Adhikarana ಅಥ ವರ್ತ್ಮರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ - ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ (೧) · Śloka ೧
ಅಥಾತೋ ವರ್ತ್ಮರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
View original
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ನಿಜಹೇತುತ್ವಾದುಕ್ತಶಿಷ್ಟತ್ವಾತ್ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾಙಬೂತತ್ವಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾ ಅವಸರಸ್ತತ್ರಾಪಿ ಚಕ್ಷುಷಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ತಸ್ಯೈವ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧಿಸಿತಾಸಿತದೃಷ್ಟಿಕ್ರಮೇಣ ನಿರ್ಣಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ| ತತ್ರ ತಾವದ್ವರ್ತ್ಮರೋಗಾಣಾಂ ಹೇತ್ವಾದಿಪ್ರದರ್ಶನಾಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ವರ್ತ್ಮ ನೇತ್ರಪುಟಮ್||೧||
Adhikarana ನೇತ್ರರೋಗಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ಹೇತುಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಶ್ಚ (೨) · Śloka ೨
ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೋಕ್ತೈರಹಿತೈಃ ಕುಪಿತಾ ಮಲಾಃ|
ಅಚಕ್ಷುಷ್ಯೈರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಾಯಃ ಪಿತ್ತಾನುಸಾರಿಣಃ|
ಸಿರಾಭಿರೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಸೃತಾ ನೇತ್ರಾವಯವಮಾಶ್ರಿತಾಃ|
ವರ್ತ್ಮ ಸನ್ಧಿಂ ಸಿತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ದೃಷ್ಟಿಂ ವಾ ಸರ್ವಮಕ್ಷಿ ವಾ|
ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯುಃ ||೨||
View original
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः|
अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः|
सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः|
वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा|
रोगान् कुर्युः ||२||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವರೋಗೇತ್ಯಾದಿನಾಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಕ್ಷಿರೋಗಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ಸಮ್ಪ್ರಪ್ತಿಶ್ಛೋಚ್ಯತೇ| ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೇ ಯಾನ್ಯಹಿತಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತೈರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಚಾಚಕ್ಷುಷ್ಯೈರ್ಮಲಾ ವಾತಾದಯಃ ಕುಪಿತಾಃ ಸಿರಾಭಿಶ್ಛ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕೋಷ್ಠಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಶಿರಃಪ್ರಸೃತಾ ವರ್ತ್ಮಾದಿಕಂ ಚ ನೇತ್ರಸ್ಯಾವಯವಂ ಸರ್ವಮೇವ ವಾ ನೇತ್ರಮಾಶ್ರಿತಾ ರೋಗಾನ್ ನಾನಾವಿಧಾನ್ ಕುರ್ಯುಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ಆಹ| ಪ್ರಾಯೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ದೋಷಾಃ ಪಿತ್ತಾನುಸಾರಿಣಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ| ಪ್ರಾಯೋ ನೇತ್ರಯೋ ರೋಗಕರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨||
Adhikarana ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಮ್ (೩) · Śloka ೩
ಚಲಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವರ್ತ್ಮಾಶ್ರಯಾಃ ಸಿರಾಃ|
ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತಸ್ಯ ಕುರುತೇ ವರ್ತ್ಮಸ್ತಮ್ಭಂ ಸವೇದನಮ್|
ಪಾಂಸುಪೂರ್ಣಾಭನೇತ್ರತ್ವಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಮಶ್ರು ಚ|
ವಿಮರ್ದನಾತ್ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಶಮಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೩||
View original
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः|
सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्|
पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च|
विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರೈವಂಸ್ಥಿತೇ ಚಲೋ ವಾಯುಃ ಪ್ರಧಾನೋ ವರ್ತ್ಮಾಶ್ರಯಾಃ ಸಿರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತಸ್ಯ ತತ್ಕಾಲತ್ಯಕ್ತನಿದ್ರಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ವರ್ತ್ಮಸ್ತಮ್ಭಾದಿಕಂ ಕುರುತೇ| ತಸ್ಯ ಚ ರೋಗಸ್ಯ ವಿಮರ್ದನಾಚ್ಛಮಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಂ ರೋಗವಿಶೇಷಮಾಚಾರ್ಯಾ ನಾಮ್ನಾ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಮಿತಿ ವದನ್ತಿ||೩||
Adhikarana ನಿಮೇಷಃ (೪) · Śloka ೪
ಚಾಲಯನ್ವರ್ತ್ಮನೀ ವಾಯುರ್ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಣಂ ಮುಹುಃ|
ಕರೋತ್ಯರುಙ್ನಿಮೇಷೋಽಸೌ ||೪||
View original
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः|
करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ||४||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಾಯುಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವರ್ತ್ಮನೀ ಚಾಲಯನ್ ಮುಹುರ್ನಿಮಿಷೋನ್ಮೇಷಣಂ ಕರೋತಿ| ಅರುಗಿತಿ ವಿನಾ ರುಜಮ್| ಅಸೌ ರೋಗೋ ನಿಮೇಷಾಖ್ಯಃ||೪||
Adhikarana ವಾತಹತವರ್ತ್ಮ (೫) · Śloka ೫
ವರ್ತ್ಮ ಯತ್ತು ನಿಮೀಲ್ಯತೇ|
ವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿ ನಿಶ್ಛೇಷ್ಟಂ ಹೀನಂ ವಾತಹತಂ ಹಿ ತತ್||೫||
View original
वर्त्म यत्तु निमील्यते|
विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯತ್ತು ವರ್ತ್ಮ ವಾಯುನಾ ನಿಮೀಲ್ಯತೇ ನ ಕದಾಚಿದುನ್ಮೀಲ್ಯತೇ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ನಾಮ್ನಾ ವಾತಹತಮುಚ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ವರ್ತ್ಮಾಹ| ವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿ ವಿಸ್ರಸ್ತಬನ್ಧನಮ್| ನಿಶ್ಛೇಷ್ಟಂ ಹೀನಂ ಚ||೫||
Adhikarana ಕುಮ್ಭಿಕಾಃ (೬) · Śloka ೬
ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪಿತ್ತೇನ ಬಹ್ವ್ಯೋಽನ್ತವರ್ತ್ಮ ಕುಮ್ಭೀಕಬೀಜವತ್|
ಆಧ್ಮಾಯನ್ತೇ ಪುನರ್ಭಿನ್ನಾಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಕುಮ್ಭಿಸಂಜ್ಞಕಾಃ||೬||
View original
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्|
आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನ್ತರ್ವತ್ಮ ವರ್ತ್ಮನೋಽನ್ತರ್ಭಾಗೇ ಪಿತ್ತೇನ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪಿಟಿಕಾ ಭವನ್ತಿ| ಯಾ ಭಿನ್ನಾಃ ಕುಮ್ಭೀಕಬೀಜವತ್ ಕುಮುದತಣ್ಡುಲವತ್ ಪುನರಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇ ಪರಿಪೂರ್ವನ್ತೇ| ತಾಃ ಪಿಟಕಾಃ ಕುಮ್ಭಿನಾಮ್ನ್ಯಃ||೬||
Adhikarana ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ (೭) · Śloka ೭
ಸದಾಹಕ್ಲೇದನಿಸ್ತೋದಂ ರಕ್ತಾಭಂ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್|
ಪಿತ್ತೇನ ಜಾಯತೇ ವರ್ತ್ಮ ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಶನ್ತಿ ತತ್||೭||
View original
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्|
पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಿತ್ತೇನ ಸದಾಹಾದಿಗುಣಂ ವರ್ತ್ಮ ಜಾಯತೇ ಭವತಿ| ತದ್ವರ್ತ್ಮ ನಾಮ್ನಾ ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಶನ್ತಿ||೭||
Adhikarana ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತಮ್ (೮) · Śloka ೮
ಕರೋತಿ ಕಣ್ಡೂಂ ದಾಹಂ ಚ ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ಷ್ಮಾನ್ತಮಾಶ್ರಿತಮ್|
ಪಕ್ಷ್ಮಣಾಂ ಶತನಂ ಚಾನು ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್||೮||
View original
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्|
पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಕ್ಷ್ಮಾನ್ತಮಾಶ್ರಿತಂ ಪಿತ್ತಂ ಕಣ್ಡೂವಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ ತಂ ರೋಗಮಾಚಾರ್ಯಾ ನಾಮ್ನಾ ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತಮಿತಿ ವದನ್ತಿ||೮||
Adhikarana ಪೋಥಕೀ (೯) · Śloka ೯
ಪೋಥಕ್ಯಃ ಪಿಟಕಾಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಸರ್ಷಪಾಭಾ ಘನಾಃ ಕಫಾತ್|
ಶೋಫೋಪದೇಹರುಕ್ಕಣ್ಡೂಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಸಮನ್ವಿತಾಃ||೯||
View original
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्|
शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಶ್ವೇತಾ ಆಕೃತ್ಯಾ ಚ ಸರ್ಷಪಸದೃಶಾ ಘನಾಃ ಸಂಹತಾಃ ಶೋಫಾದಿಸಮನ್ವಿತಾಶ್ಛ ಪಿಟಕಾಃ ಕಫಾದ್ಭೇತೋರ್ಭವನ್ತಿ| ತಾಶ್ಛ ಪಿಟಾಕಾಃ ಕಫಾದ್ಭೇತೋರ್ಭವನ್ತಿ| ತಾ ನಾಮ್ನಾ ಪೋಥಕ್ಯ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ||೯||
Adhikarana ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಭವೇದ್ವರ್ತ್ಮ ಸ್ತಮ್ಭಕ್ಲೇದೋಪದೇಹವತ್||೧೦||
View original
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸ್ತಮ್ಭಾದಿಮದ್ವರ್ತ್ಮ ಭವೇತ್ ಕಫಾದಿತಿ ಪ್ರಕರಣಾತ್| ತದ್ವರ್ತ್ಮ ನಾಮ್ನಾ ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೧೦||
Adhikarana ಲಗಣಃ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಪಾಣ್ಡುರರುಕ್ಪಾಕಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಕಠಿನಃ ಕಫಾತ್|
ಕೋಲಮಾತ್ರಃ ಸ ಲಗಣಃ ಕಿಞ್ಚಿದಲ್ಪಸ್ತತೋಽಥವಾ||೧೧||
View original
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्|
कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕಫೋದ್ಭೇತೋಃ ಕೋಲಮಾತ್ರೋ ಬದರಮಾತ್ರಸ್ತತೋ ವಾ ಕೋಲಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿದಲ್ಪಃ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದಿಗುಣೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ನಾಮ್ನಾ ಲಗಣ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೧೧||
Adhikarana ಉತ್ಸಙ್ಗಾ (೧೨) · Śloka ೧೨
ರಕ್ತಾ ರಕ್ತೇನ ಪಿಟಕಾ ತತ್ತುಲ್ಯಪಿಟಕಾಚಿತಾ|
ಉತ್ಸಙ್ಗಾಖ್ಯಾ ||೧೨||
View original
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता|
उत्सङ्गाख्या ||१२||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಕ್ತೇನ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟೇನ ರಕ್ತಾ ಲೋಹಿತವದ್ರಕ್ತವರ್ಣಾ ಪಿಟಕಾ ಭವತಿ| ತತ್ತುಲ್ಯಾಭಿಃ ಪ್ರಧಾನಸದೃಶಾಭಿರನ್ಯಾಭಿಃ ಪಿಟಕಾಭಿರಾಚಿತಾ ಕೃತಸಞ್ಚಯಾ ಸಾ ಪಿಟಕಾ ನಾಮ್ನೋತ್ಸಙ್ಗೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ||೧೨||
Adhikarana ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ವರ್ತ್ಮ (೧೩) · Śloka ೧೩
ತಥೋಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ರಾಜಿಮತ್ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್||೧೩||
View original
तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಥೇತಿ ರಕ್ತೇನೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟನ್ನಾಮ ವರ್ತ್ಮ ತತ್ತದ್ರಾಜಿಮತ್ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಞ್ಚ||೧೩||
Adhikarana ಅರ್ಶೋವರ್ತ್ಮ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಅರ್ಶೋಽಧಿಮಾಂಸಂ ವರ್ತ್ಮಾನ್ತಃ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸದಾಹರುಕ್|
ರಕ್ತಂ ರಕ್ತೇನ ತತ್ಸ್ರಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ ಚ ವರ್ಧತೇ||೧೪||
View original
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्|
रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಕ್ತೇನಾಸೃಜಾ ವರ್ತ್ಮಾನ್ತರ್ವರ್ತ್ಮನೋಽನ್ತಭಾಗೇ ರಕ್ತಂ ಲೋಹಿತಮಧಿಮಾಂಸಂ ಭವತಿ ಸ್ತಬ್ಧಾದಿಗುಣಕಮಿತ್ಯಧಿಮಾಂಸಮರ್ಮ ಇತಿ ನಾಮ್ನೋಚ್ಯತೇ||೧೪||
Adhikarana ಅಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ (೧೫) · Śloka ೧೫
ಮಧ್ಯೇ ವಾ ವರ್ತ್ಮನೋಽನ್ತೇ ವಾ ಕಣ್ಡೂಷಾರುಗ್ವತೀ ಸ್ಥಿರಾ|
ಮುದ್ಗಮಾತ್ರಾಸೃಜಾ ತಾಮ್ರಾ ಪಿಟಕಾಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ||೧೫||
View original
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा|
मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಸೃಜಾ ರಕ್ತೇನ ವರ್ತ್ಮನೋಽನ್ತೇ ವಾ ಮಧ್ಯೇ ವಾ ಕಣ್ಡೂವಾದಿಮತೀ ಸ್ಥಿರಾ ಮುದ್ಗಪ್ರಮಾಣಾ ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಚ ಯಾ ಪಿಟಕಾ ಭವತಿ ಸಾ ನಾಮ್ನಾ ಅಞ್ಜನನಾಮಿಕೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ||೧೫||
Adhikarana ಬಿಸವರ್ತ್ಮ (೧೬) · Śloka ೧೬
ದೋಷೈರ್ವತ್ಮ ಬಹಿಃ ಶೂನಂ ಯದನ್ತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕಾಚಿತಮ್|
ಸಸ್ರಾವಮನ್ತರುದಕಂ ಬಿಸಾಭಂ ಬಿಸವರ್ತ್ಮ ತತ್||೧೬||
View original
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्|
सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಬಹಿಃ ಶೂನಮನ್ತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚ್ಛಿದ್ರಂ ಸಸ್ರಾವಮನ್ತರುದಕಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಬಿಸೇ ತತ್ಸದೃಶಂ ಭವತಿ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ನಾಮ್ನಾ ಬಿಸವರ್ತ್ಮ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೧೬||
Adhikarana ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಯದ್ವರ್ತ್ಮೋಕ್ಲಿಷ್ಟಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ಲಾನತಾಮಿಯಾತ್|
ರಕ್ತದೋಷತ್ರಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದ್ಭವತ್ಯುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ ತತ್||೧೭||
View original
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्|
रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಕ್ತಸ್ಯ ದೋಷತ್ರಯಸ್ಯ ಚ ಮಿಶ್ರೀಭಾವೇನ ತೇಷಾಮುತ್ಕ್ಲೇಶಾದ್ಧೇತೋರ್ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಪುನರುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಪುನರ್ಮ್ಲಾನತಾಮಿಯಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಾರೇ ಶೋಷಂ ಗಚ್ಛತಿ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ನಾಮ್ನೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೧೭||
Adhikarana ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮ (೧೮) · Śloka ೧೮
ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈಃ ಶ್ಯಾವಂ ರುಕ್ಲೇದಶೋಫವತ್||೧೮||
View original
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಾಸ್ರೈಃ ಸರಕ್ತೈರ್ಮಲೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಮಿಶ್ರೀಭೂತೈಃ ಶ್ಯಾವಂ ವರ್ಣೇನ ರುಗಾದಿಯುಕ್ತಂ ಚ ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಭವತಿ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮೋಚ್ಯತೇ||೧೮||
Adhikarana ಶ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ (೧೯) · Śloka ೧೯
ಶ್ಲಿಷ್ಟಾಖ್ಯಂ ವರ್ತ್ಮನೀ ಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ಕಣ್ಡೂಶ್ವಯಥುರಾಗಿಣೀ||೧೯||
View original
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಾಸ್ರೈರೇವ ಚ ಮಲೈರ್ವರ್ತ್ಮನೀ ದ್ವೇ ಕಣ್ಡೂವಾದಿತ್ರಯಯುಕ್ತೇ ಪರಸ್ಪರಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ಚ ಭವತಃ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ಶ್ಲಿಷ್ಟಾಖ್ಯಮುಚ್ಯತೇ||೧೯||
Adhikarana ಸಿಕತಾವರ್ತ್ಮ (೨೦) · Śloka ೨೦
ವರ್ತ್ಮನ್ತಃಪಿಟಕಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕರ್ಕಶಾಃ ಸಿಕತೋಪಮಾಃ|
ಸಿಕತಾವರ್ತ್ಮ ||೨೦||
View original
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः|
सिकतावर्त्म ||२०||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವರ್ತ್ಮನೋಽನ್ತರ್ಭಾಗೇ ರೂಕ್ಷತ್ವಾದಿಗುಣಾಃ ಪಿಟಕಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ವರ್ತ್ಮ ನಾಮ್ನಾ ಸಿಕತಾವರ್ತ್ಮೋಚ್ಯತೇ||೨೦||
Adhikarana ಕರ್ದಮವರ್ತ್ಮ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಕೃಷ್ಣಂ ತು ಕರ್ದಮಂ ಕರ್ದಮೋಪಮಮ್||೨೧||
View original
कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕೃಷ್ಣಂ ಕರ್ದಮಸದೃಶಂ ಮಾರ್ದವೇನ ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ಕರ್ದಮಮುಚ್ಯತೇ||೨೧||
Adhikarana ವಹಲವರ್ತ್ಮ (೨೨) · Śloka ೨೨
ಬಹಲಂ ಬಹಲೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಸವರ್ಣೈಶ್ಛೀಯತೇ ಸಮೈಃ||೨೨||
View original
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯದ್ವರ್ತ್ಮ ಸಮೈರ್ವಹಲೈರ್ಘನೈರ್ಮಾಂಸೈಶ್ಛೀಯತೇ ತನ್ನಾಮ್ನಾ ವಹಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೨೨||
Adhikarana ಕುಕೂಣಕಃ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಕುಕೂಣಕಃ ಶಿಶೋರೇವ ದನ್ತೋತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಜಃ|
ಸ್ಯತ್ತೇನ ಶಿಶುರಿಚ್ಛೂನತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ವೀಕ್ಷಣಾಕ್ಷಮಃ|
ಸವರ್ತ್ಮಶೂಲಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಕರ್ಣನಾಸಾಕ್ಷಿಮರ್ದನಃ||೨೩||
View original
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः|
स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः|
सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದನ್ತೋದ್ಭವತೋ ಯೋ ವರ್ತ್ಮರೋಗಃ ಶಿಶೋರೇವ ಭವತಿ ಸ ನಾಮ್ನಾ ಕುಕೂಣಕಃ ತೇನೋಚ್ಛೋಓನಾದಿರೂಪಾಕ್ಷಃ ಶಿಶುಃ ಸ್ಯಾತ್|| ೨೩||
Adhikarana ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧಃ (೨೪) · Śloka ೨೪
ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧೇ ಸಙ್ಕೋಚೋ ವರ್ತ್ಮನೋರ್ಜಾಯತೇ ತತಃ|
ಖರತಾನ್ತರ್ಮುಖತ್ವಂ ಚ ರೋಮ್ಣಾಮನ್ಯಾನಿ ವಾ ಪುನಃ|
ಕಣ್ಟಕೈರಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೈರ್ಘೃಷ್ಟಂ ತೈರಕ್ಷಿ ಶೂಯತೇ|
ಊಷ್ಯತೇ ಚಾನಿಲಾದಿದ್ವಿಡಲ್ಪಾಹಂ ಶಾನ್ತಿರುದ್ಧೃತೈಃ||೨೪||
View original
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः|
खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः|
कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते|
ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧನಾಮ್ನಿ ರೋಗೇ ವರ್ತ್ಮನೋಃ ಸಙ್ಕೋಚೋ ಜಾಯತೇ ತಥಾ ರೋಮ್ಣಾಮಪಿ ವರ್ತ್ಮಭವಾನಾಂ ಸಙ್ಕೋಚಃ ಖರತಾನ್ತರ್ಮುಖತ್ವಞ್ಚ ಜಾಯತೇ| ಅನ್ಯಾನಿ ವಾ ರೋಮಾಣಿ ಜಾಯನ್ತೇ| ತೈಶ್ಛ ರೋಮಭಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೈಃ ಕಣ್ಟಕಸದೃಷೈರ್ಘೃಷ್ಟಂ ಸದಕ್ಷಿ ಶೂಯತೇ| ಊಷ್ಯತೇ ಸದಾಹಂ ಭವತಿ ಅನಿಲಾದಿಸ್ಪರ್ಶಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ| ತೈಶ್ಛ ರೋಮಭಿರುದ್ಧೃತೈರಪನೀತೈರಲ್ಪಾಹಂ ಸ್ತೋಕಾನಿ ದಿನಾನಿ ರುಜಶ್ಶಾನ್ತಿರ್ಭವತಿ ಪುನಸ್ತಥೈವ ಭವತಿ||೨೪||
Adhikarana ಅಲಜೀ (೨೫) · Śloka ೨೫
ಕನೀನಕೇ ಬಹಿರ್ವರ್ತ್ಮ ಕಠಿನೋ ಗ್ರನ್ಥಿರುನ್ನತಃ|
ತಾಮ್ರಃ ಪಕ್ವೋಸ್ರಪೂಯಸ್ರುದಲಜ್ಯಾಧ್ಮಾಯತೇ ಮುಹುಃ||೨೫||
View original
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः|
ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕನೀನಕೇ ನಾಸಾನಿಕಟೇ ನೇತ್ರಾನ್ತೇ ಬಹಿರ್ವರ್ತ್ಮನೋ ಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ಕಠಿನತ್ವಾದಿಗುಣೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಭವತಿ ಮುಹುರಾಧ್ಮಾಯತೇಽರ್ಥಾನ್ಮುಹುಃ ಸ್ರವತಿ ಸ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ನಾಮ್ನಾ ಅಲಜೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ||೨೫||
Adhikarana ವರ್ತ್ಮಾರ್ಬುದಮ್ (೨೬) · Śloka ೨೬
ವರ್ತ್ಮಾನ್ತಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಾಭಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗ್ರಥಿತೋಽರುಜಃ|
ಸಾಸ್ರೈಃ ಸ್ಯಾದರ್ಬುದೋ ದೋಷೈರ್ವಿಷಮೋ ಬಾಹ್ಯತಶ್ಛಲಃ||೨೬||
View original
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः|
सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಾಸ್ರೈಃ ರಕ್ತಮಿಶ್ರೈರ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಸದೃಶಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಯದಾನ್ತರ್ವರ್ತ್ಮ ಭವತಿ ತದಾ ಗ್ರಥಿತಃ ಕಠಿನೋಽರುಜಶ್ಛ ಭವತಿ| ಯದಾ ತು ಬಹಿರ್ವರ್ತ್ಮ ತದಾ ಚಲೋ ಭವತಿ| ಸ ಉಭಯೋರಪಿ ಶ್ವಯಥುರರ್ಬುದ ಇತಿ ನಾಮ್ನೋಚ್ಯತೇ||೨೬||
Adhikarana ವರ್ತ್ಮರೋಗಸಙ್ಖ್ಯಾ (೨೭) · Śloka ೨೭
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರಿತ್ಯೇತೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ವರ್ತ್ಮಸಂಶ್ರಯಾಃ||೨೭||
View original
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏತೇ ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾ ವರ್ತ್ಮಾಶ್ರಯಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲ, ನಿಮೇಷ, ವಾತಹತ, ಕುಮ್ಭಿ, ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತ, ಪೋಥಕೀ, ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಲಗಣ, ಉತ್ಸಙ್ಗ, ರಕ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಅರ್ಶ, ಅಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ, ಬಿಸವರ್ತ್ಮ, ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮ, ಸಿಕತಾ, ಕರ್ದಮ, ಬಹಲ, ಕುಕೂಣಕ, ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧ, ಅಲಜೀ, ಅರ್ಬುದಾಖ್ಯಾಶ್ಛತುರ್ವಿಂಶತಿರೀತ್ಯುಕ್ತಾಃ||೨೭||
Adhikarana ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತಾ (೨೮) · Śloka ೨೮
ಅದ್ಯೋಽತ್ರ ಭೇಷಜೈಃ ಸಾಧ್ಯೋ ದ್ವೌ ತತೋಽರ್ಶಶ್ಛ ವರ್ಜಯೇತ್|
ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧೋ ಯಾಪ್ಯಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛೇಷಾಞ್ಛಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್||೨೮||
View original
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्|
पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತ್ರ ಚತುರ್ವಿಂಶತಾವಾದ್ಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಾಖ್ಯೋ ಭೇಷಜೈರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ ಸಾಧ್ಯಃ ತದನನ್ತರೋ ನಿಮಿಷವಾತಹತಾಖ್ಯಾವರ್ಶಆಖ್ಯಶ್ಛ ತ್ರಯ ಇತಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧೋ ಯಾಪ್ಯಃ| ಶೇಷಾನನುಕ್ತಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೈರೋಷಧೈಶ್ಛ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಜಯೇತ್||೨೮||
Adhikarana ಚಿಕಿತ್ಸಾಸೂತ್ರನಿರ್ದೇಶಃ (೨೯-೩೦) · Śloka ೩೦
ಕುಟ್ಟಯೇತ್ ಪಕ್ಷ್ಮಶತನಂ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ತೇಷ್ವಪಿ ಚಾರ್ಬುದಮ್|
ಭಿನ್ದ್ಯಾಲ್ಲಗಣಕುಮ್ಭೀಕಾವಿಸೋತ್ಸಙ್ಗಾಞ್ಜನಾಲಜೀಃ|
ಪೋತ್ಥಕೀಶ್ಯಾವಸಿಕತಾಶ್ಲಿಷ್ಟೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಚತುಷ್ಟಯಮ್|
ಸಕರ್ದಮಂ ಸಬಹಲಂ ವಿಲಿಖೇತ್ ಸಕುಕೂಣಕಮ್||೨೯||
ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವರ್ತ್ಮರೋಗ ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||
View original
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्|
भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः|
पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्|
सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
Hide commentary
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತ್ರೈವೇಷಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೂತ್ರ್ಯತೇ ಸುಖಾವಬೋಧಾಯ-ಕುಟ್ಟಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ತೇಷ್ಪವಿ ಶೇಷೇಷು ಪಕ್ಷ್ಮಶತನಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಪ್ರಕಾರೇಣ ಕುಟ್ಟಯೇತ್| ಅರ್ಬುದಂ ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಅಲಜ್ಯನ್ತಂ ಭಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಪೋತ್ಥಕ್ಯಾದಿಕಂ ವಿಲಿಖೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ