೨೦. ಅಕ್ಷಿಪಾಕಪಿಲ್ಲಪ್ರತಿಷೇಧಃ

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಸ್ಯ ತದೇಕಯೋಗಕ್ಷೇಮಸ್ಯ ಚಾಧಿಮನ್ಥಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಕ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಷಿಪಾಕಾನಾಂ ಪಿಲ್ಲಾನಾಂ ಚ ಸಾಧನಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಧ್ಯಾಯ ಆರಮ್ಭ್ಯತೇ-ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಿಲ್ಲಾ ಉಕ್ತೇಭ್ಯಃ ಏವ ವರ್ತ್ಮಾದಿರೋಗೇಭ್ಯಃ ಕೇಚಿತ್| ತೇ ಚೇಹೈವ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ||೧||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದವಿಹಿತಂ ಸರ್ಪಿರ್ದಶಮೂಲಾದಿಕಂ ಕುಲೀರಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ದಾರ್ವ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಕಾಲಾನುಸಾರೀ ಕಾಲೇಯಕಃ| ಕಾರಣ್ಡಕ ಆಮ್ಲಾಯನಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಅಣುತೈಲಂ ನಸ್ಯವಿಧ್ಯುಕ್ತಮ್| ಶಾರಿವಾದಿತೈಲಂ ನಾವನಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಾಧಿಕಾನ್ ಸರ್ವಾನೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾನ್ ಗದಾನ್ ನಿಹನ್ತಿ ನಾಶಯತಿ| ಅತ್ರೇತ್ಯಕ್ಷಿಪಾಕೇ ವಾತಪಿತ್ತಯೋರನ್ಯತರಸ್ಯೋದ್ರೇಕಾದ್ಧೇತೋರ್ಯಥಾಸ್ವಮುದ್ರಿಕ್ತದೋಷಾನತಿಕ್ರಮೇಣಾಭಿಷ್ಯನ್ದೋಕ್ತೋ ವಿಧಿಃ| ಆದರ್ಶಮಣ್ಡಲೇ ಮಲಿನಿತಕೇಶಮಪ್ಯಞ್ಜನಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದಿಕ್ವಾಥಪಕ್ವಗುಲಿಕಾ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾಞ್ಜನಂ ನಾಮ್ನಾಭಯಂ ದಾಹಾದಿಹರಮ್| ತಾಮ್ರಚೂರ್ಣಾದಿಕಂ ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಸೈರ್ಯಕಸ್ಯ ಸಹಚರಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಮಾಮ್ಲಾಯನಸ್ಯೇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಆನೂಪವಸೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತಥಾ ಪಯ ಇತಿ ಘೃತಮಣ್ಡವನ್ಮಧುಕಸಿದ್ಧಂ ಶತಾಹ್ವಾಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ಚ||೨||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಸಶೋಫಾಖ್ಯೇಽಲ್ಪಶೋಫಾಖ್ಯೇ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಸತಃ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಹರೀತಕೀಕ್ವಾಥೇನ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಘೃತಯುಕ್ತೇನ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ದೋಷೋದಯಾನತಿಕ್ರಮೇಣಾಸ್ಥಾಪನಮ್| ತತ ಇತ್ಯಾಸ್ಥಾಪನಾದನನ್ತರಂ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಃ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಸೇನ ಸ್ವಿನ್ನಶಿರಸಃ ಸರ್ಷಪತೈಲೇನ ಶಿರೋವಿರೇಕಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ವಾ ಸೈನ್ಧವಯುತೇನಾಣುತೈಲೇನ ವಾ ಫಣಿಜ್ಜಕಚೂರ್ಣಯುತೇನ| ಫಣಿಜ್ಜಕೋ ಮರುವಕಃ| ತತಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾಽನುವಾಸನಮ್| ಧೂಮಪಾನಂ ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಮ್| ಅಸ್ಯ ಚಾಕ್ಷಿಪಾಕವತಃ ಶಿರೋನೇತ್ರಂ ಚ ಸುನಿಷಣ್ಣಕಾದಿಪತ್ರೈಃ ಕ್ಷೀರಾಮ್ಬುಸ್ವಿನ್ನೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಸುನಿಷಣ್ಣಕನಾಮಾನೂಪೇ ಭವತಿ| ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಸುಲ್ಯೇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಪತ್ತೂರೋ ಜಲೇ ಭವತಿ ನಾಮ್ನಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಕ್ಷಕಃ| ಘೃತಭೃಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿನಾಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಸುಬೋಧಮ್| ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೋಕ್ತಂ ವೇದನಾಘ್ನಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ಲೋಧ್ರಕೋರಣ್ಡಪುಷ್ಪಕೃತಃ ಕ್ವಾಥಃ|| ೩||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಸನ್ಧಾವೈರಿತ್ಯನನ್ತರಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ ಸನ್ಧಾವನಾಮಭಿರಞ್ಜನೈಶ್ಚೋಪಕ್ರಮೇತ| ಶಶಸ್ಯ ಶಿರಃಕಪಾಲಂ ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಹ ಕಾಂಸ್ಯಪಾತ್ರೇ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಘೃಷ್ಟಂ ವೇದನಾಘ್ನಂ ಸನ್ಧಾವಃ| ಲೋಹಪಾತ್ರೇ ಗೋಮೂತ್ರಘೃಷ್ಟಂ ತಾಮ್ರಂ ಘೃತಧೂಪಿತಂ ಸನ್ಧಾವಃ| ಶಿಗ್ರುಪಲ್ಲವರಸಸ್ತಾಮ್ರಘೃಷ್ಟೋ ಘೃತಧೂಪಿತಶ್ಚ ಸನ್ಧಾವಃ| ತದ್ವಲ್ಲೋಹಪಾತ್ರೇ ಘ್ರುಷ್ಟಂ ತಾಮ್ರಂ ಘೃತಧೂಪಿತಂ ಸನ್ಧಾವಃ| ಉದುಮ್ಬರಫಲಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಶೂಲಾದಿಘ್ನಸ್ಸನ್ಧಾವಃ| ದಧಿಸರಾದಿಕಃ ಸನ್ಧಾವಃ ಶೋಫಾದಿಹರಃ| ಮೃನ್ಮಯಂ ಪಕ್ವಕಪಾಲಂ ಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನೇ ತಿಲೋದಕೇನ ಘೃಷ್ಟಂ ಘೃತಾಕ್ತನಿಮ್ಬಪತ್ರಧೂಪಿತಂ ಶೋಫಾದಿಘ್ನಃ ಸನ್ಧಾವಃ| ಏಭ್ಯೋಽನ್ಯತಮೇನ ಸನ್ಧಾವೇನಾಞ್ಜಿತಮಕ್ಷಿ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ತೈರಿತಿ ಸನ್ಧಾವೈಃ ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿಭ್ಯೋ ವಾರೇಭ್ಯಃ ಪರಮೂರ್ಧ್ವಂ ನೇತ್ರಂ ನಾಞ್ಜಯೇತ್|| ೪||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಅಥಾನನ್ತರಮಞ್ಜನಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಮಧುಕಾದಿನಾ ಪಿಣ್ಡಾಞ್ಜನಂ ಶೋಫಾದಿಘ್ನಂ ಭವತಿ| ತಾಲೀಸಪತ್ರಾದಿನಾ ಗುಟಿಕಾಃ ಸ್ತಮ್ಭಾದಿಘ್ನ್ಯಃ ತದ್ವದೇವೇತಿ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ| ಅಞ್ಜನಕಾಲೇ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಗುಪಿಕೋದ್ಘರ್ಷಣಮ್| ಸಹಕಾರಮಾಮ್ರಫಲಮಬದ್ಧಾಸ್ಥ್ಯತಿಬಾಲಮ್| ತಸ್ಯ ಸಹಕಾರಸ್ಯ ಮಾಂಸಂ ತ್ವಚೋಽನ್ತರ್ಭಾಗಮ್| ಸಪ್ತಾಹೇನ ಸಪ್ತಾಹೇನೋಪರ್ಯುಪರಿ ಲೇಪಃ| ಅಶ್ಮನ್ತಕಾದಿನಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ| ಅಶ್ಮನ್ತಕ ಇನ್ದ್ರಕಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೫||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಅಮ್ಲೋಷಿತೇ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದವದುಪಚಾರಃ| ಪಿಲ್ಲಸಾಧನಂ ಚಾತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮೀಕ್ಷೇತಾಮ್ಲೋಷಿತೋಪಚಾರಣಾಯ| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಅಕ್ಷಿಪಾಕಾಃ||೬||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ರಕ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ನಿಚಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ಪೋಥಕೀಬಿಸಾಖ್ಯೋ ಬಿಸವರ್ತ್ಮ, ಕುಕೂಣಕಃ, ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧಃ, ಪೂಯಾಲಸಃ, ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕಃ, ಅಲ್ಪಶೋಫಃ, ಅಮ್ಲೋಷಿತಃ, ವಾತವರ್ಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯನ್ದಾಶ್ಚಾಧಿಮನ್ಥಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಯನ್ದಃ, ಕಫಸ್ಯನ್ದಃ, ರಕ್ತಸ್ಯನ್ದಃ, ಪಿತಾಧಿಮನ್ಥಃ ಕಫಾಧಿಮನ್ಥಃ, ರಕ್ತಾಧಿಮನ್ಥಶ್ಚ ಇತ್ಯಷ್ಟಾದಶ ರೋಗಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುವರ್ತ್ತಿನಃ ಸನ್ತಃ ಪಿಲ್ಲಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭನ್ತೇ||೭||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಏಷಾಂ ಪಿಲ್ಲಸಂಜ್ಞಿತಾನಾಂ ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮಾದೀನಾಂ ಕ್ರಿಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯಥಾಸ್ವಮಧ್ಯಾಯೇಷೂಕ್ತೈವ||೮||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಪಿಲ್ಲೀಭೂತಾನಾಂ ತು ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುವರ್ತ್ತಿನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಕ್ರಿಯಾ ಸಾಧಾರಣೀ ಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ| ಅಥೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ವಮನಾದನುಕೃತಕ್ರಮಸ್ಯ ವಿಹಿತಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಸ್ಯ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿನಾ ಬಿಡಾಲಕೋ ಬಹಿರ್ಲೇಪಃ| ತುವರಿಕಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಮಾಕ್ಷಿಕವತಾ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಶ್ಚ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್| ಅಞ್ಜನಾನ್ತೇ ಚ ಕಷಾಯವೃಕ್ಷಾಣಾಮನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ತುವರಿಕಾದೀನಾಂ ಪಲ್ಲವಕಷಾಯೇಣ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್| ಉಷ್ಣಪ್ರಿಯತಾಯಾಮುಷ್ಣಾಭಿಲಾಷೇ ತೈರೇವ ಕಷಾಯವೃಕ್ಷಪತ್ರೈರನ್ತರಾನ್ತರಾ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ವೇದಃ| ತುತ್ಥಕಪಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ತತ್ಪಲೈರಿತಿ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಪಲೈಃ| ಅಸ್ಯ ಚ ಪಿಲ್ಲಾಕ್ಷಿರೋಗಿಣ ಆಮ್ರಾದಿಕಲ್ಕೇನ ವರ್ತ್ತಿರಞ್ಜನಮ್| ಹರೀತಕ್ಯಾದಿನಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಸುಬೋಧಾ| ಪಲಾಶೇತ್ಯಾದಿನಾ ಲೋಹೋಽಞ್ಜನಮ್| ವಚಾದಿಭಿಃ, ಸುರಸಾಯಾ ರಸೇನ ಪಿಷ್ಟೈರಞ್ಜನಮ್| ಸುರಸಾ ಪೂರ್ವಾ| ಗೋಃ ಪಿತ್ತೇನ ಪಿಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯೋಷರಸಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಾಂ ವಾಞ್ಜನಮ್| ಹರಿತಾಲಾದಿಕಂ ಭಾಗಸ್ತಾಮ್ರಂ ಭಾಗ ಇತಿ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮ್| ಪರಿಪೇಲವಾದಿನಾ ಗುಟಿಕಾಥವಾ ಚೂರ್ಣಾಞ್ಜನಮ್| ಸೌವೀರಕಂ ಸತುಷಯವಜಾತಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ತುತ್ಥಾದಿಕಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಮ್| ಅಥವೈಷ ತುತ್ಥಗೈರಿಕಯೋಶ್ಚೂರ್ಣೋ ದಿವ್ಯೋದಕಭಾವಿತೋಽಞ್ಜನಮ್| ಸ ಏವ ವಾ ದಿವ್ಯೋದಕಭಾವಿತುತ್ಥಾದಿಚೂರ್ಣೋ ದಿವ್ಯೋದಕೇನಾಪ್ಲುತ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಮ್| ಬಹುಶೋ ವರ್ತ್ಮಾವಲೇಖಾದಿಕಂ ಪಿಲ್ಲರೋಗೇಣಾತುರೋ ಭಜೇತ್||೯||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಪೂಯಾಲಸೇ ತು ಪಿಲ್ಲೀಭೂತೇ ಅಶಾನ್ತೇ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಣಾಮನ್ತೇಽವಸಾನೇ ಶಲಾಕಯಾ ದಾಹೋ ವಿಧೇಯಃ||೧೦||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತೈರಧ್ಯಾಯೈರಕ್ಷ್ಣೋರ್ಗದಾಶ್ಚತುರ್ನವತಿಃ ಪರಸ್ಪರಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಾಃ ಹೇತ್ವಾದಿಭಿಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ನಿಶ್ಶೇಷತಯಾ ಗದಿತಾ ಉಕ್ತಾಃ| ತೇ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲ, ನಿಮೇಷ, ವಾತಹತ, ಕುಮ್ಭೀಕಾ, ಪಿತ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಪಕ್ಷ್ಮಶಾತ, ಪೋಥಕೀ, ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಲಗಣ, ಉತ್ಸಙ್ಗ, ರಕ್ತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಾ, ಅರ್ಶೋ, ಅಞ್ಜನನಾಮಿಕಾ, ಬಿಸವರ್ತ್ಮ, ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ಶ್ಯಾವವರ್ತ್ಮ, ಶ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮ, ಸಿಕತಾವರ್ತ್ಮ, ಕರ್ದಮ, ಬಹಲ, ಕುಕೂಣಕ, ಪಕ್ಷ್ಮೋಪರೋಧ, ಅಲಜೀ, ಅರ್ಬುದ, ಜಲಾಸ್ರವ, ಕಫಾಸ್ರವ, ಉಪನಾಹ, ರಕ್ತಾಸ್ರವ, ಪರ್ವಣೀ, ಪೂಯಾಲಸ, ಅಲಜೀ, ಕೃಮಿಗ್ರನ್ಥಿ, ಶುಕ್ತಿಕಾ, ಶುಕ್ಲಾರ್ಮ, ಬಲಾಸಗ್ರಥಿತ, ಪಿಷ್ಟಕ, ಸಿರೋತ್ಪಾತ, ಸಿರಾಹರ್ಷ, ಸಿರಾಜಾತ, ಶೋಣಿತಾರ್ಮ, ಅರ್ಜುನ, ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯರ್ಮ, ಸ್ನಾವಾರ್ಮ, ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಮ, ಸಿರಾಸಂಸ, ಕ್ಷತಶುಲ್ಕ, ಶುದ್ಧಶುಲ್ಕ, ಅಜಕಾ, ಸಿರಾಶುಲ್ಕ, ತೀವ್ರವೇದನ, ವಾತತಿಮಿರ, ವಾತಕಾಚ, ವಾತಲಿಙ್ಗನಾಶ, ಪಿತ್ತತಿಮಿರ, ಪಿತ್ತಕಾಚ, ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗನಾಶ, ಗಮ್ಭೀರಾ, ಹ್ರಸ್ವಾ, ಪಿತ್ತವಿದಗ್ಧಾ, ಕಫತಿಮಿರ, ಕಫಕಾಚ, ಕಫಲಿಙ್ಗನಾಶ, ರಕ್ತತಿಮಿರ, ರಕ್ತಕಾಚ, ರಕ್ತಲಿಙ್ಗನಾಶ, ಸಂಸರ್ಗತಿಮಿರ, ಸಂಸರ್ಗಕಾಚ, ಸಂಸರ್ಗಲಿಙ್ಗನಾಶ, ಸನ್ನಿಪಾತತಿಮಿರ, ಸನ್ನಿಪಾತಕಾಚ, ಸನ್ನಿಪಾತಲಿಙ್ಗನಾಶ, ನಕುಲಾನ್ಧ, ದೋಷಾನ್ಧ, ಊಷ್ಣವಿದಗ್ಧಾ, ಅಮ್ಲವಿದಗ್ಧಾ, ಧೂಮರ, ಅಪಸರ್ಗಿಕಲಿಙ್ಗನಾಶ, ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದ, ವಾತಾಧಿಮನ್ಥ, ಹತಾಧಿಮನ್ಥ, ಅನ್ಯತೋವಾತ, ವಾತಪರ್ಯಯ, ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದ, ಪಿತ್ತಾಧಿಮನ್ಥ, ಕಫಭಿಷ್ಯನ್ದ, ಕಫಾಧಿಮನ್ಥ, ರಕ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದ, ರಕ್ತಾಧಿಮನ್ಥ, ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕ, ಸಶೋಫ, ಅಲ್ಪಶೋಫ, ಅಕ್ಷಿಪಾಕ, ಅತ್ಯಯ, ಅಮ್ಲೋಷಿತಾ ಇತ್ಯಖ್ಯಾಭಿರುಕ್ತಾಃ|| ೧೧||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಯಸ್ತು ನಯನಪ್ರಿಯಃ ಸ ಸರ್ವದಾ ಷಟ್ಸ್ವಪ್ಯೃತುಷು ಸ್ವಸ್ಥೋಪ್ಯಪಿಶಬ್ದಾದಕ್ಷಿರೋಗವಾನಪಿ ಪುರಾಣಯವಾದಿಕಂ ಸೇವೇತ| ಏವಂವಿಧಂ ಚ ಶಾಕಂ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಭೂರಿಸರ್ಪಿಃ ಪರಿಪ್ಲುತಂ ಚ ಸೇವೇತ| ವೇಗಸಂರೋಧಾದಿಕಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಯಚ್ಚೇಹಾದಿಕಂ ವಿದಾಹಕರಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಚ ತದಪಿ ವರ್ಜ್ಜಯೇತ್||೧೨||

ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)

ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಾದಮಧ್ಯೇ ದ್ವೇ ಸಿರೇ ಪೃಥುಸನ್ನಿವೇಶೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣರೂಪೇ ನ ತು ವರ್ತುಲೇ ಯೇ ಸಿರೇ ತೇ ನೇತ್ರೇ ಬಹುಧಾ ಗತೇ| ತಾಃ ಪಾದಯೋಶ್ಚತಸ್ರಃ ಸಿರಾಃ ಪಾದಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ ಭ್ರಙ್ಕ್ಷಣಾದೀನ್ ನೇತ್ರಂ ನಯನ್ತಿ| ಭ್ರಙ್ಕ್ಷಣಾಮಭ್ಯಙ್ಗಃ| ತಾಶ್ಚ ಮಲಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟಾ ನಯನಾನಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೂಷಯನ್ತಿ| ಯತ ಏವಮತೋ ಹೇತೋರುಪಾನದಾದೀನಿ ದೃಷ್ಟಿಹಿತಾನಿ ಸದಾ ಭಜೇತ್| ಉಪನಾಹೌ ಪಾದುಕೇ| ಧಾವನಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್|| ೧೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ