Adhikarana അഥ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ - പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ വര്ത്മരോഗവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നിജഹേതുത്വാദുക്തശിഷ്ടത്വാത് കായചികിത്സാങബൂതത്വാച്ചോര്ധ്വാങ്ഗചികിത്സായാ അവസരസ്തത്രാപി ചക്ഷുഷഃ പ്രാധാന്യാത്തസ്യൈവ വര്ത്മസന്ധിസിതാസിതദൃഷ്ടിക്രമേണ നിര്ണയഃ ക്രിയതേ| തത്ര താവദ്വര്ത്മരോഗാണാം ഹേത്വാദിപ്രദര്ശനാധ്യായ ആരഭ്യതേ| വര്ത്മ നേത്രപുടമ്||൧||
Adhikarana നേത്രരോഗാണാം സാമാന്യോ ഹേതുഃ സമ്പ്രാപ്തിശ്ച (൨) · Śloka ൨
സര്വരോഗനിദാനോക്തൈരഹിതൈഃ കുപിതാ മലാഃ|
അചക്ഷുഷ്യൈര്വിശേഷേണ പ്രായഃ പിത്താനുസാരിണഃ|
സിരാഭിരൂര്ധ്വം പ്രസൃതാ നേത്രാവയവമാശ്രിതാഃ|
വര്ത്മ സന്ധിം സിതം കൃഷ്ണം ദൃഷ്ടിം വാ സര്വമക്ഷി വാ|
രോഗാന് കുര്യുഃ ||൨||
View original
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः|
अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः|
सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः|
वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा|
रोगान् कुर्युः ||२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വരോഗേത്യാദിനാസാമാന്യേനാക്ഷിരോഗാണാം നിദാനം സമ്പ്രപ്തിശ്ഛോച്യതേ| സര്വരോഗനിദാനേ യാന്യഹിതാന്യുക്താനി തൈര്വിശേഷേണ ചാചക്ഷുഷ്യൈര്മലാ വാതാദയഃ കുപിതാഃ സിരാഭിശ്ഛ യഥാസ്വം കോഷ്ഠാദൂര്ധ്വം ശിരഃപ്രസൃതാ വര്ത്മാദികം ച നേത്രസ്യാവയവം സര്വമേവ വാ നേത്രമാശ്രിതാ രോഗാന് നാനാവിധാന് കുര്യുഃ| കിമ്ഭൂതാ ആഹ| പ്രായോ ബാഹുല്യേന ദോഷാഃ പിത്താനുസാരിണഃ പിത്തപ്രധാനാഃ| പ്രായോ നേത്രയോ രോഗകരാ ഇത്യര്ഥഃ||൨||
Adhikarana കൃച്ഛ്രോന്മീലമ് (൩) · Śloka ൩
ചലസ്തത്ര പ്രാപ്യ വര്ത്മാശ്രയാഃ സിരാഃ|
സുപ്തോത്ഥിതസ്യ കുരുതേ വര്ത്മസ്തമ്ഭം സവേദനമ്|
പാംസുപൂര്ണാഭനേത്രത്വം കൃച്ഛ്രോന്മീലനമശ്രു ച|
വിമര്ദനാത്സ്യാച്ച ശമഃ കൃച്ഛ്രോന്മീലം വദന്തി തമ്||൩||
View original
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः|
सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्|
पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च|
विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്രൈവംസ്ഥിതേ ചലോ വായുഃ പ്രധാനോ വര്ത്മാശ്രയാഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ സുപ്തോത്ഥിതസ്യ തത്കാലത്യക്തനിദ്രസ്യ പുംസോ വര്ത്മസ്തമ്ഭാദികം കുരുതേ| തസ്യ ച രോഗസ്യ വിമര്ദനാച്ഛമഃ സ്യാത്| തം രോഗവിശേഷമാചാര്യാ നാമ്നാ കൃച്ഛ്രോന്മീലമിതി വദന്തി||൩||
Adhikarana നിമേഷഃ (൪) · Śloka ൪
ചാലയന്വര്ത്മനീ വായുര്നിമേഷോന്മേഷണം മുഹുഃ|
കരോത്യരുങ്നിമേഷോऽസൌ ||൪||
View original
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः|
करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ||४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വായുഃ ക്രുദ്ധോ വര്ത്മനീ ചാലയന് മുഹുര്നിമിഷോന്മേഷണം കരോതി| അരുഗിതി വിനാ രുജമ്| അസൌ രോഗോ നിമേഷാഖ്യഃ||൪||
Adhikarana വാതഹതവര്ത്മ (൫) · Śloka ൫
വര്ത്മ യത്തു നിമീല്യതേ|
വിമുക്തസന്ധി നിശ്ഛേഷ്ടം ഹീനം വാതഹതം ഹി തത്||൫||
View original
वर्त्म यत्तु निमील्यते|
विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യത്തു വര്ത്മ വായുനാ നിമീല്യതേ ന കദാചിദുന്മീല്യതേ തദ്വര്ത്മ നാമ്നാ വാതഹതമുച്യതേ| കിമ്ഭൂതം വര്ത്മാഹ| വിമുക്തസന്ധി വിസ്രസ്തബന്ധനമ്| നിശ്ഛേഷ്ടം ഹീനം ച||൫||
Adhikarana കുമ്ഭികാഃ (൬) · Śloka ൬
കൃഷ്ണാഃ പിത്തേന ബഹ്വ്യോऽന്തവര്ത്മ കുമ്ഭീകബീജവത്|
ആധ്മായന്തേ പുനര്ഭിന്നാഃ പിടികാഃ കുമ്ഭിസംജ്ഞകാഃ||൬||
View original
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्|
आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അന്തര്വത്മ വര്ത്മനോऽന്തര്ഭാഗേ പിത്തേന കൃഷ്ണാഃ പിടികാ ഭവന്തി| യാ ഭിന്നാഃ കുമ്ഭീകബീജവത് കുമുദതണ്ഡുലവത് പുനരാധ്മായന്തേ പരിപൂര്വന്തേ| താഃ പിടകാഃ കുമ്ഭിനാമ്ന്യഃ||൬||
Adhikarana പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ (൭) · Śloka ൭
സദാഹക്ലേദനിസ്തോദം രക്താഭം സ്പര്ശനാക്ഷമമ്|
പിത്തേന ജായതേ വര്ത്മ പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടമുശന്തി തത്||൭||
View original
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्|
पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്തേന സദാഹാദിഗുണം വര്ത്മ ജായതേ ഭവതി| തദ്വര്ത്മ നാമ്നാ പിത്തോത്ക്ലിഷ്ടമുശന്തി||൭||
Adhikarana പക്ഷ്മശാതമ് (൮) · Śloka ൮
കരോതി കണ്ഡൂം ദാഹം ച പിത്തം പക്ഷ്മാന്തമാശ്രിതമ്|
പക്ഷ്മണാം ശതനം ചാനു പക്ഷ്മശാതം വദന്തി തമ്||൮||
View original
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्|
पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പക്ഷ്മാന്തമാശ്രിതം പിത്തം കണ്ഡൂവാദികം കരോതി തം രോഗമാചാര്യാ നാമ്നാ പക്ഷ്മശാതമിതി വദന്തി||൮||
Adhikarana പോഥകീ (൯) · Śloka ൯
പോഥക്യഃ പിടകാഃ ശ്വേതാഃ സര്ഷപാഭാ ഘനാഃ കഫാത്|
ശോഫോപദേഹരുക്കണ്ഡൂപിച്ഛിലാസ്രസമന്വിതാഃ||൯||
View original
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्|
शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്വേതാ ആകൃത്യാ ച സര്ഷപസദൃശാ ഘനാഃ സംഹതാഃ ശോഫാദിസമന്വിതാശ്ഛ പിടകാഃ കഫാദ്ഭേതോര്ഭവന്തി| താശ്ഛ പിടാകാഃ കഫാദ്ഭേതോര്ഭവന്തി| താ നാമ്നാ പോഥക്യ ഇത്യുച്യന്തേ||൯||
Adhikarana കഫോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ (൧൦) · Śloka ൧൦
കഫോത്ക്ലിഷ്ടം ഭവേദ്വര്ത്മ സ്തമ്ഭക്ലേദോപദേഹവത്||൧൦||
View original
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്തമ്ഭാദിമദ്വര്ത്മ ഭവേത് കഫാദിതി പ്രകരണാത്| തദ്വര്ത്മ നാമ്നാ കഫോത്ക്ലിഷ്ടമിത്യുച്യതേ||൧൦||
Adhikarana ലഗണഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
ഗ്രന്ഥിഃ പാണ്ഡുരരുക്പാകഃ കണ്ഡൂമാന് കഠിനഃ കഫാത്|
കോലമാത്രഃ സ ലഗണഃ കിഞ്ചിദല്പസ്തതോऽഥവാ||൧൧||
View original
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्|
कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഫോദ്ഭേതോഃ കോലമാത്രോ ബദരമാത്രസ്തതോ വാ കോലാത് കിഞ്ചിദല്പഃ പാണ്ഡ്വാദിഗുണോ ഗ്രന്ഥിര്നാമ്നാ ലഗണ ഇത്യുച്യതേ||൧൧||
Adhikarana ഉത്സങ്ഗാ (൧൨) · Śloka ൧൨
രക്താ രക്തേന പിടകാ തത്തുല്യപിടകാചിതാ|
ഉത്സങ്ഗാഖ്യാ ||൧൨||
View original
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता|
उत्सङ्गाख्या ||१२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രക്തേന വാതാദിദുഷ്ടേന രക്താ ലോഹിതവദ്രക്തവര്ണാ പിടകാ ഭവതി| തത്തുല്യാഭിഃ പ്രധാനസദൃശാഭിരന്യാഭിഃ പിടകാഭിരാചിതാ കൃതസഞ്ചയാ സാ പിടകാ നാമ്നോത്സങ്ഗേത്യുച്യതേ ||൧൨||
Adhikarana ഉത്ക്ലിഷ്ടം വര്ത്മ (൧൩) · Śloka ൧൩
തഥോക്ലിഷ്ടം രാജിമത് സ്പര്ശനാക്ഷമമ്||൧൩||
View original
तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തഥേതി രക്തേനോത്ക്ലിഷ്ടന്നാമ വര്ത്മ തത്തദ്രാജിമത് സ്പര്ശനാക്ഷമഞ്ച||൧൩||
Adhikarana അര്ശോവര്ത്മ (൧൪) · Śloka ൧൪
അര്ശോऽധിമാംസം വര്ത്മാന്തഃ സ്തബ്ധം സ്നിഗ്ധം സദാഹരുക്|
രക്തം രക്തേന തത്സ്രാവിച്ഛിന്നം ഛിന്നം ച വര്ധതേ||൧൪||
View original
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्|
रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രക്തേനാസൃജാ വര്ത്മാന്തര്വര്ത്മനോऽന്തഭാഗേ രക്തം ലോഹിതമധിമാംസം ഭവതി സ്തബ്ധാദിഗുണകമിത്യധിമാംസമര്മ ഇതി നാമ്നോച്യതേ||൧൪||
Adhikarana അഞ്ജനനാമികാ (൧൫) · Śloka ൧൫
മധ്യേ വാ വര്ത്മനോऽന്തേ വാ കണ്ഡൂഷാരുഗ്വതീ സ്ഥിരാ|
മുദ്ഗമാത്രാസൃജാ താമ്രാ പിടകാഞ്ജനനാമികാ||൧൫||
View original
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा|
मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസൃജാ രക്തേന വര്ത്മനോऽന്തേ വാ മധ്യേ വാ കണ്ഡൂവാദിമതീ സ്ഥിരാ മുദ്ഗപ്രമാണാ താമ്രവര്ണ ച യാ പിടകാ ഭവതി സാ നാമ്നാ അഞ്ജനനാമികേത്യുച്യതേ ||൧൫||
Adhikarana ബിസവര്ത്മ (൧൬) · Śloka ൧൬
ദോഷൈര്വത്മ ബഹിഃ ശൂനം യദന്തഃ സൂക്ഷ്മകാചിതമ്|
സസ്രാവമന്തരുദകം ബിസാഭം ബിസവര്ത്മ തത്||൧൬||
View original
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्|
सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദോഷൈസ്ത്രിഭിര്യദ്വര്ത്മ ബഹിഃ ശൂനമന്തഃ സൂക്ഷ്മച്ഛിദ്രം സസ്രാവമന്തരുദകം യസ്മിന് ബിസേ തത്സദൃശം ഭവതി തദ്വര്ത്മ നാമ്നാ ബിസവര്ത്മ ഇത്യുച്യതേ||൧൬||
Adhikarana ഉത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ (൧൭) · Śloka ൧൭
യദ്വര്ത്മോക്ലിഷ്ടമുത്ക്ലിഷ്ടമകസ്മാന്മ്ലാനതാമിയാത്|
രക്തദോഷത്രയോത്ക്ലേശാദ്ഭവത്യുത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തത്||൧൭||
View original
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्|
रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രക്തസ്യ ദോഷത്രയസ്യ ച മിശ്രീഭാവേന തേഷാമുത്ക്ലേശാദ്ധേതോര്യദ്വര്ത്മ പുനരുത്ക്ലിഷ്ടം സ്വയമേവ പുനര്മ്ലാനതാമിയാത് കിഞ്ചിത്പാരേ ശോഷം ഗച്ഛതി തദ്വര്ത്മ നാമ്നോത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മേത്യുച്യതേ||൧൭||
Adhikarana ശ്യാവവര്ത്മ (൧൮) · Śloka ൧൮
ശ്യാവവര്ത്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ ശ്യാവം രുക്ലേദശോഫവത്||൧൮||
View original
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാസ്രൈഃ സരക്തൈര്മലൈര്വാതാദിഭിസ്ത്രിഭിര്മിശ്രീഭൂതൈഃ ശ്യാവം വര്ണേന രുഗാദിയുക്തം ച യദ്വര്ത്മ ഭവതി തന്നാമ്നാ ശ്യാവവര്ത്മോച്യതേ||൧൮||
Adhikarana ശ്ലിഷ്ടവര്ത്മ (൧൯) · Śloka ൧൯
ശ്ലിഷ്ടാഖ്യം വര്ത്മനീ ശ്ലിഷ്ടേ കണ്ഡൂശ്വയഥുരാഗിണീ||൧൯||
View original
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാസ്രൈരേവ ച മലൈര്വര്ത്മനീ ദ്വേ കണ്ഡൂവാദിത്രയയുക്തേ പരസ്പരശ്ലിഷ്ടേ ച ഭവതഃ തദ്വര്ത്മ ശ്ലിഷ്ടാഖ്യമുച്യതേ||൧൯||
Adhikarana സികതാവര്ത്മ (൨൦) · Śloka ൨൦
വര്ത്മന്തഃപിടകാ രൂക്ഷാഃ കര്കശാഃ സികതോപമാഃ|
സികതാവര്ത്മ ||൨൦||
View original
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः|
सिकतावर्त्म ||२०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വര്ത്മനോऽന്തര്ഭാഗേ രൂക്ഷത്വാദിഗുണാഃ പിടകാ ഭവന്തി തദ്വര്ത്മ നാമ്നാ സികതാവര്ത്മോച്യതേ||൨൦||
Adhikarana കര്ദമവര്ത്മ (൨൧) · Śloka ൨൧
കൃഷ്ണം തു കര്ദമം കര്ദമോപമമ്||൨൧||
View original
कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃഷ്ണം കര്ദമസദൃശം മാര്ദവേന യദ്വര്ത്മ തന്നാമ്നാ കര്ദമമുച്യതേ||൨൧||
Adhikarana വഹലവര്ത്മ (൨൨) · Śloka ൨൨
ബഹലം ബഹലൈര്മാംസൈഃ സവര്ണൈശ്ഛീയതേ സമൈഃ||൨൨||
View original
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യദ്വര്ത്മ സമൈര്വഹലൈര്ഘനൈര്മാംസൈശ്ഛീയതേ തന്നാമ്നാ വഹലമിത്യുച്യതേ||൨൨||
Adhikarana കുകൂണകഃ (൨൩) · Śloka ൨൩
കുകൂണകഃ ശിശോരേവ ദന്തോത്പത്തിനിമിത്തജഃ|
സ്യത്തേന ശിശുരിച്ഛൂനതാമ്രാക്ഷോ വീക്ഷണാക്ഷമഃ|
സവര്ത്മശൂലപൈച്ഛില്യകര്ണനാസാക്ഷിമര്ദനഃ||൨൩||
View original
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः|
स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः|
सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദന്തോദ്ഭവതോ യോ വര്ത്മരോഗഃ ശിശോരേവ ഭവതി സ നാമ്നാ കുകൂണകഃ തേനോച്ഛോഓനാദിരൂപാക്ഷഃ ശിശുഃ സ്യാത്|| ൨൩||
Adhikarana പക്ഷ്മോപരോധഃ (൨൪) · Śloka ൨൪
പക്ഷ്മോപരോധേ സങ്കോചോ വര്ത്മനോര്ജായതേ തതഃ|
ഖരതാന്തര്മുഖത്വം ച രോമ്ണാമന്യാനി വാ പുനഃ|
കണ്ടകൈരിവ തീക്ഷ്ണാഗ്രൈര്ഘൃഷ്ടം തൈരക്ഷി ശൂയതേ|
ഊഷ്യതേ ചാനിലാദിദ്വിഡല്പാഹം ശാന്തിരുദ്ധൃതൈഃ||൨൪||
View original
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः|
खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः|
कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते|
ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പക്ഷ്മോപരോധനാമ്നി രോഗേ വര്ത്മനോഃ സങ്കോചോ ജായതേ തഥാ രോമ്ണാമപി വര്ത്മഭവാനാം സങ്കോചഃ ഖരതാന്തര്മുഖത്വഞ്ച ജായതേ| അന്യാനി വാ രോമാണി ജായന്തേ| തൈശ്ഛ രോമഭിസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രൈഃ കണ്ടകസദൃഷൈര്ഘൃഷ്ടം സദക്ഷി ശൂയതേ| ഊഷ്യതേ സദാഹം ഭവതി അനിലാദിസ്പര്ശം ച ദ്വേഷ്ടി| തൈശ്ഛ രോമഭിരുദ്ധൃതൈരപനീതൈരല്പാഹം സ്തോകാനി ദിനാനി രുജശ്ശാന്തിര്ഭവതി പുനസ്തഥൈവ ഭവതി||൨൪||
Adhikarana അലജീ (൨൫) · Śloka ൨൫
കനീനകേ ബഹിര്വര്ത്മ കഠിനോ ഗ്രന്ഥിരുന്നതഃ|
താമ്രഃ പക്വോസ്രപൂയസ്രുദലജ്യാധ്മായതേ മുഹുഃ||൨൫||
View original
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः|
ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കനീനകേ നാസാനികടേ നേത്രാന്തേ ബഹിര്വര്ത്മനോ ബഹിര്ഭാഗേ കഠിനത്വാദിഗുണോ ഗ്രന്ഥിര്ഭവതി മുഹുരാധ്മായതേऽര്ഥാന്മുഹുഃ സ്രവതി സ ഗ്രന്ഥിര്നാമ്നാ അലജീത്യുച്യതേ||൨൫||
Adhikarana വര്ത്മാര്ബുദമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
വര്ത്മാന്തമാംസപിണ്ഡാഭഃ ശ്വയഥുര്ഗ്രഥിതോऽരുജഃ|
സാസ്രൈഃ സ്യാദര്ബുദോ ദോഷൈര്വിഷമോ ബാഹ്യതശ്ഛലഃ||൨൬||
View original
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः|
सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാസ്രൈഃ രക്തമിശ്രൈര്വാതാദിഭിര്മാംസപിണ്ഡസദൃശഃ ശ്വയഥുഃ സ്യാത്| സ ച യദാന്തര്വര്ത്മ ഭവതി തദാ ഗ്രഥിതഃ കഠിനോऽരുജശ്ഛ ഭവതി| യദാ തു ബഹിര്വര്ത്മ തദാ ചലോ ഭവതി| സ ഉഭയോരപി ശ്വയഥുരര്ബുദ ഇതി നാമ്നോച്യതേ||൨൬||
Adhikarana വര്ത്മരോഗസങ്ഖ്യാ (൨൭) · Śloka ൨൭
ചതുര്വിംശതിരിത്യേതേ വ്യാധയോ വര്ത്മസംശ്രയാഃ||൨൭||
View original
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതേ അനന്തരോക്താ വര്ത്മാശ്രയാ വ്യാധയഃ കൃച്ഛ്രോന്മീല, നിമേഷ, വാതഹത, കുമ്ഭി, പിത്തോത്ക്ലിഷ്ട, പക്ഷ്മശാത, പോഥകീ, കഫോത്ക്ലിഷ്ട, ലഗണ, ഉത്സങ്ഗ, രക്തോത്ക്ലിഷ്ട, അര്ശ, അഞ്ജനനാമികാ, ബിസവര്ത്മ, ഉത്ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ, ശ്യാവവര്ത്മ, സികതാ, കര്ദമ, ബഹല, കുകൂണക, പക്ഷ്മോപരോധ, അലജീ, അര്ബുദാഖ്യാശ്ഛതുര്വിംശതിരീത്യുക്താഃ||൨൭||
Adhikarana സാധ്യാസാധ്യതാ (൨൮) · Śloka ൨൮
അദ്യോऽത്ര ഭേഷജൈഃ സാധ്യോ ദ്വൌ തതോऽര്ശശ്ഛ വര്ജയേത്|
പക്ഷ്മോപരോധോ യാപ്യഃ സ്യാച്ഛേഷാഞ്ഛസ്ത്രൌഷധൈര്ജയേത്||൨൮||
View original
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्|
पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അത്ര ചതുര്വിംശതാവാദ്യഃ കൃച്ഛ്രോന്മീലാഖ്യോ ഭേഷജൈര്വക്ഷ്യമാണൈഃ സാധ്യഃ തദനന്തരോ നിമിഷവാതഹതാഖ്യാവര്ശആഖ്യശ്ഛ ത്രയ ഇതി വര്ജയേത്| പക്ഷ്മോപരോധോ യാപ്യഃ| ശേഷാനനുക്താന് ശസ്ത്രൈരോഷധൈശ്ഛ യഥായോഗ്യം ജയേത്||൨൮||
Adhikarana ചികിത്സാസൂത്രനിര്ദേശഃ (൨൯-൩൦) · Śloka ൩൦
കുട്ടയേത് പക്ഷ്മശതനം ഛിന്ദ്യാത്തേഷ്വപി ചാര്ബുദമ്|
ഭിന്ദ്യാല്ലഗണകുമ്ഭീകാവിസോത്സങ്ഗാഞ്ജനാലജീഃ|
പോത്ഥകീശ്യാവസികതാശ്ലിഷ്ടോത്ക്ലിഷ്ടചതുഷ്ടയമ്|
സകര്ദമം സബഹലം വിലിഖേത് സകുകൂണകമ്||൨൯||
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ വര്ത്മരോഗ വിജ്ഞാനീയോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൩൦||
View original
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्|
भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः|
पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्|
सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അത്രൈവേഷാം ചികിത്സാ സൂത്ര്യതേ സുഖാവബോധായ-കുട്ടയേദിത്യാദി| തേഷ്പവി ശേഷേഷു പക്ഷ്മശതനം വക്ഷ്യമാണാപ്രകാരേണ കുട്ടയേത്| അര്ബുദം ഛിന്ദ്യാത്| അലജ്യന്തം ഭിന്ദ്യാത്| പോത്ഥക്യാദികം വിലിഖേദിതി| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യയേന്ദുവിരചിതായാ- മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ഏകാദശോऽധ്യായഃ