Adhikarana અથ ગુહ્યરોગવિજ્ઞાનીયો નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ, પ્રતિજ્ઞા (૧) · Śloka ૧
અથાતો ગુહ્યરોગવિજ્ઞાનીયં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातो गुह्यरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વ્રણશસ્ત્રપ્રસઙ્ગેન ક્ષતપ્રાયત્વાત્ ગુહ્યરોગાણાં હેત્વાદિકં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે| ગુહ્યશબ્દેનોપસ્થો ભણ્યતે|| ૧||
Adhikarana ગુહ્યરોગહેતુઃ (૨) · Śloka ૨
સ્ત્રીવ્યવાયનિવૃત્તસ્ય સહસા ભજતોઽથવા| દોષાધ્યુષિતસઙ્કીર્ણમલિનાણુરજઃ પથામ્| અન્યયોનિમનિચ્છન્તીમગમ્યાં નવસૂતિકામ્| દૂષિતં સ્પૃશતસ્તોયં રતાન્તેષ્વપિ નૈવ વા| વિવર્ધયિષયા તીક્ષ્ણાન્ પ્રલેપાદીન્ પ્રયચ્છતઃ| મુષ્ટિદન્તનખોત્પીડાવિષવચ્છૂકપાતનૈઃ| વેગનિગ્રહદીર્ઘાતિખરશષ્પવિઘટ્ટનૈઃ| દોષા દુષ્ટા ગતા ગુહ્યં ત્રયોવિંશતિમામયાન્| જનયન્ત્યુપદંશાદીન્||૨||
स्त्रीव्यवायनिवृत्तस्य सहसा भजतोऽथवा| दोषाध्युषितसङ्कीर्णमलिनाणुरजः पथाम्| अन्ययोनिमनिच्छन्तीमगम्यां नवसूतिकाम्| दूषितं स्पृशतस्तोयं रतान्तेष्वपि नैव वा| विवर्धयिषया तीक्ष्णान् प्रलेपादीन् प्रयच्छतः| मुष्टिदन्तनखोत्पीडाविषवच्छूकपातनैः| वेगनिग्रहदीर्घातिखरशष्पविघट्टनैः| दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयोविंशतिमामयान्| जनयन्त्युपदंशादीन्||२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સ્ત્રીવ્યવાયનિવૃત્તત્વાદિયુક્તસ્ય પુરુષસ્ય તત એવ હેતોર્ગુહ્યં ગતા વાતાદયો દુષ્ટાસ્ત્રયોવિંશતિમુપદંશાદીનામયાન્ વ્યાધીન્ જનયન્તિ| સ્ત્રીવ્યવાયો મૈથુનમ્ અતઃ સહસા યો નિવૃત્તિઃ સહસા સેવનઞ્ચ દોષકોપહેતુઃ| અથવા દોષાધ્યુતત્વાદિગુણરજઃ પથામન્યયોનાદિકાં વા સ્ત્રિયં ભજતઃ| દોષૈર્વાતાદિભિરધ્યુષિતમધિષ્ઠિતં સઙ્કીર્ણઞ્ચ મલિનં ચાણુ ચ રજઃ પથં યોનિદ્વારં યસ્યાસ્તામ્| સઙ્કીર્ણં કેનચિત્ બીભાત્સેન મિશ્રિતમ્| મલિનં શૌચાદ્યભાવેન મલયુક્તમ્| અણુ સંવ્ ઋતમ્| અન્યયોનિર્વિજાતીયવડવાગવાદિસ્તામ્| અનિચ્છન્તી યા મૈથુનદ્વેષેણાઙ્ગસઙ્કોચનપરા| અગમ્યા ભગિન્યાદિઃ| તથા રતાન્તેષુ દૂષિતં પઙ્કાદ્યાવિલં તોયં સ્પૃશતસ્તેન શૌચં કુર્વતઃ અપિ વા નૈવ સ્પૃશતઃ શૌચાદિકં નૈવ કુર્વતઃ| તથા વિવર્ધયિષયા શોફં વર્ધયિતુમિચ્છયા તત્રૈવ તીક્ષ્ણાન્ પ્રલેપસેકાદીન્ પ્રયચ્છતો દદતઃ| મુષ્ટ્યાદીનામુત્પીડનયા| વિષવતાં શૂકાનાં પાતનૈઃ| વેગનિગ્રહઃ શુક્રાદિવેગધારણમ્| દીર્ઘણાતિખરેણ ચ શષ્પેણ તૃણેન વિઘટ્ટનં ક્ષોદનમ્| 'ગુહ્યરોમ શષ્પમિ'તિ જેજ્જટઃ| (સ્ત્રીં વ્યવાયનિવૃત્તસ્યેતિ પાઠઃ| વેગનિગ્રહદીર્ઘાતિખરસ્પર્શવિઘટ્ટનૈરિતિ ચ| વ્યાવાયનિવૃત્તસ્ય ચિરકાલોપેક્ષિતમૈથુનસ્ય નરસ્ય પુનઃ સહસા અતર્કિતમેવ સ્ત્રીં નારીં ભજતઃ સેવમાનસ્ય| અથવેતિ વિકલ્પે| સઙ્કીર્ણઃ પ્રસવવૈષમ્યાદિના ગુદબસ્તિભ્યામેકીભૂતઃ| અથવા રજઃ-શબ્દોઽપિ દોષાધ્યુષિતાદિવદ્ ગુણવચનઃ, તથા સતિ તજઃપથાં રજોયુક્તયોનિમાર્ગાં રજસ્વલાસૂતિકાદિમિત્યર્થઃ| અસ્મિન્ પક્ષે દોષાધ્યુષિતાદિભિઃ પથશબ્દોઽભિસમ્બધ્યઃ| અગમ્યાં ભગિન્યાદિકાન્તથા સત્યન્યજનજ્ઞાનશઙ્કાજુગુપ્સાદિજનિતવૈક્લવ્યદૂને હૃદિ ક્રુદ્ધા દોષાસ્તદ્ગતેન મનસા સહ ગુહ્યં પ્રાપ્તાસ્તત્ર રોગાન્ જનયન્તીત્યર્થઃ| શ્રુતિસ્મૃતિવિરુદ્ધાચારતશ્ચ| મુષ્ટ્યુત્પીડનાદયઃ કામસૂત્રવિહિતકરણ ભેદજનિતાઃ| ઊષરજલેષુ બાહુલ્યેન દૃશ્યમાનો જન્તુતુલ્યાકૃતિઃ કશ્ચિદોષધિવિશેષઃ શૂકઃ| તે ચ શૂકાઃ સવિષનિર્વિષભેદાત્ દ્વિધા તત્ર વિષવન્તો રોગકારિણઃ| તદુક્તમ્- કૃષ્ણાનિ ચિત્રાણ્યથવા શૂકાનિ સવિષાણિ તુ| પાતિતાનિ પચન્ત્યાશુ મેઢ્રં નિરવશેષતઃ|| ઇતિ| અથવા વિષદ્રવ્યકલ્પિતાનાં વચ્છૂકાનાં વશ્યૌષધાનાં પાતનાત્| વેગનિગ્રહદીર્ઘાતિખરસ્પર્શવિઘાટ્ટનાત્ વેગનિગ્રહાચ્છુક્રાદિવેગધારણાત્| તથા દીર્ઘાણામતિખરણાઞ્ચ સ્પર્શાનાં વિઘટ્ટનાદાસ્ફાલનાત્| સ્પર્શમિતિ કામાતપત્રસંજ્ઞિતસ્ત્વગ્વિશેષઃ| તસ્ય ચ બહુરૂપતા વિદ્યતે તત્કામશાસ્ત્રાદવગન્તવ્યમ્)|| ૨||
Adhikarana અપદંશાનાં સઙ્ખ્યાસમ્પ્રાપ્તિઃ (૩) · Śloka ૩
અપદંશોઽત્ર પઞ્ચધા| પૃથગ્દોષૈઃ સરુધિરૈઃ સમસ્તૈશ્ચ||૩||
अपदंशोऽत्र पञ्चधा| पृथग्दोषैः सरुधिरैः समस्तैश्च||३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અત્રૈષાં ત્રયોવિંશતેર્મધ્યે વાતેન પિત્તેન શ્લેષ્મણા રક્તેન સન્નિપાતેનેતિ પઞ્ચધા અપદંશાઃ|| ૩||
Adhikarana વાતજાપદંશઃ (૪) · Śloka ૪
અત્ર મારુતાત્| મેઢશોફો રુજશ્ચિત્રાઃ સ્તમ્ભસ્ત્વક્પરિપોટનમ્||૪||
अत्र मारुतात्| मेढशोफो रुजश्चित्राः स्तम्भस्त्वक्परिपोटनम्||४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ત્વક્પરિપોટનાન્તં વાતેનોપદંશે લક્ષણમ્| (અત્ર પઞ્ચાનાં મધ્યે વાતેનાપદંશે લિઙ્ગે શોફો નાનાપ્રકારરુજઃ સ્તબ્ધતા ત્વચોભેદનં ચ સ્યાત્)|| ૪||
Adhikarana પિત્તજાપદંશઃ (૫) · Śloka ૫
પક્વોદુમ્બરસઙ્કાશં પિત્તેન શ્વયથુર્જ્વરઃ||૫||
पक्वोदुम्बरसङ्काशं पित्तेन श्वयथुर्ज्वरः||५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
જ્વરાન્તં પિત્તેન| પિત્તજે અપદંશે પક્વોદુમ્બરસઙ્કાશઃ શોફો જ્વરશ્ચ સ્યાત્|| ૫||
Adhikarana શ્લેષ્મજાપદંશઃ (૬) · Śloka ૭
શ્લેષ્મણા કઠિનઃ સ્નિગ્ધઃ કણ્ડૂમાઞ્છીતલો ગુરુઃ||૬|| `|૭|
श्लेष्मणा कठिनः स्निग्धः कण्डूमाञ्छीतलो गुरुः||६|| `|७|
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગુર્વન્તં શ્લેષ્મણા| કઠિન ઇત્યાદ્યનન્તરપ્રકૃતસ્ય શ્વયથોર્વિશેષણમ્| (વિશેષણસામર્થ્યાચ્છ્વયથુરેવાત્ર વિશેષ્યઃ| શ્લેષ્મ કૃતે અપદંશે કાઠિન્યયુક્તઃ સ્નેહલેપપ્રતીતિકરઃ કણ્ડૂસહિતઃ શીતસ્પર્શશ્ચ શોફો જાયતે)|| ૬||
Adhikarana રક્તજાપંદશઃ (૭) · Śloka ૭
શોણિતેનાસિતસ્ફોટસમ્ભવોઽસ્રશ્રુતિર્જ્વરઃ||૭||
शोणितेनासितस्फोटसम्भवोऽस्रश्रुतिर्ज्वरः||७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
જ્વરાન્તં રક્તેન| રક્તકૃતે અપદંશે કૃષ્ણવર્ણાનાં સ્ફોટાનામુત્પત્તિરસ્રસ્રાવો જ્વરશ્ચ સ્યાત્|| ૭||
Adhikarana સન્નિપાતજાપદંશઃ (૮) · Śloka ૮
સર્વજે સર્વલિઙ્ગત્વં શ્વયથુર્મુષ્કયોરપિ| તીવ્રા રુગાશુ પચનં દરણં કૃમિસમ્ભવઃ||૮||
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं श्वयथुर्मुष्कयोरपि| तीव्रा रुगाशु पचनं दरणं कृमिसम्भवः||८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કૃમિસમ્ભવાન્તં સન્નિપાતેન| સરક્તસન્નિપાતજે અપદંશે સર્વલિઙ્ગત્વં વાતાદ્યપદંશાનાં પ્રત્યેકોક્તલક્ષણનિચયસમ્ભવઃ| તથા વૃષણયોરપિ શોફઃ| અપિશબ્દેનાન્યત્રાપિ| મેઢ્રમાત્રે શોફોદ્ભવં સૂચિતમ્| રક્તાપદંશેઽપિ શોફ ઉક્તઃ| તીવ્રા અત્યર્થમસહનીયા રુક્પીડાવિશેષઃ| આશુપચનં દ્વિત્રિદિનૈરેવ પાકઃ| આશુશબ્દોક્ત્યા પૂર્વેષાં ક્રમેણ પાકઃ સૂચિતઃ| દરણં ભેદનમ્| કૃમિસમ્ભવઃ અન્તઃ સ્વયમેવ જન્તૂનામુદ્ભવઃ)|| ૮||
Adhikarana અપદંશાનાં સાધ્યાસાધ્યતા (૯) · Śloka ૯
યાપ્યો રક્તોદ્ભવસ્તેષાં મૃત્યવે સન્નિપાતજઃ||૯||
याप्यो रक्तोद्भवस्तेषां मृत्यवे सन्निपातजः||९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તેષાં પઞ્ચાનામપદંશાનાં મધ્યે રક્તાપદંશો યાપ્યઃ| સન્નિપાતજસ્તુ મૃત્યવે ભવતિ|| ૯||
Adhikarana અર્શાંસિ (૧૦) · Śloka ૧૦
જાયન્તે કુપિતૈર્દોષૈર્ગુહ્યાસૃક્પિશિતાશ્રયૈઃ| અન્તર્બહિર્વા મેઢ્રસ્ય કણ્ડૂલા માંસકીલકાઃ| પિચ્છિલાસ્રસ્રવા યોનૌ તદ્વચ્ચ છત્રસન્નિભાઃ| તેઽર્શાંસ્યુપેક્ષ્યા ઘ્નન્તિ મેઢ્રપુંસ્ત્વભગાર્તવમ્||૧૦||
जायन्ते कुपितैर्दोषैर्गुह्यासृक्पिशिताश्रयैः| अन्तर्बहिर्वा मेढ्रस्य कण्डूला मांसकीलकाः| पिच्छिलास्रस्रवा योनौ तद्वच्च छत्रसन्निभाः| तेऽर्शांस्युपेक्ष्या घ्नन्ति मेढ्रपुंस्त्वभगार्तवम्||१०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગુહ્યે યદસૃગ્રક્તં પિશિતં માંસઞ્ચ તત્રોક્તાત્કારણાત્ કુપિતૈર્દોષૈર્મેઢ્રસ્યાન્તર્વા બહિર્વા કણ્ડૂલાઃ પિચ્છિલાસ્રસ્રવાશ્ચ માંસકીલકા જાયન્તે| તે અનેનૈવ પ્રકારેણ સ્ત્રિયા અપિ યોનૌ છત્તાકૃતયો માંસકીલકા જાયન્તે નામ્ના અર્શાંસિ| તે ચ પુરુષે જાતા ઉપેક્ષિતાઃ સન્તો મેઢ્રં પુંસ્ત્વં ચ નાશયન્તિ| સ્ત્રિયાસ્તદ્વદ્ભગમાર્તવં ચ| લાઘવાર્થમત્ર યોનિરોગ ઉક્તઃ| (કુપિતૈર્યયોક્તેન કારણજાતેન ક્રુદ્ધૈર્ગુહ્યાસૃક્પિશિતાશ્રયૈઃ ગુહ્યગતમસૃક્પિશિતઞ્ચાશ્રયો યેષાં તૈઃ મેઢ્રસ્યાન્તર્ભાગે બહિર્ભાગે વા કણ્ડૂલાઃ કણ્ડૂયુક્તાઃ પિચ્છિલાસ્રસ્રવાઃ પૈચ્છિલ્યયુક્તં રક્તં સ્રવન્તઃ માંસકીલકા કીલકાકારા માંસાઙ્કુરાઃ જાયન્તે| યોનૌ ચ સ્ત્રીણાં ગુહ્યેઽપિ તદ્વત્ યોનિવ્યાપદુક્તકારણદુષ્ટૈર્દોષૈરન્તર્બહિર્વા કણ્ડ્વાદિયુક્તા માંસકીલકા જાયન્તે| તત્ર ત્વયં વિશેષઃ તે છત્રસન્નિભાઃ છત્રતુલ્યાકારાઃ કૃશ મૂલાઃ સ્થૂલાગ્રાશ્ચ ભવન્તિ| મેઢ્રજા માંસકીલકાઃ યોનિજાશ્ચર્શાંસીતિ કથ્યન્તે| ઉપેક્ષયા તુ પુનઃ મેઢ્રપુંસ્ત્વભગાર્તવં, મેઢ્રે ચેન્મેઢ્રમ્| પુંસ્ત્વં સ્ત્રીગમનસામર્થ્યં શુક્રં વા| તથા ભગે ચેત્ ભગમૃતુત્વયોગ્યં આર્તવં રક્તં ચ ઘ્નન્તિ| પુંરોગાણાં મધ્યે સ્ત્રીરોગકથનં કારણાદિસામ્યેન લાઘવાત્)|| ૧૦||
Adhikarana સર્ષપિકાઃ (૧૧) · Śloka ૧૧
ગુહ્યસ્ય બહિરન્તર્વા પિટકાઃ કફરક્તજાઃ| સર્ષપામાનસંસ્થાના ઘનાઃ સર્ષપિકાઃ સ્મૃતાઃ||૧૧||
गुह्यस्य बहिरन्तर्वा पिटकाः कफरक्तजाः| सर्षपामानसंस्थाना घनाः सर्षपिकाः स्मृताः||११||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કફરક્તાભ્યાં ગુહ્યસ્ય બહિરન્તર્વા સર્વત્ર વા સર્ષપતુલ્યપ્રમાણસંસ્થાના ઘનાઃ સંહતાઃ પિટકા ભવન્તિ તા નામ્ના સર્ષપિકા સ્મૃતાઃ| (ગુહ્યસ્ય મેઢ્રસ્ય ગુહ્યશબ્દોક્ત્યા યોનેરપિ બહિરન્તઃ બહિર્ભાગેઽન્તર્ભાગે વા કફરક્તજાઃ શ્લેષ્મરક્તસંસર્ગનિમિત્તાઃ સર્ષપામાનસંસ્થાનાઃ માનસસ્થાનાભ્યાં સર્ષપતુલ્યાઃ ઘના નિરન્તરનિચિતાઃ પિટકાઃ સર્ષપિકાસંજ્ઞો ગુહ્યતોગઃ)|| ૧૧||
Adhikarana અવમન્થઃ (૧૨) · Śloka ૧૨
પિટકા બહવો દીર્ઘા દીર્યન્તે મધ્યતશ્ચ યાઃ| સોઽવમન્થઃ કફાસૃગ્ભ્યાં વેદનારોમહર્ષવાન્||૧૨||
पिटका बहवो दीर्घा दीर्यन्ते मध्यतश्च याः| सोऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षवान्||१२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગુહ્યે યાઃ પિટકા બહવો દીર્ઘા મધ્યતશ્ચ દીર્યન્તે સ રોગો નામ્નાઽવમન્થઃ| સ ચ કફવાતાભ્યાં ભવતિ| વેદનારોમહર્ષવાંશ્ચ ભવતિ| (કફાસૃગ્ભ્યાં કફેનાસૃજા ચ સંસૃષ્ટાભ્યાં જાતાઃ બહવો બહુસઙ્ખ્યાઃ દીર્ઘા આયામયુક્તાઃ યા પિટકા મધ્યતો મધ્યપ્રદેશે દીર્યન્તે વિદીર્ણા ભવન્તિ| વેદનારોમહર્ષવાન્ વેદનયા રોમહર્ષેણ ચ યુક્તઃ સ રોગોઽવમન્થાખ્યઃ)|| ૧૨||
Adhikarana કુમ્ભીકા (૧૩) · Śloka ૧૩
કુમ્ભીકા રક્તપિત્તોત્થા જામ્બવાસ્થિનિભાઽશુજાઃ||૧૩||
कुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुजाः||१३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
રક્તપિત્તહેતુર્જામ્બવાસ્થિમસદૃશા ક્ષિપ્રજા યા પિટકા સા નામ્ના કુમ્ભીકા| (રક્તપિત્તાભ્યાં જાતા જામ્બવબીજાસ્થિસદૃશા આશુજા અતિવેગેનોત્થિતા પિટકા કુમ્ભીકા તત્સંજ્ઞો ગુહ્યરોગઃ)|| ૧૩||
Adhikarana અલજી (૧૪) · Śloka ૧૪
અલજીં મેહવદ્વિદ્યાત્||૧૪||
अलजीं मेहवद्विद्यात्||१४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અલજ્યાખ્યાં ગુહ્યપિટકાં મેહવચ્છારાવિકાદિપઠિતાલજીવલ્લક્ષણૈર્વિદ્યાત્|| ૧૪||
Adhikarana ઉત્તમા (૧૫) · Śloka ૧૫
ઉત્તમાં રક્તપિત્તજામ્| પિટકાં માષમુદ્ગાભામ્||૧૫||
उत्तमां रक्तपित्तजाम्| पिटकां माषमुद्गाभाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિત્તરક્તજાં માષમુદ્ગસદૃશાં પિટકાં નામ્નોત્તમાં વિદ્યાત્| (ઉત્તપામિતિ પાઠઃ| પિત્તરક્તકારણજનિતાં સંસ્થાનમાનાભ્યાં માષેણ મુદ્ગેન વા તુલ્યાં પિટકામુત્તમાખ્યં ક્ષુદ્રરોગં વિદ્યાત્)|| ૧૫||
Adhikarana પુષ્કરિકા (૧૬) · Śloka ૧૬
પિટકા પિટકાચિતા| કર્ણિકા પુષ્કરસ્યેવ જ્ઞેયા પુષ્કરિકેતિ સા||૧૬||
पिटका पिटकाचिता| कर्णिका पुष्करस्येव ज्ञेया पुष्करिकेति सा||१६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પુષ્કરસ્ય પદ્મસ્ય કર્ણિકેવ યા પિટકા અન્યાભિર્વહ્નીભિઃ પિટકાભિરાચિતા સા નામ્ના પુષ્કરિકેતિ જ્ઞેયા| (પિત્તરક્તાભ્યામેવ પદ્મકર્ણિકા તુલ્યા તથા પિટકૈરાચિતા સ્વયમપ્યણુભિઃ પિટકાભિર્વ્યાપ્તેત્યર્થઃ)|| ૧૬||
Adhikarana સંવ્યૂઢપિટકા (૧૭) · Śloka ૧૭
પાણિભ્યાં ભૃશસંવ્યૂઢે સંવ્યૂઢપિટકા ભવેત્||૧૭||
पाणिभ्यां भृशसंव्यूढे संव्यूढपिटका भवेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સંવ્યૂઢખ્યે રાગે મેઢ્રે ભૃશસંવ્યૂઢે વિમર્દિતે પિટકા ભવેત્| (હસ્તાભ્યામતિશયેન સંવ્યૂઢે સંવાહિતે મર્દિત ઇતિ યાવત્ મેઢ્ર ઇત્યર્થાત્| સંવ્યૂઢપિટકા તત્સંજ્ઞો ગુહ્યરોગો ભવેત્| અત્રાપિ પિત્તરક્તાભ્યામિત્યૂહ્યમ્)|| ૧૭||
Adhikarana મૃદિતમ્ (૧૮) · Śloka ૧૮
મૃદિતં મૃદિતં વસ્તુ સંરબ્ધં વાતકોપતઃ||૧૮||
मृदितं मृदितं वस्तु संरब्धं वातकोपतः||१८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વસ્તુ મેઢ્રાખ્યં મૃદિતં સદ્વાતકોપાત્ સંરબ્ધં ભવતિ સ નામ્ના મૃદિતમ્| (હર્ષણાર્થં હસ્તાભ્યાં મર્દિતં યદ્વસ્તુ મેઢ્રાખ્યં તદ્વાતકોપતઃ મર્દનસ્યૈવાતિયોગાત્ કારણાન્તરાદ્વા કુપિતાદ્વાતાત્સંરબ્ધં હૃષ્ટમેવ સદા વર્તતે ચેન્મૃદિતં મૃદિતાખ્યો ગુહ્યરોગઃ|| ૧૮||
Adhikarana અષ્ઠીલિકા (૧૯) · Śloka ૧૯
વિષમા કઠિના ભુગ્ના વાયુનાષ્ઠીલિકા સ્મૃતા||૧૯||
विषमा कठिना भुग्ना वायुनाष्ठीलिका स्मृता||१९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યા વિષમત્વાદિગુણા પિટકા વાયુના ભવતિ સા નામ્નાઽષ્ઠીલિકા સ્મૃતા| (કુપિતેન વાયુના વિષમા ક્વચિન્નિમ્ના ક્વચિદુન્નતા કઠિના પ્રાયેણ કાઠિન્યુક્તા ભુગ્ના કુટિલાકારા સ્ત્રીલિઙ્ગ સામર્થ્યાત્ પિટ-કેત્યૂહ્યં ઇયમષ્ઠીલિકાખ્યો ગુહ્યરોગઃ|| ૧૯||
Adhikarana નિવૃત્તમ્ (૨૦) · Śloka ૨૦
વિમર્દનાદિદુષ્ટેન વાયુના ચર્મ મેઢ્રજમ્| નિવર્ત્તતે સરુગ્દાહં ક્વચિત્પાકઞ્ચ ગચ્છતિ| પિણ્ડિતં કુથિતં ચર્મ તત્પ્રલમ્બમધોમણેઃ| નિવૃત્તસંજ્ઞં સકફં કણ્ડૂકાઠિન્યવત્તુ તત્||૨૦||
विमर्दनादिदुष्टेन वायुना चर्म मेढ्रजम्| निवर्त्तते सरुग्दाहं क्वचित्पाकञ्च गच्छति| पिण्डितं कुथितं चर्म तत्प्रलम्बमधोमणेः| निवृत्तसंज्ञं सकफं कण्डूकाठिन्यवत्तु तत्||२०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વિમર્દનાદિના દુષ્ટેન વાયુના મેઢ્રજં ચર્મ સરુગ્દાહં સન્નિવર્તતે પરાવૃત્ય તિષ્ઠતિ| ક્વચિત્તુ પાકમપિ ગચ્છતિ| તતશ્ચર્મપિણ્ડિતં સઙ્કુચિતં કુથિતં ક્લિન્નં મણેર્મેઢ્રાગ્રભાગસ્યાધઃ પ્રલમ્બં ભવતિ તસ્ય નિવૃત્તમિતિ સંજ્ઞા| તચ્ચ નિવૃત્તં કફસંયોગાત્ કણ્ડૂકાઠિન્યવચ્ચ ભવતિ ન તુ સર્વત્ર| (વિમર્દનાદ્ધિ દુષ્ટેનેતિ પાઠઃ| પિણ્ડિતં ગ્રથિતમિતિ ચ| વિમર્દનાદ્વિવિધાન્મર્દનાત્ દુષ્ટેન વાયુના મેઢ્રજં ચર્મ મેઢ્રસ્ય ત્વક્ નિવર્તતે પરાવૃત્ય તિષ્ઠતિ| હિ પ્રસિદ્ધૌ| ક્વચિત્ કેષુચિત્ પુરુષેષુ દોષભેદવશાત્ સરુગ્દાહં રુજયા ઊષ્માતિશયેન ચ યુક્તં સત્પાકં ગચ્છતિ ચ| તત્તથાભૂતં ચર્મપિણ્ડિતં ગ્રથિતં પિણ્ડાકારતયા ગ્રન્થિભાવમાપન્નં મણેર્મેઢ્રાગ્રભાગસ્યાધઃપ્રલમ્બં લમ્બમાનં નિવૃત્તસંજ્ઞં નિવૃત્તાખ્યો રોગઃ| સકફં કફસમ્બદ્ધં તત્તુ નિવૃત્તં કણ્ડ્વા કાઠિન્યેન ચ યુક્તં ભવતિ)|| ૨૦||
Adhikarana અવપાટિકા (૨૧) · Śloka ૨૧
દારૂઢં સ્ફુટિતં ચર્મ નિર્દિષ્ટમવપાટિકા||૨૧||
दारूढं स्फुटितं चर्म निर्दिष्टमवपाटिका||२१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મેઢ્રભવં ચર્મ દુષ્ટં કૃત્વોઢં મર્દિતં સ્ફુટિતં સદવપાટિકેતિ નામ્ના નિર્દિષ્ટમ્| (દુરુઢં દુષ્ટં કૃત્વોઢં અયથાવત્ ગૃહીતમર્દિતમિત્યર્થઃ| અત એવ સ્ફુટિતં ભિન્નં યચ્ચર્મત્વક્ તદવપાટિકા તત્સંજ્ઞો ગુહ્યરોગઃ)|| ૨૧||
Adhikarana નિરુદ્ધમણિઃ (૨૨) · Śloka ૨૨
વાતેન દૂષિતં ચર્મ મણૌ સક્તં રુણદ્ધિ ચેત્| સ્રોતો મૂત્રં તતોઽભ્યેતિ મન્દધારમવેદનમ્| મણેર્વિકાસરોધશ્ચ સ નિરુદ્ધમણિર્ગદઃ||૨૨||
वातेन दूषितं चर्म मणौ सक्तं रुणद्धि चेत्| स्रोतो मूत्रं ततोऽभ्येति मन्दधारमवेदनम्| मणेर्विकासरोधश्च स निरुद्धमणिर्गदः||२२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાતેન દૂષિતં ચર્મ મેઢ્રમણૌ સક્તં શ્લિષ્ટં યદિ મેઢ્રસ્રોતોરુણાદ્ધિ તતો મૂત્રં મન્દધારમવેદનં ચાભ્યેતિ મણેશ્ચ હર્ષણે વિકાસરોધો ભવતિ સ ગદો નામ્ના નિરુદ્ધમણિઃ| (વાતેન કૃતદૂષણં ચર્મ મણૌ લિઙ્ગાગ્રે સક્તં સંશ્લિષ્ટં સ્રોતો મૂત્રમાર્ગં રુણદ્ધિ યદિ તતસ્તસ્માદ્ધેતોઃ મૂત્રઃ મન્દધારં સ્રોતોરોધાદન્તરાન્તરા વિચ્છિન્નં અવેદનં વેદનારહિતમ્| અર્શ્મર્યાદૌ હિ નિરોધસ્યાભ્યન્તરત્વાદ્વેદનાસમ્ભવઃ ઇહ તુ બાહ્યત્વાત્તદભાવઃ| અભ્યેતિ નિર્ગચ્છતિ| મણેઃ કર્ણિકાયાસ્ત્વક્પરિવર્તનાશક્યતયા વિકાસયિતુમશક્યત્વઞ્ચ સ્યાત્| ય એવં વિધઃ સ ગદો નિરુદ્ધમણિસંજ્ઞો ગુહ્યરોગઃ)|| ૨૨||
Adhikarana ગ્રથિતમ્ (૨૩) · Śloka ૨૩
લિઙ્ગં શૂકૈરિવાકીર્ણં ગ્રથિતાખ્યં કફોદ્ભવમ્||૨૩||
लिङ्गं शूकैरिवाकीर्णं ग्रथिताख्यं कफोद्भवम्||२३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કફેન હેતુના લિઙ્ગં મેઢ્રમન્તઃ શૂકૈઃ કિંશારુભિરિવાવૃતં ભવતિ તસ્ય ગ્રથિત ઇત્યાખ્યા| (શૂકાચિતપ્રતીતિયુક્તં મેઢ્રં ગ્રથિતાખ્યં તચ્ચ કફોદ્ભવં કફેન જાયત ઇત્યર્થઃ| (કિંશારુર્ધાન્યશૂકમ્)|| ૨૩||
Adhikarana સ્પર્શહાનિઃ (૨૪) · Śloka ૨૪
શૂકદૂષિતરક્તોત્થા સ્પર્શહાનિસ્તદાહ્વયા||૨૪||
शूकदूषितरक्तोत्था स्पर्शहानिस्तदाह्वया||२४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શૂકેન દૂષિતં યન્મેઢ્રે રક્તં તદુત્થા મેઢ્રે સ્પર્શસ્ય હાનિરચેતનત્વં ભવતિ| તત્તદાહ્વયં નામ્ના સ્પર્શહાનિઃ| (લિઙ્ગવૃદ્ધ્યર્થં પ્રલિપ્ત શૂકદૂષિતાદ્રક્તાદુત્પન્ના સ્પર્શહાનિઃ સ્વાપપ્રયુક્તં સ્પર્શાજ્ઞાનં તદાહ્વયો સ્પર્શહાન્યાખ્યો રોગઃ|| ૨૪||
Adhikarana શતપોનકમ્ (૨૫) · Śloka ૨૫
છિદ્રૈરણુમુખૈર્યત્તુ મેહનં સર્વતશ્ચિતમ્| વાતશોણિતકોપેન તે વિદ્યાચ્છતપોનકમ્||૨૫||
छिद्रैरणुमुखैर्यत्तु मेहनं सर्वतश्चितम्| वातशोणितकोपेन ते विद्याच्छतपोनकम्||२५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યત્તુ મેહનં મેઢ્રં સર્વત્ર અણુમુખૈઃ સૂક્ષ્માસ્યૈશ્છિદ્રૈશ્ચિતં વાતશોણિતકોપેન હેતુના ભવતિ તં નામ્ના શતપોનકં વિદ્યાત્| (યત્તુ લિઙ્ગં વાતરક્તયોઃ કોપાદણુમુખૈઃ સૂક્ષ્માસ્યૈર્મુખસ્યાણુત્વોક્ત્યા મૂલસ્ય સ્થૂલત્વમપિ વ્યક્તિતમ્| અત્ર એવ હિ તેભ્યો મૂત્રાદિપરિસ્રુતિઃ| છિદ્રૈઃ સૂષિરૈઃ સર્વતશ્ચિતં વ્યાપ્તં તં શતપોનકાખ્યં વિદ્યાત્| ભગન્દરોક્તશતપોનકવત્ બહુચ્છિદ્રત્વાત્)|| ૨૫||
Adhikarana ત્વક્પાકઃ (૨૬) · Śloka ૨૬
પિત્તાસૃગ્ભ્યાં ત્વચઃ પાકસ્ત્વક્પાકો જ્વરદાહવાન્||૨૬||
पित्तासृग्भ्यां त्वचः पाकस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान्||२६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિત્તાસૃગ્ભ્યાં હેતુભ્યાં જ્વરદાહવાન્ યસ્ત્વચઃ પાકઃ સ નામ્ના ત્વક્પાકઃ| (પિત્તેનાસૃજા ચ હેતુના જ્વરદાહવાન્ જ્વરેણ દાહેન ચ યુક્તો મેઢ્રા ત્વચઃ પાકો ત્વક્પાકાખ્યો ગુહ્યરોગઃ)|| ૨૬||
Adhikarana માંસપાકઃ (૨૭) · Śloka ૨૭
માંસપાકઃ સર્વજઃ સર્વવેદનો માંસશાતનઃ||૨૭||
मांसपाकः सर्वजः सर्ववेदनो मांसशातनः||२७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સર્વજઃ સન્નિપાતજો માંસપાકઃ સર્વાભિર્વેદનાભિર્યુક્તો માંસશાતનો ભવતિ| (સર્વજઃ સન્નિપાતજઃ સર્વવેદનઃ છેદભેદતોદસ્ફુરણવ્યાસવ્યધસ્રંસસ્વાપાદ્યખિલવેદનાન્વિતઃ માંસશાતનઃ માંસં પક્ત્વા મેઢ્રાદણુશઃ પાતયન્ માંસપાકઃ માંસપાકાખ્યો રોગઃ)||૨૭||
Adhikarana અસૃગર્બુદમ્ (૨૮) · Śloka ૨૮
સરાગૈરસિતૈઃ સ્ફોટૈર્વેદનાભિશ્ચ પીડિતમ્| મેહનં વેદના ચોગ્રા તં વિદ્યાદસૃગર્બુદમ્||૨૮||
सरागैरसितैः स्फोटैर्वेदनाभिश्च पीडितम्| मेहनं वेदना चोग्रा तं विद्यादसृगर्बुदम्||२८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સરાગત્વાદિયુક્તૈઃ સ્ફોટૈસ્તદ્વિધાભિશ્ચ સૂક્ષ્માભિઃ પિટકાભિર્યત્ર મેહનં પીડિતં ભવત્યુગ્રા ચ વેદના તસ્ય રોગસ્યાસૃગર્બુદમિતિ નામ વિદ્યાત્| (મેઢ્રં સરાગૈરીષદ્રક્તવર્ણૈરસિતૈઃ કૃષ્ણવર્ણૈર્વા સ્ફોટૈરથાત્તાદૃશીભિરેવ પિટકાભિશ્ચ પીડિતં વ્યાપ્તં તથા ઉગ્રા અત્યર્થમસહનીયા વેદના ચ સ્યાદ્ય એવંવિધો રોગસ્તમસૃગર્બુદં વિદ્યાત્)||૨૮||
Adhikarana માંસાર્બુદં વિદ્રધિશ્ચ (૨૯) · Śloka ૨૯
માંસાર્બુદં પ્રાગુદિતં વિદ્રધિશ્ચ ત્રિદોષજઃ||૨૯||
मांसार्बुदं प्रागुदितं विद्रधिश्च त्रिदोषजः||२९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ગુહ્યે તુ યન્માંસાર્બુદં તત્ લક્ષણૈઃ પ્રાક્ ગ્રન્થ્યાદ્યધ્યાય ઉદિતમ્| ગુહ્યે ચ ત્રિભિર્દોષૈર્વિદ્રધિર્ભવતિ| (અર્બુદાનાં મધ્યે માંસાર્બુદં વિદ્રધીનાં મધ્યે સન્નિપાતજો વિદ્રધિશ્ચાત્રાપિ ભવતઃ| તૌ ચ સ્વસ્વ નિદાનેન બોદ્ધવ્યાવિત્યર્થઃ)|| ૨૯||
Adhikarana તિલકાલકાઃ (૩૦) · Śloka ૩૦
કૃષ્ણાનિ ભૂત્વા માંસાનિ વિશીર્યન્તે સમન્તતઃ| પક્વાનિ સન્નિપાતેન તાન્ વિદ્યાત્તિલકાલકાન્||૩૦||
कृष्णानि भूत्वा मांसानि विशीर्यन्ते समन्ततः| पक्वानि सन्निपातेन तान् विद्यात्तिलकालकान्||३०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સન્નિપાતેન હેતુના ગુહ્યે પક્વાનિ માંસાનિ કૃષ્ણાનિ ભુત્વા સમન્તાદ્વિશીર્યન્તે તાંસ્તિલકાલકાન્ વિદ્યાત્| (સન્નિપાતકોપેન પક્વાનિ મેઢ્રમાંસાનિ કૃષ્ણાનિ કૃષ્ણવર્ણાનિ ભૂત્વા સમન્તતઃ આબસ્તિપર્યન્તં વિશીર્યન્તે શકલીભૂય નિપતન્તિ બહુવચનં શકલાપેક્ષયા| ય એવંવિધાસ્તાન્ તિલકાલકસંજ્ઞાન્ જાનીયાત્)| ઇત્યપદંશાર્શઃસર્ષપિકાઽવમન્થકુમ્ભીકાલજ્યુત્તમાપુષ્કરિકાસંવ્યૂઢામૃદિતાઽષ્ઠીલિકા- નિવૃત્તાઽવપાટિકાનિરુદ્ધમણિગ્રથિતસ્પર્શહાનિશતપોનકત્વક્પાકમાંસપાકાઽસૃગર્બુદ- માંસાર્બુદવિદ્રધિતિલકાલકાખ્યાસ્રયોવિંશતિઃ પુંગુહ્યરોગાઃ ઉક્તાઃ|| ૩૦||
Adhikarana સાધ્યાસાધ્યતા (૩૧) · Śloka ૩૧
માંસોત્થમર્બુદં પાકં વિદ્રધિં તિલકાલકાન્| ચતુરો વર્જયેદેષાં શેષાન્ શીઘ્રમુપાચરેત્||૩૧||
मांसोत्थमर्बुदं पाकं विद्रधिं तिलकालकान्| चतुरो वर्जयेदेषां शेषान् शीघ्रमुपाचरेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એષાં ચ મધ્યાન્માંસોત્થમર્બુદં માંસોત્થમેવ ચ પાકં વિદ્રધિં તિલકાલકાંશ્ચેતિ ચતુરો વર્જયેત્ ન ચિકિત્સેત્| શેષાંસ્તુ શીઘ્રમેવોપચરેત્| (અપદંશાનાં સાધ્યાસાધ્યવિભાગસ્યોક્તત્વાદેષામનન્તરોક્તાનામર્શઃપ્રભૃતીનાં મધ્યે માંસોત્થમર્બુદં માંસાર્બુદં પાકં માંસપાકં વિદ્રધિં તિલકાલકાનિતિ ચતુરઃ વર્જયેત્| ઉદ્દેશત એવૈષાં ચતુષ્ટ્વે સિદ્ધેઽપિ ચતુરૈતિ ચતુર ઇતિ પુનરુક્તિઃ સુખનિશ્ચયાર્થા બહુવચનોક્તાનાં તિલકાલકાનાં બહુત્વશઙ્કાનિરાસાર્થં ચ| શેષાનર્શઃ સર્ષપિકાદીન્ શીઘ્રમાશ્વેવોપાચરેત્ તેષામપિ કાલાતિપાતે મહાન પ્રત્યવાયઃ સ્યાદિતિ ભાવઃ)|| ૩૧||
Adhikarana સ્ત્રીગુહ્યરોગાણાં હેતુઃ (યોનિવ્યાપદઃ) (૩૨) · Śloka ૩૨
વિંશતિર્વ્યાપદો યોનેર્જાયન્તે દુષ્ટભોજનાત્| વિષમસ્થાઙ્ગશયનભૃશમૈથુનસેવનૈઃ| દુષ્ટાર્તવાદપદ્રવ્યૈર્બીજદોષેણ દૈવતઃ||૩૨||
विंशतिर्व्यापदो योनेर्जायन्ते दुष्टभोजनात्| विषमस्थाङ्गशयनभृशमैथुनसेवनैः| दुष्टार्तवादपद्रव्यैर्बीजदोषेण दैवतः||३२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એવં પુંગુહ્યરોગાનુક્ત્વા સ્ત્રીગુહ્યરોગાનાહ-યોનેઃ સ્ત્રીગુહ્યસ્ય દુષ્ટભોજનાદિહેતોર્વિંશતિર્વ્યાપદો જાયન્તે| વિષમસ્થૈરઙ્ગૈઃ શયનં તથોક્તમ્| દુષ્ટાર્તવેન સ્રવતા| અપદ્રવ્યાણિ લોહાદિમયાનિ દાક્ષિણાત્યાસુ પ્રસિદ્ધાનિ| બીજદોષઃ સ્ત્રિયો જન્મકાલે યોન્યારમ્ભકસ્ય બીજસ્યોપહતત્વમ્| દૈવમન્યજન્મકૃતં કર્મ| ઇતિ યોનિવ્યાપદા મવિશેષેણ હેતુરુક્તઃ| (દુષ્ટભોજનાત્ પર્યુષિતાદ્યન્યભોજનાત્| ઉક્તં ચ- ભવેત્ પર્યુષિતં પૂતિક્લિન્નમુષ્ણીકૃતં પુનઃ| દુષ્ટં કૃમ્યાદિજુષ્ટં ચ શોષિતં ચાન્નમાતપે|| ઇતિ| વિષમસ્થાઙ્ગશયનભૃશમૈથુનસેવનૈઃ અયથાવદ્વિન્યસ્તૈરઙ્ગૈઃ શયનસ્ય ભૃશમૈથુનસ્ય ચ શીલનૈઃ| દુષ્ટાર્તવાદ્વાતાદિદૂષિતાદૃતુજરક્તાત્| ઉપદ્રવ્યૈરિતિ પાઠઃ| ઉપદ્રવ્યૈર્લોહાદિકૃતૈરુપલિઙ્ગૈઃ| ઉપલિઙ્ગસુરતં દેશાન્તરેષુ પ્રસિદ્ધમ્| ઉક્તઞ્ચ રતિરહસ્યે- વિમૃદ્યમાનાઃ કૃતકધ્વજેન દ્રવન્તિ હૃષ્યન્તિ દૃઢપ્રહારૈઃ| સ્ત્રીરાજ્યજાઃ કોસલજાશ્ચ નાર્યઃ પ્રચણ્ડકણ્ડૂતિભગા ભવન્તિ|| ઇતિ|| બીજદોષેણ યોન્યારમ્ભકસ્યાકાશાદિકસ્ય બીજસ્યોપહતત્વેન દૈવતો જન્માન્તરકૃતપાપફલપરિણામાચ્ચ હેતોઃ યોનેર્વિંશતિર્વ્યાપદો ભવન્તિ| ઇયતા ગ્રન્થજાલેન યોનિવ્યાપદાં સામાન્યકારણમુક્તમ્)||૩૨||
Adhikarana વાતિકી યોનિવ્યાપદ્ (૩૩) · Śloka ૩૩
યોનૌ ક્રુદ્ધોઽનિલઃ કુર્યાદ્રુક્તોદાયામસુપ્તતાઃ| પિપીલિકાસૃપ્તિમિવ સ્તમ્ભં કર્કશતાં સ્વનમ્| ફેનિલારુણકૃષ્ણાલ્પતનુરૂક્ષાર્ત્તવસ્રુતિમ્| ભ્રંશં વઙ્ક્ષણપાર્શ્વાદૌ વ્યથાં ગુલ્મં ક્રમેણ ચ| તાંસ્તાંશ્ચ સ્વાન્ ગદાન્ વ્યાપદ્વાતિકી નામ સા સ્મૃતા||૩૩||
योनौ क्रुद्धोऽनिलः कुर्याद्रुक्तोदायामसुप्तताः| पिपीलिकासृप्तिमिव स्तम्भं कर्कशतां स्वनम्| फेनिलारुणकृष्णाल्पतनुरूक्षार्त्तवस्रुतिम्| भ्रंशं वङ्क्षणपार्श्वादौ व्यथां गुल्मं क्रमेण च| तांस्तांश्च स्वान् गदान् व्यापद्वातिकी नाम सा स्मृता||३३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યોનાવિત્યાદિના લિઙ્ગાન્યુચ્યન્તે| યોનૌ ક્રુદ્ધો વાયુઃ રુગાદીન્ કુર્યાત્| ફેનિલેત્યાદ્યાર્ત્તવવિશેષણં તસ્ય સ્રુત્યા સમ્બન્ધઃ| ભ્રંશો યોનિભ્રંશઃ| વઙ્ક્ષણાદૌ વ્યથાં ક્રમેણ ગુલ્મમપિ કુર્યાત્| તાંસ્તાંશ્ચ સ્વાન્ વાતજાન્ સ્તમ્ભાદીન્ ગદાન્| ઇયં વાતિકી નામ યોનિવ્યાપત્ સ્મૃતા| (દુષ્ટભોજનાદિના કુપિતો વાયુર્યોનૌ રુગાદીન્ કુર્યાત્| પિપી-લિકાસૃપ્તિમિવ તાસાં સઞ્ચરણપ્રતીતિમિત્યર્થઃ| કર્કશતા કાઠિન્યમ્| ફેનિલં ફેનયુક્તમરુણવર્ણં કૃષ્ણં કૃષ્ણવર્ણં વા અલ્પમબહુ તનુ સ્વચ્છં રૂક્ષમસ્નિગ્ધં એવમ્ભૂતસ્યાર્ત્તવસ્ય સ્રુતિઃ સ્રવણમ્| સ્રંસમિતિ પાઠઃ| સ્રંસો વેદનાવિશેષઃ (કલત્તુનોક્ક)| વઙ્ક્ષણપાર્શ્વાદૌ વ્યથાં વઙ્ક્ષણ્યોઃ પા્શ્વયોશ્ચ કટીપૃષ્ઠપરિગ્રહઃ| ક્રમેણ ઉપેક્ષયા કાલાતિપાતાત્ ગુલ્મં ગુલ્માખ્યં રોગં તાંસ્તાનાયામાક્ષેપકસ્તમ્ભાદીન્ સ્વાન્ વાતવ્યાધિસમ્બન્ધિનો ગદાંશ્ચ કરોતિ| યૈવંવિધા સા વાતિકી નામ યોનિવ્યાપત્ સ્મૃતા)|| ૩૩||
Adhikarana અતિચરણા (૩૪) · Śloka ૩૪
સૈવાતિચરણા શોફસંયુક્તાતિવ્યવાયતઃ||૩૪||
सैवातिचरणा शोफसंयुक्तातिव्यवायतः||३४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સૈવ વાતિકી અતિવ્યવાયાચ્છોફસંયુક્તા સત્યતિચરણેત્યુચ્યતે| (સા વાતિક્યેવ અતિવ્યવાયતઃ ભૃષમૈથુનાદ્ધેતોઃ શોફ સંયુક્તા યોનિપ્રદેશે શ્વયથુમતી સઞ્જાતા ચેદતિચરણા અતિચરણેતિ સંજ્ઞાન્તરં લભતે)|| ૩૪||
Adhikarana પ્રાક્ચરણા (૩૫) · Śloka ૩૫
મૈથુનાદતિબાલાયાઃ પૃષ્ઠજઙ્ઘોરુવઙ્ક્ષણમ્| રુજન્ સન્દૂષયેદ્યોનિં વાયુઃ પ્રાક્ચરણેતિ સા||૩૫||
मैथुनादतिबालायाः पृष्ठजङ्घोरुवङ्क्षणम्| रुजन् सन्दूषयेद्योनिं वायुः प्राक्चरणेति सा||३५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અતિબાલાયા સ્ત્રિયા મૈથુનાદ્વાયુઃ પૃષ્ઠાદિકં રુજન્ યોનિં સન્દૂષયેત્| સા વ્યાપન્નામ્ના પ્રાક્ચરણા| (બાલાયા અસમ્પૂર્ણષોડશવયસ્કાયા અતિમૈથુનાદનલ્પવ્યવાયાત્ પૃષ્ઠજઙ્ઘોરુવઙ્ક્ષણં પૃષ્ઠં જઙ્ઘે ઊરુ વઙ્ક્ષણૌ ચ રુજન્ યોનિં સન્દૂષયેત્| રુક્તોદાદિયુક્તાં કરોતિ સા પ્રાક્ચરણેતિ યોનિવ્યાપત્)||૩૫||
Adhikarana ઉદાવૃત્તા (૩૬) · Śloka ૩૬
વેગોદાર્વત્તનાદ્યોનિં પ્રપીડયતિ મારુતઃ| સા ફેનિલં રજઃકૃચ્છ્રાદુદાવૃત્તં વિમુઞ્ચતિ| ઇયં વ્યાપદુદાવૃત્તા||૩૬||
वेगोदार्वत्तनाद्योनिं प्रपीडयति मारुतः| सा फेनिलं रजःकृच्छ्रादुदावृत्तं विमुञ्चति| इयं व्यापदुदावृत्ता||३६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વેગોદાવર્ત્તનાદધોવાતાદિવેગધારણનિમિત્તાદૂર્ધ્વમુદ્ગમાદ્વાયુર્યોનિં પ્રપીડયતિ સા પીડતા સત્યુદાવૃત્તં બદ્ધં ફેનિલં ફેનયુક્તં રજો રક્તં કૃચ્છ્રાદ્વિમુઞ્ચતિ| ઇયં વ્યાપન્નમ્નાઽપ્યુદાવૃત્તા| (પ્રપીડયત્યતિવ્યથાં કરોતિ| સા અનિલપીડિતા યોનિઃ ઋતુકાલે પ્રાપ્તે રજો રક્તં ફેનિલં ફેનયુક્તં કૃચ્છ્રાદલ્પાલ્પમુદાવૃત્તં મધ્યે મધ્યે ઊર્ધ્વમાવર્તમાનં વિસૃજતિ)|| ૩૬||
Adhikarana જાતઘ્ની (૩૭) · Śloka ૩૭
જાતઘ્ની તુ યદાનિલઃ| જાતં જાતં સુતં હન્તિ રૌક્ષ્યાદ્દુષ્ટાર્ત્તવોદ્ભવમ્||૩૭||
जातघ्नी तु यदानिलः| जातं जातं सुतं हन्ति रौक्ष्याद्दुष्टार्त्तवोद्भवम्||३७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યદા તુ દુષ્ટાર્ત્તવોદ્ભવં સુતં જાતં તત્કાલ એવ વાયૂ રૌક્ષ્યાદ્ધન્તિ તદા જાતઘ્ની નામ વ્યાપદ્ભવતિ| (યદા યસ્મિન્ કાલે વાયૂ રૌક્ષ્યાત્ સ્નેહક્ષયોદ્ભૂતરૂક્ષગુણાધિક્યાત્ ક્રુદ્ધો દુષ્ટાવર્ત્તવોદ્ભવં દુષ્ટશોણિતસમ્ભૂતં જાતં જાતં સઞ્જાતાન્ સર્વાનિત્યર્થઃ| જાતશબ્દશક્ત્યા જન્માનન્તરત એવેતિ ચ દ્યોત્યતે| હન્તિ મારયતિ તદા તુ જાતઘ્ની| જાતઘ્ની નામ યોનિવ્યાપત્| દુષ્ટશોણિતસ્યાપિ ગર્ભાધાનસામર્થ્યમસ્તીત્યુક્તં શારીરે)|| ૩૭||
Adhikarana અન્તર્મુખી (૩૮) · Śloka ૩૮
અત્યાશિતાયા વિષમં સ્થિતાયાઃ સુરતે મરુત્| અન્નેનોત્પીડિતો યોનેઃ સ્થિતઃ સ્રોતસિ વક્રયેત્| સસ્થિમાંસં મુખં તીવ્રરુજમન્તર્મુખીતિ સા||૩૮||
अत्याशिताया विषमं स्थितायाः सुरते मरुत्| अन्नेनोत्पीडितो योनेः स्थितः स्रोतसि वक्रयेत्| सस्थिमांसं मुखं तीव्ररुजमन्तर्मुखीति सा||३८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યા તુ સ્ત્રી અત્યાશિતા સતી સુરતે પુંયોગે વિષમં કૃત્વા તિષ્ઠતિ તદા તસ્યા મરુદ્વાયુરન્નેનોત્પીડિતો યોનેઃ સ્રોતસિ સ્થિતઃ સન્ તસ્યા મુખં તીવ્રરુજં સાસ્થિમાંસં વક્રયેત્ સા વ્યાપન્નામ્નાઽન્તર્મુખી| (અત્યાશિતાયા અતિભુક્તાયાઃ સુરતે કરણવૈચિત્ર્યાદઙ્ગં વિષમં કૃત્વા સ્થિતાયા નાર્યાઃ વાયૂરન્નેન નિરવકાશં નિષ્પીડિતો વિષમસ્થિત્યા સાવકાશે યોનિસ્રોતસ્યેવ સ્થિતસ્તસ્યા મુખમસ્થ્ના માંસેન ચ સહ તીવ્રરુજમત્યર્થં વેદનં વક્રેયેત્| સા અન્તર્મુખીતિ નામ યોનિવ્યાપત્)|| ૩૮||
Adhikarana સૂચીમુખી (૩૯) · Śloka ૩૯
વાતલાહારસેવિન્યા જનન્યાં કુપિતોઽનિલઃ| સ્ત્રિયા યોનિમણુદ્વારાં કુર્યાત્ સૂચીમુખીતિ સા||૩૯||
वातलाहारसेविन्या जनन्यां कुपितोऽनिलः| स्त्रिया योनिमणुद्वारां कुर्यात् सूचीमुखीति सा||३९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
જનન્યાં માતરિ વાતલાહારસેવિન્યામનિલઃ કુપિતો યોષાયા યોનિં સંવૃતમુખીં કુર્યાત્ સા વ્યાપન્નામ્ના સૂચીમુખી|| ૩૯||
Adhikarana યોનિશોષઃ (૪૦) · Śloka ૪૦
વેગરોધાદૃતૌ વાયુર્દુષ્ટો વિણ્મૂત્રસંગ્રહમ્| કરોતિ યોનિશોષઞ્ચ શુષ્કાખ્યા સાતિવેદના||૪૦||
वेगरोधादृतौ वायुर्दुष्टो विण्मूत्रसंग्रहम्| करोति योनिशोषञ्च शुष्काख्या सातिवेदना||४०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ઋતુકાલે વેગરોધાદ્દૃષ્ટો વાયુર્વિણ્મૂત્રસંગ્રહં યોનિશોષં ચ કરોતિ| સા વ્યાપચ્છુષ્કાખ્યા| સા ચાતિવેદના ભવતિ| (ઋતુકાલે વેગરોધાત્ અધોવાતાદિવેગધારણાત્ દુષ્ટઃ ક્રુદ્ધો વાયુર્વિણ્મૂત્રસંગ્રહં મલમૂત્રયોર્નિરોધં યોનિશોષં યોનિદ્વારે દ્રવાભાવં ચ કરોતિ| અતિવેદના અધિકવેદનાયુક્તા યા એવંવિધા સા શુષ્કાખ્યા શુષ્કા સંજ્ઞા યોનિવ્યાપત્)|| ૪૦||
Adhikarana વામિની (૪૧) · Śloka ૪૧
ષડહાત્ સપ્તરાત્રાદ્વા શુક્રં ગર્ભાશયાન્મરુત્| વમેત્સરુઙ્નીરુજો વા યસ્યાં સા વામિની મતા||૪૧||
षडहात् सप्तरात्राद्वा शुक्रं गर्भाशयान्मरुत्| वमेत्सरुङ्नीरुजो वा यस्यां सा वामिनी मता||४१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યસ્યાં વ્યાપદિ નિષિક્તં શુક્રં ગર્ભાશયાન્મરુત્ સરુજો વા નીરુજો વા ષડહાત્ સપ્તરાત્રાદ્વા બહિઃ ક્ષિપેત્ સા વ્યાપદ્વામિની મતા| (યસ્યાં વ્યાપદિ વાયુઃ ષડહાત્ ષણ્ણામહ્નાં સમાહારાત્ હેત્વર્થં પઞ્ચામ્યાઃ કરણાર્થે પરિણામાત્ ષડ્ભિરહોભિરિત્યર્થઃ| સપ્તાહાત્ સપ્તભિરહોભિર્વા| અત્ર સપ્તાહશબ્દસ્ય મર્યાદાત્વેનાભિવિધિત્વેન ચેષ્ટત્વાદત્ર ષદહાત્ સપ્તરાત્રાદ્વેતિ પક્ષદ્વયં પરિગૃહીતમ્| સરુક્ રુજા સહિતઃ નીરુજો રુજા રહિતઃ વાશબ્દો વિકલ્પે ક્વચિત્ સરુજઃ ક્વચિન્નીરુજશ્ચેત્યર્થઃ| શુક્રં પુંસા નિષિક્તં ગર્ભાશયાત્ ગર્ભકોષ્ઠં પ્રવિષ્ટમપીતિ ભાવઃ| વમેત બહિર્નિરસ્યેત્| નુદેદિતિ વક્તવ્યે વમેદિત્યુક્તિર્વામિનીશબ્દસ્ય નિરુક્તિદ્યોતનાય| એવંવિધા સા વ્યાપદ્વામિનીસંજ્ઞા)|| ૪૧||
Adhikarana ષણ્ડા (૪૨) · Śloka ૪૨
યોનૌ વાતોપતપ્તાયાં સ્ત્રીગર્ભે બીજદોષતઃ| નૃદ્વેષિણ્યસ્તની ચ સ્યાત્ ષણ્ડસંજ્ઞાનુપક્રમા||૪૨||
योनौ वातोपतप्तायां स्त्रीगर्भे बीजदोषतः| नृद्वेषिण्यस्तनी च स्यात् षण्डसंज्ञानुपक्रमा||४२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સ્ત્ર્યાખ્યગર્ભે બીજદોષાદ્વાતોપતપ્તાયાં યોનૌ પુરુષદ્વેષિણી સ્તનરહિતા ચ સ્ત્રી સ્યાત્ સા વ્યાપત્ ષણ્ડસંજ્ઞાનુપક્રમા ત્યાજ્યા| (યોનૌ કુતશ્ચિત્ કારણાત્ ક્રુદ્ધેન વાયુના પીડિતાયાં સત્યાં માતુરિત્યર્થાત્| ગર્ભે ગર્ભાધાનસમયે બીજદોષતઃ આર્ત્તવદુષ્ટ્યા સ્ત્રી જાયમાના પુત્રી નૃદ્વેષિણી પુંસમ્ભોગવિરક્તા અસ્તની યૌવનેઽત્યલ્પસ્તની ચ સ્યાત્ સા વ્યાપત્ષણ્ડાખ્યા અનુપક્રમા અસાધ્યત્વાચ્ચિકિત્સારહિતા ચ )|| ૪૨||
Adhikarana મહાયોનિઃ (૪૩) · Śloka ૪૩
દુષ્ટો વિષ્ટભ્ય યોન્યાસ્યં ગર્ભકોષ્ઠં ચ મારુતઃ| કુરુતે વિવૃતાં સ્રસ્તાં વાતિકીમિવ દુઃખિતામ્| ઉત્સન્નમાંસાં તામાહુર્મહાયોનિં મહારુજમ્||૪૩||
दुष्टो विष्टभ्य योन्यास्यं गर्भकोष्ठं च मारुतः| कुरुते विवृतां स्रस्तां वातिकीमिव दुःखिताम्| उत्सन्नमांसां तामाहुर्महायोनिं महारुजम्||४३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
દુષ્ટો વાયુર્યોન્યાસ્યં ગર્ભકોષ્ઠઞ્ચા વિષ્ટભ્ય યોનિં વિવૃતાં સ્થાનાચ્ચ સ્રસ્તાં વાતિક્યાખ્યવ્યાપદમિવ ચ દુઃખિતાં વ્યથિતામુત્સન્નમાંસાં મહારુજઞ્ચ કુરુતે તાં નામ્ના મહાયોનિમાહુઃ| (યથાસ્વૈઃ ગુહ્યરોગકારણાભૂતૈર્દૂષણૈર્દુષ્ટો વાયુર્યોનિમુખં ગર્ભાશયઞ્ચ વિષ્ટભ્ય સ્તમ્ભયિત્વા વિવૃતાં ન કદાચિદપિ સંવરણયુક્તાં સ્રસ્તાં સ્થાનાચ્ચલિતાં બહિર્નિસ્સૃતામિત્યર્થઃ| વાતિકીમિવ વાતિક્યાખ્યાં વ્યાપદમિવ દુઃખિતાં રુક્તોદાયામાદિવિવિધોપદ્રવયુક્તામિત્યર્થઃ| ઉત્સન્નમાંસાં ઉદ્વાન્તમુખત્વાદુત્સન્નમાંસાં મહારુજાં અત્યર્થવેદનાયુક્તાં કુરુતે યોનિરિતિ મહાયોનિશબ્દસાન્નિધ્યાહાર્યં તાં વ્યાપદં મહયોનિં મહાયોન્યાખ્યામાહુઃ)|| ૪૩||
Adhikarana પૈત્તિકી યોનિવ્યાપત્ (૪૪) · Śloka ૪૪
યથાસ્વૈર્દૂષણૈર્દુષ્ટં પિત્તં યોનિસમાશ્રિતમ્| કરોતિ દાહપાકોષા પૂતિગન્ધજ્વરાન્વિતામ્| ભૃશોષ્ણભૂરિકુણપનીલપીતાસિતાર્ત્તવામ્| સા વ્યાપત્ પૈત્તિકી||૪૪||
यथास्वैर्दूषणैर्दुष्टं पित्तं योनिसमाश्रितम्| करोति दाहपाकोषा पूतिगन्धज्वरान्विताम्| भृशोष्णभूरिकुणपनीलपीतासितार्त्तवाम्| सा व्यापत् पैत्तिकी||४४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યથાસ્વૈર્દૂષણૈર્નિદાનકથિતૈર્દુષ્ટં પિત્તં યોનિમાશ્રિત્ય તામેવ દાહાદ્યન્વિતાં ભૃશોષ્ણાદિગુણાં ચ કરોતિ સા વ્યાપન્નામ્ના પૈત્તિકી| (યથાસ્વૈઃ સર્વરોગનિદાનોક્તૈઃ કટ્વમ્લાદિભિર્દુષ્ટં પ્રાપ્તદૂષણં યોનિં પ્રાપ્તં પિત્તં તાં યોનિં દાહાદ્યન્વિતાં ભૃશોષ્ણાદિગુણયુક્તાર્ત્તવાં ચ કરોતિ| દાહઃ સર્વાઙ્ગીણઃ દાહઃ| ઊષા પ્રાદેશિકા દાહઃ| પૂતિગન્ધો દુર્ગન્ધઃ| કુણપા્ત્તવં રક્તદોષજં પ્રાક્ પુત્રકામીયાધ્યાય ઉક્તમ્| એવંવિધા વ્યાપત્સા પૈત્તિકી નામ ભવતિ)|| ૪૪||
Adhikarana રક્તયોનિઃ (૪૫) · Śloka ૪૫
રક્તયોન્યાખ્યાસૃગતિસ્રુતેઃ||૪૫||
रक्तयोन्याख्यासृगतिस्रुतेः||४५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એષૈવાતિરક્તસ્રુતેઃ રક્તયોન્યાખ્યા ભવતિ| (સા પૈત્તિકી વ્યાપદેવાત્યસૃક્સ્રાવાદ્ધેતોઃ રક્તયોનિસંજ્ઞા સ્યાત્)|| ૪૫||
Adhikarana શ્લૈષ્મિકી યોનિવ્યાપત્ (૪૬) · Śloka ૪૬
કફોઽભિષ્યન્દિભિઃ ક્રુદ્ધઃ કુર્યાદ્યોનિમવેદનામ્| શીતલાં કણ્ડુલાં પાણ્ડું પિચ્છિલાં તદ્વિધસ્રુતિમ્| સા વ્યાપચ્છ્લૈષ્મિકી||૪૬||
कफोऽभिष्यन्दिभिः क्रुद्धः कुर्याद्योनिमवेदनाम्| शीतलां कण्डुलां पाण्डुं पिच्छिलां तद्विधस्रुतिम्| सा व्यापच्छ्लैष्मिकी||४६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અભિષ્યન્દિભિઃ સ્રોતોમાલિન્યકરૈરાહારૈઃ કફઃ ક્રુદ્ધો વેદનારહિતાં શીતલાદિગુણાં ચ યોનિં કુર્યાત્| તદ્વિધસ્રુતિં શીતલાદિ ગુણસ્રુતિં સા વ્યાપન્નામ્ના શ્લૈષ્મિકી| (યોનિં અવેદનામીષદ્વેદનાયુક્તાં શીતલાં શીતસ્પર્શાં કણ્ડૂલાં કણ્ડુયુક્તાં પાણ્ડુ પિચ્છિલાં પાણ્ડુરવર્ણાં પૈચ્છિલ્યયુક્તાં ચ તદ્વિધસ્રુતિં પાણ્ડુપિચ્છિલામ્બુ સ્રવણયુક્તાં ચ કરોતિ)|| ૪૬||
Adhikarana લોહિતક્ષયાખ્યા (૪૭) · Śloka ૪૭
વાતપિત્તાભ્યાં ક્ષીયતે રજઃ| સદાહકા્શ્યવૈવર્ણ્ય યસ્યાં સા લોહિતક્ષયા||૪૭||
वातपित्ताभ्यां क्षीयते रजः| सदाहकाऱ्श्यवैवर्ण्य यस्यां सा लोहितक्षया||४७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યસ્યાં વ્યાપદિ વાતપિત્તાભ્યાં રજઃ ક્ષીયતે દાહાદિકૃચ્ચ ભવતિ સા વ્યાપન્નામ્ના લોહિતક્ષયા| (યસ્યાં યોનિવ્યાપદ્યનિલપિત્તાભ્યાં કારણાભ્યાં રજો રક્તં દાહાદ્યન્વિતં ક્ષીયતે ક્ષયં યાતિ સા લોહિતક્ષ્યાખ્યા વ્યાપત્)|| ૪૭||
Adhikarana પરિપ્લુતા (૪૮) · Śloka ૪૮
પિત્તલાયા નૃસંવાસે ક્ષવથૂદ્ગારધારણાત્| પિત્તયુક્તેન મરુતા યોનિર્ભવતિ દૂષિતા| શૂના સ્પર્શાસહા સાર્ત્તિર્નીલપીતાસ્રવાહિની| બસ્તિકુક્ષિગુરુત્વાતિસારારોચકકારિણી| શ્રોણિવઙ્ક્ષણરુક્તોદજ્વરકૃત્સા પરિપ્લુતા||૪૮||
पित्तलाया नृसंवासे क्षवथूद्गारधारणात्| पित्तयुक्तेन मरुता योनिर्भवति दूषिता| शूना स्पर्शासहा सार्त्तिर्नीलपीतास्रवाहिनी| बस्तिकुक्षिगुरुत्वातिसारारोचककारिणी| श्रोणिवङ्क्षणरुक्तोदज्वरकृत्सा परिप्लुता||४८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિત્તલાયાઃ પિત્તપ્રકૃતેઃ સ્ત્રિયા નૃસંવાસે ક્ષવથોરુદ્ગારસ્ય ચ ધારણાત્ પિત્તયુક્તેન વાયુના દૂષિતા યોનિઃ શૂનાદિગુણા ભવતિ સા વ્યાપન્નામ્ના પરિપ્લુતા| (પિત્તલાયાઃ પ્રભૂતપિત્તાયાઃ પિત્તપ્રકૃતેરિત્યર્થઃ| નૃસંવાસે પુંસઙ્ગતૌ ક્ષવથૂદ્ગારયોર્ધારણાત્ પિત્તયુક્તેન મરુતા દૂષિતા યોનિઃ શૂના શોફયુક્તા સ્પર્શાસહા સ્પર્શં કિઞ્ચિદપ્યસહમાના સાર્ત્તિઃ રુજા યુક્તા નીલપીતાસ્રવાહિની નીલવર્ણં પીતવર્ણં વા અસ્રં રક્તં વહમાના તથા બસ્તૈઃ કુક્ષેશ્ચ ગુરુત્વમતિસારમરોચકં ચ કુર્વાણા શ્રોણ્યાં વઙ્ક્ષણ્યોઃ રુક્તોદૌ ચ જ્વરં ચ કુર્વતી ભવતિ સા વ્યાપત્ પરિપ્લુતાખ્યા)|| ૪૮||
Adhikarana ઉપપ્લુતા (૪૯) · Śloka ૪૯
વાતશ્લેષ્મામયવ્યાપ્તા શ્વેતપિચ્છિલવાહિની| ઉપપ્લુતા સ્મૃતા યોનિઃ||૪૯||
वातश्लेष्मामयव्याप्ता श्वेतपिच्छिलवाहिनी| उपप्लुता स्मृता योनिः||४९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાતશ્લેષ્મલૈરામયૈર્વ્યાપ્તા યોનિઃ શ્વેતં પિચ્છિલં ચ વહતિ સા નામ્નોઽપપ્લુતા સ્મૃતા| (વાતનિમિત્તૈઃ શ્લેષ્મનિમિત્તૈશ્ચામયૈર્વ્યાપ્તા પરિવૃતા શ્વેતપિચ્છિલવાહિની શ્વેતવર્ણં પૈચ્છિલ્યયુક્તં ચાસ્રં વહમાના યોનિઃ યોનિવ્યાપત્ ઉપપ્લુતાખ્યા સ્મૃતા)|| ૪૯||
Adhikarana વિપ્લુતા (૫૦) · Śloka ૫૦
વિપ્લુતાખ્યા ત્વધાવનાત્| સઞ્જાતજન્તુઃ કણ્ડૂલા કણ્ડ્વા ચાતિરતિપ્રિયા||૫૦||
विप्लुताख्या त्वधावनात्| सञ्जातजन्तुः कण्डूला कण्ड्वा चातिरतिप्रिया||५०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યા તુ યોનિરધાવનાદપ્રક્ષાલનાદ્ધેતોઃ સઞ્જાતજન્તુઃ કણ્ડૂલા ચ ભવતિ કણ્ડ્વા ચાતિરતિપ્રિયા અતિવ્યવાયપ્રિયા ચ ભવતિ સા નામ્ના વિપ્લુતા| (વિપ્લુતાખ્યા તુ યોનિઃ તુશબ્દઃ પરિપ્લુતાતો વિશેષદ્યોતકઃ| અધાવનાદન્તર્મલાપરિશોધનાત્ સઞ્જાતજન્તુઃ યોન્યન્તર્ગતરક્તજક્રિમિયુતત્વાદાગન્તુ ક્રિમિસમ્ભવે ત્વતિરતિ પ્રિયેત્યસ્યાનુપપત્તેશ્ચાન્તઃપ્રવૃદ્ધનૈસર્ગિકક્રિમિરિત્યર્થઃ| રતિરહસ્યે ચૈતત્સ્પષ્ટમુક્તમ્- રક્તજાઃ ક્રિમયઃ સૂક્ષ્મા મૃદુમધ્યોગ્રશક્તયઃ| સ્મરસદ્મનિ કણ્ડૂતિં જનયન્તિ યથાબલમ્|| ધ્વજદણ્ડાભિઘાતેન કણ્ડૂત્યપનયાદતઃ| રક્ષણાચ્ચ સુખમ્|| ઇતિ| કણ્ડૂલા અમર્ષણીકણ્ડૂયુક્તા| કણ્ડ્વા કણ્ડૂતિહેતોઃ| ચશબ્દઃ સઞ્જાતજન્તુત્વાત્ કણ્ડૂઃ કણ્ડુત્યા રત્યભિનિવેશશ્ચેતિહેતુપારમ્પર્યદ્યોતનાર્થઃ| અતિરતિપ્રિયા અતીવ સુરતેચ્છુઃ)|| ૫૦||
Adhikarana કર્ણિની (૫૧) · Śloka ૫૧
અકાલવાહનાદ્વાયુઃ શ્લેષ્મરક્તવિમૂર્ચ્છિતઃ| કર્ણિકાં જનયેદ્યોનૌ રજોમાર્ગનિરોધિનીમ્| સા કર્ણિની||૫૧||
अकालवाहनाद्वायुः श्लेष्मरक्तविमूर्च्छितः| कर्णिकां जनयेद्योनौ रजोमार्गनिरोधिनीम्| सा कर्णिनी||५१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અકાલવાહનાદપ્રાપ્તામ્બ્વીરણાદ્વાયુઃ શ્લેષ્મરક્તાભ્યાં મિશ્રિતો યોનૌ રજોમાર્ગનિરોધિનીં કર્ણિકાં જનયેત્| સા વ્યાપન્નામ્ના કર્ણિની| (વાયુરકાલવાહનાદ્વેગોદીરણાત્| કાશ્ચિદ્રતાન્તે કામામ્બુ છલાદ્વઞ્ચયિતું પ્રિયાન્| મૂત્રં સૃજન્ત્યકાલે યા મદનામ્બવેવ તત્ દ્વયમ્| અકાલવાહનસ્યાર્થ ઇતિ વ્યાચષ્ટસારકૃત્| દ્વેધાઽપ્યનિચ્છાસુરતે દ્રુતિભાવઃ પ્રતીયતે| શ્લેષ્મરક્તવિમૂર્ચ્છિતઃ શ્લેષ્મ રક્તાભ્યાં વિમૂર્ચ્છિતો વર્દ્ધિતઃ શ્લેષ્મસમ્બન્ધાત્ ઘનીભૂય દુર્માંસ પ્રાયતાં પ્રાપ્તસ્ય રક્તસ્ય વાયુનોદીરણે કર્ણિન્યાઃ સમ્પ્રાપ્તિરિતિ ભાવઃ| યોનૌ ગર્ભાશયદ્વારમુખે રજોમાર્ગનિરોધિનીં ગર્ભાશયદ્વાર સંવૃતિકરીં| અત એવ નિષિક્તસ્ય શુક્રસ્યાપ્રતિગ્રહાદ્ગર્ભો ન જાયત ઇતિ ભાવઃ| કર્ણિકાં પદ્મકર્ણિકાતુલ્યં માંસાઙ્કુરમિત્યર્થઃ| જનયેદાવિષ્કુર્યાત્| સા કર્ણિનીસંજ્ઞા વ્યાપત્)|| ૫૧||
Adhikarana સાન્નિપાતિકી યોનિવ્યાપત્ (૫૨) · Śloka ૫૨
ત્રિભિર્દોષૈર્યોનિગર્ભાશયાશ્રિતૈઃ| યથાસ્વોપદ્રવકરૈર્વ્યાપત્ સા સાન્નિપાતિકી||૫૨||
त्रिभिर्दोषैर्योनिगर्भाशयाश्रितैः| यथास्वोपद्रवकरैर्व्यापत् सा सान्निपातिकी||५२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ત્રિભિર્દોષૈર્યોનૌ ગર્ભાશયે વાશ્રિતૈર્યથાસ્વોપદ્રવકરૈઃ સૂત્રોક્તવાતાદ્યુપદ્રવ્યકરૈર્યા વ્યાપત્ સા નામ્ના સાન્નિપાતિકી| (યોનિં ગર્ભાશયં ચાશ્રિત્ય રુક્તોદદાહપાકશૈત્યકણ્ડ્વાદિસ્વસ્વોપદ્રવં કુર્વદ્ભિર્વાતાદિભિર્યા વ્યાપત્ સા સાન્નિપાતિકી સંજ્ઞા)|| ૫૨||
Adhikarana યોનિવ્યાપદુપદ્રવાઃ (૫૩-૩૮) · Śloka ૩૮
ઇતિ યોનિગદા નારી યૈઃ શુક્રં ન પ્રતીચ્છતિ| તતો ગર્ભં ન ગૃહ્ણાતિ રોગાંશ્ચાપ્નોતિ દારુણાન્| અસૃગ્દરાર્શોગુલ્માદીનાબાધાંશ્ચાનિલાદિભિઃ||૫૩|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા- વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે ગુહ્યરોગ- વિજ્ઞાનીયો નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩૮||
इति योनिगदा नारी यैः शुक्रं न प्रतीच्छति| ततो गर्भं न गृह्णाति रोगांश्चाप्नोति दारुणान्| असृग्दरार्शोगुल्मादीनाबाधांश्चानिलादिभिः||५३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे गुह्यरोग- विज्ञानीयो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||३८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ઇતિ વિંશતિર્વાતિક્યતિચરણાપ્રાક્વરણોદાવૃતાજાતઘ્ન્યન્તર્મુખીસૂચી -શુષ્કાખ્યા-વામિની-ષણ્ડા-મહાયોનિ-પિત્તયોનિ-રક્તયોનિ-શ્લૈષ્મિકી-લોહતક્ષયોઽપપ્લુતા-પરિપ્લુતા-વિપ્લુતા-કર્ણિની-સાન્નિપાતિક્યાખ્યાઃ યોનિગદા ઉક્તાઃ યૈર્ગદૈર્નારી નિષિક્તં શુક્રં ન પ્રતીચ્છતિ ગર્ભાશયેન ન ગૃહ્ણાતિ શુક્રસ્યાગ્રહણાદ્ગર્ભં ન ગૃહ્ણાતિ અસૃગ્દરાદીંશ્ચ રોગાન્ દારુણાનતિ- કૃચ્છ્રાનાપ્નોતિયનિલદિભિશ્ચ દોષૈર્દારુણાનાબાધાન્ વ્યાધીન્ સ્તમ્ભશૂલાદીનાપ્નોતીતિ| (યોનિગદા યોનિવ્યાપદઃ ઇત્યનેન પ્રકારેણોક્તાઃ યૈર્યોનિગતૈર્નારી વ્યાપદ્યમાનાસ્ત્રી શુક્રં પુંસા નિષિક્તં ન પ્રતીચ્છતિ ન પ્રતિગૃહ્ણાતિ| તતસ્તસમાદ્ધેતોઃ ગર્ભં ન ગૃહ્ણાતિ, ગર્ભો ન જાયતે| અપત્યાર્થમેવ યસ્યાઃ પરિગ્રહો વિધીયતે તદભાવે તયા કિં ફલમિતિ ભાવઃ| કિઞ્ચ દારુણાનતિકૃચ્છ્રાનસૃગ્દરાર્શોગુલ્માદીન્ આદિશબ્દેન મૂત્રકૃચ્છ્રાસ્થિસ્રાવાદયો ગૃહ્યન્તે રોગાનાપ્નોતિ| તથા અનિલાદિભિર્વાતપિત્તકફૈઃ કૃતાનાબાધાન્ અસમ્ભાવનીયાન્ વ્યાપદન્તરંશ્ચ પ્રાપ્નોતિ)|| ૫૩|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયા મુત્તરતન્ત્રે અષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ