Adhikarana ਅਥ ਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਉਪੋਦ੍ਘਾਤਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਹਾਰਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਕਾਰੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰੋਦ੍ਭਵਰੋਗਸਾਧਨੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਯੋਪਯੋਗਿਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|
Adhikarana ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो द्विविधौषधविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਔਸਧਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਕ੍ਰਮੇਣ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ (੨) · Śloka ੨
ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੌਸਧਮ੍- ਊਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਰੋਗਘ੍ਨਞ੍ਚ| ਉਭਯਮਪਿ ਚੋਭਯਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤੁ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਜਰਸ੍ਕਰਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਰਸਾਯਨਂ ਵਾਜੀਕਰਣਞ੍ਚ| ਰੋਗਘ੍ਨਮਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍- ਰੋਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮਪੁਨਰ੍ਭਵਕਰਞ੍ਚ||੨||
द्विविधमौषधम्- ऊर्जस्करं रोगघ्नञ्च| उभयमपि चोभयात्मकम्| बाहुल्येन तु निर्देशः| तत्रोर्जरस्करं द्विविधं रसायनं वाजीकरणञ्च| रोगघ्नमपि द्विविधम्- रोगस्य प्रशमनमपुनर्भवकरञ्च||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਵਿਸਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੌਸਧਮਨੌਸਧਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਔਸਧਂ ਪਥ੍ਯਮਨੌਸਧਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰੌਸਧਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਾਦਾਵੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਨੌਸਧਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ਸਰ੍ਵਮੌਸਧਂ ਸ਼ਰੀਰਹਿਤਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍| ਊਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਰੋਗਘ੍ਨਞ੍ਚ| ਊਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਯਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪਿ ਬਲਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯੁਪਚਯਂ ਕਰੋਤਿ| ਰੋਗਘ੍ਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਉਭਯਮਪਿ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਮੂਰ੍ਜ੍ਜਸ੍ਕਰੇਪਿ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਣਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸ਼ਮਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸ਼ਮੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਬਲਾਦ੍ਯੁਪਚਯਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟ ਏਵ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਯਦ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਤੇਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੇ ਊਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਰੋਗਘ੍ਨਂ ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ- ਰਸਾਯਨਵਾਜੀਕਰਣਭੇਦੇਨ| ਰੋਗਘ੍ਨਮਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍- ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਂ ਨਸ੍ਟਸ੍ਯ ਚ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਨੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਰੋਗਘ੍ਨਮ੍||੨||
Adhikarana ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਭੇਦੇਨੌਸਧਭੇਦਾਃ (੩) · Śloka ੩
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਦ੍ਰਵ੍ਯਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ- ਭੌਮਮੌਦ੍ਭਿਦਂ ਜਙ੍ਗਮਮਿਤਿ| ਤੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਹੇਮਾਦਿਲਵਣਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਭੌਮਮ੍| ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਪੁਨਰ੍ਵਨਸ੍ਪਤਿਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਵੀਰੁਦੌਸਧਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਫਲਿਨੋ ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ, ਪੁਸ੍ਪਫਲਵਾਨ੍ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਃ, ਵਲ੍ਲੀਗੁਲ੍ਮਂ ਵੀਰੁਤ੍, ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚੌਸਧ੍ਯ ਇਤਿ| ਜਙ੍ਗਮੋਦ੍ਭਵਂ ਮਧੁਘਤਾਦਿ ਜਙ੍ਗਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਅਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰੁਪਵਾਸਾਨਿਲਾਤਪਚ੍ਛਾਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰਸਾਨ੍ਤ੍ਵਦਾਨ-ਭਯੋਤ੍ਤ੍ਰਾਸਸਂਕ੍ਸੋਭਣਹਰ੍ਸਣ- ਭਰ੍ਤ੍ਸਨਹਸਨਸ੍ਵ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਣਸਂਵਾਹਨਾਦੀਨਿ||੩||
पुनश्च द्विविधं द्रव्यमद्रव्यञ्च| तत्र द्रव्यं त्रिविधं- भौममौद्भिदं जङ्गममिति| तेषु वक्ष्यमाणं हेमादिलवणान्तं प्रायेण भौमम्| औद्भिदं पुनर्वनस्पतिवानस्पत्यवीरुदौषधिभेदेन चतुर्विधं भवति| तत्र फलिनो वनस्पतिः, पुष्पफलवान् वानस्पत्यः, वल्लीगुल्मं वीरुत्, फलपाकान्ताश्चौषध्य इति| जङ्गमोद्भवं मधुघृतादि जङ्गमद्रव्यमाहुः| अद्रव्यं पुनरुपवासानिलातपच्छायामन्त्रसान्त्वदान-भयोत्त्राससंक्षोभणहर्षण- भर्त्सनहसनस्व्वप्नजागरणसंवाहनादीनि||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਚ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਸਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਯਂ ਚ| ਅਤੋਨ੍ਯਦਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਰੋਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਪੁਨਰ੍ਭਵਰਕ੍ਸਣੇ ਵ ਸਮਰ੍ਥਂ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਭੌਮਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਹਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਲਵਣਾਨ੍ਤਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਭੌਮਮ੍| ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਵਨਸ੍ਪਤ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਫਲਿਨੋ ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ| ਫਲਿਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਫਲਵਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਫਲਬਰ੍ਹਾਭ੍ਯਾਮਿਨਜਿਤੀਨਚ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਨ੍ਤਃ| ਪੁਸ੍ਪਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਫਲਵਾਨ੍ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਃ| ਵਲ੍ਲੀ ਸਨ੍ਤਾਨਵਤੀ ਲਤਾਗੁਲ੍ਮਂ ਚ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਭੂਮਿਲਗ੍ਨਂ ਬਹੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਾਖਂ ਚ ਵੀਰੁਚ੍ਛਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਫਲਪਾਕੇਨ੍ਤਃ ਪਰ੍ਣਾਦਿਵਿਨਾਸ਼ਲਕ੍ਸਣੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਔਸਧ੍ਯਃ| ਜਙ੍ਗਮਪ੍ਰਾਣਿਯੋਨਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਘਤਮੂਤ੍ਰਾਦਿ ਜਙ੍ਗਮਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰੁਪਵਾਸਾਦਿ| ਅਨਿਲਸ੍ਯਾਸਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹ੍ਯਤ੍ਵਾਦਮੂਰ੍ਤ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਦ੍ਰਵ੍ਯਤ੍ਵਮਤ੍ਰੈਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਵਾਹਨਮਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਏਤੇ ਚੋਪਵਾਸਾਦਯੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥਾਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਰੋਗਘ੍ਨਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਃ||੩||
Adhikarana ਦ੍ਰੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਾਦਿਭੇਦੇਨੌਸਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਪੁਨਰਪਿ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਜਯਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧਿਮਣਿਮਙ੍ਗਲਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਹੋਮਨਿਯਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪ-ਵਾਸਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਨਪ੍ਰਣਿਧਾਨਗਮਨਾਦਿ| ਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮਾਹਾਰੌਸਧਯੋਜਨਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਜਯਃ ਪੁਨਰਹਿਤਾਨ੍ ਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹਃ||੪||
पुनरपि च त्रिविधं दैवव्यपाश्रयं युक्तिव्यपाश्रयं सत्त्वावजयश्चेति| तत्र दैवव्यपाश्रयं मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमनियमप्रायश्चित्तोप-वासस्वस्त्यनप्रणिधानगमनादि| युक्तिव्यपाश्रयमाहारौषधयोजनादि| सत्त्वावजयः पुनरहितान् मनोनिग्रहः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਇਤ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯੋਰ੍ਜਸ੍ਕਰਤ੍ਵਰੋਗਘ੍ਨਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਤੈਵਿਧ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਯਤ੍ ਪਾਪਸ੍ਯੋਪਘਾਤਕਤ੍ਵੇਨੈਵ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗੇਨ ਵਿਨਾ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੌਸਧੀਨਾਂ ਧਾਰਣਮੇਵਾਭਿਪ੍ਰੇਤਮ੍| ਬਲੇਰੁਪਹਾਰੋ ਦੇਵਾਦਿਸੁ| ਨਿਯਮੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਰਤਾਦਿ| ਉਪਵਾਸਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਪਾਪਹਰ੍ਤਤ੍ਵੇ| ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਵੇਦੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮ| ਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਤੁ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਮਾਤ੍ਰਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਂ ਤਚ੍ਚਾਹਾਰਸ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਚ ਯੋਜਨਮ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਜਯਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਮਨਸੋਵਜਯਃ| ਅਹਿਤਾਦ੍ਵਿਸਯਾਨ੍ਨਿਗ੍ਰਹੋ ਨਿਵਾਰਣਮ੍||੪||
Adhikarana ਅਪਕਰ੍ਸਣਾਦਿਭੇਦੇਨੌਸਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਪੁਨਰਪਿ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍| ਅਪਕਰ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਘਾਤੋ ਨਿਦਾਨਤ੍ਯਾਗਸ਼੍ਚ| ਤੇ ਪੁਨਰਪਕਰ੍ਸਣਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ| ਤਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਮਪਕਰ੍ਸਣਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦੋਪਪਕ੍ਸ੍ਮਕ੍ਰਿਮਿਸ਼ਲ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਹਸ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ| ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਪੁਨਰ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਘਾਤਃ ਸਂਸ਼ਮਨਮ੍| ਤਦ੍ਬਾਹ੍ਯਮਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕੋਪਮਰ੍ਦਨਾਦਿ| ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਯਦਨ੍ਤਰਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਵਿਕ੍ਸੋਭਯਦ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਨਿਦਾਨਤ੍ਯਾਗੋ ਯਥਾਦੋਸਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਸ਼ਨਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਜਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯਨਭ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸਾਧ੍ਯੇ ਭੇਸਜਮਨੁਕ੍ਰਮਤੇ ਨ ਤੁ ਭੇਸਜਸਾਧ੍ਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ||੫||
पुनरपि च त्रिविधम्| अपकर्षणं प्रकृतिविघातो निदानत्यागश्च| ते पुनरपकर्षणादयो द्विविधाः बाह्याभ्यन्तरभेदेन| तत्र बाह्यमपकर्षणं ग्रन्थ्यर्बुदोपपक्ष्मक्रिमिशल्यादिषु शस्त्रहस्तयन्त्रादिभिः| आभ्यन्तरं पुनर्वमनविरेचनादिभिः| प्रकृतिविघातः संशमनम्| तद्बाह्यमभ्यङ्गस्वेदप्रदेहपरिषेकोपमर्दनादि| आभ्यन्तरं यदन्तरमनुप्रविश्याविक्षोभयद्दोषान् शमयति| निदानत्यागो यथादोषं शीतोष्णाशनव्यायामादीनां वर्जनं स्निग्धरूक्षाद्यनभ्यवहारश्च| तत्र शस्त्रादिसाध्ये भेषजमनुक्रमते न तु भेषजसाध्ये शस्त्रादि||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਇਤ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਅਪਕਰ੍ਸਣਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤਸ੍ਯੈਵ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਾਨਿ ਚਾਪਕਰ੍ਸਣਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯ੍ਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰਪਕਰ੍ਸਣਂ ਬਾਹ੍ਯਮਪਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਨਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮ੍| ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਘਾਤੋ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੋਸਾਦੇਰ੍ਦੇਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਂ ਸਾਮ੍ਯਕਰਮ੍| ਬਹਿਃਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਦੋਸਸ਼ਮਨਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿ ਬਾਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਘਾਤਃ| ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨਕ੍ਸੋਭਯਚ੍ਛਮਯਤਿ ਤਦਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਘਾਤਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਪਾਚਨਦੀਪਨਾਦਿਨਾ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਨਿਦਾਨਤ੍ਯਾਗੋ ਯਥਾਦੋਸਂ ਸ਼ੀਤਾਦਿਗੁਣਾਨਾਮਾਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਵਰ੍ਜਨਂ ਯਥਾਦੋਸਮੇਵ| ਯਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਗੁਣਾਨਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਯਾਗਃ| ਏਵਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰਪਿ| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਾਹ-ਬਾਹ੍ਯਾਪਕਰ੍ਸਣੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਸਾਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦੌ ਵ੍ਯਾਧੌ ਭੇਸਜਮੌਸਧਮਾਨ੍ਤਰਾਪਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਘਾਤੋ ਨਿਦਾਨਤ੍ਯਾਗਸ਼੍ਚੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਨ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਭੇਸਜਸਾਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਾਦੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਬਾਹ੍ਯਮਪਕਰ੍ਸਣਮਨੁਕ੍ਰਮਤੇ| ਸੋਪਯੋਗਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੫||
Adhikarana ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਾਦਿਭੇਦੇਨੌਸਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮ੍ (੬) · Śloka ੬
ਪੁਨਰਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਮੁਭਯਾਰ੍ਥਕਾਰਿ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਂ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦਿਜੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਲਘੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਦਿ ਤਥੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਰਤ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਂ ਦ੍ਵੌ ਮੂਲੋਪਕ੍ਰਮੌ ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੇ| ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਮਨਾਦੀਨਿ ਸਧੂਮਧੂਪਾਞ੍ਜਨਾਦੀਨਿ ਚ| ਤਥਾ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨੋਪਨਾਹਨਪਾਟਨਾਦੀਨਿ| ਯਚ੍ਚ ਦੋਸਸ਼ਮਨਤ੍ਵੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਹਿਤਂ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਯਵਾਗ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮੇਹੇ ਰਜਨੀ ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਵਿਰੇਚਨਮਧੋਗੇ ਵਮਨਮ੍||੬||
पुनरपि त्रिविधं हेतुविपरीतं व्याधिविपरीतमुभयार्थकारि च| तत्र हेतुविपरीतं गुरुस्निग्धशीतादिजे व्याधौ लघुरूक्षोष्णादि तथेतरस्मिन्नितरत्| व्याधिविपरीतं द्वौ मूलोपक्रमौ लङ्घनबृंहणे| पञ्चकर्माणि वमनादीनि सधूमधूपाञ्जनादीनि च| तथा विम्लापनोपनाहनपाटनादीनि| यच्च दोषशमनत्वे सत्यपि ज्वरे विशेषतो हितं मुस्तापर्पटकं यवाग्वश्च प्रमेहे रजनी यवान्नं चेत्यादि| रक्तपित्ते चोर्ध्वगे विरेचनमधोगे वमनम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਇਤ੍ਯਪਕਰ੍ਸਣਾਦਿਭੇਦੇਨੌਸਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਂ ਯਤ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸਾਵਿਵਕ੍ਸਾਯਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਜਨਕਦੋਸਕਾਰਣਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮ੍| ਯਥਾ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਜੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮੌਸਧਮ੍| ਤਥੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਲਘ੍ਵਾਦਿਜੇ ਇਤਰਤ੍ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ਰ ਹੇਤੁਵਿਸ਼ੇਸਵਿਵਕ੍ਸਾ ਨਾਸ਼੍ਰੀਯਤੇ ਕੇਵਲਂ ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਂ ਸ੍ਵਵਿਸਯਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ ਦ੍ਵੌ ਮੂਲੋਪਕ੍ਰਮੌ| ਲਙ੍ਘਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ| ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਮਨਾਦੀਨਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧੂਮਾਦੀਨਿ ਚ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਂ ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਦਿ| ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਂ ਵਿਲਯਨਮੁਪਨਾਹਃ ਪਿਣ੍ਡਬਨ੍ਧਃ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤਾਵਦੇਵ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਂ ਯਾਵਦਿਦਮਪਿ| ਯਚ੍ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਪਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕਦੋਸਸ਼ਮਨਤ੍ਵੇ ਨ ਤਜ੍ਜੇਸੁ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਤਥਾ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਯਥੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵ੍ਯਾਧੌ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੋ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਂ ਨ ਤਥਾ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸੁ ਹਿਤਂ ਯਥਾ ਜ੍ਵਰ ਇਤਿ| ਏਵਂ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦ੍ਯਪਿ ਯਥਾਯਥਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਾਚ੍ਯਮ੍||੬||
Adhikarana ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥਕਾਰ੍ਯੌਸਧਮ੍ (੭) · Śloka ੭
ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਾਰਿ ਪੁਨਰ੍ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮੌਸਧਮ੍| ਤਥਾ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਛਰ੍ਦਨਮਤਿਸਾਰੇ ਵਿਰੇਚਨਂ, ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਮਦ੍ਯਪਾਨਂ, ਤੁਤ੍ਥਦਗ੍ਧੇਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪਨਂ, ਪਿਤ੍ਤੇਨ੍ਤਰ੍ਨ੍ਨਿਗੂਢੇ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗੇ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਭ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਚ ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਯ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਪਾਦਨਾਯ ਚ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ ਬਹਿਃ ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰਸ੍ਤਤ੍ਪੀਡਿਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਨ ਕਫੋ ਵਿਲਯਤਾਮੁਪਯਾਤਿ| ਏਵਂਵਿਧਂ ਹ੍ਯਵਿਪਰੀਤਮੇਵ ਸਦ੍ਭੇਸਜਂ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਮਰ੍ਥਂ ਕਰੋਤਿ||੭||
उभयार्थकारि पुनर्दैवव्यपाश्रयमौषधम्| तथा छर्द्यां छर्दनमतिसारे विरेचनं, मदात्यये मद्यपानं, तुत्थदग्धेऽग्निप्रतपनं, पित्तेऽन्तर्न्निगूढे विमार्गगे वा स्वेदः कट्वम्ललवणतीक्ष्णोष्णाभ्यवहारश्च बहिः प्रवर्त्तनाय स्वमार्गापादनाय च| श्लेष्मणि चान्तर्निगूढे स्तब्धे बहिः शीतोपचारस्तत्पीडितस्योष्मणोऽन्तःप्रवेशेन कफो विलयतामुपयाति| एवंविधं ह्यविपरीतमेव सद्भेषजं हेतुव्याधिविपरीतमर्थं करोति||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਾਰਿ ਯਦੁਭਯਸ੍ਯ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਮਰ੍ਥਂ ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਲਕ੍ਸਣਮੇਤਦ੍ਗੁਣਮਪਿ ਕਰੋਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਮਣਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਤਮ੍| ਤਥਾ ਰੋਗਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਵਿਪਰੀਤਸ੍ਵਰੂਪਮਪਿ ਯਦ੍ਰੋਗੋਪਸ਼ਮਨਂ ਕਰੋਤਿ ਤਦੁਭਯਾਰ੍ਥਕਾਰਿ| ਯਥਾ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮੇਵ ਵਮਨਮੇਵਮਪਿ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਵਿਪਰੀਤੋਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕਟ੍ਵਾਦਿਰਸਾਭ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢੇ ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਯ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗੇ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਪਾਦਨਾਯਾਤ੍ਰ ਤੁ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰੌਸਧਤ੍ਵਂ ਨ ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਕਨਾਸ਼ਨੇਨ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯੇਤਿ ਕਾਮਲਾਦੌ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢ ਇਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤੇਗ੍ਨਿਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਏਵਮਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਰੋਗਾਦਵਿਪਰੀਤਮਪਿ ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥਂ ਰੋਗਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ||੭||
Adhikarana ਅਨੌਸਧਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍ (੮) · Śloka ੮
ਅਨੌਸਧਂ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਬਾਧਨਮਨੁਬਾਧਨਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਂ ਬਾਧਨਮ੍| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਨੁਬਾਧਨਮ੍ ਇਤਿ||੮||
अनौषधं पुनर्द्विविधं बाधनमनुबाधनञ्च| तत्र सद्यः प्राणहरं बाधनम्| कालान्तरेणानुबाधनम् इति||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਬਹੁਭਿਰ੍ਭੇਦੈਰੌਸਧਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨੌਸਧਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍||੮||
Adhikarana ਪ੍ਰਧਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਕਥਨਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੯) · Śloka ੯
ਪਰਂ ਚਾਤੋ ਰਸਵੀਰ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇਨ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮੌਸਧੈਕਦੇਸ਼ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੯||
परं चातो रसवीर्यादिभेदेन यथास्थूलमौषधैकदेश उपदिश्यते||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਰਸਾਦਿਭੇਦੈਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਰਸਾਦ੍ਯਨੁਮਾਣਾਦ੍ਰਸਭੇਦੀਯਾਦੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ||੯||
Adhikarana ਸੁਵਰ੍ਣਗੁਣਾਃ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਬਂਹਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ| ਵਿਸਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕਸਾਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੧੦||
सुवर्णं बृंहणं स्निग्धं मधुरं रसपाकयोः| विषदोषहरं शीतं सकषायं रसायनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸੁਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍||੧੦||
Adhikarana ਰੂਪ੍ਯਗੁਣਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਰੂਪ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਰਸਮ੍| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|੧੧|
रूप्यं स्निग्धं कषायाम्लं विपाके मधुरं रसम्| वयसः स्थापनं शीतं लेखनं वातपित्तजित्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਤਾਮ੍ਰਗੁਣਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਤਾਮ੍ਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਂ ਲੇਖਨਂ ਲਘੁ| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰੋਪਣਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|੧੧|
ताम्रं सतिक्तमधुरं कषायं लेखनं लघु| कटुपाकरसं शीतं रोपणं कफपित्तजित्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਕਾਂਸ੍ਯਗੁਣਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲੇਖਨਂ ਲਘੁ| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਹਮ੍|੧੧|
कांस्यं कषायानुरसं विशदं लेखनं लघु| दृष्टिप्रसादनं रूक्षं तिक्तं पित्तकफाहम्|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਤ੍ਰਪੁ-ਸੀਸਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਸਤਿਕ੍ਤਲਵਣਂ ਭੇਦਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਕਮਿਵਾਤਨੁਤ੍| ਲੇਖ਼ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਞ੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍||੧੧||
सतिक्तलवणं भेदि पाण्डुत्वकृमिवातनुत्| लेख़नं पित्तलं किञ्चित्त्रपुसीसञ्च तद्गुणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤ੍ਰਪੁ ਤਿਕ੍ਤਲਵਣਾਦਿਗੁਣਂ ਲੇਖ਼ਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਚ| ਸੀਸਂ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਤ੍ਰਪੁਗੁਣਮ੍||੧੧||
Adhikarana ਕਸ੍ਣਲੋਹਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਸ੍ਣਲੋਹਂ ਤੁ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਪਾਲਿਤ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਦ੍ਵਿਕਾਸਿ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਮ੍|੧੨|
चक्षुष्यं कृष्णलोहं तु कषायं स्वादु तिक्तकम्| लेखनं वातलं शीतं कृमिकुष्ठकफप्रणुत्| गात्रशैथिल्यपालित्यपाण्डुघ्नं शोषशोफजित्| तद्वत्तीक्ष्णं विशेषेण तद्विकाषि सुदुर्जरम्|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਦਿਗੁਣਾਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਹਾਨੀਲਪੁਸ੍ਪਰਾਗਾਵਿਦੂਰਕਾਃ| ਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰੁਮਵਜ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਾਦਿਕਮ੍| ਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁਲੇਖਨਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਧਾਰਣਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਪਾਪ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਵਿਸਾਪਹਮ੍| ਧਨ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਮੋਜਸ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸੋਤ੍ਸਾਹਕਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍||੧੨||
पद्मरागमहानीलपुष्परागाविदूरकाः| मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैडूर्यस्फटिकादिकम्| मणिरत्नं सरं शीतं कषायं स्वादुलेखनम्| चक्षुष्यं धारणात्तत्तु पाप्मालक्ष्मीविषापहम्| धन्यमायुष्यमोजस्यं हर्षोत्साहकरं शिवम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮੁਕ੍ਤਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਣਯੋ ਵੈਡੂਰ੍ਯਾਨਿ ਚ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਧਾਰਣਾਤ੍ ਪਾਪ੍ਮਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾਨਿ||੧੨||
Adhikarana ਕਾਚਗੁਣਾਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਸਕ੍ਸਾਰ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਚੋ ਦਸ੍ਟਿਕਦਞ੍ਜਨਾਤ੍|੧੩|
सक्षार उष्णवीर्यश्च काचो दृष्टिकृदञ्जनात्|१३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍||੧੩||
Adhikarana ਸ਼ਙ੍ਖ-ਉਦਧਿਮਲਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਸ਼ਙ੍ਖੋਦਧਿਮਲੌ ਸ਼ੀਤੌ ਕਸਾਯਾਵਤਿਲੇਖਨੌ|੧੩|
शङ्खोदधिमलौ शीतौ कषायावतिलेखनौ|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਤੁਤ੍ਥਕਗੁਣਾਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਤੁਤ੍ਥਕਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਸਾਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ| ਲੇਖਨਂ ਭੇਦਿ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਣ੍ਡੂਕਮਿਵਿਸਾਪਹਮ੍|੧੩|
तुत्थकं कटु सक्षारं कषायं विशदं लघु| लेखनं भेदि चक्षुष्यं कण्डूकृमिविषापहम्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਗੈਰਿਕਗੁਣਾਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਵਿਸ਼ਦੋ ਗੈਰਿਕਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਹਿਮਃ|੧੩|
विशदो गैरिकः स्निग्धः कषायमधुरो हिमः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਮਨੋਹ੍ਵਾਗੁਣਾਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਕਫਘ੍ਨੀ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਲੇਖਨੀ ਸਰਾ||੧੩||
कफघ्नी तिक्तकटुका मनोह्वा लेखनी सरा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਹਰਿਤਾਲਗੁਣਾਃ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਵਿਸਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਾਤ੍ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮ੍ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਘ੍ਨਂ ਦਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਵਰਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤਃ ਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੪||
स्निग्धं कषायकटुकं हरितालं विषप्रणुत्| स्रोतोऽञ्जनात्सौवीराञ्जनस्य श्रेष्ठत्वम् कषायं मधुरं शीतं लेखनं स्निग्धमञ्जनम्| रक्तपित्तविषच्छर्दिहिध्माघ्नं दृक्प्रसादनम्| स्रोतोऽञ्जनं वरं तत्र ततः सौवीरकाञ्जनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਉਦਧਿਮਲਂ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਮ੍| ਸੌਵੀਰਮਞ੍ਜਨਂ ਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜਾਤਿਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਾਦਿਨਾਮਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਅਞ੍ਜਨਜਾਤਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਤਤੋਪਿ ਸੌਵੀਰਮ੍||੧੪||
Adhikarana ਰਸਾਞ੍ਜਨਗੁਣਾਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਛੇਦਿ ਸੋਸ੍ਣਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੫||
कफघ्नं तिक्तकटुकं छेदि सोष्णं रसाञ्जनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਮ੍| ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਵਿਕਾਰਃ ਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ||੧੫||
Adhikarana ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਗੁਣਾਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਧ੍ਮਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਕਾਸਮੇਹਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍| ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਞ੍ਚ ਛੇਦਨਂ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੋਫਕਫਾਪਹਮ੍|੧੬|
स्वादु हिध्माप्रशमनं कासमेहक्षयापहम्| कफघ्नमुष्णं कटुकं शिलाजतु रसायनम्| तिक्तञ्च छेदनं योगवाहित्वात्सर्वरोगजित्| विशेषात् कृच्छ्रमेहार्शःपाण्डुशोफकफापहम्|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾਗੁਣਾਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕਾਸਘ੍ਨੀ ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾ|੧੬|
कषाया मधुरा रूक्षा कासघ्नी वंशरोचना|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀਗੁਣਾਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ|੧੬|
तुगाक्षीरी क्षयश्वासकासघ्नी मधुरा हिमा|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਲਵਣਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸਸ੍ਟਮਲਂ ਵਿਦੁਃ| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਾਕਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੧੬||
विष्यन्दि लवणं सर्वं सूक्ष्मं सृष्टमलं विदुः| वातघ्नं पाकि तीक्ष्णोष्णं रोचनं कफपित्तकृत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ| ਪਾਕੀ ਪਾਚਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਃ||੧੬||
Adhikarana ਸੈਨ੍ਧਵਗੁਣਾਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍| ਲਘ੍ਵਨੁਸ੍ਣਂ ਦਸ਼ਃ ਪਥ੍ਯਮਵਿਦਾਹ੍ਯਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍||੧੭||
सैन्धवं तत्र सस्वादु वृष्यं हृद्यं त्रिदोषनुत्| लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यमविदाह्यग्निदीपनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸੈਨ੍ਧਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਲਵਣਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਾਃ| ਅਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਪਵਾਦੋਪਬਂਹਕਵਚਨਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍||੧੭||
Adhikarana ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਲਘੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧ੍ਯੁਦ੍ਗਾਰਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਕਟੁਪਾਕਂ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍|੧੮|
लघु सौवर्चलं हृद्यं सुगन्ध्युद्गारशोधनम्| कटुपाकं विबन्धघ्नं दीपनीयं रुचिप्रदम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਵਿਡ੍ਗੁਣਾਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਕਫਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਦੀਪਨਂ ਵਿਡਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਸ਼ੂਲਗੌਰਵਨਾਸ਼ਨਮ੍|੧੮|
ऊर्ध्वाधः कफवातानुलोमनं दीपनं विडम्| विबन्धानाहविष्टम्भशूलगौरवनाशनम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਸਾਮੁਦ੍ਰਲਵਣਗੁਣਾਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਵਿਪਾਕੇ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍|੧੮|
विपाके स्वादु सामुद्रं गुरु श्लेष्मविवर्धनम्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਔਦ੍ਭਿਦਲਵਣਗੁਣਾਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਸਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਚੌਦ੍ਭਿਦਮ੍||੧੮||
सतिक्तकटुकक्षारं तीक्ष्णमुत्क्लेदि चौद्भिदम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕ੍ਲੇਦਯਤਿ||੧੮||
Adhikarana ਕਸ੍ਣਲਵਣਗੁਣਾਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਕਸ੍ਣੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾ ਲਵਣੇ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਜਿਤਾਃ|੧੯|
कृष्णे सौवर्चलगुणा लवणे गन्धवर्जिताः|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਰੋਮਕਲਵਣਗੁਣਾਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਰੋਮਕਂ ਲਘੁ ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ|੧੯|
रोमकं लघु पांसूत्थं सक्षारं श्लेष्मलं गुरु|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਲਵਣਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕ੍ਰਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਤੁ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੯||
लवणानां प्रयोगे तु सैन्धवादीन् प्रयोजयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵੇਕਂ ਲਵਣਂ ਦ੍ਵੇ ਲਵਣੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਲਵਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਕ੍ਰਮੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍, ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲੇ, ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਵਿਡਾਨ੍ਯੇਵਮਨ੍ਯੇਪਿ||੧੯||
Adhikarana ਯਵਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਃ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਲਾਮਯਾਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕਫਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਯਵਸ਼ੂਕਜਃ||੨੦||
गुल्महृद् ग्रहणीपाण्डुप्लीहानाहगलामयान्| श्वासार्शः कफवातांश्च शमयेद्यवशूकजः||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਨਾਸ਼ਨਃ||੨੦||
Adhikarana ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਃਸਰ੍ਵਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਃ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਤੁ ਤਤੋਧਿਕਾ| ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਮਿਜਿਲ੍ਲਘੁਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਦੂਸਣਃ ਪਾਕੀ ਛੇਦ੍ਯਹਦ੍ਯੋ ਵਿਦਾਰਣਃ| ਅਪਥ੍ਯਃ ਕਟੁਲਾਵਣ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰੌਜਃ ਕੇਸ਼ਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍||੨੧||
स्वर्जिका तद्गुणान्न्यूना क्षारेण तु ततोऽधिका| क्षारः सर्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः कृमिजिल्लघुः| पित्तासृग्दूषणः पाकी छेद्यहृद्यो विदारणः| अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजः केशचक्षुषाम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਃ ਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ||੨੧||
Adhikarana ਹਰੀਤਕੀਗੁਣਾਃ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਲਵਣਾ ਲਘੁਃ| ਦੀਪਨੀ ਪਾਚਨੀ ਮੇਧ੍ਯਾ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨੀ ਪਰਮ੍| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਸਰਾਯੁਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਪ੍ਰਦਾ| ਕੁਸ੍ਠਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਪੁਰਾਣਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਕਾਮਲਾਗ੍ਰਹਣੀਗਦਾਨ੍| ਸਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਾਤੀਸਾਰਮੇਹਮੋਹਵਮਿਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਰੋਦਰਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਗੁਲ੍ਮਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਰੋਚਕਮ੍| ਹਰੀਤਕਰੀ ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍||੨੨||
कषाया मधुरा पाके रूक्षा विलवणा लघुः| दीपनी पाचनी मेध्या वयसः स्थापनी परम्| उष्णवीर्या सरायुष्या बुद्धीन्द्रियबलप्रदा| कुष्ठवैवर्ण्यवैस्वर्यपुराणविषमज्वरान्| शिरोऽक्षिपाण्डुहृद्रोगकामलाग्रहणीगदान्| सशोषशोफातीसारमेहमोहवमिक्रिमीन्| श्वासकासप्रसेकार्शःप्लीहानाहगरोदरम्| विबन्धं स्रोतसां गुल्ममूरुस्तम्भमरोचकम्| हरीतकरी जयेद्व्याधींस्तांस्तांश्च कफवातजान्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਹਰੀਤਕੀ ਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਵਿਲਵਣਾ ਇਤਿ ਲਵਣਰਸਵਰ੍ਜਿਤਾ| ਬਲਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਪਞ੍ਚਰਸਾ ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਸਾਯੋਧਿਕਃ| ਸਾ ਹਰੀਤਕੀ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਨ੍ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਨਾਸ਼ਯਤਿ||੨੨||
Adhikarana ਆਮਲਕਗੁਣਾਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਤਦ੍ਵਦਾਮਲਕਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ਪਰਮ੍| ਕਫਂ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਮ੍ਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰੁਤਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਪਰਂ ਚ ਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੨੩||
तद्वदामलकं शीतं माधुर्यात् पित्तजित्परम्| कफं कटुविपाकित्वादम्लत्वान्मारुतञ्जयेत्| परं च कण्ठ्यं चक्षुष्यं हृद्यं दाहज्वरापहम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਮਲਕਂ ਤਦ੍ਵਤ੍, ਗੁਣੈਰ੍ਹਰੀਤਕੀਸਦਸ਼ਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩||
Adhikarana ਬਿਭੀਤਕਗੁਣਾਃ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਅਕ੍ਸਨ੍ਤੁ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਹਿਮਮ੍| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਗਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਹਰਂ ਲਘੁ| ਪਰਂ ਕੇਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਘ੍ਨਞ੍ਚ ਤਤੋਞ੍ਜਨਮ੍||੨੪||
अक्षन्तु तद्गुणान्न्यूनं कषायमधुरं हिमम्| कासश्वासगलश्लेष्मपित्तशुक्रहरं लघु| परं केश्यस्तु तन्मज्जा शुक्रघ्नञ्च ततोऽञ्जनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਕ੍ਸਂ ਬਿਭੀਤਕਂ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਇਰ੍ਸਚ੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਹਰੀਤਕੀਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੪||
Adhikarana ਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਣਾਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਇਯਂ ਰਸਾਯਨਵਰਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯਾਪਹਾ| ਰੋਪਣੀ ਤ੍ਵਗ੍ਗਦਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਮੇਹਕਫਾਸ੍ਰਜਿਤ੍||੨੫||
इयं रसायनवरा त्रिफलाक्ष्यामयापहा| रोपणी त्वग्गदक्लेदमेदोमेहकफास्रजित्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਇਯਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਮਲਕਬਿਭੀਤਕਸਮਾਹਾਰਃ||੨੫||
Adhikarana ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਸਕੇਸਰਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰੈਲਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍| (ਪਤ੍ਰਕਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍| ਕੇਸਰਂ ਰਕ੍ਤਗੁਦਜਵਿਸਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਮੁਚ੍ਯਤੇ)||੨੬||
सकेसरं चतुर्जातं त्वक्पत्रैलं त्रिजातकम्| पित्तप्रकोपि तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रोचनदीपनम्| (पत्रकं कफवातघ्नं त्रिसुगन्धि त्रिजातकम्| केसरं रक्तगुदजविषपित्तकफापहम्| तद्युक्तं तच्चतुर्जातं नातिशीतोष्णमुच्यते)||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤ੍ਵਗਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਸਂਜ੍ਞਮੇਤਦੇਵ ਨਾਗਕੇਸਰਯੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍||੨੬||
Adhikarana ਮਰਿਚਗੁਣਾਃ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਮਰਿਚਂ ਲਘੁ||੨੭||
रसे पाके च कटुकं कफघ्नं मरिचं लघु||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਰਿਚਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ ਕਟੁਕਂ ਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਚ||੨੭||
Adhikarana ਆਰ੍ਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਣਾਃ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ||੨੮||
श्लेष्मला स्वादुशीतार्द्रा गुर्वी स्निग्धा च पिप्पली||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਦਿਗੁਣਾ||੨੮||
Adhikarana ਸ਼ੁਸ੍ਕਪਿਪ੍ਪਲੀਗੁਣਾਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਪਰੀਤਾਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰਸੇ ਕਟੁਃ| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਪਹਾ ਸਰਾ|੨੯|
सा शुष्का विपरीतातः स्निग्धा वृष्या रसे कटुः| स्वादुपाकानिलश्लेष्मश्वासकासापहा सरा|२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਅਤ੍ਯੁਪਯੋਗਨਿਸੇਧੋਪਵਾਦਸ਼੍ਚ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਨ ਤਾਮਤ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਂ ਵਿਨਾ||੨੯||
न तामत्युपयुञ्जीत रसायनविधिं विना||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਾ ਪਿਪ੍ਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਅਤਃ ਆਰ੍ਦ੍ਰੀਯਾਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਚ| ਏਵਂਵਿਧਾਮਪਿ ਤਾਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਤਿਯੋਗੇਨ ਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਿਨਾ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਨਾ||੨੯||
Adhikarana ਨਾਗਰਗੁਣਾਃ ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਗੁਣਾਸ਼੍ਚ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਨਾਗਰਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍| ਰੁਚ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਦਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮੇਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦਨਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ਼੍ਲੀਪਦਪੀਨਸਾਨ੍||੩੦||
नागरं दीपनं वृष्यं ग्राहि हृद्यं विबन्धनुत्| रुच्यं लघु स्वादुपाकं स्निग्धोष्णं कफवातजित्| तद्वदार्द्रकमेतच्च त्रयं त्रिकटुकं जयेत्| स्थौल्याग्निसदनश्वासकासश्लीपदपीनसान्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਏਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਂ ਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਸਂਜ੍ਞਕਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਸਂਜ੍ਞਮ੍||੩੦||
Adhikarana ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਗੁਣਾਃ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਚਵਿਕਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮਰਿਚਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਂ ਗੁਣੈਃ||੩੧||
चविका पिप्पलीमूलं मरिचाल्पान्तरं गुणैः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਚਵਿਕਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚ ਮਰਿਚਾਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਗੁਣਮ੍||੩੧||
Adhikarana ਚਿਤ੍ਰਕਗੁਣਾਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਚਿਤ੍ਰਕੋਗ੍ਨਿਸਮਃ ਪਾਕੇ ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਹਾ||੩੨||
चित्रकोऽग्निसमः पाके शोफार्शः कृमिकुष्ठहा||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਪਾਕੇ ਪਾਕਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਗ੍ਨਿਸਮਃ||੩੨||
Adhikarana ਪਞ੍ਚਕੋਲਗੁਣਾਃ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮੇਤਚ੍ਚ ਮਰਿਚੇਨ ਵਿਨਾ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਨਾਹਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍||੩੩||
पञ्चकोलकमेतच्च मरिचेन विना स्मृतम्| गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं दीपनं परम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਏਤਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍||੩੩||
Adhikarana ਬਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਬਿਲ੍ਵਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਤਰ੍ਕਾਰੀਪਾਟਲਾਟੁਣ੍ਟੁਕੈਰ੍ਮਹਤ੍| ਜਯੇਤ੍ਕਸਾਯਂ ਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਫਾਨਿਲੌ||੩੪||
बिल्वकाश्मर्यतर्कारीपाटलाटुण्टुकैर्महत्| जयेत्कषायं तिक्तोष्णं पञ्चमूलं कफानिलौ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਹ੍ਰਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੨) · Śloka ੨
ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਿਤ੍||੨||
ह्रस्वं बृहत्यंशुमतीद्वयगोक्षुरकैः स्मृतम्| स्वादुपाकरसं नातिशीतोष्णं सर्वदोषजित्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਮਧ੍ਯਮਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਬਲਾਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਦ੍ਵਯੇਨ ਚ| ਮਧ੍ਯਮਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਲਘੁ|੩੪|
बलापुनर्नवैरण्डशूर्पपर्णीद्वयेन च| मध्यमं कफवातघ्नं नातिपित्तकरं लघु|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਜੀਵਨਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਅਭੀਰੁਵੀਰਾਜੀਵਨ੍ਤੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਜੀਵਨਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍|੩੪|
अभीरुवीराजीवन्तीजीवकर्षभकैः स्मृतम्| जीवनाख्यं तु चक्षुष्यं वृष्यं पित्तानिलापहम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਗੁਣਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਤਣਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਰਦਰ੍ਭੇਕ੍ਸੁਸ਼ਾਲਿਕਾਸ਼ੈਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਅਜਸ਼ਙ੍ਗੀ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚ ਵਿਦਾਰੀ ਸਾਰਿਵਾਮਤਾਃ|੩੪|
तृणाख्यं शरदर्भेक्षुशालिकाशैस्तु पित्तजित्| अजशृङ्गी हरिद्रा च विदारी सारिवाऽमृताः|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਵਲ੍ਲੀਕਣ੍ਟਕਪਞ੍ਚਮੂਲਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਬਲ੍ਲ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਕਣ੍ਟਕਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਭੀਰੁਸੈਰ੍ਯਕੈਃ| ਸਹਿਂਸ੍ਰਾਕਰਮਰ੍ਦੀਕੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰੇ ਚ ਤੇ||੩੪||
बल्ल्याख्यं कण्टकाख्यं तु श्वदंष्ट्राऽभीरुसैर्यकैः| सहिंस्राकरमर्दीकैः सर्वदोषहरे च ते||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਾਤ੍ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਕਂ ਮਹਤ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਜਯੇਤ੍ ਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚ| ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਞ੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਮਧੁਰਰਸਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ| ਬਲਾਦਿ ਮਧ੍ਯਮਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਭੀਰ੍ਵਾਦਿ ਜੀਵਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਦਰ੍ਭਾਦਿਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਸਂਜ੍ਞਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਅਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਵਲ੍ਲੀਨਾਮ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਮ੍| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਦਿ ਕਣ੍ਟਕਨਾਮ| ਏਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਮ੍|
Adhikarana ਕਾਰਵ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਃ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਕਾਰਵੀ ਕੁਞ੍ਚਿਵਾਜਾਜੀਕਬਰੀਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬੁਰੁ| ਅਨ੍ਨਗਨ੍ਧਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੩੫||
कारवी कुञ्चिवाजाजीकबरीधान्यतुम्बुरु| अन्नगन्धहरं रुच्यं दीपनं कफवातजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕਾਰਵ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਨਾਨਾਮਾਹਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ||੩੫||
Adhikarana ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਰਾਜਿਕਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਬਾਸ੍ਪਿਕਾ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾ ਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾ ਪਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਰਾਜਿਕਾ ਵਿਘ੍ਨਸਾਦਨੀ ਦੀਪਨੀ ਪਰਾ| ਸ਼ੂਲਾਟੋਪਹਰਾ ਰੁਚ੍ਯਾ||੩੬||
बाष्पिका कटुतिक्तोष्णा कृमिश्लेष्महरा परम्| तद्वच्च राजिका विघ्नसादनी दीपनी परा| शूलाटोपहरा रुच्या||३६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਬਾਸ੍ਪਿਕਾ ਕਟੁਕਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ| ਰਾਜਿਕਾ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਸਦਸ਼ਗੁਣਾ||
Adhikarana ਦੀਪ੍ਯਕਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਜਿਤ੍|੩੭|
दीप्यकः कोष्ठशूलजित्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਸਰ੍ਸਪਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਅਹਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਵਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ|੩੭|
अहृद्याः सर्षपाः स्निग्धा बाष्पिकावच्च कीर्त्तिताः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਹਿਙ੍ਗੁਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਮ੍| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਲਘੁ| ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕੋਪਿ ਤਚ੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਬੋਸ੍ਕਾਣਦੇਸ਼ਜਮ੍| ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਗੁਣਂ ਤ੍ਵਨ੍ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਵ੍ਯਞ੍ਜਨਧੂਪਨਮ੍|੩੭|
हिङ्गु वातकफानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम्| कटुपाकरसं रुच्यं दीपनं पाचनं लघु| पित्तास्रकोपि तच्चैव श्रेष्ठं बोष्काणदेशजम्| ततो न्यूनगुणं त्वन्यद्द्रव्यव्यञ्जनधूपनम्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਤਗਰਸੁਰਦਾਰੁਹਰੇਣਵਃ| ਏਲੈਲਵਾਲੁਸਰਲਤ੍ਵਗ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਚੋਰਕਾਃ| ਲਘੂਸ੍ਣਾਃ ਕਟੁਕਾਃ ਪਾਕੇ ਕਫਵਾਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ|੩੭|
शताह्वाकुष्ठतगरसुरदारुहरेणवः| एलैलवालुसरलत्वग्व्याघ्रनखचोरकाः| लघूष्णाः कटुकाः पाके कफवातनिबर्हणाः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਸੈਰ੍ਯਕਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਸੈਰ੍ਯਕਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਃ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|੩੭|
सैर्यकस्तिक्तमधुरः स्निग्धोष्णः कफवातजित्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵਸ੍ਯੋ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ ਹਿਮਃ|੩੭|
बस्तिमूत्रविबन्धघ्नो वृष्यो गोक्षुरको हिमः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਵਿਸਾਦ੍ਵਯਗੁਣਾਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਪਾਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਸਾਦ੍ਵਯਮ੍||੩੭||
पाचनं कफपित्तघ्नं तिक्तं शीतं विषाद्वयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਸਾਦ੍ਵਯਮਤਿਵਿਸਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾ ਚ||੩੭||
Adhikarana ਮੁਸ੍ਤਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਸਂਗ੍ਰਾਹਿ ਪਾਚਨਮ੍|੩੮|
कफघ्नं तिक्तकटुकं मुस्तं संग्राहि पाचनम्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਅਮਤਾਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਤਿਕ੍ਤਾਮਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ| ਦੀਪਨੀ ਜ੍ਵਰਤਡ੍ਦਾਹਕਾਮਲਾਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍|੩੮|
तिक्ताऽमृता त्रिदोषघ्नी ग्राहिण्युष्णा रसायनी| दीपनी ज्वरतृड्दाहकामलावातरक्तनुत्|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤੌ ਜ੍ਵਰਹਰੌ ਲਘੂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟੌ|੩੮|
तिक्तशीतौ ज्वरहरौ लघू भूनिम्बपर्पटौ|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਨਿਮ੍ਬਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋ ਹਿਮਃ ਕੁਸ੍ਠਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ|੩੮|
निम्बस्तिक्तो हिमः कुष्ठकृमिपित्तकफापहः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਃ ਪਰਂ ਗ੍ਰਾਹੀ ਕਸਾਯੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਃ|੩੮|
महानिम्बः परं ग्राही कषायो रूक्षशीतलः|३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਗੁਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ਦੋਭ੍ਯਵਹਾਰਤਃ| ਸਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸਕਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਸਕਸਾਯੋ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਵਰ੍ਣ੍ਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ| ਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗਣ੍ਡਮੇਹਾਪਚੀਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਪਿਟਕਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੋਫਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਸ੍ਰਂਸਨੋ ਲਘੁਃ||੩੮||
गुग्गुलुः पिच्छिलस्पर्शे विशदोऽभ्यवहारतः| सस्वादुः सकटुस्तिक्तः सकषायो रसायनम्| वर्ण्यः स्वर्यः कटुः पाके रूक्षः सूक्ष्मोऽग्निदीपनः| क्लेदमेदोनिलश्लेष्मगण्डमेहापचीक्रिमीन्| पिटकाग्रन्थिशोफांश्च हन्त्युष्णः स्रंसनो लघुः||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਅਭ੍ਯਵਹਾਰਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਰੋਤੋਵੈਸ਼ਦ੍ਯਕਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਰਂਸਨੋਨੁਲੋਮਨਃ||੩੮||
Adhikarana ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਪੁਸ੍ਪੀਗੁਣਾਃ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਸਰਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਮੇਧ੍ਯਾ ਕਮਿਵਿਸਾਪਹਾ|੩੯|
शङ्खपुष्पी सरा तिक्ता मेध्या कृमिविषापहा|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਅਗੁਰੁਗੁਣਾਃ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਮਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਿਸਤਡ੍ਦਾਹਕ੍ਲਮਘ੍ਨਂ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍|੩੯|
कटुतिक्तोष्णमगुरु स्निग्धं वातकफापहम्| पित्तास्रविषतृड्दाहक्लमघ्नं गुरु रूक्षणम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਚਂਦਨਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਃ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਸਰ੍ਵਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਪਰਮ੍| ਲਘੁ ਰਕ੍ਤਮ੍||੩੯||
सर्वं सतिक्तमधुरं चन्दनं शिशिरं परम्| लघु रक्तम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਚ ਤਿਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ ਲਘੁ| ਬਲਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ੇਸੇ ਗੁਰੁਣੀ ਇਤਿ||੩੯||
Adhikarana ਉਸ਼ੀਰਵਾਲਕਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਤਥੋਸ਼ੀਰਂ ਵਾਲਕਂ ਪਾਚਨਂ ਚ ਤਤ੍| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਵਮਥੁਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਤਾਪਹਮ੍||੪੦||
तथोशीरं वालकं पाचनं च तत्| ज्वरातिसारवमथुरक्तपित्तक्षतापहम्||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਉਸ਼ੀਰਂ ਵਾਲਕਂ ਚ ਤਥੈਵ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਵਦ੍ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਜ੍ਵਰਾਦਿਨਾਸ਼ਨਞ੍ਚ||੪੦||
Adhikarana ਮਧੁਕਗੁਣਾਃ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਮਧੁਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਤ੍||੪੧||
मधुकं रक्तपित्तघ्नं व्रणशोधनरोपणम्| गुरु स्वादु हिमं वृष्यं चक्षुष्यं स्वरवर्णकृत्||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸੁਬੋਧਮ੍||੪੧||
Adhikarana ਨਿਸ਼ਾਦ੍ਵਯਗੁਣਾਃ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ੇ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹੇ| ਪ੍ਰਲੇਪਾਜ੍ਜਯਤਃ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਫਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸਮ੍|੪੨|
कटुतिक्ते निशे कुष्ठमेहपित्तकफापहे| प्रलेपाज्जयतः कण्डूं शोफं दुष्टव्रणं विषम्|४२|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਿਸ਼ੇ ਦ੍ਵੇ ਪਿਣ੍ਡਹਰਿਦ੍ਰਾ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚ||੪੨||
Adhikarana ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਗੁਣਾਃ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍|੪੨|
प्रपौण्डरीकं चक्षुष्यं शिशिरं व्रणरोपणम्| कषायतिक्तमधुरं रक्तपित्तप्रसादनम्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਬਲਾਤ੍ਰਯਗੁਣਾਃ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍|੪੨|
बलात्रयं स्वादु वृष्यं स्निग्धं शीतं बलप्रदम्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਨਾਗਬਲਾਗੁਣਾਃ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਬਲਾ ਬਲ੍ਯਾ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਾ ਗੁਰੁਃ||੪੨||
तत्र नागबला बल्या क्षतक्षीणहिता गुरुः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਤਾਮ੍ਬੂਲਗੁਣਾਃ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਰੁਚ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍||੪੩||
ताम्बूलं कटु सक्षारं रुच्यमुष्णं कफप्रणुत्||४३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਤਾਮ੍ਬੂਲੀਲਤਾਪਤ੍ਰਂ ਸਕ੍ਸਾਰਮੀਸਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਪੂਗਗੁਣਾਃ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਭੇਦਿ ਸਮ੍ਮੋਹਕਤ੍ ਪੂਗਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੋਚਨਮ੍|੪੪|
भेदि सम्मोहकृत् पूगं कषायं स्वादु रोचनम्|४४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸੁਬੋਧਮ੍||੪੪||
Adhikarana ਜਾਤਿਪਤ੍ਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਜਾਤਿਪਤ੍ਰੀ ਕਟੁਫਲਂ ਕਙ੍ਕੋਲਕਲਵਙ੍ਗਕਮ੍| ਲਘੁ ਤਸ੍ਣਾਪਹਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍||੪੪||
जातिपत्री कटुफलं कङ्कोलकलवङ्गकम्| लघु तृष्णापहं हृद्यं वक्त्रदौर्गन्ध्यनाशनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਕਰ੍ਪੂਰਗੁਣਾਃ (੧) · Śloka ੧
ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਃ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼੍ਛੇਦਨੋ ਹਿਮਃ||੧||
सस्वादुतिक्तस्तृष्णाघ्नः कर्पूरश्छेदनो हिमः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾਗੁਣਾਃ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਹਰਾ ਪਰਮ੍|੪੪|
लताकस्तूरिका तद्वन्मुखशोषहरा परम्|४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਪਦ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ੍ਰਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਕੁਲਪੁਨ੍ਨਾਗਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਾਟਲਮ੍||੪੪||
कषायमधुरं शीतं पद्मं पित्तकफास्रजित्| तद्वद्वकुलपुन्नागकुमुदोत्पलपाटलम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਚਮ੍ਪਕਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਸਚਮ੍ਪਕਂ ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਂ ਗੁਣੈਃ ਕੋਰਣ੍ਡਕਿਂਸ਼ੁਕਮ੍| ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕਾਪੁਸ੍ਪਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਜਯਤਿ ਮਾਰੁਤਮ੍||੪੫||
सचम्पकं ततो न्यूनं गुणैः कोरण्डकिंशुकम्| मालतीमल्लिकापुष्पं तिक्तं जयति मारुतम्||४५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕੋਰਣ੍ਡਂ ਕਿਂਸ਼ੁਕਂ ਚ ਪਦ੍ਮਾਦੂਨਗੁਣਮ੍||੪੫||
Adhikarana ਨਾਗਕੇਸਰਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੪੬) · Śloka ੪੬
ਵਿਸਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ਨਾਗਂ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍||੪੬||
विषपित्तकफान्नागं सिन्दुवारं च तद्गुणम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਾਗਂ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਮ੍||੪੬||
Adhikarana ਕੇਤਕੀਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਯੋਃ ਗੁਣਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਕਫਘ੍ਨਂ ਕੈਤਕਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੈਰੀਸਂ ਵਿਸਹਾਰਿ ਚ|੪੭|
कफघ्नं कैतकं तिक्तं शैरीषं विषहारि च|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਪੁਸ੍ਪਗੁਣਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਵਾਤਲਂ ਪੁਸ੍ਪਮਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਜ੍ਵਰਹਰਂ ਨਾਵਨੇਨੋਪਯੋਜਿਤਮ੍|੪੭|
वातलं पुष्पमागस्त्यं कषायं कफपित्तजित्| चतुर्थिकज्वरहरं नावनेनोपयोजितम्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਬਨ੍ਧੂਕਯੂਥਿਕਾਪੁਸ੍ਪਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਬਨ੍ਧੂਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ ਯੂਥਿਕਾ|੪੭|
बन्धूकं श्लेष्मलं ग्राहि तद्वदेव च यूथिका|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਕੁਙ੍ਕੁਮਗੁਣਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍|੪੭|
कफघ्नमुष्णवीर्यं च कुङ्कुमं व्रणशोधनम्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਅਵਲ੍ਗੁਜੈਡਗਜਬੀਜਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਅਵਲ੍ਗ੍ਵੇਡਕਜਂ ਬੀਜਂ ਕਟਿਵਾਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍|੪੭|
अवल्ग्वेडकजं बीजं कटिवातकफप्रणुत्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਆਸ੍ਯਾ-ਅਧ੍ਵ-ਚਂਕ੍ਰਮਣ-ਗੁਣਾਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਆਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਕਦਨ੍ਯਥਾ| ਅਤੋਧ੍ਵਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੂਂਸਿ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਸੁਖ਼ਮ੍| ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਖ਼ੁਡਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍||੪੭||
आस्या वर्णश्लेष्ममेदः सौकुमार्यकृदन्यथा| अतोऽध्वाग्निबलायूंषि कुर्याच्चङ्क्रमणं सुख़म्| मारुतस्यानुलोम्यं च ख़ुडस्तम्भश्रमापहम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਆਸ੍ਯਾ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਸਨੇ ਅਭ੍ਯਾਸਃ ਵਰ੍ਣਕਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਅਧ੍ਵਾ ਏਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਃ| ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਮਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਰਂ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਕਰੋਤਿ||੪੭||
Adhikarana ਪਾਦਤ੍ਰਗੁਣਾਃ (੪੮) · Śloka ੪੮
ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਪਾਦਤ੍ਰਂ ਬਲਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍||੪੮||
अन्वर्थसंज्ञं पादत्रं बलदृक्शुक्रवर्द्धनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਾਦਤ੍ਰਮਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਪਾਦਰਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਚ੍ਚ ਖ਼ੁਡਾਦਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੪੮||
Adhikarana ਛਤ੍ਰਗੁਣਾਃ (੪੯) · Śloka ੪੯
ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਹਿਤਂ ਛਤ੍ਰਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਤਪਾਪਹਮ੍||੪੯||
वर्ण्यं नेत्रहितं छत्रं वातवर्षातपापहम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਪ੍ਰਵਾਤ- ਅਪ੍ਰਵਾਤਯੋਰ੍ਗੁਣਾਃ (੫੦) · Śloka ੫੦
ਪ੍ਰਵਾਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦ੍ਦਾਹਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਨ੍| ਸ਼੍ਰਮਾਗ੍ਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂਸ਼੍ਚ ਜਯੇਦਪ੍ਰਵਾਤਸ੍ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ||੫੦||
प्रवातो रौक्ष्यवैवर्ण्यस्तम्भकृद्दाहतृड्भ्रमान्| श्रमाग्निमूर्च्छांश्च जयेदप्रवातस्त्वतोऽन्यथा||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪ੍ਰਵਾਤਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟੋ ਵਾਤਃ ਸ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਦਾਹਾਦਿਕਂ ਚ ਜਯੇਤ੍| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੋਪ੍ਰਵਾਤਃ||੫੦||
Adhikarana ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਗੁਣਾਃ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਯੁਰੁਸ੍ਣੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਸਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਾਮਂ ਵਾਯੁਂ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍|੫੧|
प्राग्वायुरुष्णोऽभिष्यन्दि त्वग्दोषार्शोविषक्रिमीन्| सन्निपातज्वरं श्वासमामं वायुं च कोपयेत्|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਪਸ਼੍ਚਿਮਵਾਤਗੁਣਾਃ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਪਸ਼੍ਚਿਮਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਦਾਹਂ ਤਸਂ ਵਿਸਮ੍|੫੧|
पश्चिमः शिशिरो हन्ति मूर्च्छां दाहं तृषं विषम्|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਦਕ੍ਸਿਣਮਾਰੁਤਗੁਣਾਃ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਦਕ੍ਸਿਣੋ ਮਾਰੁਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਨੇਤ੍ਰ੍ਯੋਙ੍ਗਬਲਵਰ੍ਧਨਃ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੋ ਨ ਚ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਃ|੫੧|
दक्षिणो मारुतः श्रेष्ठो नेत्र्योऽङ्गबलवर्धनः| रक्तपित्तप्रशमनो न च वातप्रकोपनः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਉਤ੍ਤਰਵਾਤਗੁਣਾਃ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਉਤ੍ਤਰੋ ਮਾਰੁਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰ ਏਵ ਚ| ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਦੋਸਾਣਾਮਪ੍ਰਕੋਪਨਃ|੫੧|
उत्तरो मारुतः स्निग्धो मृदुर्मधुर एव च| कषायानुरसः शीतो दोषाणामप्रकोपनः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਆਤਪਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ (੫੧) · Śloka ੫੧
ਆਤਪੋ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਵਰ੍ਣਤਾਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਹ੍ਨਿਂਸ਼੍ਚ ਛਾਯਾ ਚੈਤਾਨਪੋਹਤਿ| ਤਮਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਮਧੁਰਸ਼ੀਲਤਾ||੫੧||
आतपो भ्रमतृट्स्वेददाहमूर्च्छाविवर्णताः| कुर्यात् पित्त्तास्रवह्निंश्च छाया चैतानपोहति| तमः कषायकटुकं ज्योत्स्ना मधुरशीलता||५१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਛਾਯਾ ਤ੍ਵੇਤਾਨ੍ ਭ੍ਰਮਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਅਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਸ਼ਾਰੀਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਵਦ੍ਧਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਤ੍ਵਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯ|| ੫੧||
Adhikarana ਤਮਸਃ ਗੁਣਾਃ (੫੨) · Śloka ੫੨
ਤਮਃ ਕਸਾਕਟੁਕਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਮਧੁਰਸ਼ੀਲਤਾ|੫੨|
तमः कषाकटुकं ज्योत्स्ना मधुरशीलता|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਉਪਸਂਹਾਰਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਰਸਾਦਿਭੇਦੈਰਿਤਿ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਨ੍ਨ ਯਤੋਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍| ਅਨੌਸਧਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਹਾਵਬੋਧੋ ਰੂਪਸ੍ਯ ਤੇਸਾਂ ਵਨਗੋਚਰੇਭ੍ਯਃ||੫੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਵਿਧੌਸਧਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||
भवति चात्र- रसादिभेदैरिति भेषजानां दिङ्मात्रमुक्तन्न यतोऽस्ति किञ्चित्| अनौषधं द्रव्यमिहावबोधो रूपस्य तेषां वनगोचरेभ्यः||५२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विविधौषधविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਪ੍ਰਭਾਵਾਨਾਂ ਭੇਦੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਂਯੋਗਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਭੇਸਜਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਂ ਮਾਰ੍ਗੋ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ਯਤੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨੌਸਧਮਸ੍ਤਿ| ਵਿਸਂ ਮਾਰਣਾਤ੍ਮਕਮਪਿ ਕਾਰ੍ਯੇਸੂਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਤ੍ਵਨੌਸਧਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਕਾਲਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਚ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਰੂਪਾਵਬੋਧੋ ਵਨਗੋਚਰੇਭ੍ਯੋ ਗੋਪਤਾਪਸਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ||੫੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ-ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||