ತ್ರಸ್ತವಿಷಯಪ್ರಚಾರಮ್| ಪಿಶಾಚಾದ್ಭಿನ್ನ ಏವ ಯಥೋಕ್ತಾಚಾರಃ ಪ್ರೇತಃ, ತೇನ ಪ್ರೈತಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಂ ಪೃಥಗುಕ್ತಮ್||೩೮||
Adhikarana ೩೬ (೩೯) · Śloka ೩೯
ನಿರಾಕರಿಷ್ಣುಮಮೇಧಸಂ ಜುಗುಪ್ಸಿತಾಚಾರಾಹರಂ ಮೈಥುನಪರಂ ಸ್ವಪ್ನಶೀಲಂ ಪಾಶವಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೧)| ಭೀರುಮಬುಧಮಾಹಾರಲುಬ್ಧಮನವಸ್ಥಿತಮನುಷಕ್ತಕಾಮಕ್ರೋಧಂ ಸರಣಶೀಲಂ ತೋಯಕಾಮಂ ಮಾತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೨)| ಅಲಸಂ ಕೇವಲಮಭಿನಿವಿಷ್ಟಮಾಹಾರೇ ಸರ್ವಬುದ್ಧ್ಯಙ್ಗಹೀನಂ ವಾನಸ್ಪತ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ (೩)| ಇತ್ಯೇವಂ ತಾಮಸಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭೇದಾಂಶಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮೋಹಾಂಶತ್ವಾತ್||೩೯||
निराकरिष्णुममेधसं जुगुप्सिताचाराहरं मैथुनपरं स्वप्नशीलं पाशवं विद्यात् (१)| भीरुमबुधमाहारलुब्धमनवस्थितमनुषक्तकामक्रोधं सरणशीलं तोयकामं मात्स्यं विद्यात् (२)| अलसं केवलमभिनिविष्टमाहारे सर्वबुद्ध्यङ्गहीनं वानस्पत्यं विद्यात् (३)| इत्येवं तामसस्य सत्त्वस्य त्रिविधं भेदांशं विद्यान्मोहांशत्वात्||३९||
🔊 Audio coming soon
ಸರಣಶೀಲಮಿತಿ ಗಮನಶೀಲಮ್| ಬುದ್ಧ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಊಹಾಪೋಹವಿಚಾರಸ್ಮೃತ್ಯಾದೀನಿ ಉಕ್ತಾನಿ||೩೯||
Adhikarana ೩೭ (೪೦) · Śloka ೪೦
ಇತ್ಯಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಭೇದಾನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಭೇದೈಕದೇಶೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ; ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಪ್ತವಿಧೋ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಶಕ್ರಯಮವರುಣಕುಬೇರಗನ್ಧರ್ವಸತ್ತ್ವಾನುಕಾರೇಣ, ರಾಜಸಸ್ಯ ಷಡ್ವಿಧೋ ದೈತ್ಯಪಿಶಾಚರಾಕ್ಷಸಸರ್ಪಪ್ರೇತಶಕುನಿಸತ್ತ್ವಾನುಕಾರೇಣ, ತಾಮಸಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಃ ಪಶುಮತ್ಸ್ಯವನಸ್ಪತಿಸತ್ತ್ವಾನುಕಾರೇಣ, ಕಥಂ ಚ ಯಥಾಸತ್ತ್ವಮುಪಚಾರಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ||೪೦||
इत्यपरिसङ्ख्येयभेदानां त्रयाणामपि सत्त्वानां भेदैकदेशो व्याख्यातः; शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधो ब्रह्मर्षिशक्रयमवरुणकुबेरगन्धर्वसत्त्वानुकारेण, राजसस्य षड्विधो दैत्यपिशाचराक्षससर्पप्रेतशकुनिसत्त्वानुकारेण, तामसस्य त्रिविधः पशुमत्स्यवनस्पतिसत्त्वानुकारेण, कथं च यथासत्त्वमुपचारः स्यादिति||४०||
🔊 Audio coming soon
ಸುಖಸ್ಮರಣಾರ್ಥಂ ಶುದ್ಧಾದಿಭೇದೇನ ಬನ್ಧೀಕೃತ್ಯ ಸತ್ತ್ವಭೇದಾನಾಹ- ಶುದ್ಧಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವನಸ್ಪತಿಸತ್ತ್ವಾನುಕಾರೇಣೇತ್ಯನ್ತೋ ಗ್ರನ್ಥೋ ಭೇದೈಕದೇಶೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತ ಇತ್ಯನೇನ ಸಂಯೋಜನೀಯಃ, ಕ್ರಿಯಾನ್ತರಾಭಾವಾತ್| ಏತೇ ಚ ಸತ್ತ್ವಭೇದಾಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಭವನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವಿತಿ ಕೃತ್ವಾ ಏತ ಏವೋದಾಹರಣಾರ್ಥಮುಕ್ತಾಃ; ಏವಮನುಕ್ತಾ ಅಪಿ ವಿಷ್ಣು-ಶಙ್ಕರ-ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಸತ್ತ್ವಾನುಕಾರೇಣ ಸತ್ತ್ವಭೇದಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ ಏವೇತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಕಥಮಿತ್ಯಾದಿ ಕಥಂ ನಾಮ ಯಥಾಸತ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಮನೋಭಿರ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮುಪಚಾರಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇತದರ್ಥಮುದಾಹರಣರೂಪಾ ಅಮೀ ಸತ್ತ್ವಭೇದಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ||೪೦||
Adhikarana ೩೮ (೪೧) · Śloka ೪೧
ಕೇವಲಶ್ಚಾಯಮುದ್ದೇಶೋ ಯಥೋದ್ದೇಶಮಭಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಸಮ್ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ; ತಸ್ಯ ಚಾರ್ಥಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಗರ್ಭಕರಾಣಾಂ ಚ ಭಾವಾನಾಮನುಸಮಾಧಿಃ, ವಿಧಾತಶ್ಚ ವಿಘಾತಕರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಮಿತಿ||೪೧||
केवलश्चायमुद्देशो यथोद्देशमभिनिर्दिष्टो भवति गर्भावक्रान्तिसम्प्रयुक्तः ; तस्य चार्थस्य विज्ञाने सामर्थ्यं गर्भकराणां च भावानामनुसमाधिः, विधातश्च विघातकराणां भावानामिति||४१||
🔊 Audio coming soon
ಯಥಾಪ್ರತಿಜ್ಞಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾರ್ಥಮುಪಸಂಹರತಿ- ಕೇವಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೇವಲಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ| ಉದ್ದೇಶ ಇತಿ ‘ಯತಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥಕೃತಃ| ಯಥೋದ್ದೇಶಮಿತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ರಮಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಯೋಜನಮ್| ಅನುಸಮಾಧಿಃ ಅನುಷ್ಠಾನಮ್| ವಿಘಾತಃ ವರ್ಜನಮ್| ವಿಘಾತಕರಾಣಾಮಿತಿ ಗರ್ಭವಿಘಾತಕರಾಣಾಮ್||೪೧||
Adhikarana ೩೯ (೪೨-೪೫) · Śloka ೪೫
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ವೃದ್ಧಿಃ ಕುಕ್ಷೌ ಕ್ರಮೇಣ ಚ| ವೃದ್ಧಿಹೇತುಶ್ಚ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾರ್ಥಾಃ ಶುಭಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ||೪೨|| ಅಜನ್ಮನಿ ಚ ಯೋ ಹೇತುರ್ವಿನಾಶೇ ವಿಕೃತಾವಪಿ| ಇಮಾಂಸ್ತ್ರೀನಶುಭಾನ್ ಭಾವಾನಾಹುರ್ಗರ್ಭವಿಘಾತಕಾನ್||೪೩|| ಶುಭಾಶುಭಸಮಾಖ್ಯಾತಾನಷ್ಟೌ ಭಾವಾನಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್| ಸರ್ವಥಾ ವೇದ ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ ಸ ರಾಜ್ಞಃ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ||೪೪|| ಅವಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯಾನ್ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸ ಏವಂ ಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ| ಯೇ ಚ ಗರ್ಭವಿಘಾತೋಕ್ತಾ ಭಾವಾಸ್ತಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯುದಾರಧೀಃ||೪೫||
तत्र श्लोकाः- निमित्तमात्मा प्रकृतिर्वृद्धिः कुक्षौ क्रमेण च| वृद्धिहेतुश्च गर्भस्य पञ्चार्थाः शुभसञ्ज्ञिताः||४२|| अजन्मनि च यो हेतुर्विनाशे विकृतावपि| इमांस्त्रीनशुभान् भावानाहुर्गर्भविघातकान्||४३|| शुभाशुभसमाख्यातानष्टौ भावानिमान् भिषक्| सर्वथा वेद यः सर्वान् स राज्ञः कर्तुमर्हति||४४|| अवाप्त्युपायान् गर्भस्य स एवं ज्ञातुमर्हति| ये च गर्भविघातोक्ता भावास्तांश्चाप्युदारधीः||४५||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೈತೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕೇ ತೇ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಶುಭಾ ಯೇ ಗರ್ಭೇಽನುಷ್ಠೇಯಾಃ, ಕೇ ವಾ ಅಶುಭಾ ಯೇ ವರ್ಜನೀಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ನಿಮಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿಮಿತ್ತಮಿತಿ ‘ಯತಶ್ಚ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಭವತಿ’ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೋದ್ದಿಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ| ಆತ್ಮೇತಿ ಗರ್ಭರೂಪ ಆತ್ಮಾ ‘ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಗರ್ಭಸಞ್ಜ್ಞಾ’ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೋದ್ದಿಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ| ಪ್ರಕ್ರಿಯತೇಽಸ್ಮಾದ್ಗರ್ಭ ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಃ ‘ಯದ್ವಿಕಾರಶ್ಚ ಗರ್ಭಃ’ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೋದ್ದಿಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ| ವೃದ್ಧಿಃ ಕುಕ್ಷೌ ಕ್ರಮೇಣ ಚೇತಿ ‘ಯಯಾಽನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ಕುಕ್ಷಾವಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ ಗರ್ಭಃ’ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೋದ್ದಿಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ| ವೃದ್ಧಿಹೇತುರಿತಿ ‘ಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಃ’ ಇತ್ಯಾದಿನೋದ್ದಿಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ| ಅಜನ್ಮನಿ ಚ ಯೋ ಹೇತುರಿತ್ಯನೇನ ‘ಯತಶ್ಚಾಸ್ಯಾಜನ್ಮ ಭವತಿ’ ಇತ್ಯುದ್ದಿಷ್ಟೋಽರ್ಥೋ ಗೃಹ್ಯತೇ| ವಿನಾಶೇ ಚ ಯೋ ಹೇತುರಿತ್ಯನೇನ ‘ಯತಶ್ಚ ಜಾಯಮಾನಃ ಕುಕ್ಷೌ ವಿನಾಶಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ’ ಇತ್ಯುಕ್ತೋಽರ್ಥೋ ಗೃಹ್ಯತೇ| ವಿಕೃತಾವಪಾಯೇ ಹೇತುರಿತ್ಯನೇನ ‘ಯತಶ್ಚ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ’ ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಗರ್ಭವಿಘಾತತ್ವೇನೋಕ್ತಾ ಗರ್ಭವಿಘಾತೋಕ್ತಾಃ||೪೨-೪೫||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೪
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಮಹತೀಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने महतीगर्भावक्रान्तिशारीरं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಮಹತೀಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||