Adhikarana ౧ (౧-౨) · Śloka ౨
అథాతో ధామార్గవకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातो धामार्गवकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తసంబంధాద్ధామార్గవకల్పోఽభిధీయతే||1-2||
Adhikarana ౨ (౩) · Śloka ౩
కర్కోటకీ కోఠఫలా మహాజాలినిరేవ చ| ధామార్గవస్య పర్యాయా రాజకోశాతకీ తథా||3||
कर्कोटकी कोठफला महाजालिनिरेव च| धामार्गवस्य पर्याया राजकोशातकी तथा||३||
🔊 Audio coming soon
తత్ర కర్కోటకీత్యాదినా పర్యాయకథనం| ధామార్గవః పీతఘోషకః||3||
Adhikarana ౩ (౪) · Śloka ౫
గరే గుల్మోదరే కాసే వాతే శ్లేష్మాశయస్థితే| కఫే చ కంఠవక్రస్థే కఫసంచయజేషు చ||4|| రోగేష్వేషు ప్రయోజ్యం స్యాత్ స్థిరాశ్చ గురవశ్చ యే|5|
गरे गुल्मोदरे कासे वाते श्लेष्माशयस्थिते| कफे च कण्ठवक्रस्थे कफसञ्चयजेषु च||४|| रोगेष्वेषु प्रयोज्यं स्यात् स्थिराश्च गुरवश्च ये|५|
🔊 Audio coming soon
స్థిరాశ్చ గురవశ్చ యే ఇత్యత్ర ‘గదాః’ ఇతి శేషః||4||-
Adhikarana ౪ (౫) · Śloka ౫
ఫలం పుష్పం ప్రవాలం చ విధినా తస్య సంహరేత్||5||
फलं पुष्पं प्रवालं च विधिना तस्य संहरेत्||५||
🔊 Audio coming soon
విధినేతి భేషజగ్రహణోక్తేన విధినా||5||
Adhikarana ౫ (౬) · Śloka ౬
ప్రవాలస్వరసం శుష్కం కృత్వా చ గులికాః పృథక్| కోవిదారాదిభిః పేయాః కషాయైర్మధుకస్య చ||6||
प्रवालस्वरसं शुष्कं कृत्वा च गुलिकाः पृथक्| कोविदारादिभिः पेयाः कषायैर्मधुकस्य च||६||
🔊 Audio coming soon
ప్రవాలేత్యాదినా నవయోగానాహ| ప్రవాలస్య స్వరసః ప్రవాలస్వరసః| అత్ర కోవిదారాదికషాయైర్గుడికాకరణం పానం చ జ్ఞేయం||6||
Adhikarana ౬ (౭) · Śloka ౭
పుష్పాదిషు పయోయోగాశ్చత్వారః పంచమీ సురా| పూర్వవత్...|7|
पुष्पादिषु पयोयोगाश्चत्वारः पञ्चमी सुरा| पूर्ववत्...|७|
🔊 Audio coming soon
పుష్పాదిష్విత్యాదినా జీమూతకకల్పవిధానేన నిర్దిష్టాశ్చత్వారః క్షీరప్రయోగాః, పంచమశ్చ సురాయోగోఽతిదిశ్యతే; తే చ ‘పయః పుష్పేఽస్య’ (క. అ. 2) ఇత్యాదినోక్తా జ్ఞేయాః| పూర్వవదితి పూర్వేణ సంబధ్యతే|7|-
Adhikarana ౭ (౭-౮) · Śloka ౯
... జీర్ణశుష్కాణామతః కల్పః ప్రవక్ష్యతే||7|| మధుకస్య కషాయేణ బీజకంఠోద్ధృతం ఫలం| సగుడం వ్యుషితం రాత్రిం కోవిదారాదిభిస్తథా||8|| దద్యాద్గుల్మోదరార్తేభ్యో యే చాప్యన్యే కఫామయాః|9|
... जीर्णशुष्काणामतः कल्पः प्रवक्ष्यते||७|| मधुकस्य कषायेण बीजकण्ठोद्धृतं फलम्| सगुडं व्युषितं रात्रिं कोविदारादिभिस्तथा||८|| दद्याद्गुल्मोदरार्तेभ्यो ये चाप्यन्ये कफामयाः|९|
🔊 Audio coming soon
జీర్ణశుష్కాణామిత్యాదినా నవకషాయయోగానాహ, తథా ‘జాత్యాః’ ఇత్యాదినా ఏకాదశ కషాయయోగాన్ వక్ష్యతి; ఏవం వింశతిః కషాయయోగాః సంగ్రహే వక్ష్యమాణాః పూర్యంతే| బీజకంఠోద్ధృతం ఫలమితి యత్ర బీజాని బద్ధాని సంతి స బీజకంఠ ఉద్ధృతో యస్మిన్ తద్బీజకంఠోద్ధృతం ఫలం| అత్ర చ పూర్వనిపాతానియమ ఆహితాగ్న్యాదిపూర్వనిపాతవద్బోధ్యః| ఏవంభూతం చ ఫలం కషాయేణ సగుడేన పూరితం రాత్రివ్యుషితం కర్తవ్యం| ఉక్తం హి జతూకర్ణే- ధామార్గవకల్పే- “ధామార్గవఫలేషూద్ధృతబీజమధ్యేషు సగుడోషితాః కోవిదారాదికషాయా నవ” ఇతి| గుల్మినాం చావస్థాయాం వమనం హితమేవ, తేనేహ గుల్మవిషయతయా వమనోపదర్శనం న విరోధి||7-8||-
Adhikarana ౮ (౯) · Śloka ౯
దద్యాదన్నేన సంయుక్తం ఛర్దిహృద్రోగశాంతయే||9||
दद्यादन्नेन संयुक्तं छर्दिहृद्रोगशान्तये||९||
🔊 Audio coming soon
దద్యాదిత్యాదినా ఏకోఽన్నయోగ ఉచ్యతే| అన్నే చ ధామార్గవస్య సంయోగేనైకో యోగః||9||
Adhikarana ౯ (౧౦) · Śloka ౧౦
చూర్ణైర్వాఽప్యుత్పలాదీని భావితాని ప్రభూతశః| రసక్షీరయవాగ్వాదితృప్తో ఘ్రాత్వా వమేత్ సుఖం||10||
चूर्णैर्वाऽप्युत्पलादीनि भावितानि प्रभूतशः| रसक्षीरयवाग्वादितृप्तो घ्रात्वा वमेत् सुखम्||१०||
🔊 Audio coming soon
చూర్ణైరిత్యాదినా ఘ్రేయే ఏకయోగమాహ| ఉత్పలాదీనాం చాత్ర భేదోఽవివక్షితః ఉత్పలస్యైక ఏవ ఘ్రేయయోగః| అత్ర ఆదిశబ్దేన సౌగంధికపద్మాదీనాం గ్రహణం| ప్రభూతశశ్చూర్ణైర్భావితానీతి జ్ఞేయం||10||
Adhikarana ౧౦ (౧౧-౧౨) · Śloka ౧౨
చూర్ణీకృతస్య వర్తిం వా కృత్వా బదరసమ్మితాం| వినీయాంజలిమాత్రే తు పిబేద్గోఽశ్వశకృద్రసే ||11|| పృషతర్ష్యకురంగాహ్వగజోష్ట్రాశ్వతరావికే| శ్వదంష్ట్రఖరఖంగానాం చైవం పేయా శకృద్రసే ||12||
चूर्णीकृतस्य वर्तिं वा कृत्वा बदरसम्मिताम्| विनीयाञ्जलिमात्रे तु पिबेद्गोऽश्वशकृद्रसे ||११|| पृषतर्ष्यकुरङ्गाह्वगजोष्ट्राश्वतराविके| श्वदंष्ट्रखरखङ्गानां चैवं पेया शकृद्रसे ||१२||
🔊 Audio coming soon
చూర్ణీకృతస్యేత్యాదినా గోఽశ్వశకృద్రసే ఇతి ద్వౌ యోగౌ| తథా పృషతేత్యాదిదశయోగైః సమం శకృద్రసయోగసంబంధాద్ద్వాదశ శకృద్యోగా ఉచ్యంతే| పృషతః బిందుచిత్రితహరిణః; ఋష్యః నీలాండః, కురంగః చంచలగతిః, అశ్వతరః వేగసరః, శ్వదంష్ట్రః చతుర్దంష్ట్రో మృగవిశేషః||11-12||
Adhikarana ౧౧ (౧౩-౧౪) · Śloka ౧౫
జీవకర్షభకౌ వీరామాత్మగుప్తాం శతావరీం| కాకోలీం శ్రావణీం మేదాం మహామేదాం మధూలికాం||13|| ఏకైకశోఽభిసంచూర్ణ్య సహ ధామార్గవేణ తే| శర్కరామధుసంయుక్తా లేహా హృద్దాహకాసినాం||14|| సుఖోదకానుపానాః స్యుః పిత్తోష్మసహితే కఫే|15|
जीवकर्षभकौ वीरामात्मगुप्तां शतावरीम्| काकोलीं श्रावणीं मेदां महामेदां मधूलिकाम्||१३|| एकैकशोऽभिसञ्चूर्ण्य सह धामार्गवेण ते| शर्करामधुसंयुक्ता लेहा हृद्दाहकासिनाम्||१४|| सुखोदकानुपानाः स्युः पित्तोष्मसहिते कफे|१५|
🔊 Audio coming soon
జీవకేత్యాదినా దశ లేహానాహ| మధూలికా ‘మర్కటహస్త’ ఇతి ఖ్యాతా| అత్ర లేహేషు ధామార్గవాదితరద్రవ్యచూర్ణస్య సమానత్వం; మధుశర్కరయోశ్చ తావతీ మాత్రా యావత్యా లేహత్వాపత్తిర్భవతి| పిత్తోష్మసహితే కఫే ఇతి ఉద్యతోష్మగుణేన పిత్తేన యుక్తే కఫే; అన్యే తు పిత్తోష్మశబ్దేన పిత్తోష్మణా కృతం జ్వరమాహుః||13-14||-
Adhikarana ౧౨ (౧౫) · Śloka ౧౫
ధాన్యతుంబురుయూషేణ కల్కః సర్వవిషాపహః||15||
धान्यतुम्बुरुयूषेण कल्कः सर्वविषापहः||१५||
🔊 Audio coming soon
ధాన్యేత్యాదినైకం కల్కయోగమాహ| ధాన్యతుంబరుక్వాథ ఏవ ధాన్యతుంబురుయూషః| ఉక్తం హి జతూకణ “ధాన్యతుంబురురసేన కల్కో విషనుత్” ఇతి||15|
Adhikarana ౧౩ (౧౬-౧౭) · Śloka ౧౮
జాత్యాః సౌమనసాయిన్యా రజన్యాశ్చోరకస్య చ| వృశ్చీరస్య మహాక్షుద్రసహాహైమవతస్య చ||16|| బింబ్యాః పునర్నవాయా వా కాసమర్దస్య వా పృథక్ | ఏకం ధామార్గవం ద్వే వా కషాయే పరిమృద్య తు||17|| పూతం మనోవికారేషు పిబేద్వమనముత్తమం|18|
जात्याः सौमनसायिन्या रजन्याश्चोरकस्य च| वृश्चीरस्य महाक्षुद्रसहाहैमवतस्य च||१६|| बिम्ब्याः पुनर्नवाया वा कासमर्दस्य वा पृथक् | एकं धामार्गवं द्वे वा कषाये परिमृद्य तु||१७|| पूतं मनोविकारेषु पिबेद्वमनमुत्तमम्|१८|
🔊 Audio coming soon
జాత్యా ఇత్యాదినా ఏకాదశకషాయయోగానాహ| జాతీ సౌమనస్యాయినీ, అన్యే యూథికాం వదంతి| వృశ్చీరః శ్వేతపునర్నవా| మహాసహా క్షుద్రసహా ముద్గమాషపర్ణ్యౌ| హైమవతీ వచా||16-17||-
Adhikarana ౧౪ (౧౮) · Śloka ౧౮
తచ్ఛృతక్షీరజం సర్పిః సాధితం వా ఫలాదిభిః||18||
तच्छृतक्षीरजं सर्पिः साधितं वा फलादिभिः||१८||
🔊 Audio coming soon
తచ్ఛృతేత్యాదినైకం ఘృతయోగమాహ||18||
Adhikarana ౧౫ (౧౯-౨౦) · Śloka ౨౦
తత్ర శ్లోకౌ- పల్లవే నవ చత్వారః క్షీర ఏకః సురాసవే| కషాయే వింశతిః కల్కే దశ ద్వౌ చ శకృద్రసే||19|| అన్న ఏకస్తథా ఘ్రేయే దశ లేహాస్తథా ఘృతం| కల్పే ధామార్గవస్యోక్తాః షష్టిర్యోగా మహర్షిణా||20||
तत्र श्लोकौ- पल्लवे नव चत्वारः क्षीर एकः सुरासवे| कषाये विंशतिः कल्के दश द्वौ च शकृद्रसे||१९|| अन्न एकस्तथा घ्रेये दश लेहास्तथा घृतम्| कल्पे धामार्गवस्योक्ताः षष्टिर्योगा महर्षिणा||२०||
🔊 Audio coming soon
పల్లవే నవేత్యాదిసంగ్రహే వ్యుత్క్రమసంగ్రహాభిధానం ఛందోఽనురోధాత్| దశ ద్వౌ చేతి ద్వాదశేత్యర్థః||19-20||
Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౪
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే ధామార్గవకల్పో నామ చతుర్థోఽధ్యాయః||4||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने धामार्गवकल्पो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం కల్పస్థానే ధామార్గవకల్పో నామ చతుర్థోఽధ్యాయః||4||