Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತಃ ಸದ್ಯೋಮರಣೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातः सद्योमरणीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯವಹಿತಮರಣಪ್ರತಿಪಾದಕಮರಿಷ್ಟಮಭಿಧಾಯ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಮರಣಪ್ರತಿಪಾದಕಂ ರಿಷ್ಟಂ ವಕ್ತುಂ ಸದ್ಯೋಮರಣೀಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ| ಸದ್ಯಃಶಬ್ದೇನೇಹ ಕೇಚಿತ್ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪರೇ ತ್ರಿರಾತ್ರಮ್||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩-೨೦) · Śloka ೨೦
ಸದ್ಯಸ್ತಿತಿಕ್ಷತಃ ಪ್ರಾಣಾಲ್ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| ಅಗ್ನಿವೇಶ! ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೋ ಯೈರ್ನ ಜೀವತಿ||೩|| ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾ ಸುಸಂವೃದ್ಧಾ ತಿಷ್ಠನ್ತೀ ದಾರುಣಾ ಹೃದಿ| ತೃಷ್ಣಯಾಽಭಿಪರೀತಸ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೪|| ಪಿಣ್ಡಿಕೇ ಶಿಥಿಲೀಕೃತ್ಯ ಜಿಹ್ಮೀಕೃತ್ಯ ಚ ನಾಸಿಕಾಮ್| ವಾಯುಃ ಶರೀರೇ ವಿಚರನ್ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೫|| ಭ್ರುವೌ ಯಸ್ಯ ಚ್ಯುತೇ ಸ್ಥಾನಾದನ್ತರ್ದಾಹಶ್ಚ ದಾರುಣಃ| ತಸ್ಯ ಹಿಕ್ಕಾಕರೋ ರೋಗಃ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೬|| ಕ್ಷೀಣಶೋಣಿತಮಾಂಸಸ್ಯ ವಾಯುರೂರ್ಧ್ವಗತಿಶ್ಚರನ್| ಉಭೇ ಮನ್ಯೇ ಸಮೇ ಯಸ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೭|| ಅನ್ತರೇಣ ಗುದಂ ಗಚ್ಛನ್ ನಾಭಿಂ ಚ ಸಹಸಾಽನಿಲಃ| ಕೃಶಸ್ಯ ವಙ್ಕ್ಷಣೌ ಗೃಹ್ಣನ್ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೮|| ವಿತತ್ಯ ಪರ್ಶುಕಾಗ್ರಾಣಿ ಗೃಹೀತ್ವೋರಶ್ಚ ಮಾರುತಃ| ಸ್ತಿಮಿತಸ್ಯಾಯತಾಕ್ಷಸ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೯|| ಹೃದಯಂ ಚ ಗುದಂ ಚೋಭೇ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಮಾರುತೋ ಬಲೀ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೦|| ವಙ್ಕ್ಷಣಂ ಚ ಗುದಂ ಚೋಭೇ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಮಾರುತೋ ಬಲೀ| ಶ್ವಾಸಂ ಸಞ್ಜನಯಞ್ಜನ್ತೋಃ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೧|| ನಾಭಿಂ ಮೂತ್ರಂ ಬಸ್ತಿಶೀರ್ಷಂ ಪುರೀಷಂ ಚಾಪಿ ಮಾರುತಃ| ಪ್ರಚ್ಛಿನ್ನಂ ಜನಯಞ್ಛೂಲಂ ಸದ್ಯೋ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೨|| ಭಿದ್ಯೇತೇ ವಙ್ಕ್ಷಣೌ ಯಸ್ಯ ವಾತಶೂಲೈಃ ಸಮನ್ತತಃ| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಞ್ಜಹಾತಿ ಸಃ||೧೩|| ಆಪ್ಲುತಂ ಮಾರುತೇನೇಹ ಶರೀರಂ ಯಸ್ಯ ಕೇವಲಮ್| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಸದ್ಯೋ ಜಹ್ಯಾತ್ ಸ ಜೀವಿತಮ್||೧೪|| ಶರೀರಂ ಶೋಫಿತಂ ಯಸ್ಯ ವಾತಾಶೋಫೇನ ದೇಹಿನಃ| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಸದ್ಯೋ ಜಹ್ಯಾತ್ ಸ ಜೀವಿತಮ್||೧೫|| ಆಮಾಶಯಸಮುತ್ಥಾನಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ| ಭಿನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಞ್ಜಹಾತಿ ಸಃ||೧೬|| ಪಕ್ವಾಶಯಸಮುತ್ಥಾನಾ ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ| ತೃಷ್ಣಾ ಗುದಗ್ರಹಶ್ಚೋಗ್ರಃ ಸದ್ಯೋ ಜಹ್ಯಾತ್ ಸ ಜೀವಿತಮ್||೧೭|| ಪಕ್ವಾಶಯಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಹತ್ವಾ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಚ ಮಾರುತಃ| ಕಣ್ಠೇ ಘುರ್ಘುರಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಸದ್ಯೋ ಹರತಿ ಜೀವಿತಮ್||೧೮|| ದನ್ತಾಃ ಕರ್ದಮದಿಗ್ಧಾಭಾ ಮುಖಂ ಚೂರ್ಣಕಸನ್ನಿಭಮ್| ಸಿಪ್ರಾಯನ್ತೇ ಚ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಲಿಙ್ಗಂ ಸದ್ಯೋ ಮರಿಷ್ಯತಃ||೧೯|| ತೃಷ್ಣಾಶ್ವಾಸಶಿರೋರೋಗಮೋಹದೌರ್ಬಲ್ಯಕೂಜನೈಃ| ಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಣಾಞ್ಜಹಾತ್ಯಾಶು ಶಕೃದ್ಭೇದೇನ ಚಾತುರಃ||೨೦||
सद्यस्तितिक्षतः प्राणाँल्लक्षणानि पृथक् पृथक्| अग्निवेश! प्रवक्ष्यामि संस्पृष्टो यैर्न जीवति||३|| वाताष्ठीला सुसंवृद्धा तिष्ठन्ती दारुणा हृदि| तृष्णयाऽभिपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||४|| पिण्डिके शिथिलीकृत्य जिह्मीकृत्य च नासिकाम्| वायुः शरीरे विचरन् सद्यो मुष्णाति जीवितम्||५|| भ्रुवौ यस्य च्युते स्थानादन्तर्दाहश्च दारुणः| तस्य हिक्काकरो रोगः सद्यो मुष्णाति जीवितम्||६|| क्षीणशोणितमांसस्य वायुरूर्ध्वगतिश्चरन्| उभे मन्ये समे यस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||७|| अन्तरेण गुदं गच्छन् नाभिं च सहसाऽनिलः| कृशस्य वङ्क्षणौ गृह्णन् सद्यो मुष्णाति जीवितम्||८|| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यायताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||९|| हृदयं च गुदं चोभे गृहीत्वा मारुतो बली| दुर्बलस्य विशेषेण सद्यो मुष्णाति जीवितम्||१०|| वङ्क्षणं च गुदं चोभे गृहीत्वा मारुतो बली| श्वासं सञ्जनयञ्जन्तोः सद्यो मुष्णाति जीवितम्||११|| नाभिं मूत्रं बस्तिशीर्षं पुरीषं चापि मारुतः| प्रच्छिन्नं जनयञ्छूलं सद्यो मुष्णाति जीवितम्||१२|| भिद्येते वङ्क्षणौ यस्य वातशूलैः समन्ततः| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणाञ्जहाति सः||१३|| आप्लुतं मारुतेनेह शरीरं यस्य केवलम्| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यो जह्यात् स जीवितम्||१४|| शरीरं शोफितं यस्य वाताशोफेन देहिनः| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यो जह्यात् स जीवितम्||१५|| आमाशयसमुत्थाना यस्य स्यात् परिकर्तिका| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च सद्यः प्राणाञ्जहाति सः||१६|| पक्वाशयसमुत्थाना यस्य स्यात् परिकर्तिका| तृष्णा गुदग्रहश्चोग्रः सद्यो जह्यात् स जीवितम्||१७|| पक्वाशयमधिष्ठाय हत्वा सञ्ज्ञां च मारुतः| कण्ठे घुर्घुरकं कृत्वा सद्यो हरति जीवितम्||१८|| दन्ताः कर्दमदिग्धाभा मुखं चूर्णकसन्निभम्| सिप्रायन्ते च गात्राणि लिङ्गं सद्यो मरिष्यतः||१९|| तृष्णाश्वासशिरोरोगमोहदौर्बल्यकूजनैः| स्पृष्टः प्राणाञ्जहात्याशु शकृद्भेदेन चातुरः||२०||
🔊 Audio coming soon
ತಿತಿಕ್ಷತ ಇತಿ ತಿತಿಕ್ಷತ ಏವ; ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಪ್ರಿಯತ್ವೇನ ಸ್ವಯಂ ಹನನಾಯೋಗ್ಯತ್ವಾತ್| ಪಿಣ್ಡಿಕೇ ಇತಿ ಜಙ್ಘಾಪಿಣ್ಡಿಕೇ| ಅನ್ತರೇಣ ಗುದಂ ನಾಭಿಂ ಚೇತಿ ಗುದನಾಭಿಮಧ್ಯೇ| ಹೃದಯಂ ಗೃಹೀತ್ವೇತಿ ಹೃದಯಂ ಸ್ವವಿಕಾರೇಣ ಪ್ರಾಪ್ಯ | ಬಸ್ತಿಶೀರ್ಷಮಿತಿ ಬಸ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಭಾಗಮ್| ಪ್ರಚ್ಛಿನ್ನಮಿತಿ ಪ್ರಚ್ಛಿನ್ನಮಿವ ಪ್ರಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಛೇದನಾಕಾರವೇದನಾಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಆಪ್ಲುತಮಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ಶೋಥಿತಮಿತಿ ಶೋಫಯುಕ್ತಮ್| ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ ಪರಿಕರ್ತನಾಕಾರಾ ವೇದನಾ| ಘುರ್ಘುರಕಮಿತಿ ಘುರ್ಘುರಕಮಿತ್ಯಾಕಾರಂ ಶಬ್ದಂ, ಸ ಕಫಾವರುದ್ಧೇನ ಶ್ವಾಸೇನ ಭವತಿ| ಮುಖಂ ಚೂರ್ಣಕಸನ್ನಿಭಂ ಶ್ವೈತ್ಯಾತ್| ಸಿಪ್ರಾಯನ್ತ ಇತಿ ಸಿಪ್ರಾ ನದೀ, ತದ್ವತ್ ಸ್ವೇದಾತಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಾದಾಚರನ್ತೀತಿ ಸಿಪ್ರಾಯನ್ತೇ; ಕಿಂವಾ ಸಿಪ್ರಾಯನ್ತ ಇತಿ ಶಿಥಿಲೀಭವನ್ತಿ, ಅನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾದ್ಧಾತೂನಾಮ್||೩-೨೦||
Adhikarana ೩ (೨೧) · Śloka ೨೧
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಏತಾನಿ ಖಲು ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಯಃ ಸಮ್ಯಗವಬುಧ್ಯತೇ| ಸ ಜೀವಿತಂ ಚ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ಮರಣಂ ಚಾವಬುಧ್ಯತೇ||೨೧||
तत्र श्लोकः- एतानि खलु लिङ्गानि यः सम्यगवबुध्यते| स जीवितं च मर्त्यानां मरणं चावबुध्यते||२१||
🔊 Audio coming soon
ಸ ಜೀವಿತಂ ಚಾವಬುಧ್ಯತ ಇತಿ ಯಥೋಕ್ತರಿಷ್ಟಾಭಾವೇನ ಜೀವಿತಂ ಬುಧ್ಯತೇ, ರಿಷ್ಟಸದ್ಭಾವೇ ಚ ಮರಣಂ ಬುಧ್ಯತ ಇತಿ||೨೧||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೧೦
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಸದ್ಯೋಮರಣೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने सद्योमरणीयमिन्द्रियं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಸದ್ಯೋಮರಣೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||