Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతః కృతవేధనకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः कृतवेधनकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
వమనకల్పపారిశేష్యాత్ కృతవేధనకల్పోఽభిధీయతే||1-2||
Adhikarana ౨ (౩-౪) · Śloka ౪
కృతవేధననామాని కల్పం చాస్య నిబోధత| క్ష్వేడః కోశాతకీ చోక్తం మృదంగఫలమేవ చ||3|| అత్యర్థకటుతీక్ష్ణోష్ణం గాఢేష్విష్టం గదేషు చ| కుష్ఠపాండ్వామయప్లీహశోఫగుల్మగరాదిషు||4||
कृतवेधननामानि कल्पं चास्य निबोधत| क्ष्वेडः कोशातकी चोक्तं मृदङ्गफलमेव च||३|| अत्यर्थकटुतीक्ष्णोष्णं गाढेष्विष्टं गदेषु च| कुष्ठपाण्ड्वामयप्लीहशोफगुल्मगरादिषु||४||
🔊 Audio coming soon
గాఢేష్వితి అత్యర్థగాఢేషు కుష్ఠాదిషు||3-4||
Adhikarana ౩ (౫) · Śloka ౫
క్షీరాది కుసుమాదీనాం సురా చైతేషు పూర్వవత్|5|
क्षीरादि कुसुमादीनां सुरा चैतेषु पूर्ववत्|५|
🔊 Audio coming soon
క్షీరాదీత్యాదినా క్షీరయోగా ఉచ్యంతే| క్షీరయోగచతుష్టయం మదిరాయోగం చ జీమూతకకల్పవిధానాతిదేశేనాహ| క్షీరాదిశబ్దేన క్షీరకృతపేయా-క్షీరసంతానికా-దధ్యుత్తరాణాం గ్రహణం| ఏతే చ సంగ్రహేఽక్షీరరూపా అపి క్షీరవికారతయా క్షీరశబ్దేనైవ గృహీతాః ‘క్షీరే ద్వౌ ద్వౌ’ ఇతి వచనేన| కుసుమాదీనామితి కృతవేధనస్య పుష్పాదీనాం “పయః పుష్పేఽస్య నిర్వృత్తే ఫలే పేయా పయస్కృతా| లోమశే క్షీరసంతానం దధ్యుత్తరమలోమశే” (క.అ.2) ఇతి జీమూతకవిధానోక్తానాం| సురా చైతేషు పూర్వవదితి యథా జీమూతకకల్పవిధానేన క్షీరాదయః కర్తవ్యాస్తథా సురా చ కర్తవ్యా|5|
Adhikarana ౪ (౫-౭) · Śloka ౭
సుశుష్కాణాం తు జీర్ణానామేకం ద్వే వా యథాబలం||5|| కషాయైర్మధుకాదీనాం నవభిః ఫలవత్ పిబేత్| క్వాథయిత్వా ఫలం తస్య పూత్వా లేహం నిధాపయేత్||6|| కృతవేధనకల్కాంశం ఫలాద్యర్ధాంశసంయుతం | పృథక్ చారగ్వధాదీనాం త్రయోదశభిరాసుతం||7||
सुशुष्काणां तु जीर्णानामेकं द्वे वा यथाबलम्||५|| कषायैर्मधुकादीनां नवभिः फलवत् पिबेत्| क्वाथयित्वा फलं तस्य पूत्वा लेहं निधापयेत्||६|| कृतवेधनकल्कांशं फलाद्यर्धांशसंयुतम् | पृथक् चारग्वधादीनां त्रयोदशभिरासुतम्||७||
🔊 Audio coming soon
సుశుష్కాణామిత్యాదినా నవ కషాయయోగానాహ| ఫలవదితి మదనఫలం యథా యష్టీమధుకాదిభిః పీయతే, తథైతదపి పాతవ్యమిత్యర్థః| ఏకే నవకషాయప్రయోగేషు శేషవిధిప్రత్యాయకం లేహం పఠంతి- “క్వాథయిత్వా రసం తస్య పూత్వా లేహం నిధాపయేత్” ఇత్యాది, తచ్చ సంగతార్థం| ఉక్తం చ జతూకర్ణే- “అత్ర జీర్ణబీజానాం మదనఫలవత్ కషాయైర్లేహా భవంతి నవ” ఇతి| పృథగిత్యాదినా త్రయోదశ కషాయయోగానాహ| ఏవం ద్వావింశతిః కషాయయోగా భవంతి| ఆరగ్వధాదయస్త్రయోదశ మదనకల్పే “ఆరగ్వధవృక్షక ...” (క.అ.1) ఇత్యాదినా గుడూచ్యంతేనోక్తా జ్ఞేయాః||5-7||
Adhikarana ౫ (౮) · Śloka ౮
శాల్మలీమూలచూర్ణానాం పిచ్ఛాభిర్దశభిస్తథా|8|
शाल्मलीमूलचूर्णानां पिच्छाभिर्दशभिस्तथा|८|
🔊 Audio coming soon
శాల్మలీత్యాదినా దశ పిచ్ఛాయోగానాహ| శాల్మలీమూలమాదిః యేషాం తే శాల్మలీమూలాః శాల్మల్యాదయో విమానపఠితా దశ శాల్మలీశాల్మలకభద్రపర్ణ్యేలాపర్ణ్యుపోదికోద్దాలధన్వనరాజాదనోపచిత్రాగోప్యంతాః (వి.అ.8); ఏషాం చూర్ణానాం పిచ్ఛాభిర్యుక్త్యా కృతత్వేనైవ దశ యోగా జ్ఞేయాః| శాల్మలకః శాల్మలీభేదః, రోహితకో వా; భద్రపర్ణీ గంభారీ; ఏలాపర్ణీ నాగబలా, అహింస్రేత్యన్యే; రాజాదనాం క్షీరికా, ఉపచిత్రా దంతీ, గోపీ సారివా|8|
Adhikarana ౬ (౮) · Śloka ౮
వర్తిక్రియాః షట్ ఫలవత్, ఫలాదీనాం ఘృతం తథా||8||
वर्तिक्रियाः षट् फलवत्, फलादीनां घृतं तथा||८||
🔊 Audio coming soon
వర్తిక్రియాః షట్ ఫలవదితి “ఫలపిప్పలీచూర్ణాని పూర్వవత్” (క.అ.1) ఇత్యాదినా గ్రంథేన యా వర్తిక్రియా ఉక్తా మదనకల్పే, తద్వదిహాపి కృతవేధనచూర్ణానాం షడ్వర్తిక్రియాః కర్తవ్యాః| ఫలాదీనాం ఘృతం తథేత్యనేన కృతవేధనసాధితక్షీరాదుత్థితం నవనీతం ఫలాదికషాయేణ సాధనీయం మదనఫలఘృతవదిత్యర్థః||8||
Adhikarana ౭ (౯-౧౦) · Śloka ౧౦
కోశాతకాని పంచాశత్ కోవిదారరసే పచేత్| తం కషాయం ఫలాదీనాం కల్కైర్లేహం పునః పచేత్||9|| క్ష్వేడస్య తత్ర భాగః స్యాచ్ఛేషాణ్యర్ధాంశికాని తు| కషాయైః కోవిదారాద్యైరేవం తత్ కల్పయేత్ పృథక్||10||
कोशातकानि पञ्चाशत् कोविदाररसे पचेत्| तं कषायं फलादीनां कल्कैर्लेहं पुनः पचेत्||९|| क्ष्वेडस्य तत्र भागः स्याच्छेषाण्यर्धांशिकानि तु| कषायैः कोविदाराद्यैरेवं तत् कल्पयेत् पृथक्||१०||
🔊 Audio coming soon
కోశాతకానీత్యాది| అత్రైవ క్వాథపాదికే కల్కే కర్తవ్యే క్ష్వేడస్య పూర్ణో భాగో దేయః, ఫలాదీనాం చ ప్రత్యేకం క్ష్వేడాదర్ధభాగికత్వం||9-10||
Adhikarana ౮ (౧౧) · Śloka ౧౨
కషాయేషు ఫలాదీనామానూపం పిశితం పృథక్| కోశాతక్యా సమం పక్త్వా రసం సలవణం పిబేత్||11|| ఫలాదిపిప్పలీతుల్యం తద్వత్ క్ష్వేడరసం పిబేత్|12|
कषायेषु फलादीनामानूपं पिशितं पृथक्| कोशातक्या समं पक्त्वा रसं सलवणं पिबेत्||११|| फलादिपिप्पलीतुल्यं तद्वत् क्ष्वेडरसं पिबेत्|१२|
🔊 Audio coming soon
కషాయేష్విత్యాదినా సప్త మాంసయోగానాహ| సమమితి కోశాతకీతుల్యం మాంసం| అత్ర పిబేదిత్యంతేన షణ్మాంసరసాః, ఫలాదీత్యనేన చైకః| ఫలాదిపిప్పలీతుల్యం తద్వదిత్యనేన ఫలాదిభిః సమం మాంసం| తద్వదితి వచనాత్ కోశాతక్యాః కషాయేణ సాధనీయం||11||-
Adhikarana ౯ (౧౨) · Śloka ౧౨
క్ష్వేడం కాసీ పిబేత్ సిద్ధం మిశ్రమిక్షురసేన చ||12||
क्ष्वेडं कासी पिबेत् सिद्धं मिश्रमिक्षुरसेन च||१२||
🔊 Audio coming soon
ఇక్షురసయోగమేకమాహ- క్ష్వేడమిత్యాది| సిద్ధమితి ఇక్షురసేన మిశ్రితం సత్ సాధితం పిబేదిత్యర్థః ఉక్తం హి జతూకర్ణే- “క్ష్వేడమిక్షురసే శృతం” ఇతి||12||
Adhikarana ౧౦ (౧౩-౧౪) · Śloka ౧౪
తత్ర శ్లోకౌ- క్షీరే ద్వౌ ద్వౌ సురా చైకా క్వాథా ద్వావింశతిస్తథా| దశ పిచ్ఛా ఘృతం చైకం షట్ చ వర్తిక్రియాః శుభాః||13|| లేహేఽష్టౌ సప్త మాంసే చ యోగ ఇక్షురసేఽపరః| కృతవేధనకల్పేఽస్మిన్ షష్టిర్యోగాః ప్రకీర్తితాః||14||
तत्र श्लोकौ- क्षीरे द्वौ द्वौ सुरा चैका क्वाथा द्वाविंशतिस्तथा| दश पिच्छा घृतं चैकं षट् च वर्तिक्रियाः शुभाः||१३|| लेहेऽष्टौ सप्त मांसे च योग इक्षुरसेऽपरः| कृतवेधनकल्पेऽस्मिन् षष्टिर्योगाः प्रकीर्तिताः||१४||
🔊 Audio coming soon
క్షీరే ద్వౌ ద్వావిత్యాదిసంగ్రహః| ద్వౌ ద్వావితి చత్వారః||13-14||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౬
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే కృతవేధనకల్పో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने कृतवेधनकल्पो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం కల్పస్థానే కృతవేధనకల్పో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||