Adhikarana അഥ വിഷോപദ്രവപ്രതിഷേധോ നാമ സപ്തചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ, അധ്യായപ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ വിഷോപദ്രവപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो विषोपद्रवप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഷാണാം തദ്രോഗാണാഞ്ച നിര്ണയം കൃത്വാ വിഷേ യ ഉപദ്രവാസ്താംസ്തച്ചികിത്സാഞ്ച പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ|| ൧||
Adhikarana വിഷോപദ്രവാഃ (൨) · Śloka ൨
ജ്വരകാസവമിശ്വാസഹിധ്മാതൃഷ്ണാऽതിമൂര്ച്ഛനമ്| വിശോ ഭേദോऽതികാഠിന്യമാനാഹോ ബസ്തിമൂര്ദ്ധരുക്| ശ്വയഥുഃ പൂതദംശത്വം രക്തസ്രാവോ വിഷാനിലഃ| ഇതി ഷോഡശ നിര്ദിഷ്ടാഃ വിഷാര്ത്താനാമുപദ്രവാഃ| ഗച്ഛന്ത്യുപേക്ഷിതാ നാശം യൈര്ജുഷ്ടാ വിഷരോഗിണഃ||൨||
ज्वरकासवमिश्वासहिध्मातृष्णाऽतिमूर्च्छनम्| विशो भेदोऽतिकाठिन्यमानाहो बस्तिमूर्द्धरुक्| श्वयथुः पूतदंशत्वं रक्तस्रावो विषानिलः| इति षोडश निर्दिष्टाः विषार्त्तानामुपद्रवाः| गच्छन्त्युपेक्षिता नाशं यैर्जुष्टा विषरोगिणः||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജ്വരാദയഃ ഷോഡശ വിഷാര്ത്താനാമുപദ്രവാ നിര്ദിഷ്ടാഃ| ഉപേക്ഷിതാ അചികിത്സിതാഃ സന്തോ വിഷരോഗിണോ യൈരുപദ്രവൈര്ജുഷ്ടാ നാശം ഗച്ഛന്തി|| ൨||
Adhikarana രാജവൃക്ഷാദിക്വാഥഃ ജ്വരേ (൩) · Śloka ൩
രാജവൃക്ഷഫലോശീരകാശ്മര്യഘനപദ്മകാത്| ക്വാഥഃ സശര്കരാക്ഷൌദ്രോ വിഷജ്വരഹരഃ പരമ്||൩||
राजवृक्षफलोशीरकाश्मर्यघनपद्मकात्| क्वाथः सशर्कराक्षौद्रो विषज्वरहरः परम्||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രാജവൃക്ഷ ഇത്യാദിനാ ജ്വരാദീനാം ക്രമേണ ചികിത്സാ രാജവൃക്ഷഫലാദിക്വാഥഃ സുബോധഃ|| ൩||
Adhikarana ജ്വരാദൌ യോഗാന്തരാണി (൪) · Śloka ൪
പീതാ തണ്ഡുലതോയേന കടുകാ സസിതോപലാ| വിഷജ്വരഹരാऽജാജീ ജീവകര്ഷഭകോത്പലമ്| കോലമജ്ജസിതാധാന്യഭാര്ങ്ഗീ യഷ്ട്യാഹ്വകേസരമ്| വിഷജ്വരവമിശ്വാസകാസതൃഷ്ണാനിബര്ഹണമ്| ത്രിഫലാരഗ്വധവ്യാഘ്രീക്വാഥോ ജ്വരവിബന്ധജിത്| ബാലബില്വവചാമുസ്താകഷായഃ സപുനര്നവഃ| ജ്വരാഗ്നിസാദശ്വയഥൂന്നിഹന്തി വിഷസമ്ഭവാന്||൪||
पीता तण्डुलतोयेन कटुका ससितोपला| विषज्वरहराऽजाजी जीवकर्षभकोत्पलम्| कोलमज्जसिताधान्यभार्ङ्गी यष्ट्याह्वकेसरम्| विषज्वरवमिश्वासकासतृष्णानिबर्हणम्| त्रिफलारग्वधव्याघ्रीक्वाथो ज्वरविबन्धजित्| बालबिल्ववचामुस्ताकषायः सपुनर्नवः| ज्वराग्निसादश्वयथून्निहन्ति विषसम्भवान्||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സശര്കരാ കടുകാ തണ്ഡുലതോയേന പീതാ വിഷജ്വരഹരാ ഭവതി| അജാജ്യാദികേസരാന്തം വിഷജ്വരാദിനിബര്ഹണമ്| ത്രിഫലാദിക്വാഥേ ജ്വരവിബന്ധജിത്| ബാലബില്വാദികഷായഃ പുനര്നവായുക്തോ വിഷസമ്ഭവാന് ജ്വരാദീന് നിഹന്തി|| ൪||
Adhikarana വൈദേഹികാദി ശ്വാസകാസജ്വരേ (൫) · Śloka ൫
വൈദേഹികാരാമഠകം കപിത്ഥരസസൈന്ധവമ്| സസിതാമാക്ഷികം ലീഢം ശ്വാസകാസജ്വരാപഹമ്||൫||
वैदेहिकारामठकं कपित्थरससैन्धवम्| ससितामाक्षिकं लीढं श्वासकासज्वरापहम्||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വൈദേഹികാദികം ശ്വാസാദ്യപഹരമ്| വൈദേഹികാ പിപ്പലീ| രാമഠകം ഹിങ്ഗു| ഇതി ജ്വരേ|| ൫||
Adhikarana വിഷകാസചികിത്സാ (൬) · Śloka ൬
സദ്രാക്ഷാനാഗരാം കൃഷ്ണാമഥവാ സവരാഘനാമ്| ലീഡ്വാജ്യമധുനാ കാസാന്മുച്യതേ വിഷസമ്ഭവാത്| സപാഠാഞ്ജനമഞ്ജിഷ്ഠാദ്വിനിശാമധുകം തഥാ| യഷ്ട്യാഹ്വമമ്ഭസാ പീത്വാ||൬||
सद्राक्षानागरां कृष्णामथवा सवराघनाम्| लीड्वाज्यमधुना कासान्मुच्यते विषसम्भवात्| सपाठाञ्जनमञ्जिष्ठाद्विनिशामधुकं तथा| यष्ट्याह्वमम्भसा पीत्वा||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃഷ്ണാം പിപ്പലീം ദ്രാക്ഷാനാഗരാഭ്യാം യുക്താം മധുസര്പിഷാ ലീഢ്വാ വിഷസമ്ഭവാന് കാസാന് മുച്യതേ| അഥവാ സവരാഘനാം കൃഷ്ണാം മധ്വാജ്യേന ലീഢ്വാ| അഥവാ പാഠാദിയുക്താം കൃഷ്ണാമ്| തഥാ യഷ്ട്യാഹ്വമമ്ഭസാ പീത്വാ വിഷസമ്ഭവാത് കാസാദ്വിമുച്യതേ| ഇതി കാസേ|| ൬||
Adhikarana വിഷവമീചികിത്സാ (൭) · Śloka ൭
ംഅരിചൈരവചൂര്ണിതമ്| വിഷവമ്യാം പിബേത്ക്വാഥം ബില്വമൂലാദ്രജോऽഥവാ| ധാത്രീപരുഷകദ്രാക്ഷാമധുകം പയസാ ദ്രുതമ്| വേല്ലാഗ്ര്യാഞ്ജനസോശീരയഷ്ട്യൈലാകണകേസരമ്| ലിഹ്യാന്മരിചകുമ്ഭീം വാ ഘൃതപുഷ്പരസദ്രുതാമ്| ക്ഷീരിവൃക്ഷാങ്കുരക്ഷൌദ്രസിതാസ്തൃഡ്വമഥുച്ഛിദഃ| ജീര്ണശാല്യോദനം ക്ഷൌദ്രം ക്ഷീരം ചന്ദനസാധിതമ്| ശീതാമ്ഭോऽനുപിബേദ് ഭുക്ത്വാ വിഷച്ഛര്ദിമപോഹതി||൭||
ंअरिचैरवचूर्णितम्| विषवम्यां पिबेत्क्वाथं बिल्वमूलाद्रजोऽथवा| धात्रीपरुषकद्राक्षामधुकं पयसा द्रुतम्| वेल्लाग्र्याञ्जनसोशीरयष्ट्यैलाकणकेसरम्| लिह्यान्मरिचकुम्भीं वा घृतपुष्परसद्रुताम्| क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्षौद्रसितास्तृड्वमथुच्छिदः| जीर्णशाल्योदनं क्षौद्रं क्षीरं चन्दनसाधितम्| शीताम्भोऽनुपिबेद् भुक्त्वा विषच्छर्दिमपोहति||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബില്വമൂലാത് ക്വാഥം മരിചൈരവചൂര്ണിതം വിഷവമ്യാം പിബേത്| അഥവാ ബില്വമൂലാദ്രജശ്ചൂര്ണം ധാത്ര്യാദികം ച പയസാ ക്ഷീരേണ ദ്രുതം ഗൃഹീതദ്രവത്വം പിബേത്| വേല്ലാദികം കേസരാന്തം ഘൃതപുഷ്പരസദ്രുതം ലിഹ്യാത്| പുഷ്പരസോ മാക്ഷികമ്| മരിചകുമ്ഭീം വാ ഘൃതാദിദ്രുതാമ്| കുമ്ഭീ ദ്രവന്തീ| ക്ഷീരിവൃക്ഷാങ്കുരാദീനി തൃഷം വമഥും ച ഛിന്ദന്തി| ജീര്ണശാല്യോദനാദികം ഭുക്ത്വാ ശീതാമ്ഭോऽനു പിബേത് വിഷജാം ഛര്ദിമപോഹതി| ഇതി വിഷജവമ്യാമ്|| ൭||
Adhikarana വിഷജശ്വാസേ ചികിത്സാ (൮) · Śloka ൮
തൈലഗോവിഡ്രസക്ഷൌദ്രൈര്ലിഹ്യാത് കൃഷ്ണാപ്രിയങ്ഗുകേ| ശ്വാസീ ക്ഷൌദ്രേണ വാ ദ്രാക്ഷാശൃങ്ഗീമാഗധികാസിതാഃ| ഗുഡനാഗരവൈദേഹീവിജയാമലകാനി വാ||൮||
तैलगोविड्रसक्षौद्रैर्लिह्यात् कृष्णाप्रियङ्गुके| श्वासी क्षौद्रेण वा द्राक्षाशृङ्गीमागधिकासिताः| गुडनागरवैदेहीविजयामलकानि वा||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഷശ്വാസീ പിപ്പലീപ്രിയങ്ഗുകേ തൈലാദിഭിര്ലിഹ്യാത്| അഥവാ ദ്രാക്ഷാദിസിതാന്തം ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹ്യാത്| അഥവാ ഗുഡാദികമാമലകാന്തം ക്ഷൌദ്രേണ| ഇതി വിഷജേ ശ്വാസേ|| ൮||
Adhikarana വിഷജഹിധ്മായാം ചികിത്സാ (൯) · Śloka ൯
ഹിധ്മായാം ശങ്ഖകനകകടുകാസ്വര്ണഗൈരികമ്| വേല്ലശുണ്ഠീകണോശീരരജനീദ്വിതയാനി വാ| ലിഹ്യാദ്വാ വ്യോഷമൃദ്വീകാം ബീജപൂരരസേന വാ| സക്ഷൌദ്രം വാലകരജഃ ക്വാഥം വാ സഗുഡം പിബേത്| വിശ്വഭേഷജഗായത്രീഹരിദ്രാമരദാരുജമ്| ദന്തീന്ദ്രവാരുണീദ്വീപീകല്കം സൌവീരകേണ വാ||൯||
हिध्मायां शङ्खकनककटुकास्वर्णगैरिकम्| वेल्लशुण्ठीकणोशीररजनीद्वितयानि वा| लिह्याद्वा व्योषमृद्वीकां बीजपूररसेन वा| सक्षौद्रं वालकरजः क्वाथं वा सगुडं पिबेत्| विश्वभेषजगायत्रीहरिद्रामरदारुजम्| दन्तीन्द्रवारुणीद्वीपीकल्कं सौवीरकेण वा||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഹിധ്മായാം ശങ്ഖാദികം സ്വര്ണഗൈരികാന്തം ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹ്യാത്| അഥവാ വേല്ലാദികം രജനീദ്വയാന്തമ്| തഥാ വ്യോഷം മൃദ്വീകാം ച ക്ഷൌദ്രേണ ബീജപൂരരസേന വാ ലിഹ്യാത്| സക്ഷൌദ്രം ച വാലകസ്യ രജശ്ചൂര്ണം ലിഹ്യാത്| അഥവാ വിശ്വഭേഷജാദികം ക്വാഥം സഗുഡം പിബേത്| അഥവാ ദന്ത്യാദീനാം കല്കം സൌവീരകേണ കാഞ്ജികേന പിബേത്| ഇതി ഹിധ്മായാമ്|| ൯||
Adhikarana വിഷജതൃണ്മൂര്ച്ഛയോഃ ചികിത്സാ (൧൦) · Śloka ൧൦
തൃണ്മൂര്ച്ഛയോരാശിരസോ ലേപസേകാ ഹിമാ ഹിതാഃ| അമ്ഭോജനാലകുസുമചന്ദനോശീരമൌക്തികൈഃ| വൈഹായസസിതാതോയക്ഷീരാജ്യേക്ഷുരസാപ്ലുതൈഃ| വീജനം താലവൃന്തേന ശീതേ സികതിലേ സ്ഥിതിഃ| കമലോത്പലകിഞ്ജല്കപടലാവൃതവാരിഷു| വിഷതൃഡ്ദാഹമൂര്ച്ഛാഘ്നം സരസീഷ്വവഗാഹനമ്||൧൦||
तृण्मूर्च्छयोराशिरसो लेपसेका हिमा हिताः| अम्भोजनालकुसुमचन्दनोशीरमौक्तिकैः| वैहायससितातोयक्षीराज्येक्षुरसाप्लुतैः| वीजनं तालवृन्तेन शीते सिकतिले स्थितिः| कमलोत्पलकिञ्जल्कपटलावृतवारिषु| विषतृड्दाहमूर्च्छाघ्नं सरसीष्ववगाहनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തൃഷി മൂര്ച്ഛായാം ചാശിരസഃ സര്വാങ്ഗേ ഹിമാ ലേപസേകാ ഹിതാഃ| കൈരിത്യാഹ-അമ്ഭോജനാലാദിഭിര്വൈഹായസസിതാതോയാദിപ്ലുതൈഃ| വൈഹായസമാന്തരിക്ഷം തോയം സിതാതോയം ച| താലവൃന്തേനോത്ക്ഷേപകേണ വീജനം ഹിതമ്| ശീതേ സികതാവതി ച ദേശേ സ്ഥിതിഃ| കമലാദിപടലേന തത്സമൂഹേനാവൃതം വാരി യാസു താസു സരസീസു മഹത്സു സരസ്വവഗാഹനം വിഷതൃഡാദിഘ്നമ്| ഇതി തൃണ്മൂര്ച്ഛയോഃ|| ൧൦||
Adhikarana തൃഷ്ണായാം വിശേഷേണ ചികിത്സാ (൧൧) · Śloka ൧൧
വിഷവേഗസമുത്ഥായാം തൃഷ്ണായാം ലാജതര്പണമ്| ശര്കരാദാഡിമക്ഷൌദ്രസലിലാപ്ലാവിതം പിബേത്| വടവേതസജമ്ബ്വാമ്രസേവ്യതോയം ച ശീതലമ്||൧൧||
विषवेगसमुत्थायां तृष्णायां लाजतर्पणम्| शर्करादाडिमक्षौद्रसलिलाप्लावितं पिबेत्| वटवेतसजम्ब्वाम्रसेव्यतोयं च शीतलम्||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തൃഷ്ണായാം വിശേഷമാഹ-വിഷ വേഗേത്യാദി|സുബോധമ്| വടാദിഭിഃ സിദ്ധം ച ശീതലം പിബേത്|| ൧൧||
Adhikarana വിഷജാതിസാരേ ചികിത്സാ (൧൨) · Śloka ൧൨
ഭൂനിമ്ബമുസ്തകടുകാത്രായന്തീന്ദ്രയവാന് സമാന്| ദ്വൌ ഭാഗൌ ചിത്രകാദഷ്ടൌ കുടജാദ്വാരിണാ പിബേത്| വിഷാതിസാരോദാവര്തകാസശ്വാസജ്വരാപഹമ്| ലോധ്രമോചരസാമ്ബഷ്ഠാധാതകീസ്തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| സമാക്ഷികാ പിബേത്തദ്വന്നാഗരാതിവിഷാഭയാഃ| സധാതകീഃ സകുടജാഃ സാഞ്ജനാഃ ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണിതാഃ| പാഠാനാഗരചൂര്ണം വാ ദധ്നാ യുക്തം സമാക്ഷികമ്||൧൨||
भूनिम्बमुस्तकटुकात्रायन्तीन्द्रयवान् समान्| द्वौ भागौ चित्रकादष्टौ कुटजाद्वारिणा पिबेत्| विषातिसारोदावर्तकासश्वासज्वरापहम्| लोध्रमोचरसाम्बष्ठाधातकीस्तण्डुलाम्बुना| समाक्षिका पिबेत्तद्वन्नागरातिविषाभयाः| सधातकीः सकुटजाः साञ्जनाः श्लक्ष्णचूर्णिताः| पाठानागरचूर्णं वा दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അതിസാരസ്യ ചികിത്സാമാഹ-ഭൂനിമ്ബേത്യാദി| ഭൂനിമ്ബാദീനി പഞ്ച സമാനി ചിത്രകസ്യ ദ്വൌ ഭാഗാവയവദ്രവ്യാപേക്ഷയാ| തഥൈവ കുടജാദഷ്ടൌ ഭാഗാഃ| ഏതദ്വാരിണാ പിബേദ്വിഷഹേത്വതീസാരാദ്യപഹമ്| ലോധ്രാദികം സമാക്ഷികം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ പിബേത്| നാഗരാദ്യഞ്ജനാന്തം തദ്വദിതി സമാക്ഷികം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ പിബേത്| അഥവാ പാഠാദിചൂര്ണം സമാക്ഷികം ദധ്നാ യുക്തം പിബേത്| ഇതി വിഷജാതിസാരേ|| ൧൨||
Adhikarana ബസ്തിരുഗാദിഷു ചികിത്സാ (൧൩) · Śloka ൧൩
ബസ്തിരുഗ്വര്തനാഹേഷു ഫലവര്തിം പ്രയോജയേത്| സാരഗ്വധാം സത്രിവൃതാം സോപകുല്യാം ഹരീതകീമ്| പിബേദ് ഘൃതേന സക്ഷൌദ്രാം ബസ്തിശൂലാദിനാശിനീമ്| ഗൃഹധൂമനതശ്യാമാനീലിനീതണ്ഡുലീയകൈഃ| സിദ്ധം വാജ്യം തഥാऽസിദ്ധം വരാക്വാഥത്രിവൃദ്യുതമ്||൧൩||
बस्तिरुग्वर्तनाहेषु फलवर्तिं प्रयोजयेत्| सारग्वधां सत्रिवृतां सोपकुल्यां हरीतकीम्| पिबेद् घृतेन सक्षौद्रां बस्तिशूलादिनाशिनीम्| गृहधूमनतश्यामानीलिनीतण्डुलीयकैः| सिद्धं वाज्यं तथाऽसिद्धं वराक्वाथत्रिवृद्युतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബസ്തിരുഗാദിഷു ഉദാവര്തചികിത്സിതോക്താം ഫലവര്തിം പ്രയോജയേത്| വര്ത ഉദാവര്തഃ (വിശോऽതികാഠിന്യമ്) നാഹ ആനാഹഃ| ആരഗ്വധാദിത്രയേണ പൃഥഗ്യുക്താം ഹരീതകീം സക്ഷൌദ്രാം ഘൃതേന പിബേദ് ബസ്തിശൂലാദിനാശിനീമ്| ഗൃഹധൂമാദിഭിഃ സിദ്ധമാജ്യം പിബേത്| അസിദ്ധമേവ വാ ഘൃതം ത്രിഫലാക്വാഥേന ത്രിവൃതാ ച സംയുക്തം പിബേത്| ഇതി ബസ്തിരുഗാദിഷു|| ൧൩||
Adhikarana മൂര്ദ്ധരുജി ചികിത്സാ (൧൪) · Śloka ൧൪
കാകോലീക്ഷീരിവൃദ്വാത്വഗ്ദ്രാക്ഷായഷ്ട്യാഹ്വശര്കരാഃ| നസ്യം വിഷശിരോരുഗ്ഘ്നം സംയോജ്യം ശീതവാരിണാ||൧൪||
काकोलीक्षीरिवृद्वात्वग्द्राक्षायष्ट्याह्वशर्कराः| नस्यं विषशिरोरुग्घ्नं संयोज्यं शीतवारिणा||१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കാകോല്യാദിനസ്യം വിഷശിരോരുഗ്ഘ്നമ്| സുബോധമ്| ഇതി മൂര്ദ്ധരുജി||
Adhikarana വിഷജശ്വയഥൌ ചികിത്സാ (൧൫) · Śloka ൧൫
ശ്വയഥൌ ശുദ്ധകോഷ്ഠസ്യ പയഃപാനേ ഹിതം ശൃതമ്| വിശ്വഭേഷജവൈദേഹീകടുകാദേവദാരുഭിഃ| സുരസാമൂലകല്കൈര്വാ ഛാഗം വാ പിപ്പലീശൃതമ്| ത്രിഫലായാഃ കഷായേണ ത്രിവൃതാ ഭാവിതാ ത്ര്യഹമ്| ആലോഡ്യ സര്പിഷാ പീതാ വിഷശ്വയഥുനാശിനീ| മധുവേല്ലവരാവ്യോഷസുരാഹ്വോശീരപദ്മകൈഃ| വിഷശ്വയഥുജില്ലേപസ്തഥാ സ്വാദുകഷായകൈഃ| ശിരീഷപുഷ്പാऽഹിശിരോനതകുഷ്ഠൈര്ഘൃതാന്വിതഃ| ധൂപോऽഗദഃ ശ്വയഥുജിത്സമസ്തവിഷനാശനഃ||൧൫||
श्वयथौ शुद्धकोष्ठस्य पयःपाने हितं शृतम्| विश्वभेषजवैदेहीकटुकादेवदारुभिः| सुरसामूलकल्कैर्वा छागं वा पिप्पलीशृतम्| त्रिफलायाः कषायेण त्रिवृता भाविता त्र्यहम्| आलोड्य सर्पिषा पीता विषश्वयथुनाशिनी| मधुवेल्लवराव्योषसुराह्वोशीरपद्मकैः| विषश्वयथुजिल्लेपस्तथा स्वादुकषायकैः| शिरीषपुष्पाऽहिशिरोनतकुष्ठैर्घृतान्वितः| धूपोऽगदः श्वयथुजित्समस्तविषनाशनः||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഷജേ ശ്വയഥൌ വമനവിരേചനാഭ്യാം ശുദ്ധകോഷ്ഠസ്യ വിശ്വഭേഷജാദിഭിഃ ശൃതം പയഃ ക്ഷീരം പാനേ ഹിതമ്| അഥവാ സുരസാമൂലകല്കൈഃ ശൃതം പയഃ പാനേ ഹിതമ്| അഥവാ പിപ്പലീശൃതം ഛാഗം പയഃ| ത്രിഫലാക്വാഥേന ത്ര്യഹം ഭാവിതാ യാ ത്രിവൃതാ സാ ഘൃതേനാലോഡ്യ പീതാ ശ്വയഥുനാശിനീ| മധ്വാദിഭിഃ പദ്മകാന്തൈര്ലേപോ വിഷശ്വയഥുജിത്| തഥാ മധുരൈഃ കഷായൈശ്ച ദ്രവ്യൈഃ| ശിരീഷപുഷ്പാദിഭിര്ഘൃതാന്വിതോ ധൂപഃ ശ്വയഥുജിദഗദഃ സര്വവിഷാണാം നാശനഃ| അഹിശിരഃ സര്പോത്തമാങ്ഗമ്| ഇതി ശ്വയഥൌ|| ൧൫||
Adhikarana പൂതിദംശേ ചികിത്സാ (൧൬) · Śloka ൧൬
അല്പേനാപ്യപചാരേണ ദംശഃ പൂതിത്വമശ്നുതേ| പ്രായോ ന സഹതേ തീക്ഷ്ണമുഷ്ണം വാ ഭേഷജം വിഷമ്| മധുരസ്നിഗ്ധശീതാനി യുഞ്ജ്യാത്തസ്മാദ്വിഷവ്രണേ| സേകാലേപാംശ്ച സക്ഷീരൈഃ കഷായൈഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷജൈഃ| ന്യഗ്രോധശൃങ്ഗമധുകതിലസര്ഷപസൈന്ധവമ്| സാഭയാ നിമ്ബപത്രാജ്യം ദംശപൂതിത്വനാശനമ്| കര്ണികാപാതനം ശ്രേഷ്ഠം വിഷവ്രണവിനാശനമ്||൧൬||
अल्पेनाप्यपचारेण दंशः पूतित्वमश्नुते| प्रायो न सहते तीक्ष्णमुष्णं वा भेषजं विषम्| मधुरस्निग्धशीतानि युञ्ज्यात्तस्माद्विषव्रणे| सेकालेपांश्च सक्षीरैः कषायैः क्षीरिवृक्षजैः| न्यग्रोधशृङ्गमधुकतिलसर्षपसैन्धवम्| साभया निम्बपत्राज्यं दंशपूतित्वनाशनम्| कर्णिकापातनं श्रेष्ठं विषव्रणविनाशनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഷവ്രണേ മധുരാദിപ്രയോഗായ അല്പേനേത്യാദിഹേതുഃ| ക്ഷീരിവൃക്ഷാണാം കഷായൈര്ദ്രവൈഃ ക്ഷീരസംയുക്തൈഃ സേകാനാലേപാംശ്ച യുഞ്ജ്യാത്| ന്യഗ്രോധശൃങ്ഗാദികം ദംശപൂതിത്വനാശനാദിഗുണത്രയയുക്തമ്| ഇതി പൂതിദംശത്വേ|| ൧൬||
Adhikarana രക്തസ്രാവേ ചികിത്സാ (൧൭) · Śloka ൧൭
രക്തേ സ്രവത്യതിഭൃശം ഘൃതം സമരിചം പിബേത്| തണ്ഡുലീയകമൂലേന സിതയാ വാ സമന്വിതമ്| ദംശം പ്രലേപയേച്ചാസ്യ ദാര്വ്യാസു ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടയാ| സിതോപലാക്ഷൌദ്രകൃതച്ഛാഗദുഗ്ധാനി നാവനമ്| ശമീകല്കം പിബേച്ഛ്ലക്ഷ്ണമങ്ഗം ലിമ്പേദ്വിശാലയാ| നാവനേ ഹേമശുക്ലാ ച തതഃ ശാമ്യതി ശോണിതമ്||൧൭||
रक्ते स्रवत्यतिभृशं घृतं समरिचं पिबेत्| तण्डुलीयकमूलेन सितया वा समन्वितम्| दंशं प्रलेपयेच्चास्य दार्व्यासु श्लक्ष्णपिष्टया| सितोपलाक्षौद्रकृतच्छागदुग्धानि नावनम्| शमीकल्कं पिबेच्छ्लक्ष्णमङ्गं लिम्पेद्विशालया| नावने हेमशुक्ला च ततः शाम्यति शोणितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വ്രണാച്ചാതിഭൃശം രക്തേ സ്രവതി സമരിചം ഘൃതം പിബേത്| അഥവാ ഘൃതം തണ്ഡുലീയകസ്യ മൂലേന സമന്വിതം പിബേത്| ശര്കരയാ വാ| അസ്യ ചാസ്രസ്രുതൌ സുശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടയാ ദാര്വ്യാ ദംശവ്രണം ലിമ്പേത്| സിതോപലേത്യാദി സുബോധമ്| വിശാലാ ഗവാക്ഷീ| ശുക്ലാ ക്ഷീരവിദാരീ| ക്ഷീരകകോലീ വാ| ഇതി രക്തസ്രാവേ|| ൧൭||
Adhikarana വിഷാനിലേ ചികിത്സാ (൧൮) · Śloka ൧൮
കൃശസ്യാതിസ്രുതേ രക്തേ രൂക്ഷൈരത്യര്ഥസേവിതൈഃ| വിഷസ്യ ച സ്വഭാവേന മാതരിശ്വാ പ്രകുപ്യതി| ഉന്മാദാക്ഷേപകമനോഭ്രംശാപസ്മൃതയസ്തതഃ| തത്രേഷ്ടം സ്നേഹനം ബസ്തിനസ്യപ്രധമനാഞ്ജനമ്| നാഗദന്ത്യഭയാകുഷ്ഠപിപ്പലീവൃഷകട്ഫലമ്| ഭല്ലാതകാസ്ഥിത്രികടുകാബില്വപ്രതിവിഷാഗ്നികാഃ| സക്ഷീരം തൈര്ഘൃതം സിദ്ധം വിഷവാതവികാരജിത്| പിബേദേരണ്ഡതൈലം വാ ഛാഗമാംസരസാന്വിതമ്| ഐകധ്യം ഘൃതതൈലം വാ മേധ്യമാസരസാശനണഃ| കാര്പാസമൂലം മരിചം ഹരിദ്രേ നലദം നലമ്| പിപ്പലീം സ്വര്ജികാം കുഷ്ഠം ജലേനാലോഡ്യ പായയേത്| ഉന്മത്തം വിഷവാതേന തഥാऽപസ്മാരിണം നരമ്| വചാഹംസപദീവ്യോഷദധിത്ഥം ഹസ്തിപിപ്പലീമ്| ദേവദാരുബലാബില്വകൃമിജിത്കുഷ്ഠടുണ്ടുകമ്| ലോധ്രാഖുകര്ണ്യതിവിഷാഃ ക്ഷീരം സര്പിശ്ച പായയേത്| നിഹന്തി പാനാഭ്യങ്ഗാഭ്യാം ഘൃതം സര്വവിഷാണി തത്||൧൮||
कृशस्यातिस्रुते रक्ते रूक्षैरत्यर्थसेवितैः| विषस्य च स्वभावेन मातरिश्वा प्रकुप्यति| उन्मादाक्षेपकमनोभ्रंशापस्मृतयस्ततः| तत्रेष्टं स्नेहनं बस्तिनस्यप्रधमनाञ्जनम्| नागदन्त्यभयाकुष्ठपिप्पलीवृषकट्फलम्| भल्लातकास्थित्रिकटुकाबिल्वप्रतिविषाग्निकाः| सक्षीरं तैर्घृतं सिद्धं विषवातविकारजित्| पिबेदेरण्डतैलं वा छागमांसरसान्वितम्| ऐकध्यं घृततैलं वा मेध्यमासरसाशनणः| कार्पासमूलं मरिचं हरिद्रे नलदं नलम्| पिप्पलीं स्वर्जिकां कुष्ठं जलेनालोड्य पाययेत्| उन्मत्तं विषवातेन तथाऽपस्मारिणं नरम्| वचाहंसपदीव्योषदधित्थं हस्तिपिप्पलीम्| देवदारुबलाबिल्वकृमिजित्कुष्ठटुण्टुकम्| लोध्राखुकर्ण्यतिविषाः क्षीरं सर्पिश्च पाययेत्| निहन्ति पानाभ्यङ्गाभ्यां घृतं सर्वविषाणि तत्||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃശസ്യ രക്തേऽതിസ്രുതേ രൂക്ഷസേവനാദ്വിഷസ്വഭാവാച്ച വായുഃ പ്രകുപ്യതി| തതോ ഹേതോരുന്മാദാദയോ ഭവന്തി| തത്ര സ്നേഹനം ബസ്ത്യാദികമിഷ്ടമ്| നാഗദന്ത്യാദിഭിഃ സക്ഷീരം സിദ്ധം ഘൃതം വിഷഹേതൂന് വാതവികാരാനുന്മാദാദീന് ജയതി| ഛാഗമാംസരസേനാന്വിതമേരണ്ഡതൈലം വാ അഥവാ മേധ്യമാംസരസാശനഃ സന്നൈകധ്യം ഘൃതതൈലം വാ പിബേത്| കാര്പാസമൂലാദികം സുബോധമ്| വിഷവാതേനേതി വിഷഹേതുനാ വാതേന ഉന്മത്തമുന്മാദയുക്തമ്| വചാദിഭിഃ സര്പിര്വിപാചയേത്| തത്പാനേനാഭ്യങ്ഗേന ച സര്വവിഷാണി നിഹന്തി| ഹംസപദീ മധുസ്രവാ| ദധിത്ഥം കപിത്ഥമ്| ടുണ്ടുകഃ സ്യോനാകഃ| ആഖുകര്ണീ ദ്രവന്തീ| ഇതി വിഷാനിലേ|| ൧൮||
Adhikarana ശേഷരോഗേഷു ചികിത്സാ (൧൯) · Śloka ൧൯
പ്രതികുര്യാദ്യഥാസ്വം ച രോഗേഷ്വേനം പരേഷു ച| ദോഷാനുബന്ധമാലോച്യ വിഷതന്ത്രാവിരോധതഃ||൧൯||
प्रतिकुर्याद्यथास्वं च रोगेष्वेनं परेषु च| दोषानुबन्धमालोच्य विषतन्त्राविरोधतः||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏവം പരേഷു ചാനുക്തേഷ്വപി വിഷഹേതുഷു രോഗേഷു യഥാസ്വമാത്മീയചികിത്സയാ പ്രതികുര്യാത്| കഥമിത്യാഹ-ദോഷാണാം വാതാദീനാമനുബന്ധമാലോച്യ യഥാ ച വിഷതന്ത്രേ തീക്ഷ്ണാദിരൂപേണ വിരോധോ ന ഭവതി||൧൯||
Adhikarana വിഷശേഷേ ചികിത്സാ (൨൦) · Śloka ൨൦
ദൃശ്യശബ്ദാഗദൈരസ്യ വിഷശേഷം നിവര്തയേത്| അല്പമപ്യവശിഷ്ടം ഹി വ്യാധയേ മരണായ വാ||൨൦||
दृश्यशब्दागदैरस्य विषशेषं निवर्तयेत्| अल्पमप्यवशिष्टं हि व्याधये मरणाय वा||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ചാതുരസ്യ ദൃശ്യശബ്ദാഗദൈര്വിഷശേഷം ശമയേത്| ദൃശ്യാഗദാ യേ ദര്ശനമാത്രേണ വിഷഘ്നാഃ| ശബ്ദാഗദാ യേ ശബ്ദേന| അല്പമിത്യാദി നിശ്ശേഷനിവര്തനത്വേ ഹേതുഃ|| ൨൦||
Adhikarana ക്ഷാരാഗദഃ (൨൧) · Śloka ൨൧
ധവാശ്വകര്ണതിനിശകരഘാടകപീതനാന്| പലാശാമ്രാതകകുഭപാരിഭദ്രകതില്വകാന്| കപിത്ഥകുടജാങ്കോലപ്രഗ്രഹാമലകീഭുജാന്| ശമീശ്ലേഷ്മാതകാനന്തഗോജീയമലകണ്ടകാന്| ഗോപഘോണ്ടാഹിമാരൌ ച ഭസ്മീകൃത്യാമ്ഭസാ ഗവാമ്| ക്ഷാരകല്പേന വിസ്രാവ്യ പചേത്ക്ഷിപ്ത്വാऽവചൂര്ണിതാന്| പിപ്പലീദ്വയകോശാമ്രസപ്തപര്ണൈലവാലുകാന്| വരാങ്ഗചോചമഞ്ജിഷ്ഠാകുഷ്ഠവഞ്ജുലടുണ്ടുകാന്| വിഡങ്ഗാതിവിഷാനന്താസര്ഷപാതണ്ഡുലീയകാന്| സുരാഹ്വസരലപ്ലക്ഷഗൃഹധൂമകരഞ്ജകാന്| നാഗദന്തീ സുതശ്രേണീ നിചുലം വരുണം വചാമ്| വര്ദ്ധമാനമയോ ബില്വം ക്ഷാരവത്പാകമാഗതമ്| തല്ലോഹകുമ്ഭേ നിഹിതം കാര്യം സന്നിഹിതം സദാ| തേന ദുന്ദുഭിമാലിമ്പേത് പതാകാസ്തരണാനി ച| ദര്ശനശ്രവണസ്പര്ശൈര്നിര്വിഷം താനി കുര്വതേ| പാനാത്ക്ഷാരാഗദശ്ചൈഷ വിഷം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്| ശൂലഗുല്മോദരാജീര്ണശ്വാസകാസാശ്മശര്കരാഃ| ശോഫാര്ശോഗ്രഹണീദോഷാനരുചിം ച നിയച്ഛതി| അപി തക്ഷകതുല്യാനാം സര്പാണാം ദര്പനാശനഃ||൨൧||
धवाश्वकर्णतिनिशकरघाटकपीतनान्| पलाशाम्रातककुभपारिभद्रकतिल्वकान्| कपित्थकुटजाङ्कोलप्रग्रहामलकीभुजान्| शमीश्लेष्मातकानन्तगोजीयमलकण्टकान्| गोपघोण्टाहिमारौ च भस्मीकृत्याम्भसा गवाम्| क्षारकल्पेन विस्राव्य पचेत्क्षिप्त्वाऽवचूर्णितान्| पिप्पलीद्वयकोशाम्रसप्तपर्णैलवालुकान्| वराङ्गचोचमञ्जिष्ठाकुष्ठवञ्जुलटुण्टुकान्| विडङ्गातिविषानन्तासर्षपातण्डुलीयकान्| सुराह्वसरलप्लक्षगृहधूमकरञ्जकान्| नागदन्ती सुतश्रेणी निचुलं वरुणं वचाम्| वर्द्धमानमयो बिल्वं क्षारवत्पाकमागतम्| तल्लोहकुम्भे निहितं कार्यं सन्निहितं सदा| तेन दुन्दुभिमालिम्पेत् पताकास्तरणानि च| दर्शनश्रवणस्पर्शैर्निर्विषं तानि कुर्वते| पानात्क्षारागदश्चैष विषं स्थावरजङ्गमम्| शूलगुल्मोदराजीर्णश्वासकासाश्मशर्कराः| शोफार्शोग्रहणीदोषानरुचिं च नियच्छति| अपि तक्षकतुल्यानां सर्पाणां दर्पनाशनः||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ധവാദികമഹിമാരാന്തം ദഗ്ധ്വാ ഭസ്മ കാര്യമ്| തത് ഗോമൂത്രേണ ക്ഷാരകല്പേന സൂത്രോക്തവിധാനേന പരിസ്രാവ്യാച്ഛം പചേത്| പച്യമാനേ പിപ്പല്യാദികം ചൂര്ണിതം ക്ഷിപേത്| തതഃ ക്ഷാരലവണൈഃ പക്വം പാകമാഗതം ലോഹകുമ്ഭേ നിഹിതം കുര്യാത്| തേനാऽऽലിപ്താനി ദുന്ദുഭ്യാദീനി ശബ്ദാദിഭിര്നിര്വിഷം കുര്വതേ| ദുന്ദുഭയഃ കാഹലാഃ, പതാകാ വൈജയന്ത്യഃ, കരഘാടോ മദനഃ, കപീതനഃ പ്ലക്ഷസംജ്ഞഃ, ആമ്രാതകം കപിചൂഡമ്, പാരിഭദ്രകോ നിമ്ബഃ, തില്വകോ ലോധ്രഃ, കുടജോ വത്സകഃ, അങ്കോലം തത്സംജ്ഞമ്, പ്രഗ്രഹോ നക്തമാലഃ, ഭുജോ ഭൂര്ജഃ, അശ്മന്തകോ മാലുകാപര്ണഃ, ഗോജീ ഗോജിഹ്വാ, യമലകണ്ടകോ യുഗ്മകണ്ടകഃ, ചിരിബില്വഃ, കരഞ്ഹ്ജഃ, കട്വങ്ഗഃ സ്യോനാകഃ, ഗോപഘോണ്ടാ ഘോണ്ടാ, അഹിമാരഃ അരിമേദഃ;-ഏതാനി സര്വാണി സമൂലശാഖാദീനി, കുശാമ്രം ക്ഷുദ്രാമമ്, വരാങ്ഗം ത്വക്, ചോചം നാലികേരം, വഞ്ജുലോ ജലവേതസഃ, ടുണ്ടുകഃ സ്യോനാകഃ, അനന്താ യവാസകഃ, സുരാഹ്വം ദേവദാരു, കരഞ്ജകോ നക്തമാലഃ, സുതശ്രേണീ ദ്രവന്തീ, നിചുലം വേതസമ്, വര്ദ്ധമാന ഏരണ്ഡഃ, ഏഷ ച നാമ്നാ ക്ഷാരാഗദഃ പാനാത് സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം ച വിഷം ഗുല്മാദീംശ്ച നിയച്ഛതി നാശയതി| ഏഷ തക്ഷകതുല്യാനാമപി സര്പാണാം ദര്പം നാശയതി|| ൨൧||
Adhikarana സുഗന്ധാഖ്യോऽഗദഃ (൨൨) · Śloka ൨൨
ശ്രീവേഷ്ടകമനോഹ്വാലം സസര്ജരസവാലകമ്| കര്ഷാംശം നാഗപുഷ്പസ്യ പ്രകുഞ്ചം ത്രുടി വിംശകമ്| ഹരേണവഃ ചതുഃഷഷ്ടിഃ കുടന്നടചതുഷ്ടയമ്| ശതാഹ്വാം ഷോഡശൈതാനി പുഷ്യേ സമ്ഭൃത്യ പേഷയേത്| ആശ്ലേഷാസു ഗവാം മധ്യേ ശസ്ത്രമന്ത്രാഭിരക്ഷിതമ്| കുമാര്യാ സ്നാതയാ തത്ര മന്ത്രോऽയം വിഷ്ണുനിര്മിതഃ| മാതാ മേ വിജയാ നാമ ജയോ നാമ പിതാ മമ| അജയ്യസ്യ ച പുത്രോऽസൌ ജയേ ച വിജയാമി ച| സുഗന്ധാഖ്യോऽയമഗദോ നിത്യം ദേഹവിലേപനാത്| അഭങ്ഗകരണോ യുദ്ധേ വിവാദേ ച ജയാവഹഃ| അനേന ലേപിതാശ്ഛത്രദുന്ദുഭിധ്വജതോരണാഃ| ദൃഷ്ടസ്പൃഷ്ടശ്രുതാ ഘ്നന്തി വിഷം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്| ഭൂതബാലഗ്രഹോന്മാദാന് ഗേഹസ്ഥോऽപി നിവാരയേത്||൨൨||
श्रीवेष्टकमनोह्वालं ससर्जरसवालकम्| कर्षांशं नागपुष्पस्य प्रकुञ्चं त्रुटि विंशकम्| हरेणवः चतुःषष्टिः कुटन्नटचतुष्टयम्| शताह्वां षोडशैतानि पुष्ये सम्भृत्य पेषयेत्| आश्लेषासु गवां मध्ये शस्त्रमन्त्राभिरक्षितम्| कुमार्या स्नातया तत्र मन्त्रोऽयं विष्णुनिर्मितः| माता मे विजया नाम जयो नाम पिता मम| अजय्यस्य च पुत्रोऽसौ जये च विजयामि च| सुगन्धाख्योऽयमगदो नित्यं देहविलेपनात्| अभङ्गकरणो युद्धे विवादे च जयावहः| अनेन लेपिताश्छत्रदुन्दुभिध्वजतोरणाः| दृष्टस्पृष्टश्रुता घ्नन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| भूतबालग्रहोन्मादान् गेहस्थोऽपि निवारयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്രീവേഷ്ടകാദീനി പഞ്ച പ്രത്യേകം കര്ഷാംശാനി| നാഗപുഷ്പസ്യ പ്രകുഞ്ചം പലമ്| ത്രുടിര്വിംശകം സൂക്ഷ്മൈലാപലാനി വിംശതിഃ| ഹരേണുപലാനി ചതുഃഷഷ്ടിഃ| കുടന്നടപലാനി ചത്വാരി| ശതപുഷ്പാപലാനി ഷോഡശ| ഇത്യേതത് പുഷ്യേ സമ്ഭൃത്യാശ്ലേഷാസു പേഷയേത്| ഗവാം മധ്യേ ശസ്ത്രൈര്മന്ത്രൈശ്ചാഭിരക്ഷിതം കൃത്വാ പേഷയേത്| സ്നാതയാ ച കുമാര്യാ കന്യകയാ| തത്ര ച പേഷണേ മാതാ മേത്യാദി വിഷ്ണുനിര്മിതോ മന്ത്രഃ| അയമഗദോ നാമ്നാ സുഗന്ധഃ| ഏതേനാഗദേന നിത്യം ലിപ്താങ്ഗോ യുദ്ധാന്ന ഭജ്യതേ അവാങമുഖോ ന ഭവതി| വിവാദേ ച ജയം പ്രാപ്നോതി| അമുനാഗദേന ഛത്രാദയോ ലേപിതാ ദര്ശനാദിഭിഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമം വിഷം ഘ്നന്തി| ഗേഹസ്ഥോऽപ്യമഗദോ ഭൂതാദീന് നിവാരയേത്| 'ജയോ നാമ പിതാമഹഃ' ഇതി ച പാഠഃ|| ൨൨||
Adhikarana മഹാസുഗന്ധോऽഗദഃ (൨൩) · Śloka ൨൩
പ്രപൌണ്ഡരീകസരലദേവദാരുകുടന്നടമ്| ജടാശതാഹ്വാതിവിഷാതിലപര്ണീ സുഗന്ധികാ| നീലീയവപുലാഭാര്ങ്ഗീമധുയഷ്ട്യൈലവാലുകമ്| തോയതോയദകാലീയതഗരധ്യാമകത്വചഃ| നഖപദ്മകപുന്നാഗപത്രകാലാനുസാരികാഃ| താലീസപത്രം മരിചം ജോങ്ഗകം ചന്ദനദ്വയമ്| ദ്വ്യേലാ ദ്വിസേവ്യാ ദ്വിശ്വേതാ ദ്വിനിശാ നലദദ്വയമ്| ലാക്ഷാശീതശിവവ്യോഷഫലിനീധാന്യഗൈരികമ്| ശൈലേയകശിലാപുഷ്പഗ്രന്ഥിലാചോരകാഭയാഃ| അര്കസ്ഥൈണേയപൃഥ്വീകാകടുകാചന്ദ്രരാജയഃ| കലിങ്ഗകഃ സര്ജരസഃ കുഷ്ഠം ലവണപഞ്ചകമ്| ശ്രീപര്ണികാശ്മരീശേലുശിംശപാസിന്ദുവാരജാഃ| ചമ്പകാശോകസുരസസുമനാസ്തില്വകോദ്ഭവാഃ| പാടല്യാസ്തൃണശൂല്യാശ്ച പ്രസവാഃ കുമുദോത്പലമ്| തിനിശാര്ജുനശമ്യാകധവപുഷ്പം സപങ്കജമ്| പഞ്ചാശീതേരിദം ചൂര്ണം സമൂത്രഘൃതമാക്ഷികമ്| നിധാപയേത് ഗവാം ശൃങ്ഗേ മനുഷ്യേ പുനരാഹരേത്| ഭഗ്നസ്കന്ധം വിവൃതാക്ഷം മൃത്യോര്ദംഷ്ട്രാന്തരം ഗതമ്| മഹാസുഗന്ധോ നാമ്നാऽയമതിവീര്യോऽതിതേജസാ| വാരയത്യതിദുര്വാരം വിഷാഗ്നിം വാസുകേരപി| നൃപോऽനേനാനുലിപ്താങ്ഗോ ഭവേത് സര്വജനപ്രിയഃ| തേജസ്വിതാം ച ലഭതേ രാജകസ്യാപി മധ്യഗഃ||൨൩||
प्रपौण्डरीकसरलदेवदारुकुटन्नटम्| जटाशताह्वातिविषातिलपर्णी सुगन्धिका| नीलीयवपुलाभार्ङ्गीमधुयष्ट्यैलवालुकम्| तोयतोयदकालीयतगरध्यामकत्वचः| नखपद्मकपुन्नागपत्रकालानुसारिकाः| तालीसपत्रं मरिचं जोङ्गकं चन्दनद्वयम्| द्व्येला द्विसेव्या द्विश्वेता द्विनिशा नलदद्वयम्| लाक्षाशीतशिवव्योषफलिनीधान्यगैरिकम्| शैलेयकशिलापुष्पग्रन्थिलाचोरकाभयाः| अर्कस्थैणेयपृथ्वीकाकटुकाचन्द्रराजयः| कलिङ्गकः सर्जरसः कुष्ठं लवणपञ्चकम्| श्रीपर्णिकाश्मरीशेलुशिंशपासिन्दुवारजाः| चम्पकाशोकसुरससुमनास्तिल्वकोद्भवाः| पाटल्यास्तृणशूल्याश्च प्रसवाः कुमुदोत्पलम्| तिनिशार्जुनशम्याकधवपुष्पं सपङ्कजम्| पञ्चाशीतेरिदं चूर्णं समूत्रघृतमाक्षिकम्| निधापयेत् गवां शृङ्गे मनुष्ये पुनराहरेत्| भग्नस्कन्धं विवृताक्षं मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम्| महासुगन्धो नाम्नाऽयमतिवीर्योऽतितेजसा| वारयत्यतिदुर्वारं विषाग्निं वासुकेरपि| नृपोऽनेनानुलिप्ताङ्गो भवेत् सर्वजनप्रियः| तेजस्वितां च लभते राजकस्यापि मध्यगः||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പ്രപൌണ്ഡരീകാദീനാമൌഷധാനാം പഞ്ചാശീതേശ്ചൂര്ണം മൂത്രാദിയുക്തം ഗവാം ശൃങ്ഗേ നിധാപയേത്| വിഷേണ ഭഗ്നസ്കന്ധത്വാദിയുക്തം മനുഷ്യം പുനരാഹരേത്| അയം ച നാമ്നാ മഹാസുഗന്ധഃ| അതിവീര്യേത്യാദിനാസ്യ പ്രഭാവകീര്തനമ്| സുബോധമ്| കുടന്നടം പരിപേലവമ്, ജടാ മാംസീ, തിലപര്ണീ ബദരകഃ, സുഗന്ധികാ ഗന്ധനാകുലീ, യവഫലോ വംശഃ കുടജശ്ച, തോയം വാലകമ്, തോയദോ മുസ്തഃ, കാലീയകം രക്തചന്ദനമ്, പത്രം ഗന്ധപത്രമ്, ജോങ്ഗകമഗരു, ചന്ദനദ്വയം പീതം സിതം ച| ഏലാദ്വയം സൂക്ഷ്മൈലാ പത്രൈലാ ച| സേവ്യദ്വയമുശീരം ലാമജ്ജകം ച| ശ്വേതാദ്വയം വചാ ഗിരികര്ണികാ ച| നലദ്വയം മാംസീ ഗന്ധമാംസീ ച| ശീതശിവോ മിശ്രേയകഃ, ശൈലേയകം ശിലാപുഷ്പമ്, ഗ്രന്ഥിലം ഗ്രന്ഥിപര്ണം, സ്ഥൌണേയകം ശുകബര്ഹാഖ്യമ്, പൃഥ്വീകാ ഹിങ്ഗുപത്രീ, ചന്ദ്രരാജീ സോമരാജീ, കാശ്മരീ കാശ്മര്യഃ, ശേലുഃ ശ്ലേഷ്മാതകഃ, പ്രസവശബ്ദസ്യ ശ്രീപര്ണ്യാദിഭിഃ സമ്ബന്ധഃ| പുഷ്പശബ്ദസ്യ തിനിശാദിഭിഃ| രാജ്ഞാം സമൂഹോ രാജകമ്||൨൩||
Adhikarana ശീതോഷ്ണവിഷയേ സാമാന്യനിയമഃ (൨൪) · Śloka ൨൪
ശീതമേവ ച കുര്വീത വിധാനം വിഷരോഗിണാമ്| മുക്ത്വാ കീടവിഷം തദ്ധി ശീതേനാഭിപ്രവര്ദ്ധതേ||൨൪||
शीतमेव च कुर्वीत विधानं विषरोगिणाम्| मुक्त्वा कीटविषं तद्धि शीतेनाभिप्रवर्द्धते||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏകം കീടവിഷം മുക്ത്വാ വര്ജയിത്വാ സര്വേഷു വിഷേഷു വിഷരോഗിണാം സര്വമന്തര്ബഹിഃ പ്രയോജ്യം സാധനൌഷധം ശീതമേവ കുര്യാത്| ഹി യസ്മാത്തത് കീടവിഷം ശീതേനാതിവര്ദ്ധതേ|| ൨൪||
Adhikarana വിഷേ പഥ്യമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
ശാലയഃ ഷഷ്ടികാ ജീര്ണാഃ കോരദൂഷാഃ പ്രിയങ്ഗവഃ| മുദ്ഗോ ഹരേണുസ്തുവരീ പടോലം വേത്രപല്ലവാഃ| തണ്ഡുലീയകജീവന്തീ വാര്താകം സുനിഷണ്ണകഃ| ജാങ്ഗലം ദാഡിമം ധാത്രീ കപിത്ഥം സൈന്ധവം സിതാ| അവിദാഹി യദന്യച്ച വിജ്ഞായാന്നസ്വരൂപതഃ| തത്തദ്ദദ്യാദ്വിഷാര്ത്തേഭ്യഃ കാര്യാ വ്യഞ്ജനസംസ്കൃതിഃ| കഷായൈര്വിഷഹന്തൃണാം ഘൃതൈഃ കല്യാണകാദിഭിഃ| ദിവ്യസാരസകൂപോത്ഥമന്യദ്വാ ശൃതശീതലമ്| മധ്വാമലകയുക്തം വാ വിഷാര്ത്തഃ സലിലം പിബേത്| നദീതടാകജം ത്യാജ്യം വിശേഷേണ ഘനാഗമേ| ശുക്ലവസ്ത്രോദരായാതൈഃ സുകൃതാഃ സക്തവോ യവൈഃ| തക്രേണ സഘൃതാഃ പീതാഃ പരമം വിഷനാശനാഃ||൨൫||
शालयः षष्टिका जीर्णाः कोरदूषाः प्रियङ्गवः| मुद्गो हरेणुस्तुवरी पटोलं वेत्रपल्लवाः| तण्डुलीयकजीवन्ती वार्ताकं सुनिषण्णकः| जाङ्गलं दाडिमं धात्री कपित्थं सैन्धवं सिता| अविदाहि यदन्यच्च विज्ञायान्नस्वरूपतः| तत्तद्दद्याद्विषार्त्तेभ्यः कार्या व्यञ्जनसंस्कृतिः| कषायैर्विषहन्तृणां घृतैः कल्याणकादिभिः| दिव्यसारसकूपोत्थमन्यद्वा शृतशीतलम्| मध्वामलकयुक्तं वा विषार्त्तः सलिलं पिबेत्| नदीतटाकजं त्याज्यं विशेषेण घनागमे| शुक्लवस्त्रोदरायातैः सुकृताः सक्तवो यवैः| तक्रेण सघृताः पीताः परमं विषनाशनाः||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഷാര്ത്തേഭ്യഃ ശാല്യാദികം ദദ്യാത്| അന്യച്ചാവിദാഹി യദ്യത്തത്തദന്നസ്വരൂപാധ്യായാദ്വിജ്ഞായ ദദ്യാത്| തത്ര വ്യഞ്ജനാനാം സംസ്കൃതിര്വിഷഹരാണാമൌഷധാനാം കഷായൈഃ കാര്യാ| തഥാ ഘൃതൈശ്ച കല്യാണകാദിഭിഃ| ആദിഗ്രഹണേന തത്സ്വരൂപാണാമാന്യേഷാം ഗ്രഹണമ്| വര്ഷാര്ത്തശ്ച തൃഷിതോ ദിവ്യാദികം സലിലം പിബേത്| തേന ച നദീതടാകജം സലിലം ത്യാജ്യമ്| ഘനാഗമേ വര്ഷാസു വിശേഷേണ ത്യാജ്യമ്| ശുക്ലവസ്ത്രായാഃ ശ്വേതകമ്ബലായാ ഉദരായാതൈര്യവൈഃ സുകൃതാഃ സക്തവഃ സഘൃതാസ്തക്രേണ പീതാഃ പരം വിഷനാശനാഃ|| ൨൫||
Adhikarana വിഷേ അപഥ്യമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
തിലമദ്യകുലത്ഥക്ഷുത്ക്രുദ്ഭയായാസമൈഥുനമ്| വര്ജയേദ്വിഷമുക്തോऽപി ദിവാസ്വപ്നം വിശേഷതഃ||൨൬||
तिलमद्यकुलत्थक्षुत्क्रुद्भयायासमैथुनम्| वर्जयेद्विषमुक्तोऽपि दिवास्वप्नं विशेषतः||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തിലാദികം സവിഷം വര്ജയേത്| അചിരകാലം വിഷമുക്തോऽപി| ദിവാസ്വപ്നം തു വിശേഷതോ വര്ജയേത്|| ൨൬||
Adhikarana അവിഷനരലക്ഷണമ് (൨൭-൪൭) · Śloka ൪൭
പ്രശാന്തദോഷം പ്രകൃതിസ്ഥധാതു മാഹാരകാമം സമമൂത്രവിട്കമ്| പ്രസന്നവര്ണേന്ദ്രിയചിത്തചേഷ്ടം വൈദ്യോऽവഗച്ഛേദവിഷം മനുഷ്യമ്||൨൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ- വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ വിഷോപദ്രവ- പ്രതിഷേധോ നാമ സപ്തചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൭||
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातु माहारकामं सममूत्रविट्कम्| प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम्||२७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे विषोपद्रव- प्रतिषेधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः||४७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പ്രശാന്തദോഷത്വാദിയുക്തം മനുഷ്യമവിഷ ഇതി വൈദ്യോऽവഗച്ഛേത്| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാ മുത്തരതന്ത്രേ സപ്തചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ