Adhikarana అథ ద్వివిధౌషధవిజ్ఞానీయో నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ఉపోద్ఘాతః · Śloka
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆహారముక్త్వా తత్సంస్కారోపయోగిత్వాన్మిథ్యాహారోద్భవరోగసాధనోపయోగిత్వాచ్చ ప్రాయోపయోగినాం ద్రవ్యాణాం స్వరూపపరిజ్ఞానార్థముచ్యతే| తదర్థమధ్యాయారంభః|
Adhikarana ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతో ద్వివిధౌషధవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो द्विविधौषधविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఔషధస్య ద్వివిధౌషధక్రమేణ నిర్దేశః (౨) · Śloka ౨
ద్వివిధమౌషధం- ఊర్జస్కరం రోగఘ్నంచ| ఉభయమపి చోభయాత్మకం| బాహుల్యేన తు నిర్దేశః| తత్రోర్జరస్కరం ద్వివిధం రసాయనం వాజీకరణంచ| రోగఘ్నమపి ద్వివిధం- రోగస్య ప్రశమనమపునర్భవకరంచ||2||
द्विविधमौषधम्- ऊर्जस्करं रोगघ्नञ्च| उभयमपि चोभयात्मकम्| बाहुल्येन तु निर्देशः| तत्रोर्जरस्करं द्विविधं रसायनं वाजीकरणञ्च| रोगघ्नमपि द्विविधम्- रोगस्य प्रशमनमपुनर्भवकरञ्च||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వం శరీరవిషయం వస్తు ద్వివిధమౌషధమనౌషధం చ| తత్ర ఔషధం పథ్యమనౌషధం చ శరీరస్యాపథ్యం| తత్రౌషధం ప్రాధాన్యాదాదావుచ్యతే| అనౌషధం వక్ష్యామః సర్వమౌషధం శరీరహితం ద్వివిధం| ఊర్జస్కరం రోగఘ్నంచ| ఊర్జస్కరం యత్స్వస్థస్యాపి బలవర్ణాద్యుపచయం కరోతి| రోగఘ్నం వ్యాధినాశనం| ఉభయమపి ద్వయమపి పునర్ద్రవ్యాత్మకమూర్జ్జస్కరేఽపి ధాతుసామ్యకరణశక్తత్వాత్ వ్యాధ్యుపశమః సంభవతి| వ్యాధ్యుపశమే తు వర్ణబలాద్యుపచయః స్పష్ట ఏవ| తస్మాద్ ద్వయమపి ద్రవ్యాత్మకం తత్రాపి యద్యత్ర ప్రధానం తేన వ్యపదేశే ఊర్జస్కరం రోగఘ్నం చేతి| తత్రోర్జస్కరం ద్వివిధం- రసాయనవాజీకరణభేదేన| రోగఘ్నమపి ద్వివిధం- వ్యాధేః స్థితస్య నాశనం నష్టస్య చ పునరుత్పత్తిరక్షణం| అనేనాఽపి ప్రకారేణ ద్వివిధం రోగఘ్నం||2||
Adhikarana ద్రవ్యాద్రవ్యభేదేనౌషధభేదాః (౩) · Śloka ౩
పునశ్చ ద్వివిధం ద్రవ్యమద్రవ్యంచ| తత్ర ద్రవ్యం త్రివిధం- భౌమమౌద్భిదం జంగమమితి| తేషు వక్ష్యమాణం హేమాదిలవణాంతం ప్రాయేణ భౌమం| ఔద్భిదం పునర్వనస్పతివానస్పత్యవీరుదౌషధిభేదేన చతుర్విధం భవతి| తత్ర ఫలినో వనస్పతిః, పుష్పఫలవాన్ వానస్పత్యః, వల్లీగుల్మం వీరుత్, ఫలపాకాంతాశ్చౌషధ్య ఇతి| జంగమోద్భవం మధుఘృతాది జంగమద్రవ్యమాహుః| అద్రవ్యం పునరుపవాసానిలాతపచ్ఛాయామంత్రసాంత్వదాన-భయోత్త్రాససంక్షోభణహర్షణ- భర్త్సనహసనస్వ్వప్నజాగరణసంవాహనాదీని||3||
पुनश्च द्विविधं द्रव्यमद्रव्यञ्च| तत्र द्रव्यं त्रिविधं- भौममौद्भिदं जङ्गममिति| तेषु वक्ष्यमाणं हेमादिलवणान्तं प्रायेण भौमम्| औद्भिदं पुनर्वनस्पतिवानस्पत्यवीरुदौषधिभेदेन चतुर्विधं भवति| तत्र फलिनो वनस्पतिः, पुष्पफलवान् वानस्पत्यः, वल्लीगुल्मं वीरुत्, फलपाकान्ताश्चौषध्य इति| जङ्गमोद्भवं मधुघृतादि जङ्गमद्रव्यमाहुः| अद्रव्यं पुनरुपवासानिलातपच्छायामन्त्रसान्त्वदान-भयोत्त्राससंक्षोभणहर्षण- भर्त्सनहसनस्व्वप्नजागरणसंवाहनादीनि||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ద్రవ్యమద్రవ్యం చ| ద్రవ్యం మూర్త్తం సకలేంద్రియవిషయం చ| అతోఽన్యదద్రవ్యం| ఏతచ్చ ద్వయమపి రోగస్య ప్రశమనే పునర్భవరక్షణే వ సమర్థం భవతి| తత్ర భౌమాదిభేదేన త్రివిధం ద్రవ్యమిహాధ్యాయే వక్ష్యమాణం| సువర్ణాదిలవణాంతం బాహుల్యేన భౌమం| ఔద్భిదం వనస్పత్యాదిభేదేన చతుర్విధం| తత్ర ఫలినో వనస్పతిః| ఫలినశబ్దః ఫలవతి వర్తతే| ఫలబర్హాభ్యామినజితీనచ్ప్రత్యాయంతః| పుష్పప్రాధాన్యేన ఫలవాన్ వానస్పత్యః| వల్లీ సంతానవతీ లతాగుల్మం చ| హ్రస్వం భూమిలగ్నం బహుసూక్ష్మశాఖం చ వీరుచ్ఛబ్దేనోచ్యతే| ఫలపాకేఽంతః పర్ణాదివినాశలక్షణో యాసాం తా ఔషధ్యః| జంగమప్రాణియోనిత్వాన్మధుఘృతమూత్రాది జంగమముచ్యతే| అద్రవ్యం పునరుపవాసాది| అనిలస్యాసకలేంద్రియగ్రాహ్యత్వాదమూర్త్తత్వాచ్చాద్రవ్యత్వమత్రైవ వ్యవహారార్థం| బాహ్యస్య సంవాహనమంగమర్దనం| ఏతే చోపవాసాదయోఽస్మిన్ తంత్రే యథాప్రదేశం రోగఘ్నత్వేనోక్తాః||3||
Adhikarana ద్రైవవ్యపాశ్రయాదిభేదేనౌషధస్య త్రైవిధ్యం (౪) · Śloka ౪
పునరపి చ త్రివిధం దైవవ్యపాశ్రయం యుక్తివ్యపాశ్రయం సత్త్వావజయశ్చేతి| తత్ర దైవవ్యపాశ్రయం మంత్రౌషధిమణిమంగలబల్యుపహారహోమనియమప్రాయశ్చిత్తోప-వాసస్వస్త్యనప్రణిధానగమనాది| యుక్తివ్యపాశ్రయమాహారౌషధయోజనాది| సత్త్వావజయః పునరహితాన్ మనోనిగ్రహః||4||
पुनरपि च त्रिविधं दैवव्यपाश्रयं युक्तिव्यपाश्रयं सत्त्वावजयश्चेति| तत्र दैवव्यपाश्रयं मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमनियमप्रायश्चित्तोप-वासस्वस्त्यनप्रणिधानगमनादि| युक्तिव्यपाश्रयमाहारौषधयोजनादि| सत्त्वावजयः पुनरहितान् मनोनिग्रहः||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఇత్యౌషధస్యోర్జస్కరత్వరోగఘ్నత్వాభ్యాం ద్వైవిధ్యముక్త్వా తస్యైవ దైవవ్యపాశ్రయత్వాదినా తైవిధ్యముచ్యతే| తత్ర దైవవ్యపాశ్రయం యత్ పాపస్యోపఘాతకత్వేనైవ జఠరాగ్నిసంయోగేన వినా ధాతుసామ్యకరం మంత్రౌషధ్యాది| అత్రౌషధీనాం ధారణమేవాభిప్రేతం| బలేరుపహారో దేవాదిషు| నియమో వర్జ్యవర్జనం| ప్రాయశ్చిత్తం వ్రతాది| ఉపవాసః ప్రసిద్ధః పాపహర్తృత్వే| స్వస్త్యయనం వేదోక్తం కర్మ| యుక్తివ్యపాశ్రయం తు జాఠరాగ్నిసంయోగమాత్రాదివిశేషేణ ధాతుసామ్యకరం తచ్చాహారస్యౌషధస్య చ యోజనం| సత్త్వావజయః సత్త్వస్య మనసోఽవజయః| అహితాద్విషయాన్నిగ్రహో నివారణం||4||
Adhikarana అపకర్షణాదిభేదేనౌషధస్య త్రైవిధ్యం (౫) · Śloka ౫
పునరపి చ త్రివిధం| అపకర్షణం ప్రకృతివిఘాతో నిదానత్యాగశ్చ| తే పునరపకర్షణాదయో ద్వివిధాః బాహ్యాభ్యంతరభేదేన| తత్ర బాహ్యమపకర్షణం గ్రంథ్యర్బుదోపపక్ష్మక్రిమిశల్యాదిషు శస్త్రహస్తయంత్రాదిభిః| ఆభ్యంతరం పునర్వమనవిరేచనాదిభిః| ప్రకృతివిఘాతః సంశమనం| తద్బాహ్యమభ్యంగస్వేదప్రదేహపరిషేకోపమర్దనాది| ఆభ్యంతరం యదంతరమనుప్రవిశ్యావిక్షోభయద్దోషాన్ శమయతి| నిదానత్యాగో యథాదోషం శీతోష్ణాశనవ్యాయామాదీనాం వర్జనం స్నిగ్ధరూక్షాద్యనభ్యవహారశ్చ| తత్ర శస్త్రాదిసాధ్యే భేషజమనుక్రమతే న తు భేషజసాధ్యే శస్త్రాది||5||
पुनरपि च त्रिविधम्| अपकर्षणं प्रकृतिविघातो निदानत्यागश्च| ते पुनरपकर्षणादयो द्विविधाः बाह्याभ्यन्तरभेदेन| तत्र बाह्यमपकर्षणं ग्रन्थ्यर्बुदोपपक्ष्मक्रिमिशल्यादिषु शस्त्रहस्तयन्त्रादिभिः| आभ्यन्तरं पुनर्वमनविरेचनादिभिः| प्रकृतिविघातः संशमनम्| तद्बाह्यमभ्यङ्गस्वेदप्रदेहपरिषेकोपमर्दनादि| आभ्यन्तरं यदन्तरमनुप्रविश्याविक्षोभयद्दोषान् शमयति| निदानत्यागो यथादोषं शीतोष्णाशनव्यायामादीनां वर्जनं स्निग्धरूक्षाद्यनभ्यवहारश्च| तत्र शस्त्रादिसाध्ये भेषजमनुक्रमते न तु भेषजसाध्ये शस्त्रादि||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఇత్యౌషధస్య దైవవ్యపాశ్రయత్వాదినా త్రైవిధ్యముక్త్వా అపకర్షణాదిభేదేన తస్యైవ త్రైవిధ్యముచ్యతే| తాని చాపకర్షణాదీని ప్రత్యేకం బాహ్యాభ్యంతరభేదేన ద్వివిధాని| తత్ర గ్రంథ్య్దీనాం శస్త్రాదిభిరపకర్షణం బాహ్యమపకర్షణం| వమనవిరేచనాదినాంతఃస్థితస్య దోషస్యాపకర్షణమాభ్యంతరం| ప్రకృతివిఘాతో దుష్టస్య దోషాదేర్దేహస్థస్య శమనం సామ్యకరం| బహిఃప్రయోగేణ దోషశమనమభ్యంగాది బాహ్యః ప్రకృతివిఘాతః| యద్ ద్రవ్యమంతర్మహాస్రోతః ప్రవిశ్య దోషానక్షోభయచ్ఛమయతి తదాభ్యంతరః ప్రకృతివిఘాతః| ఏతచ్చ పాచనదీపనాదినా సప్తవిధం వక్ష్యామః| నిదానత్యాగో యథాదోషం శీతాదిగుణానామాహారాదీనాం వర్జనం| వ్యాయామాదివర్జనం యథాదోషమేవ| యథా శ్లేష్మణి తత్సదృశగుణానామాహారవిహారాదీనాం త్యాగః| ఏవం వాతపిత్తయోరపి| ప్రసంగాదాహ-బాహ్యాపకర్షణేన శస్త్రాదినా సాధ్యే గ్రంథ్యాదౌ వ్యాధౌ భేషజమౌషధమాంతరాపకర్షణం| ప్రకృతివిఘాతో నిదానత్యాగశ్చోపయుజ్యతే| న తు యథోక్తభేషజసాధ్యే గ్రహణీరోగాదౌ శస్త్రాది బాహ్యమపకర్షణమనుక్రమతే| సోపయోగం న భవతీతి సంబంధః||5||
Adhikarana హేతువిపరీతాదిభేదేనౌషధస్య త్రైవిధ్యం (౬) · Śloka ౬
పునరపి త్రివిధం హేతువిపరీతం వ్యాధివిపరీతముభయార్థకారి చ| తత్ర హేతువిపరీతం గురుస్నిగ్ధశీతాదిజే వ్యాధౌ లఘురూక్షోష్ణాది తథేతరస్మిన్నితరత్| వ్యాధివిపరీతం ద్వౌ మూలోపక్రమౌ లంఘనబృంహణే| పంచకర్మాణి వమనాదీని సధూమధూపాంజనాదీని చ| తథా విమ్లాపనోపనాహనపాటనాదీని| యచ్చ దోషశమనత్వే సత్యపి జ్వరే విశేషతో హితం ముస్తాపర్పటకం యవాగ్వశ్చ ప్రమేహే రజనీ యవాన్నం చేత్యాది| రక్తపిత్తే చోర్ధ్వగే విరేచనమధోగే వమనం||6||
पुनरपि त्रिविधं हेतुविपरीतं व्याधिविपरीतमुभयार्थकारि च| तत्र हेतुविपरीतं गुरुस्निग्धशीतादिजे व्याधौ लघुरूक्षोष्णादि तथेतरस्मिन्नितरत्| व्याधिविपरीतं द्वौ मूलोपक्रमौ लङ्घनबृंहणे| पञ्चकर्माणि वमनादीनि सधूमधूपाञ्जनादीनि च| तथा विम्लापनोपनाहनपाटनादीनि| यच्च दोषशमनत्वे सत्यपि ज्वरे विशेषतो हितं मुस्तापर्पटकं यवाग्वश्च प्रमेहे रजनी यवान्नं चेत्यादि| रक्तपित्ते चोर्ध्वगे विरेचनमधोगे वमनम्||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఇత్యపకర్షణాదిభేదేనౌషధస్య త్రైవిధ్యముక్త్వా తస్యైవ హేతువిపరీతత్వాదినా త్రైవిధ్యముచ్యతే| తత్ర హేతువిపరీతం యత్ వ్యాధివిశేషావివక్షాయాం వ్యాధిజనకదోషకారణవిపరీతగుణం| యథా గుర్వాదిగుణయుక్తద్రవ్యజే వ్యాధౌ లఘ్వాదిగుణమౌషధం| తథేతరస్మిన్ లఘ్వాదిజే ఇతరత్ గుర్వాది| వ్యాధివిపరీతం తు యత్ర హేతువిశేషవివక్షా నాశ్రీయతే కేవలం యథోపదేశం స్వవిషయవ్యాధివిశేషేణోపయుజ్యతే| యథా ద్వౌ మూలోపక్రమౌ| లంఘనం బృంహణం చ| పంచకర్మాణి వమనాదీని క్రమేణ ధూమాదీని చ| శస్త్రాది సాధ్యానాం చ గుల్మాదీనాం వ్యాధివిపరీతం విమ్లాపనాది| విమ్లాపనం విలయనముపనాహః పిండబంధః| న కేవలమేతావదేవ వ్యాధివిపరీతలక్షణం యావదిదమపి| యచ్చేతి సముచ్చయే| యద్ ద్రవ్యం సత్యపి వ్యాధ్యారంభకదోషశమనత్వే న తజ్జేషు సర్వవ్యాధిషు తథా పథ్యం| యథైకస్మిన్నేవ వ్యాధౌ దృష్టాంతో ముస్తాపర్పటకం యద్యపి పిత్తశ్లేష్మఘ్నం న తథా గుల్మాదిషు పిత్తశ్లేష్మజేషు హితం యథా జ్వర ఇతి| ఏవం యవాగ్వాద్యపి యథాయథం బుద్ధ్యా వికల్ప్య వాచ్యం||6||
Adhikarana హేతువ్యాధివిపరీతార్థకార్యౌషధం (౭) · Śloka ౭
ఉభయార్థకారి పునర్దైవవ్యపాశ్రయమౌషధం| తథా ఛర్ద్యాం ఛర్దనమతిసారే విరేచనం, మదాత్యయే మద్యపానం, తుత్థదగ్ధేఽగ్నిప్రతపనం, పిత్తేఽంతర్న్నిగూఢే విమార్గగే వా స్వేదః కట్వమ్లలవణతీక్ష్ణోష్ణాభ్యవహారశ్చ బహిః ప్రవర్త్తనాయ స్వమార్గాపాదనాయ చ| శ్లేష్మణి చాంతర్నిగూఢే స్తబ్ధే బహిః శీతోపచారస్తత్పీడితస్యోష్మణోఽంతఃప్రవేశేన కఫో విలయతాముపయాతి| ఏవంవిధం హ్యవిపరీతమేవ సద్భేషజం హేతువ్యాధివిపరీతమర్థం కరోతి||7||
उभयार्थकारि पुनर्दैवव्यपाश्रयमौषधम्| तथा छर्द्यां छर्दनमतिसारे विरेचनं, मदात्यये मद्यपानं, तुत्थदग्धेऽग्निप्रतपनं, पित्तेऽन्तर्न्निगूढे विमार्गगे वा स्वेदः कट्वम्ललवणतीक्ष्णोष्णाभ्यवहारश्च बहिः प्रवर्त्तनाय स्वमार्गापादनाय च| श्लेष्मणि चान्तर्निगूढे स्तब्धे बहिः शीतोपचारस्तत्पीडितस्योष्मणोऽन्तःप्रवेशेन कफो विलयतामुपयाति| एवंविधं ह्यविपरीतमेव सद्भेषजं हेतुव्याधिविपरीतमर्थं करोति||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఉభయార్థకారి యదుభయస్య హేతువిపరీతస్య వ్యాధివిపరీతస్య చ సంబంధినమర్థం రోగోపశమలక్షణమేతద్గుణమపి కరోతి| తచ్చ దైవవ్యపాశ్రయం మణిమంత్రాదికృతం| తథా రోగస్వభావాదివిపరీతస్వరూపమపి యద్రోగోపశమనం కరోతి తదుభయార్థకారి| యథా ఛర్ద్యాం తత్స్వరూపమేవ వమనమేవమపి స్వబుద్ధ్యా వికల్ప్యం| పిత్తే వాంతర్నిగూఢే స్వేదః శస్యతే| అవిపరీతోఽపి పిత్తాత్ కట్వాదిరసాభ్యవహారశ్చేతి యథాసంఖ్యేన ప్రయోజనమంతర్నిగూఢే బహిః ప్రవర్త్తనాయ విమార్గగే స్వమార్గాపాదనాయాత్ర తు స్వేదస్య పిత్తస్యాతిశయప్రాప్తేరౌషధత్వం న తు శ్లేష్మాదిప్రతిబంధకనాశనేన స్వేదస్యేతి కామలాదౌ దృశ్యతే| శ్లేష్మణి చాంతర్నిగూఢ ఇతి హేమంతేఽగ్నిబలవత్త్వయుక్త్యా జ్ఞాయతే| ఏవమనేన ప్రకారేణ రోగాదవిపరీతమపి విపరీతార్థం రోగస్య నాశనం కరోతీతి||7||
Adhikarana అనౌషధస్య ద్వైవిధ్యం (౮) · Śloka ౮
అనౌషధం పునర్ద్వివిధం బాధనమనుబాధనంచ| తత్ర సద్యః ప్రాణహరం బాధనం| కాలాంతరేణానుబాధనం ఇతి||8||
अनौषधं पुनर्द्विविधं बाधनमनुबाधनञ्च| तत्र सद्यः प्राणहरं बाधनम्| कालान्तरेणानुबाधनम् इति||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బహుభిర్భేదైరౌషధముక్త్వాఽనౌషధముచ్యతే| తచ్చ ద్వివిధం ఇత్యాది సుబోధం||8||
Adhikarana ప్రధానద్రవ్యాణాం స్వరూపకథనప్రతిజ్ఞా (౯) · Śloka ౯
పరం చాతో రసవీర్యాదిభేదేన యథాస్థూలమౌషధైకదేశ ఉపదిశ్యతే||9||
परं चातो रसवीर्यादिभेदेन यथास्थूलमौषधैकदेश उपदिश्यते||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అతః పరం ప్రధానద్రవ్యాణాం రసాదిభేదైః స్వరూపముచ్యతే| అన్యేషాం రసాద్యనుమాణాద్రసభేదీయాదౌ వక్ష్యామః||9||
Adhikarana సువర్ణగుణాః (౧౦) · Śloka ౧౦
సువర్ణం బృంహణం స్నిగ్ధం మధురం రసపాకయోః| విషదోషహరం శీతం సకషాయం రసాయనం||10||
सुवर्णं बृंहणं स्निग्धं मधुरं रसपाकयोः| विषदोषहरं शीतं सकषायं रसायनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సువర్ణమిత్యాది సుబోధం||10||
Adhikarana రూప్యగుణాః (౧౧) · Śloka ౧౧
రూప్యం స్నిగ్ధం కషాయామ్లం విపాకే మధురం రసం| వయసః స్థాపనం శీతం లేఖనం వాతపిత్తజిత్|11|
रूप्यं स्निग्धं कषायाम्लं विपाके मधुरं रसम्| वयसः स्थापनं शीतं लेखनं वातपित्तजित्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana తామ్రగుణాః (౧౧) · Śloka ౧౧
తామ్రం సతిక్తమధురం కషాయం లేఖనం లఘు| కటుపాకరసం శీతం రోపణం కఫపిత్తజిత్|11|
ताम्रं सतिक्तमधुरं कषायं लेखनं लघु| कटुपाकरसं शीतं रोपणं कफपित्तजित्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కాంస్యగుణాః (౧౧) · Śloka ౧౧
కాంస్యం కషాయానురసం విశదం లేఖనం లఘు| దృష్టిప్రసాదనం రూక్షం తిక్తం పిత్తకఫాహం|11|
कांस्यं कषायानुरसं विशदं लेखनं लघु| दृष्टिप्रसादनं रूक्षं तिक्तं पित्तकफाहम्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana త్రపు-సీసయోర్గుణాః (౧౧) · Śloka ౧౧
సతిక్తలవణం భేది పాండుత్వకృమివాతనుత్| లేఖనం పిత్తలం కించిత్త్రపుసీసంచ తద్గుణం||11||
सतिक्तलवणं भेदि पाण्डुत्वकृमिवातनुत्| लेख़नं पित्तलं किञ्चित्त्रपुसीसञ्च तद्गुणम्||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
త్రపు తిక్తలవణాదిగుణం లేఖనం కించిత్ పిత్తలం చ| సీసం తద్గుణం త్రపుగుణం||11||
Adhikarana కృష్ణలోహస్య గుణాః (౧౨) · Śloka ౧౨
చక్షుష్యం కృష్ణలోహం తు కషాయం స్వాదు తిక్తకం| లేఖనం వాతలం శీతం కృమికుష్ఠకఫప్రణుత్| గాత్రశైథిల్యపాలిత్యపాండుఘ్నం శోషశోఫజిత్| తద్వత్తీక్ష్ణం విశేషేణ తద్వికాషి సుదుర్జరం|12|
चक्षुष्यं कृष्णलोहं तु कषायं स्वादु तिक्तकम्| लेखनं वातलं शीतं कृमिकुष्ठकफप्रणुत्| गात्रशैथिल्यपालित्यपाण्डुघ्नं शोषशोफजित्| तद्वत्तीक्ष्णं विशेषेण तद्विकाषि सुदुर्जरम्|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana పద్మరాగాదిగుణాః (౧౨) · Śloka ౧౨
పద్మరాగమహానీలపుష్పరాగావిదూరకాః| ముక్తావిద్రుమవజ్రేంద్రవైడూర్యస్ఫటికాదికం| మణిరత్నం సరం శీతం కషాయం స్వాదులేఖనం| చక్షుష్యం ధారణాత్తత్తు పాప్మాలక్ష్మీవిషాపహం| ధన్యమాయుష్యమోజస్యం హర్షోత్సాహకరం శివం||12||
पद्मरागमहानीलपुष्परागाविदूरकाः| मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैडूर्यस्फटिकादिकम्| मणिरत्नं सरं शीतं कषायं स्वादुलेखनम्| चक्षुष्यं धारणात्तत्तु पाप्मालक्ष्मीविषापहम्| धन्यमायुष्यमोजस्यं हर्षोत्साहकरं शिवम्||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ముక్తాదయః సర్వే మణయో వైడూర్యాని చ రత్నాని శైత్యాదిగుణయుక్తాని శిరఃప్రభృతిషు ధారణాత్ పాప్మాదినాశనాని||12||
Adhikarana కాచగుణాః (౧౩) · Śloka ౧౩
సక్షార ఉష్ణవీర్యశ్చ కాచో దృష్టికృదంజనాత్|13|
सक्षार उष्णवीर्यश्च काचो दृष्टिकृदञ्जनात्|१३|
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అన్యత్ సుబోధం||13||
Adhikarana శంఖ-ఉదధిమలయోర్గుణాః (౧౩) · Śloka ౧౩
శంఖోదధిమలౌ శీతౌ కషాయావతిలేఖనౌ|13|
शङ्खोदधिमलौ शीतौ कषायावतिलेखनौ|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana తుత్థకగుణాః (౧౩) · Śloka ౧౩
తుత్థకం కటు సక్షారం కషాయం విశదం లఘు| లేఖనం భేది చక్షుష్యం కండూకృమివిషాపహం|13|
तुत्थकं कटु सक्षारं कषायं विशदं लघु| लेखनं भेदि चक्षुष्यं कण्डूकृमिविषापहम्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana గైరికగుణాః (౧౩) · Śloka ౧౩
విశదో గైరికః స్నిగ్ధః కషాయమధురో హిమః|13|
विशदो गैरिकः स्निग्धः कषायमधुरो हिमः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana మనోహ్వాగుణాః (౧౩) · Śloka ౧౩
కఫఘ్నీ తిక్తకటుకా మనోహ్వా లేఖనీ సరా||13||
कफघ्नी तिक्तकटुका मनोह्वा लेखनी सरा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana హరితాలగుణాః (౧౪) · Śloka ౧౪
స్నిగ్ధం కషాయకటుకం హరితాలం విషప్రణుత్| స్రోతోఽంజనాత్సౌవీరాంజనస్య శ్రేష్ఠత్వం కషాయం మధురం శీతం లేఖనం స్నిగ్ధమంజనం| రక్తపిత్తవిషచ్ఛర్దిహిధ్మాఘ్నం దృక్ప్రసాదనం| స్రోతోఽంజనం వరం తత్ర తతః సౌవీరకాంజనం||14||
स्निग्धं कषायकटुकं हरितालं विषप्रणुत्| स्रोतोऽञ्जनात्सौवीराञ्जनस्य श्रेष्ठत्वम् कषायं मधुरं शीतं लेखनं स्निग्धमञ्जनम्| रक्तपित्तविषच्छर्दिहिध्माघ्नं दृक्प्रसादनम्| स्रोतोऽञ्जनं वरं तत्र ततः सौवीरकाञ्जनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఉదధిమలం సముద్రఫేనం| సౌవీరమంజనం కషాయత్వాదిగుణయుక్తం తస్య జాతివిశేషాత్స్రోతోంజనాదినామవిశేషః| తత్ర అంజనజాతిషు మధ్యే స్రోతోంజనం శ్రేష్ఠం తతోఽపి సౌవీరం||14||
Adhikarana రసాంజనగుణాః (౧౫) · Śloka ౧౫
కఫఘ్నం తిక్తకటుకం ఛేది సోష్ణం రసాంజనం||15||
कफघ्नं तिक्तकटुकं छेदि सोष्णं रसाञ्जनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రసాంజనం తార్క్ష్యశైలం| దారుహరిద్రావికారః కఫఘ్నత్వాదియుక్తః||15||
Adhikarana శిలాజతుగుణాః (౧౬) · Śloka ౧౬
స్వాదు హిధ్మాప్రశమనం కాసమేహక్షయాపహం| కఫఘ్నముష్ణం కటుకం శిలాజతు రసాయనం| తిక్తంచ ఛేదనం యోగవాహిత్వాత్సర్వరోగజిత్| విశేషాత్ కృచ్ఛ్రమేహార్శఃపాండుశోఫకఫాపహం|16|
स्वादु हिध्माप्रशमनं कासमेहक्षयापहम्| कफघ्नमुष्णं कटुकं शिलाजतु रसायनम्| तिक्तञ्च छेदनं योगवाहित्वात्सर्वरोगजित्| विशेषात् कृच्छ्रमेहार्शःपाण्डुशोफकफापहम्|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana వంశరోచనాగుణాః (౧౬) · Śloka ౧౬
కషాయా మధురా రూక్షా కాసఘ్నీ వంశరోచనా|16|
कषाया मधुरा रूक्षा कासघ्नी वंशरोचना|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana తుగాక్షీరీగుణాః (౧౬) · Śloka ౧౬
తుగాక్షీరీ క్షయశ్వాసకాసఘ్నీ మధురా హిమా|16|
तुगाक्षीरी क्षयश्वासकासघ्नी मधुरा हिमा|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana లవణసామాన్యగుణాః (౧౬) · Śloka ౧౬
విష్యంది లవణం సర్వం సూక్ష్మం సృష్టమలం విదుః| వాతఘ్నం పాకి తీక్ష్ణోష్ణం రోచనం కఫపిత్తకృత్||16||
विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्टमलं विदुः| वातघ्नं पाकि तीक्ष्णोष्णं रोचनं कफपित्तकृत्||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విష్యందీత్యాదినా పాంసూత్థాంతానాం సర్వేషాం లవణానాం సామాన్యగుణాః| పాకీ పాచకస్య స్వభావః||16||
Adhikarana సైంధవగుణాః (౧౭) · Śloka ౧౭
సైంధవం తత్ర సస్వాదు వృష్యం హృద్యం త్రిదోషనుత్| లఘ్వనుష్ణం దృశః పథ్యమవిదాహ్యగ్నిదీపనం||17||
सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोषनुत्| लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यमविदाह्यग्निदीपनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సైంధవమిత్యాది లవణవిశేషగుణాః| అత్ర చోత్సర్గాపవాదోపబృంహకవచనాది సర్వం స్వబుద్ధ్యా కల్పనీయం||17||
Adhikarana సౌవర్చలగుణాః (౧౮) · Śloka ౧౮
లఘు సౌవర్చలం హృద్యం సుగంధ్యుద్గారశోధనం| కటుపాకం విబంధఘ్నం దీపనీయం రుచిప్రదం|18|
लघु सौवर्चलं हृद्यं सुगन्ध्युद्गारशोधनम्| कटुपाकं विबन्धघ्नं दीपनीयं रुचिप्रदम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana విడ్గుణాః (౧౮) · Śloka ౧౮
ఊర్ధ్వాధః కఫవాతానులోమనం దీపనం విడం| విబంధానాహవిష్టంభశూలగౌరవనాశనం|18|
ऊर्ध्वाधः कफवातानुलोमनं दीपनं विडम्| विबन्धानाहविष्टम्भशूलगौरवनाशनम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana సాముద్రలవణగుణాః (౧౮) · Śloka ౧౮
విపాకే స్వాదు సాముద్రం గురు శ్లేష్మవివర్ధనం|18|
विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्मविवर्धनम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఔద్భిదలవణగుణాః (౧౮) · Śloka ౧౮
సతిక్తకటుకక్షారం తీక్ష్ణముత్క్లేది చౌద్భిదం||18||
सतिक्तकटुकक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఉత్క్లేది రక్తం మాంసం చ క్లేదయతి||18||
Adhikarana కృష్ణలవణగుణాః (౧౯) · Śloka ౧౯
కృష్ణే సౌవర్చలగుణా లవణే గంధవర్జితాః|19|
कृष्णे सौवर्चलगुणा लवणे गन्धवर्जिताः|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana రోమకలవణగుణాః (౧౯) · Śloka ౧౯
రోమకం లఘు పాంసూత్థం సక్షారం శ్లేష్మలం గురు|19|
रोमकं लघु पांसूत्थं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana లవణప్రయోగే క్రమనిర్దేశః (౧౯) · Śloka ౧౯
లవణానాం ప్రయోగే తు సైంధవాదీన్ ప్రయోజయేత్||19||
लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादीन् प्रयोजयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యత్ర త్వేకం లవణం ద్వే లవణే త్రీణి లవణానీత్యాది సంఖ్యయా ప్రయోగః తత్ర సైంధవాదిర్యథాస్థితక్రమో యోజ్యః| సైంధవం, సైంధవసౌవర్చలే, సైంధవసౌవర్చలవిడాన్యేవమన్యేఽపి||19||
Adhikarana యవక్షారగుణాః (౨౦) · Śloka ౨౦
గుల్మహృద్ గ్రహణీపాండుప్లీహానాహగలామయాన్| శ్వాసార్శః కఫవాతాంశ్చ శమయేద్యవశూకజః||20||
गुल्महृद् ग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामयान्| श्वासार्शः कफवातांश्च शमयेद्यवशूकजः||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యవక్షారో గుల్మాదినాశనః||20||
Adhikarana స్వర్జికాక్షారగుణాఃసర్వక్షారగుణాః (౨౧) · Śloka ౨౧
స్వర్జికా తద్గుణాన్న్యూనా క్షారేణ తు తతోఽధికా| క్షారః సర్వశ్చ పరమం తీక్ష్ణోష్ణః కృమిజిల్లఘుః| పిత్తాసృగ్దూషణః పాకీ ఛేద్యహృద్యో విదారణః| అపథ్యః కటులావణ్యాచ్ఛుక్రౌజః కేశచక్షుషాం||21||
स्वर्जिका तद्गुणान्न्यूना क्षारेण तु ततोऽधिका| क्षारः सर्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः कृमिजिल्लघुः| पित्तासृग्दूषणः पाकी छेद्यहृद्यो विदारणः| अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजः केशचक्षुषाम्||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వశ్చ స్వర్జికాదిః క్షారోఽత్యర్థతీక్ష్ణత్వాదియుక్తః||21||
Adhikarana హరీతకీగుణాః (౨౨) · Śloka ౨౨
కషాయా మధురా పాకే రూక్షా విలవణా లఘుః| దీపనీ పాచనీ మేధ్యా వయసః స్థాపనీ పరం| ఉష్ణవీర్యా సరాయుష్యా బుద్ధీంద్రియబలప్రదా| కుష్ఠవైవర్ణ్యవైస్వర్యపురాణవిషమజ్వరాన్| శిరోఽక్షిపాండుహృద్రోగకామలాగ్రహణీగదాన్| సశోషశోఫాతీసారమేహమోహవమిక్రిమీన్| శ్వాసకాసప్రసేకార్శఃప్లీహానాహగరోదరం| విబంధం స్రోతసాం గుల్మమూరుస్తంభమరోచకం| హరీతకరీ జయేద్వ్యాధీంస్తాంస్తాంశ్చ కఫవాతజాన్||22||
कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणा लघुः| दीपनी पाचनी मेध्या वयसः स्थापनी परम्| उष्णवीर्या सरायुष्या बुद्धीन्द्रियबलप्रदा| कुष्ठवैवर्ण्यवैस्वर्यपुराणविषमज्वरान्| शिरोऽक्षिपाण्डुहृद्रोगकामलाग्रहणीगदान्| सशोषशोफातीसारमेहमोहवमिक्रिमीन्| श्वासकासप्रसेकार्शःप्लीहानाहगरोदरम्| विबन्धं स्रोतसां गुल्ममूरुस्तम्भमरोचकम्| हरीतकरी जयेद्व्याधींस्तांस्तांश्च कफवातजान्||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
హరీతకీ కషాయత్వాదిగుణయుక్తా| విలవణా ఇతి లవణరసవర్జితా| బలాదుక్తం భవతి పంచరసా ఇతి| తత్రాపి కషాయోఽధికః| సా హరీతకీ కుష్ఠాదీనన్యాంశ్చ రోగాన్ వాతశ్లేష్మోద్భవాన్ నాశయతి||22||
Adhikarana ఆమలకగుణాః (౨౩) · Śloka ౨౩
తద్వదామలకం శీతం మాధుర్యాత్ పిత్తజిత్పరం| కఫం కటువిపాకిత్వాదమ్లత్వాన్మారుతంజయేత్| పరం చ కంఠ్యం చక్షుష్యం హృద్యం దాహజ్వరాపహం||23||
तद्वदामलकं शीतं माधुर्यात् पित्तजित्परम्| कफं कटुविपाकित्वादम्लत्वान्मारुतञ्जयेत्| परं च कण्ठ्यं चक्षुष्यं हृद्यं दाहज्वरापहम्||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆమలకం తద్వత్, గుణైర్హరీతకీసదృశమిత్యర్థః||23||
Adhikarana బిభీతకగుణాః (౨౪) · Śloka ౨౪
అక్షంతు తద్గుణాన్న్యూనం కషాయమధురం హిమం| కాసశ్వాసగలశ్లేష్మపిత్తశుక్రహరం లఘు| పరం కేశ్యస్తు తన్మజ్జా శుక్రఘ్నంచ తతోఽంజనం||24||
अक्षन्तु तद्गुणान्न्यूनं कषायमधुरं हिमम्| कासश्वासगलश्लेष्मपित्तशुक्रहरं लघु| परं केश्यस्तु तन्मज्जा शुक्रघ्नञ्च ततोऽञ्जनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అక్షం బిభీతకం కటువిపాకిత్వాదిగుణయుక్తం ఇర్షచ్చ తద్గుణం హరీతకీగుణయుక్తమిత్యర్థః||24||
Adhikarana త్రిఫలాగుణాః (౨౫) · Śloka ౨౫
ఇయం రసాయనవరా త్రిఫలాక్ష్యామయాపహా| రోపణీ త్వగ్గదక్లేదమేదోమేహకఫాస్రజిత్||25||
इयं रसायनवरा त्रिफलाक्ष्यामयापहा| रोपणी त्वग्गदक्लेदमेदोमेहकफास्रजित्||२५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఇయం త్రిఫలా హరీతక్యామలకబిభీతకసమాహారః||25||
Adhikarana త్రిజాతకచతుర్జాతకయోర్గుణాః (౨౬) · Śloka ౨౬
సకేసరం చతుర్జాతం త్వక్పత్రైలం త్రిజాతకం| పిత్తప్రకోపి తీక్ష్ణోష్ణం రూక్షం రోచనదీపనం| (పత్రకం కఫవాతఘ్నం త్రిసుగంధి త్రిజాతకం| కేసరం రక్తగుదజవిషపిత్తకఫాపహం| తద్యుక్తం తచ్చతుర్జాతం నాతిశీతోష్ణముచ్యతే)||26||
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्| (पत्रकं कफवातघ्नं त्रिसुगन्धि त्रिजातकम्| केसरं रक्तगुदजविषपित्तकफापहम्| तद्युक्तं तच्चतुर्जातं नातिशीतोष्णमुच्यते)||२६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
త్వగాదిత్రయం త్రిజాతకసంజ్ఞమేతదేవ నాగకేసరయుక్తం చతుర్జాతకం| సుబోధం||26||
Adhikarana మరిచగుణాః (౨౭) · Śloka ౨౭
రసే పాకే చ కటుకం కఫఘ్నం మరిచం లఘు||27||
रसे पाके च कटुकं कफघ्नं मरिचं लघु||२७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మరిచం రసపాకయోః కటుకం కఫఘ్నత్వాదియుక్తం చ||27||
Adhikarana ఆర్ద్రపిప్పలీగుణాః (౨౮) · Śloka ౨౮
శ్లేష్మలా స్వాదుశీతార్ద్రా గుర్వీ స్నిగ్ధా చ పిప్పలీ||28||
श्लेष्मला स्वादुशीतार्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली||२८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆర్ద్రా పిప్పలీ శ్లేష్మలాదిగుణా||28||
Adhikarana శుష్కపిప్పలీగుణాః (౨౯) · Śloka ౨౯
సా శుష్కా విపరీతాతః స్నిగ్ధా వృష్యా రసే కటుః| స్వాదుపాకానిలశ్లేష్మశ్వాసకాసాపహా సరా|29|
सा शुष्का विपरीतातः स्निग्धा वृष्या रसे कटुः| स्वादुपाकानिलश्लेष्मश्वासकासापहा सरा|२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana పిప్పల్యా అత్యుపయోగనిషేధోఽపవాదశ్చ (౨౯) · Śloka ౨౯
న తామత్యుపయుంజీత రసాయనవిధిం వినా||29||
न तामत्युपयुञ्जीत रसायनविधिं विना||२९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సా పిప్ప్పలీ శుష్కా అతః ఆర్ద్రీయాః సకాశాత్ విపరీతాస్నిగ్ధత్వాదిగుణయుక్తా చ| ఏవంవిధామపి తాం చ పిప్పలీమతియోగేన నోపయుంజీత వినా రసాయనవిధినా||29||
Adhikarana నాగరగుణాః ఆర్ద్రకగుణాశ్చ (౩౦) · Śloka ౩౦
నాగరం దీపనం వృష్యం గ్రాహి హృద్యం విబంధనుత్| రుచ్యం లఘు స్వాదుపాకం స్నిగ్ధోష్ణం కఫవాతజిత్| తద్వదార్ద్రకమేతచ్చ త్రయం త్రికటుకం జయేత్| స్థౌల్యాగ్నిసదనశ్వాసకాసశ్లీపదపీనసాన్||30||
नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्धनुत्| रुच्यं लघु स्वादुपाकं स्निग्धोष्णं कफवातजित्| तद्वदार्द्रकमेतच्च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्| स्थौल्याग्निसदनश्वासकासश्लीपदपीनसान्||३०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏతచ్చ త్రయం మరిచపిప్పలీనాగరసంజ్ఞకం త్రికటుకసంజ్ఞం||30||
Adhikarana చవికాపిప్పలీమూలగుణాః (౩౧) · Śloka ౩౧
చవికా పిప్పలీమూలం మరిచాల్పాంతరం గుణైః||31||
चविका पिप्पलीमूलं मरिचाल्पान्तरं गुणैः||३१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
చవికా పిప్పలీమూలం చ మరిచాత్ క్రమేణాల్పగుణం||31||
Adhikarana చిత్రకగుణాః (౩౨) · Śloka ౩౨
చిత్రకోఽగ్నిసమః పాకే శోఫార్శః కృమికుష్ఠహా||32||
चित्रकोऽग्निसमः पाके शोफार्शः कृमिकुष्ठहा||३२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
చిత్రకః పాకే పాకకర్తృత్వేఽగ్నిసమః||32||
Adhikarana పంచకోలగుణాః (౩౩) · Śloka ౩౩
పంచకోలకమేతచ్చ మరిచేన వినా స్మృతం| గుల్మప్లీహోదరానాహశూలఘ్నం దీపనం పరం||33||
पञ्चकोलकमेतच्च मरिचेन विना स्मृतम्| गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं दीपनं परम्||३३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏతత్ పిప్పల్యాదిచిత్రకాంతం పంచకోలసంజ్ఞితం||33||
Adhikarana బృహత్పంచమూలగుణాః (౩౪) · Śloka ౩౪
బిల్వకాశ్మర్యతర్కారీపాటలాటుంటుకైర్మహత్| జయేత్కషాయం తిక్తోష్ణం పంచమూలం కఫానిలౌ||34||
बिल्वकाश्मर्यतर्कारीपाटलाटुण्टुकैर्महत्| जयेत्कषायं तिक्तोष्णं पञ्चमूलं कफानिलौ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana హ్రస్వపంచమూలగుణాః (౨) · Śloka ౨
హ్రస్వం బృహత్యంశుమతీద్వయగోక్షురకైః స్మృతం| స్వాదుపాకరసం నాతిశీతోష్ణం సర్వదోషజిత్||2||
ह्रस्वं बृहत्यंशुमतीद्वयगोक्षुरकैः स्मृतम्| स्वादुपाकरसं नातिशीतोष्णं सर्वदोषजित्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana మధ్యమపంచమూలగుణాః (౩౪) · Śloka ౩౪
బలాపునర్నవైరండశూర్పపర్ణీద్వయేన చ| మధ్యమం కఫవాతఘ్నం నాతిపిత్తకరం లఘు|34|
बलापुनर्नवैरण्डशूर्पपर्णीद्वयेन च| मध्यमं कफवातघ्नं नातिपित्तकरं लघु|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana జీవనపంచమూలగుణాః (౩౪) · Śloka ౩౪
అభీరువీరాజీవంతీజీవకర్షభకైః స్మృతం| జీవనాఖ్యం తు చక్షుష్యం వృష్యం పిత్తానిలాపహం|34|
अभीरुवीराजीवन्तीजीवकर्षभकैः स्मृतम्| जीवनाख्यं तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्तानिलापहम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana తృణపంచమూలగుణాః (౩౪) · Śloka ౩౪
తృణాఖ్యం శరదర్భేక్షుశాలికాశైస్తు పిత్తజిత్| అజశృంగీ హరిద్రా చ విదారీ సారివాఽమృతాః|34|
तृणाख्यं शरदर्भेक्षुशालिकाशैस्तु पित्तजित्| अजशृङ्गी हरिद्रा च विदारी सारिवाऽमृताः|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana వల్లీకంటకపంచమూలయోర్గుణాః (౩౪) · Śloka ౩౪
బల్ల్యాఖ్యం కంటకాఖ్యం తు శ్వదంష్ట్రాఽభీరుసైర్యకైః| సహింస్రాకరమర్దీకైః సర్వదోషహరే చ తే||34||
बल्ल्याख्यं कण्टकाख्यं तु श्वदंष्ट्राऽभीरुसैर्यकैः| सहिंस्राकरमर्दीकैः सर्वदोषहरे च ते||३४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మిశ్రీభావాత్ బిల్వాదికం మహత్ పంచమూలం వాతశ్లేష్మాణౌ జయేత్ కషాయత్వాదిగుణయుక్తంచ| బృహత్యాదిపంచమూలంచ హ్రస్వం మధురరసత్వాదిగుణయుక్తం చ| బలాది మధ్యమం కఫవాతఘ్నత్వాదియుక్తం| అభీర్వాది జీవనం నామ పంచమూలం చక్షుష్యత్వాదియుక్తం| దర్భాదితృణపంచమూలసంజ్ఞితం పిత్తజిత్| అజశృంగ్యాదిపంచమూలం వల్లీనామ సర్వదోషహరం| శ్వదంష్ట్రాది కంటకనామ| ఏతచ్చ సర్వదోషహరం|
Adhikarana కారవ్యాదిగుణాః (౩౫) · Śloka ౩౫
కారవీ కుంచివాజాజీకబరీధాన్యతుంబురు| అన్నగంధహరం రుచ్యం దీపనం కఫవాతజిత్||35||
कारवी कुञ्चिवाजाजीकबरीधान्यतुम्बुरु| अन्नगन्धहरं रुच्यं दीपनं कफवातजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కారవ్యాది ప్రత్యేకమన్నానామాహార్యాణాం దుర్గంధం నాశయతి||35||
Adhikarana బాష్పికారాజికయోర్గుణాః (౩౬) · Śloka ౩౬
బాష్పికా కటుతిక్తోష్ణా కృమిశ్లేష్మహరా పరం| తద్వచ్చ రాజికా విఘ్నసాదనీ దీపనీ పరా| శూలాటోపహరా రుచ్యా||36||
बाष्पिका कटुतिक्तोष्णा कृमिश्लेष्महरा परम्| तद्वच्च राजिका विघ्नसादनी दीपनी परा| शूलाटोपहरा रुच्या||३६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బాష్పికా కటుకత్వాదియుక్తా| రాజికా బాష్పికాసదృశగుణా||
Adhikarana దీప్యకగుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
దీప్యకః కోష్ఠశూలజిత్|37|
दीप्यकः कोष्ठशूलजित्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana సర్షపగుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
అహృద్యాః సర్షపాః స్నిగ్ధా బాష్పికావచ్చ కీర్త్తితాః|37|
अहृद्याः सर्षपाः स्निग्धा बाष्पिकावच्च कीर्त्तिताः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana హింగుగుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
హింగు వాతకఫానాహశూలఘ్నం పిత్తకోపనం| కటుపాకరసం రుచ్యం దీపనం పాచనం లఘు| పిత్తాస్రకోపి తచ్చైవ శ్రేష్ఠం బోష్కాణదేశజం| తతో న్యూనగుణం త్వన్యద్ద్రవ్యవ్యంజనధూపనం|37|
हिङ्गु वातकफानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम्| कटुपाकरसं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु| पित्तास्रकोपि तच्चैव श्रेष्ठं बोष्काणदेशजम्| ततो न्यूनगुणं त्वन्यद्द्रव्यव्यञ्जनधूपनम्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana శతాహ్వాదీనాం గుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
శతాహ్వాకుష్ఠతగరసురదారుహరేణవః| ఏలైలవాలుసరలత్వగ్వ్యాఘ్రనఖచోరకాః| లఘూష్ణాః కటుకాః పాకే కఫవాతనిబర్హణాః|37|
शताह्वाकुष्ठतगरसुरदारुहरेणवः| एलैलवालुसरलत्वग्व्याघ्रनखचोरकाः| लघूष्णाः कटुकाः पाके कफवातनिबर्हणाः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana సైర్యకగుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
సైర్యకస్తిక్తమధురః స్నిగ్ధోష్ణః కఫవాతజిత్|37|
सैर्यकस्तिक्तमधुरः स्निग्धोष्णः कफवातजित्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana గోక్షురకగుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
బస్తిమూత్రవిబంధఘ్నో వృష్యో గోక్షురకో హిమః|37|
बस्तिमूत्रविबन्धघ्नो वृष्यो गोक्षुरको हिमः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana విషాద్వయగుణాః (౩౭) · Śloka ౩౭
పాచనం కఫపిత్తఘ్నం తిక్తం శీతం విషాద్వయం||37||
पाचनं कफपित्तघ्नं तिक्तं शीतं विषाद्वयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విషాద్వయమతివిషా ప్రతివిషా చ||37||
Adhikarana ముస్తగుణాః (౩౮) · Śloka ౩౮
కఫఘ్నం తిక్తకటుకం ముస్తం సంగ్రాహి పాచనం|38|
कफघ्नं तिक्तकटुकं मुस्तं संग्राहि पाचनम्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అమృతాగుణాః (౩౮) · Śloka ౩౮
తిక్తాఽమృతా త్రిదోషఘ్నీ గ్రాహిణ్యుష్ణా రసాయనీ| దీపనీ జ్వరతృడ్దాహకామలావాతరక్తనుత్|38|
तिक्ताऽमृता त्रिदोषघ्नी ग्राहिण्युष्णा रसायनी| दीपनी ज्वरतृड्दाहकामलावातरक्तनुत्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana భూనింబపర్పటయోర్గుణాః (౩౮) · Śloka ౩౮
తిక్తశీతౌ జ్వరహరౌ లఘూ భూనింబపర్పటౌ|38|
तिक्तशीतौ ज्वरहरौ लघू भूनिम्बपर्पटौ|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana నింబగుణాః (౩౮) · Śloka ౩౮
నింబస్తిక్తో హిమః కుష్ఠకృమిపిత్తకఫాపహః|38|
निम्बस्तिक्तो हिमः कुष्ठकृमिपित्तकफापहः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana మహానింబగుణాః (౩౮) · Śloka ౩౮
మహానింబః పరం గ్రాహీ కషాయో రూక్షశీతలః|38|
महानिम्बः परं ग्राही कषायो रूक्षशीतलः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana గుగ్గులుగుణాః (౩౮) · Śloka ౩౮
గుగ్గులుః పిచ్ఛిలస్పర్శే విశదోఽభ్యవహారతః| సస్వాదుః సకటుస్తిక్తః సకషాయో రసాయనం| వర్ణ్యః స్వర్యః కటుః పాకే రూక్షః సూక్ష్మోఽగ్నిదీపనః| క్లేదమేదోనిలశ్లేష్మగండమేహాపచీక్రిమీన్| పిటకాగ్రంథిశోఫాంశ్చ హంత్యుష్ణః స్రంసనో లఘుః||38||
गुग्गुलुः पिच्छिलस्पर्शे विशदोऽभ्यवहारतः| सस्वादुः सकटुस्तिक्तः सकषायो रसायनम्| वर्ण्यः स्वर्यः कटुः पाके रूक्षः सूक्ष्मोऽग्निदीपनः| क्लेदमेदोनिलश्लेष्मगण्डमेहापचीक्रिमीन्| पिटकाग्रन्थिशोफांश्च हन्त्युष्णः स्रंसनो लघुः||३८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
గుగ్గులుః స్పర్శే పిచ్ఛిలః అభ్యవహారాత్తు స్రోతోవైశద్యకృత్| తథా స్వాదురసత్వాదియుక్తః స్రంసనోఽనులోమనః||38||
Adhikarana శంఖపుష్పీగుణాః (౩౯) · Śloka ౩౯
శంఖపుష్పీ సరా తిక్తా మేధ్యా కృమివిషాపహా|39|
शङ्खपुष्पी सरा तिक्ता मेध्या कृमिविषापहा|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అగురుగుణాః (౩౯) · Śloka ౩౯
కటుతిక్తోష్ణమగురు స్నిగ్ధం వాతకఫాపహం| పిత్తాస్రవిషతృడ్దాహక్లమఘ్నం గురు రూక్షణం|39|
कटुतिक्तोष्णमगुरु स्निग्धं वातकफापहम्| पित्तास्रविषतृड्दाहक्लमघ्नं गुरु रूक्षणम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana చందనసామాన్యగుణాః (౩౯) · Śloka ౩౯
సర్వం సతిక్తమధురం చందనం శిశిరం పరం| లఘు రక్తం||39||
सर्वं सतिक्तमधुरं चन्दनं शिशिरं परम्| लघु रक्तम्||३९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వం చందనం శ్వేతం రక్తం పీతం చ తిక్తరసత్వాదియుక్తం| తేభ్యో రక్తచందనం లఘు| బలాదుక్తం భవతి శేషే గురుణీ ఇతి||39||
Adhikarana ఉశీరవాలకయోర్గుణాః (౪౦) · Śloka ౪౦
తథోశీరం వాలకం పాచనం చ తత్| జ్వరాతిసారవమథురక్తపిత్తక్షతాపహం||40||
तथोशीरं वालकं पाचनं च तत्| ज्वरातिसारवमथुरक्तपित्तक्षतापहम्||४०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఉశీరం వాలకం చ తథైవ రక్తచందనవద్ గుణైర్విజ్ఞేయం జ్వరాదినాశనంచ||40||
Adhikarana మధుకగుణాః (౪౧) · Śloka ౪౧
మధుకం రక్తపిత్తఘ్నం వ్రణశోధనరోపణం| గురు స్వాదు హిమం వృష్యం చక్షుష్యం స్వరవర్ణకృత్||41||
मधुकं रक्तपित्तघ्नं व्रणशोधनरोपणम्| गुरु स्वादु हिमं वृष्यं चक्षुष्यं स्वरवर्णकृत्||४१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సుబోధం||41||
Adhikarana నిశాద్వయగుణాః (౪౨) · Śloka ౪౨
కటుతిక్తే నిశే కుష్ఠమేహపిత్తకఫాపహే| ప్రలేపాజ్జయతః కండూం శోఫం దుష్టవ్రణం విషం|42|
कटुतिक्ते निशे कुष्ठमेहपित्तकफापहे| प्रलेपाज्जयतः कण्डूं शोफं दुष्टव्रणं विषम्|४२|
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నిశే ద్వే పిండహరిద్రా దారుహరిద్రా చ||42||
Adhikarana ప్రపౌండరీకగుణాః (౪౨) · Śloka ౪౨
ప్రపౌండరీకం చక్షుష్యం శిశిరం వ్రణరోపణం| కషాయతిక్తమధురం రక్తపిత్తప్రసాదనం|42|
प्रपौण्डरीकं चक्षुष्यं शिशिरं व्रणरोपणम्| कषायतिक्तमधुरं रक्तपित्तप्रसादनम्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana బలాత్రయగుణాః (౪౨) · Śloka ౪౨
బలాత్రయం స్వాదు వృష్యం స్నిగ్ధం శీతం బలప్రదం|42|
बलात्रयं स्वादु वृष्यं स्निग्धं शीतं बलप्रदम्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana నాగబలాగుణాః (౪౨) · Śloka ౪౨
తత్ర నాగబలా బల్యా క్షతక్షీణహితా గురుః||42||
तत्र नागबला बल्या क्षतक्षीणहिता गुरुः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana తాంబూలగుణాః (౪౩) · Śloka ౪౩
తాంబూలం కటు సక్షారం రుచ్యముష్ణం కఫప్రణుత్||43||
ताम्बूलं कटु सक्षारं रुच्यमुष्णं कफप्रणुत्||४३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తాంబూలం తాంబూలీలతాపత్రం సక్షారమీషత్ క్షారగుణయుక్తం|
Adhikarana పూగగుణాః (౪౪) · Śloka ౪౪
భేది సమ్మోహకృత్ పూగం కషాయం స్వాదు రోచనం|44|
भेदि सम्मोहकृत् पूगं कषायं स्वादु रोचनम्|४४|
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సుబోధం||44||
Adhikarana జాతిపత్ర్యాదీనాం గుణాః (౪౪) · Śloka ౪౪
జాతిపత్రీ కటుఫలం కంకోలకలవంగకం| లఘు తృష్ణాపహం హృద్యం వక్త్రదౌర్గంధ్యనాశనం||44||
जातिपत्री कटुफलं कङ्कोलकलवङ्गकम्| लघु तृष्णापहं हृद्यं वक्त्रदौर्गन्ध्यनाशनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కర్పూరగుణాః (౧) · Śloka ౧
సస్వాదుతిక్తస్తృష్ణాఘ్నః కర్పూరశ్ఛేదనో హిమః||1||
सस्वादुतिक्तस्तृष्णाघ्नः कर्पूरश्छेदनो हिमः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana లతాకస్తూరికాగుణాః (౪౪) · Śloka ౪౪
లతాకస్తూరికా తద్వన్ముఖశోషహరా పరం|44|
लताकस्तूरिका तद्वन्मुखशोषहरा परम्|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana పద్మాదీనాం గుణాః (౪౪) · Śloka ౪౪
కషాయమధురం శీతం పద్మం పిత్తకఫాస్రజిత్| తద్వద్వకులపున్నాగకుముదోత్పలపాటలం||44||
कषायमधुरं शीतं पद्मं पित्तकफास्रजित्| तद्वद्वकुलपुन्नागकुमुदोत्पलपाटलम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana చంపకాదీనాం గుణాః (౪౫) · Śloka ౪౫
సచంపకం తతో న్యూనం గుణైః కోరండకింశుకం| మాలతీమల్లికాపుష్పం తిక్తం జయతి మారుతం||45||
सचम्पकं ततो न्यूनं गुणैः कोरण्डकिंशुकम्| मालतीमल्लिकापुष्पं तिक्तं जयति मारुतम्||४५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కోరండం కింశుకం చ పద్మాదూనగుణం||45||
Adhikarana నాగకేసరసింధువారయోర్గుణాః (౪౬) · Śloka ౪౬
విషపిత్తకఫాన్నాగం సిందువారం చ తద్గుణం||46||
विषपित्तकफान्नागं सिन्दुवारं च तद्गुणम्||४६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నాగం నాగపుష్పం||46||
Adhikarana కేతకీశిరీషపుష్పయోః గుణాః (౪౭) · Śloka ౪౭
కఫఘ్నం కైతకం తిక్తం శైరీషం విషహారి చ|47|
कफघ्नं कैतकं तिक्तं शैरीषं विषहारि च|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అగస్త్యపుష్పగుణాః (౪౭) · Śloka ౪౭
వాతలం పుష్పమాగస్త్యం కషాయం కఫపిత్తజిత్| చతుర్థికజ్వరహరం నావనేనోపయోజితం|47|
वातलं पुष्पमागस्त्यं कषायं कफपित्तजित्| चतुर्थिकज्वरहरं नावनेनोपयोजितम्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana బంధూకయూథికాపుష్పయోర్గుణాః (౪౭) · Śloka ౪౭
బంధూకం శ్లేష్మలం గ్రాహి తద్వదేవ చ యూథికా|47|
बन्धूकं श्लेष्मलं ग्राहि तद्वदेव च यूथिका|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana కుంకుమగుణాః (౪౭) · Śloka ౪౭
కఫఘ్నముష్ణవీర్యం చ కుంకుమం వ్రణశోధనం|47|
कफघ्नमुष्णवीर्यं च कुङ्कुमं व्रणशोधनम्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana అవల్గుజైడగజబీజయోర్గుణాః (౪౭) · Śloka ౪౭
అవల్గ్వేడకజం బీజం కటివాతకఫప్రణుత్|47|
अवल्ग्वेडकजं बीजं कटिवातकफप्रणुत्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఆస్యా-అధ్వ-చంక్రమణ-గుణాః (౪౭) · Śloka ౪౭
ఆస్యా వర్ణశ్లేష్మమేదః సౌకుమార్యకృదన్యథా| అతోఽధ్వాగ్నిబలాయూంషి కుర్యాచ్చంక్రమణం సుఖం| మారుతస్యానులోమ్యం చ ఖుడస్తంభశ్రమాపహం||47||
आस्या वर्णश्लेष्ममेदः सौकुमार्यकृदन्यथा| अतोऽध्वाग्निबलायूंषि कुर्याच्चङ्क्रमणं सुख़म्| मारुतस्यानुलोम्यं च ख़ुडस्तम्भश्रमापहम्||४७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఆస్యా నిష్క్రియస్యాసనే అభ్యాసః వర్ణకృత్వాదిగుణయుక్తా| అధ్వా ఏతద్విపరీతగుణః| చంక్రమణమగ్నివృద్ధ్యాదికరం మారుతస్య వాయోరానులోమ్యం చ కరోతి||47||
Adhikarana పాదత్రగుణాః (౪౮) · Śloka ౪౮
అన్వర్థసంజ్ఞం పాదత్రం బలదృక్శుక్రవర్ద్ధనం||48||
अन्वर्थसंज्ञं पादत्रं बलदृक्शुक्रवर्द्धनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పాదత్రమన్వర్థసంజ్ఞం పాదరక్షణమిత్యర్థః| తచ్చ ఖుడాదినాశనం||48||
Adhikarana ఛత్రగుణాః (౪౯) · Śloka ౪౯
వర్ణ్యం నేత్రహితం ఛత్రం వాతవర్షాతపాపహం||49||
वर्ण्यं नेत्रहितं छत्रं वातवर्षातपापहम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ప్రవాత- అప్రవాతయోర్గుణాః (౫౦) · Śloka ౫౦
ప్రవాతో రౌక్ష్యవైవర్ణ్యస్తంభకృద్దాహతృడ్భ్రమాన్| శ్రమాగ్నిమూర్చ్ఛాంశ్చ జయేదప్రవాతస్త్వతోఽన్యథా||50||
प्रवातो रौक्ष्यवैवर्ण्यस्तम्भकृद्दाहतृड्भ्रमान्| श्रमाग्निमूर्च्छांश्च जयेदप्रवातस्त्वतोऽन्यथा||५०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ప్రవాతః ప్రదేశో యత్ర ప్రకృష్టో వాతః స రౌక్ష్యాదిగుణయుక్తః| దాహాదికం చ జయేత్| ఏతద్విపరీతగుణోఽప్రవాతః||50||
Adhikarana ప్రాగ్వాతగుణాః (౫౧) · Śloka ౫౧
ప్రాగ్వాయురుష్ణోఽభిష్యంది త్వగ్దోషార్శోవిషక్రిమీన్| సన్నిపాతజ్వరం శ్వాసమామం వాయుం చ కోపయేత్|51|
प्राग्वायुरुष्णोऽभिष्यन्दि त्वग्दोषार्शोविषक्रिमीन्| सन्निपातज्वरं श्वासमामं वायुं च कोपयेत्|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana పశ్చిమవాతగుణాః (౫౧) · Śloka ౫౧
పశ్చిమః శిశిరో హంతి మూర్చ్ఛాం దాహం తృషం విషం|51|
पश्चिमः शिशिरो हन्ति मूर्च्छां दाहं तृषं विषम्|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana దక్షిణమారుతగుణాః (౫౧) · Śloka ౫౧
దక్షిణో మారుతః శ్రేష్ఠో నేత్ర్యోఽంగబలవర్ధనః| రక్తపిత్తప్రశమనో న చ వాతప్రకోపనః|51|
दक्षिणो मारुतः श्रेष्ठो नेत्र्योऽङ्गबलवर्धनः| रक्तपित्तप्रशमनो न च वातप्रकोपनः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఉత్తరవాతగుణాః (౫౧) · Śloka ౫౧
ఉత్తరో మారుతః స్నిగ్ధో మృదుర్మధుర ఏవ చ| కషాయానురసః శీతో దోషాణామప్రకోపనః|51|
उत्तरो मारुतः स्निग्धो मृदुर्मधुर एव च| कषायानुरसः शीतो दोषाणामप्रकोपनः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఆతపాదీనాం గుణాః (౫౧) · Śloka ౫౧
ఆతపో భ్రమతృట్స్వేదదాహమూర్చ్ఛావివర్ణతాః| కుర్యాత్ పిత్త్తాస్రవహ్నింశ్చ ఛాయా చైతానపోహతి| తమః కషాయకటుకం జ్యోత్స్నా మధురశీలతా||51||
आतपो भ्रमतृट्स्वेददाहमूर्च्छाविवर्णताः| कुर्यात् पित्त्तास्रवह्निंश्च छाया चैतानपोहति| तमः कषायकटुकं ज्योत्स्ना मधुरशीलता||५१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఛాయా త్వేతాన్ భ్రమాదీన్ వ్యపోహతి| అద్రవ్యాణాం గుణనిర్దేశస్తద్గుణశారీరద్రవ్యాభివృద్ధినాశహేతుత్వప్రదర్శనాయ|| 51||
Adhikarana తమసః గుణాః (౫౨) · Śloka ౫౨
తమః కషాకటుకం జ్యోత్స్నా మధురశీలతా|52|
तमः कषाकटुकं ज्योत्स्ना मधुरशीलता|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ఉపసంహారః (౧౨) · Śloka ౧౨
భవతి చాత్ర- రసాదిభేదైరితి భేషజానాం దిఙ్మాత్రముక్తన్న యతోఽస్తి కించిత్| అనౌషధం ద్రవ్యమిహావబోధో రూపస్య తేషాం వనగోచరేభ్యః||52|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే వివిధౌషధవిజ్ఞానీయో నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||
भवति चात्र- रसादिभेदैरिति भेषजानां दिङ्मात्रमुक्तन्न यतोऽस्ति किञ्चित्| अनौषधं द्रव्यमिहावबोधो रूपस्य तेषां वनगोचरेभ्यः||५२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विविधौषधविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రసాదీనాం రసవీర్యవిపాకప్రభావానాం భేదైః పరస్పరం సంయోగప్రకారైర్భేషజానామౌషధానాం దిఙ్మాత్రముక్తం మార్గో దర్శితః యతో న కించిదనౌషధమస్తి| విషం మారణాత్మకమపి కార్యేషూపయుజ్యతే| యత్త్వనౌషధం పూర్వముక్తం తన్మాత్రావస్థాకాలాదివశాత్| తేషాం చ భేషజానాం రూపావబోధో వనగోచరేభ్యో గోపతాపసాదిభ్యో వైద్యస్య నిష్పద్యతే||52|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా-మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||