Adhikarana ਅਥ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ - ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
View original
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਿਜਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦੁਕ੍ਤਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਙਬੂਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ ਅਵਸਰਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਚਕ੍ਸੁਸਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਦਸ੍ਟਿਕ੍ਰਮੇਣ ਨਿਰ੍ਣਯਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਾਣਾਂ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨੇਤ੍ਰਪੁਟਮ੍||੧||
Adhikarana ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਹੇਤੁਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ (੨) · Śloka ੨
ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਰਹਿਤੈਃ ਕੁਪਿਤਾ ਮਲਾਃ|
ਅਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰਿਣਃ|
ਸਿਰਾਭਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਤਾ ਨੇਤ੍ਰਾਵਯਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ|
ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਸਨ੍ਧਿਂ ਸਿਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਮਕ੍ਸਿ ਵਾ|
ਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ||੨||
View original
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः|
अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः|
सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः|
वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा|
रोगान् कुर्युः ||२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਕ੍ਸਿਰੋਗਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪ੍ਤਿਸ਼੍ਛੋਚ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨੇ ਯਾਨ੍ਯਹਿਤਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਾਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੈਰ੍ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਕੁਪਿਤਾਃ ਸਿਰਾਭਿਸ਼੍ਛ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਕੋਸ੍ਠਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਸਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਦਿਕਂ ਚ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਵਯਵਂ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਵਾ ਨੇਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਰੋਗਾਨ੍ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਆਹ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਦੋਸਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਸਾਰਿਣਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਾਃ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਨੇਤ੍ਰਯੋ ਰੋਗਕਰਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨||
Adhikarana ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਚਲਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਿਰਾਃ|
ਸੁਪ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸਵੇਦਨਮ੍|
ਪਾਂਸੁਪੂਰ੍ਣਾਭਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਨਮਸ਼੍ਰੁ ਚ|
ਵਿਮਰ੍ਦਨਾਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼ਮਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੩||
View original
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः|
सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्|
पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च|
विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰੈਵਂਸ੍ਥਿਤੇ ਚਲੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੁਪ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕਾਲਤ੍ਯਕ੍ਤਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਕਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਚ ਰੋਗਸ੍ਯ ਵਿਮਰ੍ਦਨਾਚ੍ਛਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਂ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਮਾਚਾਰ੍ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ||੩||
Adhikarana ਨਿਮੇਸਃ (੪) · Śloka ੪
ਚਾਲਯਨ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਵਾਯੁਰ੍ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਣਂ ਮੁਹੁਃ|
ਕਰੋਤ੍ਯਰੁਙ੍ਨਿਮੇਸੋਸੌ ||੪||
View original
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः|
करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ||४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਚਾਲਯਨ੍ ਮੁਹੁਰ੍ਨਿਮਿਸੋਨ੍ਮੇਸਣਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਰੁਗਿਤਿ ਵਿਨਾ ਰੁਜਮ੍| ਅਸੌ ਰੋਗੋ ਨਿਮੇਸਾਖ੍ਯਃ||੪||
Adhikarana ਵਾਤਹਤਵਰ੍ਤ੍ਮ (੫) · Śloka ੫
ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਯਤ੍ਤੁ ਨਿਮੀਲ੍ਯਤੇ|
ਵਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿ ਨਿਸ਼੍ਛੇਸ੍ਟਂ ਹੀਨਂ ਵਾਤਹਤਂ ਹਿ ਤਤ੍||੫||
View original
वर्त्म यत्तु निमील्यते|
विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਤ੍ਤੁ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਵਾਯੁਨਾ ਨਿਮੀਲ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਿਦੁਨ੍ਮੀਲ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਾਤਹਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਹ| ਵਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿ ਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਨਿਸ਼੍ਛੇਸ੍ਟਂ ਹੀਨਂ ਚ||੫||
Adhikarana ਕੁਮ੍ਭਿਕਾਃ (੬) · Śloka ੬
ਕਸ੍ਣਾਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋਨ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮ ਕੁਮ੍ਭੀਕਬੀਜਵਤ੍|
ਆਧ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਪਿਟਿਕਾਃ ਕੁਮ੍ਭਿਸਂਜ੍ਞਕਾਃ||੬||
View original
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्|
आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਤ੍ਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗੇ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਣਾਃ ਪਿਟਿਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਾ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਕੁਮ੍ਭੀਕਬੀਜਵਤ੍ ਕੁਮੁਦਤਣ੍ਡੁਲਵਤ੍ ਪੁਨਰਾਧ੍ਮਾਯਨ੍ਤੇ ਪਰਿਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੇ| ਤਾਃ ਪਿਟਕਾਃ ਕੁਮ੍ਭਿਨਾਮ੍ਨ੍ਯਃ||੬||
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮ (੭) · Śloka ੭
ਸਦਾਹਕ੍ਲੇਦਨਿਸ੍ਤੋਦਂ ਰਕ੍ਤਾਭਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਮ੍|
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਜਾਯਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੭||
View original
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्|
पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਦਾਹਾਦਿਗੁਣਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਜਾਯਤੇ ਭਵਤਿ| ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ||੭||
Adhikarana ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਤਮ੍ (੮) · Śloka ੮
ਕਰੋਤਿ ਕਣ੍ਡੂਂ ਦਾਹਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍|
ਪਕ੍ਸ੍ਮਣਾਂ ਸ਼ਤਨਂ ਚਾਨੁ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੮||
View original
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्|
पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਣ੍ਡੂਵਾਦਿਕਂ ਕਰੋਤਿ ਤਂ ਰੋਗਮਾਚਾਰ੍ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਤਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ||੮||
Adhikarana ਪੋਥਕੀ (੯) · Śloka ੯
ਪੋਥਕ੍ਯਃ ਪਿਟਕਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਭਾ ਘਨਾਃ ਕਫਾਤ੍|
ਸ਼ੋਫੋਪਦੇਹਰੁਕ੍ਕਣ੍ਡੂਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ||੯||
View original
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्|
शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਆਕਤ੍ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਸਪਸਦਸ਼ਾ ਘਨਾਃ ਸਂਹਤਾਃ ਸ਼ੋਫਾਦਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਸ਼੍ਛ ਪਿਟਕਾਃ ਕਫਾਦ੍ਭੇਤੋਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਸ਼੍ਛ ਪਿਟਾਕਾਃ ਕਫਾਦ੍ਭੇਤੋਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੋਥਕ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ||੯||
Adhikarana ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਭਵੇਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਸ੍ਤਮ੍ਭਕ੍ਲੇਦੋਪਦੇਹਵਤ੍||੧੦||
View original
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਮਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਭਵੇਤ੍ ਕਫਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਕਰਣਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੧੦||
Adhikarana ਲਗਣਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰਰੁਕ੍ਪਾਕਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਕਠਿਨਃ ਕਫਾਤ੍|
ਕੋਲਮਾਤ੍ਰਃ ਸ ਲਗਣਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਲ੍ਪਸ੍ਤਤੋਥਵਾ||੧੧||
View original
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्|
कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕਫੋਦ੍ਭੇਤੋਃ ਕੋਲਮਾਤ੍ਰੋ ਬਦਰਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਵਾ ਕੋਲਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਲ੍ਪਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਗੁਣੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਲਗਣ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੧੧||
Adhikarana ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਾ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਰਕ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਪਿਟਕਾ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਪਿਟਕਾਚਿਤਾ|
ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਾਖ੍ਯਾ ||੧੨||
View original
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता|
उत्सङ्गाख्या ||१२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਰਕ੍ਤੇਨ ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟੇਨ ਰਕ੍ਤਾ ਲੋਹਿਤਵਦ੍ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾ ਪਿਟਕਾ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਭਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸਦਸ਼ਾਭਿਰਨ੍ਯਾਭਿਃ ਪਿਟਕਾਭਿਰਾਚਿਤਾ ਕਤਸਞ੍ਚਯਾ ਸਾ ਪਿਟਕਾ ਨਾਮ੍ਨੋਤ੍ਸਙ੍ਗੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੨||
Adhikarana ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਤਥੋਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਰਾਜਿਮਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਮ੍||੧੩||
View original
तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਥੇਤਿ ਰਕ੍ਤੇਨੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਨ੍ਨਾਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਤ੍ਤਦ੍ਰਾਜਿਮਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਞ੍ਚ||੧੩||
Adhikarana ਅਰ੍ਸ਼ੋਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਅਰ੍ਸ਼ੋਧਿਮਾਂਸਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਦਾਹਰੁਕ੍|
ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਰਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਛਿਨ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੧੪||
View original
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्|
रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਰਕ੍ਤੇਨਾਸਜਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਨ੍ਤਭਾਗੇ ਰਕ੍ਤਂ ਲੋਹਿਤਮਧਿਮਾਂਸਂ ਭਵਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਦਿਗੁਣਕਮਿਤ੍ਯਧਿਮਾਂਸਮਰ੍ਮ ਇਤਿ ਨਾਮ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ||੧੪||
Adhikarana ਅਞ੍ਜਨਨਾਮਿਕਾ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਨ੍ਤੇ ਵਾ ਕਣ੍ਡੂਸਾਰੁਗ੍ਵਤੀ ਸ੍ਥਿਰਾ|
ਮੁਦ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਸਜਾ ਤਾਮ੍ਰਾ ਪਿਟਕਾਞ੍ਜਨਨਾਮਿਕਾ||੧੫||
View original
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा|
मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਸਜਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਨ੍ਤੇ ਵਾ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਕਣ੍ਡੂਵਾਦਿਮਤੀ ਸ੍ਥਿਰਾ ਮੁਦ੍ਗਪ੍ਰਮਾਣਾ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣ ਚ ਯਾ ਪਿਟਕਾ ਭਵਤਿ ਸਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਅਞ੍ਜਨਨਾਮਿਕੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ||੧੫||
Adhikarana ਬਿਸਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਦੋਸੈਰ੍ਵਤ੍ਮ ਬਹਿਃ ਸ਼ੂਨਂ ਯਦਨ੍ਤਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਕਾਚਿਤਮ੍|
ਸਸ੍ਰਾਵਮਨ੍ਤਰੁਦਕਂ ਬਿਸਾਭਂ ਬਿਸਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਤ੍||੧੬||
View original
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्|
सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਬਹਿਃ ਸ਼ੂਨਮਨ੍ਤਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸਸ੍ਰਾਵਮਨ੍ਤਰੁਦਕਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਿਸੇ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਂ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਬਿਸਵਰ੍ਤ੍ਮ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੧੬||
Adhikarana ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮ੍ਲਾਨਤਾਮਿਯਾਤ੍|
ਰਕ੍ਤਦੋਸਤ੍ਰਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਭਵਤ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਤ੍||੧੭||
View original
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्|
रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵੇਨ ਤੇਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਪੁਨਰੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪੁਨਰ੍ਮ੍ਲਾਨਤਾਮਿਯਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਾਰੇ ਸ਼ੋਸਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਾਮ੍ਨੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੧੭||
Adhikarana ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਤ੍ਮ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਰੁਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋਫਵਤ੍||੧੮||
View original
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਮਲੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤੈਃ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਵਰ੍ਣੇਨ ਰੁਗਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਤ੍ਮੋਚ੍ਯਤੇ||੧੮||
Adhikarana ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾਖ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਵਯਥੁਰਾਗਿਣੀ||੧੯||
View original
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਾਸ੍ਰੈਰੇਵ ਚ ਮਲੈਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਦ੍ਵੇ ਕਣ੍ਡੂਵਾਦਿਤ੍ਰਯਯੁਕ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਚ ਭਵਤਃ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾਖ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੯||
Adhikarana ਸਿਕਤਾਵਰ੍ਤ੍ਮ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਵਰ੍ਤ੍ਮਨ੍ਤਃਪਿਟਕਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਃ ਸਿਕਤੋਪਮਾਃ|
ਸਿਕਤਾਵਰ੍ਤ੍ਮ ||੨੦||
View original
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः|
सिकतावर्त्म ||२०||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗੇ ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਃ ਪਿਟਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਿਕਤਾਵਰ੍ਤ੍ਮੋਚ੍ਯਤੇ||੨੦||
Adhikarana ਕਰ੍ਦਮਵਰ੍ਤ੍ਮ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਕਸ੍ਣਂ ਤੁ ਕਰ੍ਦਮਂ ਕਰ੍ਦਮੋਪਮਮ੍||੨੧||
View original
कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕਸ੍ਣਂ ਕਰ੍ਦਮਸਦਸ਼ਂ ਮਾਰ੍ਦਵੇਨ ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਰ੍ਦਮਮੁਚ੍ਯਤੇ||੨੧||
Adhikarana ਵਹਲਵਰ੍ਤ੍ਮ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਬਹਲਂ ਬਹਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਛੀਯਤੇ ਸਮੈਃ||੨੨||
View original
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਸਮੈਰ੍ਵਹਲੈਰ੍ਘਨੈਰ੍ਮਾਂਸੈਸ਼੍ਛੀਯਤੇ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਹਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨੨||
Adhikarana ਕੁਕੂਣਕਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਕੁਕੂਣਕਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰੇਵ ਦਨ੍ਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ|
ਸ੍ਯਤ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰਿਚ੍ਛੂਨਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸੋ ਵੀਕ੍ਸਣਾਕ੍ਸਮਃ|
ਸਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੂਲਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਕਰ੍ਣਨਾਸਾਕ੍ਸਿਮਰ੍ਦਨਃ||੨੩||
View original
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः|
स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः|
सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵਤੋ ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰੇਵ ਭਵਤਿ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕੁਕੂਣਕਃ ਤੇਨੋਚ੍ਛੋਓਨਾਦਿਰੂਪਾਕ੍ਸਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|| ੨੩||
Adhikarana ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧਃ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧੇ ਸਙ੍ਕੋਚੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤਃ|
ਖਰਤਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤ੍ਵਂ ਚ ਰੋਮ੍ਣਾਮਨ੍ਯਾਨਿ ਵਾ ਪੁਨਃ|
ਕਣ੍ਟਕੈਰਿਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰੈਰ੍ਘਸ੍ਟਂ ਤੈਰਕ੍ਸਿ ਸ਼ੂਯਤੇ|
ਊਸ੍ਯਤੇ ਚਾਨਿਲਾਦਿਦ੍ਵਿਡਲ੍ਪਾਹਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰੁਦ੍ਧਤੈਃ||੨੪||
View original
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः|
खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः|
कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते|
ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧਨਾਮ੍ਨਿ ਰੋਗੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਃ ਸਙ੍ਕੋਚੋ ਜਾਯਤੇ ਤਥਾ ਰੋਮ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਤ੍ਮਭਵਾਨਾਂ ਸਙ੍ਕੋਚਃ ਖਰਤਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤ੍ਵਞ੍ਚ ਜਾਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਵਾ ਰੋਮਾਣਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ਼੍ਛ ਰੋਮਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰੈਃ ਕਣ੍ਟਕਸਦਸੈਰ੍ਘਸ੍ਟਂ ਸਦਕ੍ਸਿ ਸ਼ੂਯਤੇ| ਊਸ੍ਯਤੇ ਸਦਾਹਂ ਭਵਤਿ ਅਨਿਲਾਦਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਚ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ| ਤੈਸ਼੍ਛ ਰੋਮਭਿਰੁਦ੍ਧਤੈਰਪਨੀਤੈਰਲ੍ਪਾਹਂ ਸ੍ਤੋਕਾਨਿ ਦਿਨਾਨਿ ਰੁਜਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਥੈਵ ਭਵਤਿ||੨੪||
Adhikarana ਅਲਜੀ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਕਨੀਨਕੇ ਬਹਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਕਠਿਨੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੁਨ੍ਨਤਃ|
ਤਾਮ੍ਰਃ ਪਕ੍ਵੋਸ੍ਰਪੂਯਸ੍ਰੁਦਲਜ੍ਯਾਧ੍ਮਾਯਤੇ ਮੁਹੁਃ||੨੫||
View original
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः|
ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕਨੀਨਕੇ ਨਾਸਾਨਿਕਟੇ ਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਬਹਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋ ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇ ਕਠਿਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਭਵਤਿ ਮੁਹੁਰਾਧ੍ਮਾਯਤੇਰ੍ਥਾਨ੍ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਰਵਤਿ ਸ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਅਲਜੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨੫||
Adhikarana ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨ੍ਤਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਾਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗ੍ਰਥਿਤੋਰੁਜਃ|
ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸ੍ਯਾਦਰ੍ਬੁਦੋ ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਸਮੋ ਬਾਹ੍ਯਤਸ਼੍ਛਲਃ||੨੬||
View original
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः|
सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਰਕ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਸਦਸ਼ਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਯਦਾਨ੍ਤਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਠਿਨੋਰੁਜਸ਼੍ਛ ਭਵਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਬਹਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਦਾ ਚਲੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਉਭਯੋਰਪਿ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਰ੍ਬੁਦ ਇਤਿ ਨਾਮ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ||੨੬||
Adhikarana ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਸਙ੍ਖ੍ਯਾ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਤੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ||੨੭||
View original
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਏਤੇ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲ, ਨਿਮੇਸ, ਵਾਤਹਤ, ਕੁਮ੍ਭਿ, ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟ, ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਤ, ਪੋਥਕੀ, ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟ, ਲਗਣ, ਉਤ੍ਸਙ੍ਗ, ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟ, ਅਰ੍ਸ਼, ਅਞ੍ਜਨਨਾਮਿਕਾ, ਬਿਸਵਰ੍ਤ੍ਮ, ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮ, ਸ਼੍ਯਾਵਵਰ੍ਤ੍ਮ, ਸਿਕਤਾ, ਕਰ੍ਦਮ, ਬਹਲ, ਕੁਕੂਣਕ, ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧ, ਅਲਜੀ, ਅਰ੍ਬੁਦਾਖ੍ਯਾਸ਼੍ਛਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ||੨੭||
Adhikarana ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤਾ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਅਦ੍ਯੋਤ੍ਰ ਭੇਸਜੈਃ ਸਾਧ੍ਯੋ ਦ੍ਵੌ ਤਤੋਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਛ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|
ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧੋ ਯਾਪ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੇਸਾਞ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੮||
View original
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्|
पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਾਵਾਦ੍ਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਾਖ੍ਯੋ ਭੇਸਜੈਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਤਦਨਨ੍ਤਰੋ ਨਿਮਿਸਵਾਤਹਤਾਖ੍ਯਾਵਰ੍ਸ਼ਆਖ੍ਯਸ਼੍ਛ ਤ੍ਰਯ ਇਤਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਸ੍ਮੋਪਰੋਧੋ ਯਾਪ੍ਯਃ| ਸ਼ੇਸਾਨਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰੋਸਧੈਸ਼੍ਛ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਜਯੇਤ੍||੨੮||
Adhikarana ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੂਤ੍ਰਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
ਕੁਟ੍ਟਯੇਤ੍ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਤਨਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਚਾਰ੍ਬੁਦਮ੍|
ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਲ੍ਲਗਣਕੁਮ੍ਭੀਕਾਵਿਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾਞ੍ਜਨਾਲਜੀਃ|
ਪੋਤ੍ਥਕੀਸ਼੍ਯਾਵਸਿਕਤਾਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍|
ਸਕਰ੍ਦਮਂ ਸਬਹਲਂ ਵਿਲਿਖੇਤ੍ ਸਕੁਕੂਣਕਮ੍||੨੯||
ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾ ਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗ ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦||
View original
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्|
भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः|
पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्|
सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
Hide commentary
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਤ੍ਰੈਵੇਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸੂਤ੍ਰ੍ਯਤੇ ਸੁਖਾਵਬੋਧਾਯ-ਕੁਟ੍ਟਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸ੍ਪਵਿ ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਤਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕੁਟ੍ਟਯੇਤ੍| ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਲਜ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਪੋਤ੍ਥਕ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਿਲਿਖੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ