Adhikarana ੧ (੧-੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯਂ ਰਸਾਯਨਪਾਦਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातः प्राणकामीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਪਾਦੇ ਹ੍ਯਾਮਲਕਰਸਾਯਨਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਇਹਾਪ੍ਯਾਮਲਕਰਸਾਯਨਾਨਿ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯਮਨਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਣਕਾਮਸ਼ਬ੍ਦਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯਮ੍||੧-੨||
Adhikarana ੨ (੩) · Śloka ੩
ਪ੍ਰਾਣਕਾਮਾਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਧ੍ਵਮਿਦਮੁਚ੍ਯਮਾਨਮਮਤਮਿਵਾਪਰਮਦਿਤਿਸੁਤਹਿਤਕਰਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਭੁਤਪ੍ਰਭਾਵਮਾਯੁਸ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਕਰਂ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਾਲਸ੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਪਹਰਮਨਿਲਕਫਪਿਤ੍ਤਸਾਮ੍ਯਕਰਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਮਬਦ੍ਧਮਾਂਸਹਰਮਨ੍ਤਰਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਭਾਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੋਤ੍ਤਮਕਰਂ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨਮ੍| ਅਨੇਨ ਚ੍ਯਵਨਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ ਪੁਨਰ੍ਯੁਵਤ੍ਵਮਾਪੁਰ੍ਨਾਰੀਣਾਂ ਚੇਸ੍ਟਤਮਾ ਬਭੂਵੁਃ, ਸ੍ਥਿਰਸਮਸੁਵਿਭਕ੍ਤਮਾਂਸਾਃ, ਸੁਸਂਹਤਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰਾਃ, ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਬਲਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਹਤਪਰਾਕ੍ਰਮਾਃ, ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਾਸ਼੍ਚ| ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਰੀਰਦੋਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਹਾਰਾਦਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਮਾਂਸਤਿਲਪਲਲਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਭੋਜਿਨਾਂ ਵਿਰੂਢਨਵਸ਼ੂਕਸ਼ਮੀਧਾਨ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰੂਕ੍ਸਕ੍ਸਾਰਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭੋਜਿਨਾਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਗੁਰੁਪੂਤਿਪਰ੍ਯੁਸਿਤਭੋਜਿਨਾਂ ਵਿਸਮਾਧ੍ਯਸ਼ਨਪ੍ਰਾਯਾਣਾਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੀਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਸਮਾਤਿਮਾਤ੍ਰਵ੍ਯਾਯਾਮਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਿਤਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਭਯਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਲੋਭਮੋਹਾਯਾਸਬਹੁਲਾਨਾਮ੍; ਅਤੋਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭਵਨ੍ਤਿ ਮਾਂਸਾਨਿ, ਵਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਯਃ, ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ ਰਕ੍ਤਂ, ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਚਾਨਲ੍ਪਂ ਮੇਦਃ, ਨ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇਸ੍ਥਿਸੁ ਮਜ੍ਜਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਕ੍ਸਯਮੁਪੈਤ੍ਯੋਜਃ; ਸ ਏਵਮ੍ਭੂਤੋ ਗ੍ਲਾਯਤਿ, ਸੀਦਤਿ, ਨਿਦ੍ਰਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਨਿਰੁਤ੍ਸਾਹਃ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ, ਅਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੀਨਾਂ, ਨਸ੍ਟਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧਿਚ੍ਛਾਯੋ ਰੋਗਾਣਾਮਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤੋ ਨ ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਵੇਕ੍ਸਮਾਣਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਹਿਤਾਨਪਾਸ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਨ੍ ਰਸਾਯਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰਾਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ-||੩||
प्राणकामाः शुश्रूषध्वमिदमुच्यमानममृतमिवापरमदितिसुतहितकरमचिन्त्याद्भुतप्रभावमायुष्यमारोग्यकरं वयसः स्थापनं निद्रातन्द्राश्रमक्लमालस्यदौर्बल्यापहरमनिलकफपित्तसाम्यकरं स्थैर्यकरमबद्धमांसहरमन्तरग्निसन्धुक्षणं प्रभावर्णस्वरोत्तमकरं रसायनविधानम्| अनेन च्यवनादयो महर्षयः पुनर्युवत्वमापुर्नारीणां चेष्टतमा बभूवुः, स्थिरसमसुविभक्तमांसाः, सुसंहतस्थिरशरीराः, सुप्रसन्नबलवर्णेन्द्रियाः, सर्वत्राप्रतिहतपराक्रमाः, क्लेशसहाश्च| सर्वे शरीरदोषा भवन्ति ग्राम्याहारादम्ललवणकटुकक्षारशुष्कशाकमांसतिलपललपिष्टान्नभोजिनां विरूढनवशूकशमीधान्यविरुद्धासात्म्यरूक्षक्षाराभिष्यन्दिभोजिनां क्लिन्नगुरुपूतिपर्युषितभोजिनां विषमाध्यशनप्रायाणां दिवास्वप्नस्त्रीमद्यनित्यानां विषमातिमात्रव्यायामसङ्क्षोभितशरीराणां भयक्रोधशोकलोभमोहायासबहुलानाम्; अतोनिमित्तं हि शिथिलीभवन्ति मांसानि, विमुच्यन्ते सन्धयः, विदह्यते रक्तं, विष्यन्दते चानल्पं मेदः, न सन्धीयतेऽस्थिषु मज्जा, शुक्रं न प्रवर्तते, क्षयमुपैत्योजः; स एवम्भूतो ग्लायति, सीदति, निद्रातन्द्रालस्यसमन्वितो निरुत्साहः श्वसिति, असमर्थश्चेष्टानां शारीरमानसीनां, नष्टस्मृतिबुद्धिच्छायो रोगाणामधिष्ठानभूतो न सर्वमायुरवाप्नोति| तस्मादेतान् दोषानवेक्षमाणः सर्वान् यथोक्तानहितानपास्याहारविहारान् रसायनानि प्रयोक्तुमर्हतीत्युक्त्वा भगवान् पुनर्वसुरात्रेय उवाच-||३||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰਾਹਰਤ੍ਵਂ ਰਸਾਯਨਸ੍ਯ ਵੈਕਾਰਿਕਨਿਦ੍ਰਾਹਰਤ੍ਵੇਨ, ਕਿਂਵਾ ਦੇਵਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਨਿਦ੍ਰਾਰਹਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਕ੍ਸਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ਗੌਰਵਂ ਜਮ੍ਭਣਂ ਕ੍ਲਮਃ| ਨਿਦ੍ਰਾਰ੍ਤਸ੍ਯੇਵ ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍” (ਸੁ.ਸ਼ਾ.ਅ.੪) ਇਤਿ| ਅਬਦ੍ਧਮਾਂਸਮ੍ ਅਨਿਬਿਡਮਾਂਸਮ੍| ਉਤ੍ਤਮਾਨਿ ਪ੍ਰਭਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤੀਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੋਤ੍ਤਮਕਰਮ੍| ਏਵਞ੍ਜਾਤੀਯਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਨਿਪਾਤਾਨਿਯਮੋਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧੇਨ ਚਰਕੇਸ੍ਤਿ, ਸ ਮਯੂਰਵ੍ਯਂਸਕਾਦਿਪਾਠਾਦ੍ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਅਨੇਨ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੁਰਾਵਤ੍ਤਕਥਨੇਨ ਰਸਾਯਨਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤੌਤਿ| ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿ ਦੂਸਣਤ੍ਵੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਿਲਸ੍ਤੁ ਅਚੂਰ੍ਣਿਤਸ੍ਤਿਲਃ, ਪਲਲਂ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਅਤੋਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਕਾਰਣਕਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩||
Adhikarana ੩ (੪-੬) · Śloka ੬
ਆਮਲਕਾਨਾਂ ਸੁਭੂਮਿਜਾਨਾਂ ਕਾਲਜਾਨਾਮਨੁਪਹਤਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸਾਨਾਮਾਪੂਰ੍ਣਰਸਪ੍ਰਮਾਣਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕਲ੍ਕਪਾਦਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸਾਧਯੇਦਾਢਕਮ੍, ਅਤਃ ਪਰਂ ਵਿਦਾਰੀਸ੍ਵਰਸੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤੀਕਲ੍ਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ, ਅਤਃ ਪਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਬਲਾਤਿਬਲਾਕਸਾਯੇਣ ਸ਼ਤਾਵਰੀਕਲ੍ਕਸਂਯੁਕ੍ਤੇਨ; ਅਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੈਕੈਕਂ ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਂ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਰਾਜਤੇ ਮਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਸ਼ੁਚੌ ਦਢੇ ਘਤਭਾਵਿਤੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍; ਤਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍, ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਂ ਵਯੋਜਰਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ, ਸ਼੍ਰੁਤਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ, ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਰਤਿਹਤਗਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ, ਅਪਤ੍ਯਵਾਨ੍ ਭਵਤੀਤਿ||੪|| ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਬਹਚ੍ਛਰੀਰਂ ਗਿਰਿਸਾਰਸਾਰਂ ਸ੍ਥਿਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚਾਤਿਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ| ਅਧਸ੍ਯਮਨ੍ਯੈਰਤਿਕਾਨ੍ਤਰੂਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਿਪੂਜਾਸੁਖਚਿਤ੍ਤਭਾਕ੍ ਚ||੫|| ਬਲਂ ਮਹਦ੍ਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਗ੍ਰ੍ਯਾ ਸ੍ਵਰੋ ਘਨੌਘਸ੍ਤਨਿਤਾਨੁਕਾਰੀ| ਭਵਤ੍ਯਪਤ੍ਯਂ ਵਿਪੁਲਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਚ ਸਮਸ਼੍ਨਤੋ ਯੋਗਮਿਮਂ ਨਰਸ੍ਯ||੬|| (ਇਤ੍ਯਾਮਲਕਘਤਮ੍)|
आमलकानां सुभूमिजानां कालजानामनुपहतगन्धवर्णरसानामापूर्णरसप्रमाणवीर्याणां स्वरसेन पुनर्नवाकल्कपादसम्प्रयुक्तेन सर्पिषः साधयेदाढकम्, अतः परं विदारीस्वरसेन जीवन्तीकल्कसम्प्रयुक्तेन, अतः परं चतुर्गुणेन पयसा बलातिबलाकषायेण शतावरीकल्कसंयुक्तेन; अनेन क्रमेणैकैकं शतपाकं सहस्रपाकं वा शर्कराक्षौद्रचतुर्भागसम्प्रयुक्तं सौवर्णे राजते मार्तिके वा शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे स्थापयेत्; तद्यथोक्तेन विधिना यथाग्नि प्रातः प्रातः प्रयोजयेत्, जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमश्नीयात्| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतं वयोऽजरं तिष्ठति, श्रुतमवतिष्ठते, सर्वामयाः प्रशाम्यन्ति, अप्रतिहतगतिः स्त्रीषु, अपत्यवान् भवतीति||४|| भवतश्चात्र- बृहच्छरीरं गिरिसारसारं स्थिरेन्द्रियं चातिबलेन्द्रियं च| अधृष्यमन्यैरतिकान्तरूपं प्रशस्तिपूजासुखचित्तभाक् च||५|| बलं महद्वर्णविशुद्धिरग्र्या स्वरो घनौघस्तनितानुकारी| भवत्यपत्यं विपुलं स्थिरं च समश्नतो योगमिमं नरस्य||६|| (इत्यामलकघृतम्)|
🔊 Audio coming soon
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸ਼ਤਪਾਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕੈਕਪਾਕਸਾਧਨਂ ਪਥਕ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ; ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਧਾ ਪਾਕੋ ਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਲ੍ਕੋਪਲੇਪਾਦਿਨੋਪਕ੍ਸੀਣਮਪਿ ਯਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ ਤਦੇਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ, ਵਚਨਬਲਾਤ੍| ਸੌਵਰ੍ਣਾਦਿਪਾਤ੍ਰੇਸੁ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਵਰਗੁਣਤ੍ਵਮ੍, ਅਨ੍ਯਥਾ ਸਮਾਨਗੁਣਤ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਤ੍ਪਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਲਭਤ੍ਵੇਨਾਤਿਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਸੌਵਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰਂ ਨੋਪਦੇਸ਼ਮਰ੍ਹਤਿ| ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਕੁਟੀਪ੍ਰਾਵੇਸ਼ਿਕੇਨ| ਗਿਰਿਸਾਰਃ ਲੋਹਮ੍||੪-੬||
Adhikarana ੪ (੭) · Śloka ੭
ਆਮਲਕਸਹਸ੍ਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਹਸ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪਲਾਸ਼ਤਰੁਣਕ੍ਸਾਰੋਦਕੋਤ੍ਤਰਂ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍, ਤਦਨੁਗਤਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮਨਾਤਪਸ਼ੁਸ੍ਕਮਨਸ੍ਥਿ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਭ੍ਯਾਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਨੀਯ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਭਾਜਨਸ੍ਥਂ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਨ੍ਤਰ੍ਭੂਮੇਃ| ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮਗ੍ਨਿਬਲਸਮਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਖਾਦੇਤ੍, ਪੌਰ੍ਵਾਹ੍ਣਿਕਃ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨਾਪਰਾਹ੍ਣਿਕਃ, ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਹਾਰਵਿਧਿਃ| ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਜਰਂ ਵਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੭|| (ਇਤ੍ਯਾਮਲਕਾਵਲੇਹਃ)|
आमलकसहस्रं पिप्पलीसहस्रसम्प्रयुक्तं पलाशतरुणक्षारोदकोत्तरं तिष्ठेत्, तदनुगतक्षारोदकमनातपशुष्कमनस्थि चूर्णीकृतं चतुर्गुणाभ्यां मधुसर्पिर्भ्यां सन्नीय शर्कराचूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं घृतभाजनस्थं षण्मासान् स्थापयेदन्तर्भूमेः| तस्योत्तरकालमग्निबलसमां मात्रां खादेत्, पौर्वाह्णिकः प्रयोगो नापराह्णिकः, सात्म्यापेक्षश्चाहारविधिः| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||७|| (इत्यामलकावलेहः)|
🔊 Audio coming soon
ਪਲਾਸ਼ਤਰੁਣਃ ਤਰੁਣਪਲਾਸ਼ਃ; ਅਨੇਨ ਬਾਲਵਦ੍ਧਪਲਾਸ਼ਵਰ੍ਜਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸਾਰੋਦਕੋਤ੍ਤਰਮਿਤਿ ਯਥਾ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਂ ਭਾਵ੍ਯਾਦੁਪਰਿ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਪਾਦਃ| ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਫਲਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੈਤਦਪਿ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||
Adhikarana ੫ (੮) · Śloka ੮
ਆਮਲਕਚੂਰ੍ਣਾਢਕਮੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਤ੍ਰਮਾਮਲਕਸ੍ਵਰਸਪਰਿਪੀਤਂ ਮਧੁਘਤਾਢਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮੇਕੀਕਤਮਸ੍ਟਭਾਗਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਭਾਜਨਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੌ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍; ਤਦ੍ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪਥ੍ਯਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍; ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਜਰਮਾਯੁਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੮|| (ਇਤ੍ਯਾਮਲਕਚੂਰ੍ਣਮ੍)|
आमलकचूर्णाढकमेकविंशतिरात्रमामलकस्वरसपरिपीतं मधुघृताढकाभ्यां द्वाभ्यामेकीकृतमष्टभागपिप्पलीकं शर्कराचूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्मराशौ निदध्यात्; तद्वर्षान्ते सात्म्यपथ्याशी प्रयोजयेत्; अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरमायुस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||८|| (इत्यामलकचूर्णम्)|
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲਾਨ੍ਤੇ||੮||
Adhikarana ੬ (੯) · Śloka ੯
ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਾਢਕਮਾਢਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਮਧ੍ਯਰ੍ਧਾਢਕਂ ਸਿਤੋਪਲਾਯਾਃ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਮਧ੍ਵਾਢਕੈਃ ਸਡ੍ਭਿਰੇਕੀਕਤਂ ਘਤਭਾਜਨਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ਾਵਿਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯਾਵਦਾਸ਼ੀਃ||੯|| (ਇਤਿ ਵਿਡਙ੍ਗਾਵਲੇਹਃ)|
विडङ्गतण्डुलचूर्णानामाढकमाढकं पिप्पलीतण्डुलानामध्यर्धाढकं सितोपलायाः सर्पिस्तैलमध्वाढकैः षड्भिरेकीकृतं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्मराशाविति सर्वं समानं पूर्वेण यावदाशीः||९|| (इति विडङ्गावलेहः)|
🔊 Audio coming soon
ਯਾਵਦਾਸ਼ੀਰਿਤਿ ਆਸ਼ੀਃ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਃ; ਤੇਨ ‘ਤਦ੍ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਵਿਧਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੯||
Adhikarana ੭ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਾਨਾਮਾਮਲਕਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਾਰ੍ਦ੍ਰਪਲਾਸ਼ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਸਪਿਧਾਨਾਯਾਂ ਬਾਸ੍ਪਮਨੁਦ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਯਾਮਾਰਣ੍ਯਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਭਿਰੁਪਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍, ਤਾਨਿ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ੀਤਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਤਕੁਲਕਾਨ੍ਯਾਪੋਥ੍ਯਾਢਕੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਾਢਕੇਨ ਚ ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਧ੍ਯਰ੍ਧੇਨ ਚਾਢਕੇਨ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਾਢਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਮਧੁਨਃ ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਸ਼ੁਚੌ ਦਢੇ ਘਤਭਾਵਿਤੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਤ੍ਰਮ੍, ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ; ਅਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਜਰਮਾਯੁਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੦|| (ਇਤ੍ਯਾਮਲਕਾਵਲੇਹੋਪਰਃ)|
यथोक्तगुणानामामलकानां सहस्रमार्द्रपलाशद्रोण्यां सपिधानायां बाष्पमनुद्वमन्त्यामारण्यगोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्, तानि सुस्विन्नशीतान्युद्धृतकुलकान्यापोथ्याढकेन पिप्पलीचूर्णानामाढकेन च विडङ्गतण्डुलचूर्णानामध्यर्धेन चाढकेन शर्कराया द्वाभ्यां द्वाभ्यामाढकाभ्यां तैलस्य मधुनः सर्पिषश्च संयोज्य शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे स्थापयेदेकविंशतिरात्रम्, अत ऊर्ध्वं प्रयोगः; अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरमायुस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१०|| (इत्यामलकावलेहोऽपरः)|
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵੇਣੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੇਨਾਸ੍ਯ ਸਮਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੦||
Adhikarana ੮ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਧਨ੍ਵਨਿ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਸ੍ਣਮਧੁਰਮਤ੍ਤਿਕੇ ਸੁਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਵ੍ਯਪਗਤਵਿਸਸ਼੍ਵਾਪਦਪਵਨਸਲਿਲਾਗ੍ਨਿਦੋਸੇ ਕਰ੍ਸਣਵਲ੍ਮੀਕਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਚੈਤ੍ਯੋਸਰਾਵਸਥਵਰ੍ਜਿਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਰ੍ਤੁਸੁਖਪਵਨਸਲਿਲਾਦਿਤ੍ਯਸੇਵਿਤੇ ਜਾਤਾਨ੍ਯਨੁਪਹਤਾਨ੍ਯਨਧ੍ਯਾਰੂਢਾਨ੍ਯਬਾਲਾਨ੍ਯਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯਧਿਗਤਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪੁਰਾਣਪਰ੍ਣਾਨ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਾਨ੍ਯਪਰ੍ਣਾਨਿ ਤਪਸਿ ਤਪਸ੍ਯੇ ਵਾ ਮਾਸੇ ਸ਼ੁਚਿਃ ਪ੍ਰਯਤਃ ਕਤਦੇਵਾਰ੍ਚਨਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ਚਲੇ ਸੁਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਨਾਗਬਲਾਮੂਲਾਨ੍ਯੁਦ੍ਧਰੇਤ੍, ਤੇਸਾਂ ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਿਣ੍ਡਮਾਮ੍ਰਮਾਤ੍ਰਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਮਾਲੋਡ੍ਯ ਪਯਸਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍, ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨਿ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਯਸਾ, ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸਂਵਤ੍ਸਰਪ੍ਰਯੋਗਾਦਸ੍ਯ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਜਰਂ ਵਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੧|| (ਇਤਿ ਨਾਗਬਲਾਰਸਾਯਨਮ੍)|
धन्वनि कुशास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमृत्तिके वा व्यपगतविषश्वापदपवनसलिलाग्निदोषे कर्षणवल्मीकश्मशानचैत्योषरावसथवर्जिते देशे यथर्तुसुखपवनसलिलादित्यसेविते जातान्यनुपहतान्यनध्यारूढान्यबालान्यजीर्णान्यधिगतवीर्याणि शीर्णपुराणपर्णान्यसञ्जातान्यपर्णानि तपसि तपस्ये वा मासे शुचिः प्रयतः कृतदेवार्चनः स्वस्ति वाचयित्वा द्विजातीन् चले सुमुहूर्ते नागबलामूलान्युद्धरेत्, तेषां सुप्रक्षालितानां त्वक्पिण्डमाम्रमात्रमक्षमात्रं वा श्लक्ष्णपिष्टमालोड्य पयसा प्रातः प्रयोजयेत्, चूर्णीकृतानि वा पिबेत् पयसा, मधुसर्पिर्भ्यां वा संयोज्य भक्षयेत्, जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमश्नीयात्| संवत्सरप्रयोगादस्य वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||११|| (इति नागबलारसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
ਧਨ੍ਵਨੀਤਿ ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ੇ| ਕਰ੍ਸਣਂ ਹਲਾਦਿਨਾ| ਅਨਧ੍ਯਾਰੂਢਾਨੀਤਿ ਨ ਮਹਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੇਨ ਵਕ੍ਸੇਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਿ| ਤਪਸਿ ਮਾਘੇ| ਤਪਸ੍ਯੇ ਇਤਿ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ| ਚਲੇ ਸੁਮੁਹੂਰ੍ਤ ਇਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ| ਆਮ੍ਨਮਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਪਲਪਰਿਮਾਣਮ੍||੧੧||
Adhikarana ੯ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਬਲਾਤਿਬਲਾਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਧਵਤਿਨਿਸ਼ਖਦਿਰਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਸਨਸ੍ਵਰਸਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚੌਸਧਯੋ ਦਸ਼ ਨਾਗਬਲਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ| ਸ੍ਵਰਸਾਨਾਮਲਾਭੇ ਤ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਰਸਵਿਧਿਃ- ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਾਢਕਮਾਢਕਮੁਦਕਸ੍ਯਾਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਮਦਿਤਪੂਤਂ ਸ੍ਵਰਸਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍||੧੨||
बलातिबलाचन्दनागुरुधवतिनिशखदिरशिंशपासनस्वरसाः पुनर्नवान्ताश्चौषधयो दश नागबलया व्याख्याताः| स्वरसानामलाभे त्वयं स्वरसविधिः- चूर्णानामाढकमाढकमुदकस्याहोरात्रस्थितं मृदितपूतं स्वरसवत् प्रयोज्यम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਨ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਸਡ੍ਵਿਰੇਚਨਸ਼ਤਾਸ਼੍ਰਿਤੀਯੇ “ਅਮਤਾਭਯਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਮੁ(ਯੁ)ਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਸ਼੍ਵੇਤਾਤਿਰਸਾ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ ਸ੍ਥਿਰਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ” (ਸੂ.ਅ.੪) ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਨਾਗਬਲਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਇਤਿ ਨਾਗਬਲਾਵਤ੍ਤੇਸਾਮਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਬਲਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵ ਵਿਧਾਨਮ੍| ਨਾਗਬਲਾਵਦ੍ਭੋਜਨਾਦਿਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ੍ਵਰਸਾਲਾਭੇਨੁਕਲ੍ਪਮਾਹ- ਸ੍ਵਰਸਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ|| ੧੨||
Adhikarana ੧੦ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ਯਨੁਪਹਤਾਨ੍ਯਨਾਮਯਾਨ੍ਯਾਪੂਰ੍ਣਰਸਪ੍ਰਮਾਣਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਪਕ੍ਵਜਾਮ੍ਬਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨਿ ਸ਼ੁਚੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਵਾ ਮਾਸੇ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਯਵਪਲ੍ਲੇ ਮਾਸਪਲ੍ਲੇ ਵਾ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍, ਤਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਸਹਸਿ ਸਹਸ੍ਯੇ ਵਾ ਮਾਸੇ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤੁਮਾਰਭੇਤ ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰੋਪਸ੍ਕਤਸ਼ਰੀਰਃ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਸ਼ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ਯਾਪੋਥ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨਾਮ੍ਭਸਾ ਸਾਧੁ ਸਾਧਯੇਤ੍, ਤੇਸਾਂ ਰਸਮਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਪੂਤਂ ਸਪਯਸ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਮਭ੍ਯਜ੍ਯ| ਤਾਨ੍ਯੇਕੈਕਭਲ੍ਲਾਤਕੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸੇਣ ਦਸ਼ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨ੍ਯਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ, ਨਾਤਃ ਪਰਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਃ| ਪ੍ਰਯੋਗਵਿਧਾਨੇਨ ਸਹਸ੍ਰਪਰ ਏਵ ਭਲ੍ਲਾਤਕਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਸਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਯਸਾ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਾਸ਼ਨਮੁਪਚਾਰਃ, ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤੇ ਚ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਪਯਸੈਵੋਪਚਾਰਃ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਜਰਂ ਵਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੩|| (ਇਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਕ੍ਸੀਰਮ੍)|
भल्लातकान्यनुपहतान्यनामयान्यापूर्णरसप्रमाणवीर्याणि पक्वजाम्बवप्रकाशानि शुचौ शुक्रे वा मासे सङ्गृह्य यवपल्ले माषपल्ले वा निधापयेत्, तानि चतुर्मासस्थितानि सहसि सहस्ये वा मासे प्रयोक्तुमारभेत शीतस्निग्धमधुरोपस्कृतशरीरः| पूर्वं दशभल्लातकान्यापोथ्याष्टगुणेनाम्भसा साधु साधयेत्, तेषां रसमष्टभागावशेषं पूतं सपयस्कं पिबेत् सर्पिषाऽन्तर्मुखमभ्यज्य| तान्येकैकभल्लातकोत्कर्षापकर्षेण दशभल्लातकान्यात्रिंशतः प्रयोज्यानि, नातः परमुत्कर्षः| प्रयोगविधानेन सहस्रपर एव भल्लातकप्रयोगः| जीर्णे च ससर्पिषा पयसा शालिषष्टिकाशनमुपचारः, प्रयोगान्ते च द्विस्तावत् पयसैवोपचारः| तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१३|| (इति भल्लातकक्षीरम्)|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਚਿਃ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤੁ ਆਸਾਢਃ, ਸਹ ਆਗ੍ਰਹਾਯਣਃ, ਸਹਸ੍ਯਃ ਪੌਸਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਮਾਸਚਤੁਸ੍ਟਯਸ੍ਥਿਤਂ ਯਵਪਲ੍ਲਾਦੌ ਉਦ੍ਧਤਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤ ਏਵ ਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਗੁਣਯੁਕ੍ਤੇ| ਮੁਖਦਾਹਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਮਭ੍ਯਜ੍ਯੇਤਿ| ਨਾਤਃ ਪਰਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਪਰੇਣ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ| ਸਹਸ੍ਰਪਰੋ ਭਲ੍ਲਾਤਕਪ੍ਰਯੋਗ ਇਤਿ ਉਪਯੁਕ੍ਤਭਲ੍ਲਾਤਕਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਯਾ ਯਦਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਤਦੈਵੋਪਰਮਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਸਹਸ੍ਰਾਦਰ੍ਵਾਗਪਿ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਭਵਤ੍ਯੇਵ| ਸਹਸ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪੂਰਣਂ ਚੇਹੈਕੇਨ ਵਰ੍ਧਨਹ੍ਰਾਸਕ੍ਰਮੇਣ ਨ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਪੁਨਰਾਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਯਥਾ ਹਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਪ੍ਰਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸਹਸ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪੂਰਣਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਕਤ੍ਵਾ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਅਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਸ਼ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਸਮਂ ਵਿਰੋਧਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਗਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਨਾਤਿਸਙ੍ਗਤਮ੍| ਕਿਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰੋਪਯੋਗੋ ਵਿਹਿਤਃ, ਅਤ੍ਰ ਸਹਸ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ; ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸਯੋਨ੍ਯ ਏਵ ਸ ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਅਯਂ ਤੁ ਰਸਾਯਨਵਿਸਯਃ||੧੩||
Adhikarana ੧੧ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤਾਨਾਂ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਵੇਦਨਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਾਵਾਕਣ੍ਠਂ ਨਿਖਾਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਿਤਸ੍ਯ ਦਢਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯਾਰੋਪ੍ਯੋਡੁਪੇਨਾਪਿਧਾਯ ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕਾਵਲਿਪ੍ਤਂ ਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਭਿਰੁਪਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍; ਤੇਸਾਂ ਯਃ ਸ੍ਵਰਸਃ ਕੁਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਤ, ਤਮਸ੍ਟਭਾਗਮਧੁਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਘਤਮਦ੍ਯਾਤ੍; ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਜਰਂ ਵਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੪|| (ਇਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍)|
भल्लातकानां जर्जरीकृतानां पिष्टस्वेदनं पूरयित्वा भूमावाकण्ठं निखातस्य स्नेहभावितस्य दृढस्योपरि कुम्भस्यारोप्योडुपेनापिधाय कृष्णमृत्तिकावलिप्तं गोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्; तेषां यः स्वरसः कुम्भं प्रपद्येत, तमष्टभागमधुसम्प्रयुक्तं द्विगुणघृतमद्यात्; तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति समानं पूर्वेण||१४|| (इति भल्लातकक्षौद्रम्)|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਵੇਦਨਂ ਤਤ੍, ਯਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਿਸ੍ਟਕਮੁਪਸ੍ਵੇਦ੍ਯਤੇ; ਤਦੁਪਰਿ ਯਤ੍ ਪਿਧਾਨਪਾਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚੇਹ ਸਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ਅਨ੍ਯਥੋਪਰਿਸ੍ਥਭਲ੍ਲਾਤਕਤਾਪਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਾਧੋ ਯਾਤਿ||੧੪||
Adhikarana ੧੨ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲਪਾਤ੍ਰਂ ਸਪਯਸ੍ਕਂ ਮਧੁਕੇਨ ਕਲ੍ਕੇਨਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੫|| (ਇਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲਮ੍)|
भल्लातकतैलपात्रं सपयस्कं मधुकेन कल्केनाक्षमात्रेण शतपाकं कुर्यादिति समानं पूर्वेण||१५|| (इति भल्लातकतैलम्)|
🔊 Audio coming soon
ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲਮਿਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਗਹੀਤੋ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਨੇਹਃ||੧੫||
Adhikarana ੧੩ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਭਲ੍ਲਾਤਕਸਰ੍ਪਿਃ , ਭਲ੍ਲਾਤਕਕ੍ਸੀਰਂ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਗੁਡਭਲ੍ਲਾਤਕਂ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਯੂਸਃ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲਂ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਪਲਲਂ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਸਕ੍ਤਵਃ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਲਵਣਂ, ਭਲ੍ਲਾਤਕਤਰ੍ਪਣਮ੍, ਇਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ||੧੬||
भल्लातकसर्पिः , भल्लातकक्षीरं, भल्लातकक्षौद्रं, गुडभल्लातकं, भल्लातकयूषः, भल्लातकतैलं, भल्लातकपललं, भल्लातकसक्तवः, भल्लातकलवणं, भल्लातकतर्पणम्, इति भल्लातकविधानमुक्तं भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
ਭਲ੍ਲਾਤਕਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਯੋ ਦਸ਼ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕੇਨ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਭਲ੍ਲਾਤਕਸਂਯੁਕ੍ਤਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ ਚ ਘਤਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੁਡਯੂਸਤੈਲਪਲਲਸਕ੍ਤੁਲਵਣਤਰ੍ਪਣਾਨਿ” ਇਤਿ| ਏਵਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੀਰਯੂਸਤੈਲਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕੇਨ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਲਲਸਕ੍ਤੁਤਰ੍ਪਣਾਨਾਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕੇਨ ਯੋਗਃ, ਗੁਡਲਵਣਯੋਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸਂਯੋਗੋ ਵਾ| ਲਵਣੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਪਕ੍ਸੇ ਹਿ ਲਵਣਸਮਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਮਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਦਗ੍ਧਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਭਲ੍ਲਾਤਕੇਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਇਹ ਸਕ੍ਤੁਪ੍ਰਯੋਗੋਦ੍ਰਵੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਕਰ੍ਮਣਾ ਭੇਦਨੀਯਃ||੧੬||
Adhikarana ੧੪ (੧੭-੨੨) · Śloka ੨੨
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਪਾਕੀਨ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਾਨਿ ਚ| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਥਾਵਿਧਿ||੧੭|| ਏਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧਾਸ੍ਤ੍ਵੇਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਰੋਗਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੮|| ਕਫਜੋ ਨ ਸ ਰੋਗੋਸ੍ਤਿ ਨ ਵਿਬਨ੍ਧੋਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ| ਯਂ ਨ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਹਨ੍ਯਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੯|| (ਇਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਿਃ)| ਪ੍ਰਾਣਕਾਮਾਃ ਪੁਰਾ ਜੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਾਦ੍ਯਾ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਰਸਾਯਨੈਃ ਸ਼ਿਵੈਰੇਤੈਰ੍ਬਭੂਵੁਰਮਿਤਾਯੁਸਃ||੨੦|| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਤਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਧ੍ਯਾਨਮੇਵ ਚ| ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸੋ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਗਤਾਃ||੨੧|| ਤਸ੍ਮਾਦਾਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੈਃ ਸੁਖਾਰ੍ਥਿਭਿਃ| ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਃ ਸੇਵ੍ਯੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤੈਃ||੨੨||
भवन्ति चात्र- भल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च| भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि||१७|| एते दशविधास्त्वेषां प्रयोगाः परिकीर्तिताः| रोगप्रकृतिसात्म्यज्ञस्तान् प्रयोगान् प्रकल्पयेत्||१८|| कफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन| यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रं मेधाग्निवर्धनम्||१९|| (इति भल्लातकविधिः)| प्राणकामाः पुरा जीर्णाश्च्यवनाद्या महर्षयः| रसायनैः शिवैरेतैर्बभूवुरमितायुषः||२०|| ब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यमध्यात्मध्यानमेव च| दीर्घायुषो यथाकामं सम्भृत्य त्रिदिवं गताः||२१|| तस्मादायुःप्रकर्षार्थं प्राणकामैः सुखार्थिभिः| रसायनविधिः सेव्यो विधिवत्सुसमाहितैः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਸਮਾਨੀਤਿ ਦਾਹਸ੍ਫੋਟਕਰ੍ਤਤਯਾ| ਸਮ੍ਭਤ੍ਯੇਤਿ ਨਿਸ੍ਪਾਦ੍ਯ||੧੭-੨੨||
Adhikarana ੧੫ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਭੂਤਹਿਤੈਸਿਣਾ| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ||੨੩||
तत्र श्लोकः- रसायनानां संयोगाः सिद्धा भूतहितैषिणा| निर्दिष्टाः प्राणकामीये सप्तत्रिंशन्महर्षिणा ||२३||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦਾਨੁਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾ ਉਕ੍ਤਾਃ; ਤਤ੍ਰ ਬਲਾਦਿਭਿਰਸ੍ਟਾਭਿਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਭਿਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ, ਅਪਰੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਹਤਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਏਵ||੨੩||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੨
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯੋ ਨਾਮ ਰਸਾਯਨਪਾਦੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ||੨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने रसायनाध्याये प्राणकामीयो नाम रसायनपादो द्वितीयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰਾਣਕਾਮੀਯੋ ਨਾਮ ਰਸਾਯਨਪਾਦੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ||੨||