Adhikarana അഥ പുത്രകാമീയോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ| ഉപോദ്ഘാതഃ · Śloka
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൂര്വസ്മിന് സ്ഥാനേ സകലതന്ത്രവ്യാപകസ്യാര്ഥജാതസ്യ സൂത്രണം കൃതം ശാസ്ത്രകൃതാ| യതഃ പ്രതിപ്രസങ്ഗമാകാംക്ഷാനിവൃത്തയേ പുനഃ പുനരുച്യമാനമതിഗഹനത്വാത് കേവലമപ്രതിപത്തയേ സമ്പദ്യത ഇതി| ശേഷേഷു സ്ഥാനേഷു യഥാക്രമം പ്രഥമം സൂത്രിതമേവ വിസ്തരേണാऽऽഖ്യായതേ| തത്ര ശരീരസ്യ തദധിഷ്ഠാതൃഭൂതസ്യായുഷശ്ച പ്രാധാന്യോനോപേയത്വാത് ദ്വിതീയസ്ഥാന ഉചിത ഏവ നിര്ണയഃ| തദര്ഥം ശാരീരസ്ഥാനമരഭ്യതേ| തത്ര പ്രഥമം ശരീരസ്വരൂപനിര്ണയഃ കര്ത്തവ്യഃ| തസ്യ ച പ്രഥമം ജന്മ| തച്ച കാരണാധീനമ്| തേഷാഞ്ചാഗ്രണീഃ പിതാ, തത്പരായത്തത്വാത് കാരണാന്തരസാമഗ്ര്യാഃ| അതസ്തസ്യൈവാനുഷ്ഠേയപ്രദര്ശനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ|
Adhikarana പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതഃ പുത്രകാമീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातः पुत्रकामीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദി ച പൂര്വദ്വ്യാഖ്യേയമ്| പുത്രം കാമയന്ത ഇതി പുത്രകാമാഃ, തേഭ്യോ ഹിതഃ പുത്രകാമീയഃ, തത് പ്രാപ്ത്യുപായപ്രദര്ശകത്വേനാऽऽധ്യായഃ പുത്രകാമീയഃ, തം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|| ൧||
Adhikarana പുരുഷസ്യ വിവാഹവയഃ പരിണയാര്ഥം സ്ത്രീണാം ലക്ഷണഞ്ച (൨) · Śloka ൨
അഥ ഖലു പുമാനേകവിംശതിവര്ഷഃ കന്യാമതുല്യഗോത്രാം തുല്യാഭിജനാമസഞ്ചാരിരോഗകുലപ്രസൂതാം രൂപശീലലക്ഷണസമ്പന്നാമനൂനാമവിനഷ്ടദന്തൌഷ്ഠകര്ണനാസാനഖകേശസ്തനീം മൃദുമരോഗപ്രകൃതിമകപിലാമപിങ്ഗലാമഹീനാധികാങ്ഗീം ദ്വാദശവര്ഷദേശീയാമമരഭുജഗസരിദചലവൃക്ഷപക്ഷിനക്ഷത്രാന്ത്യപ്രേഷ്യഭീഷണകനാമാന്യനുദ്വഹന്തീമനഘാമനിന്ദ്യാമാനിന്ദ്യേന വിധിനോദ്വഹേത്||൨||
View original
अथ खलु पुमानेकविंशतिवर्षः कन्यामतुल्यगोत्रां तुल्याभिजनामसञ्चारिरोगकुलप्रसूतां रूपशीललक्षणसम्पन्नामनूनामविनष्टदन्तौष्ठकर्णनासानखकेशस्तनीं मृदुमरोगप्रकृतिमकपिलामपिङ्गलामहीनाधिकाङ्गीं द्वादशवर्षदेशीयाममरभुजगसरिदचलवृक्षपक्षिनक्षत्रान्त्यप्रेष्यभीषणकनामान्यनुद्वहन्तीमनघामनिन्द्यामानिन्द्येन विधिनोद्वहेत्||२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേതി മങ്ഗലേ| ഏകവിംശതിവര്ഷഃ പുമാന് കന്യാമനിന്ദ്യേനാലോകദ്വിഷ്ടേന വിധിനോദ്വഹേത് സ്വീകുര്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| കിമ്ഭൂതാം കന്യാമിത്യാഹ-- അതുല്യഗോത്രാമിത്യാദി| തുല്യശബ്ദോऽത്രൈകശബ്ദസ്യ സാധാരണസ്യാര്ഥേ വര്തതേ| ഗോത്രഞ്ച വസിഷ്ഠാദിഋഷിനാമപൂര്വകം ലോകശാസ്ത്രേ ച പ്രസിദ്ധമ്| അഭിജനഃ കുലമ്| അത്ര തുല്യശബ്ദഃ സദൃശപര്യായഃ| സാദൃശ്യം ചാത്ര വിത്തവൃത്തദിഭിഃ പ്രകൃതത്വാത് തുല്യാര്ഥത്വേ പുമാന് പ്രത്യവമൃശ്യതേ| തഥാ യസ്മിന് കുലേ സഞ്ചാരീ രോഗഃ കുഷ്ഠപൈങ്ഗല്യാദിഃ നാസ്തി, തത്ര യാ പ്രസൂതാ താം തഥാ സാതിശയൈഃ രൂപാദിഭിഃ സമ്പന്നാമ്| ലക്ഷണാനി ശുഭാനി ലോകേ ശാസ്ത്രേ ച പ്രസിദ്ധാനി| നാജാതാനി നാപി ഭൂത്വാ വിനഷ്ടാനി ദന്താദീനി യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ| മൃദുഃ കോമലാ ശരീരേണ സ്വഭാവേന ച| തഥാരോഗാ പ്രകൃതിഃ സ്വഭാവോ യസ്യാഃ സാ, തഥാവിധാമ്| കപിലാ പീതലോഹിതാ| പിങ്ഗലാ അരുണലോഹിതാ, താമ്| യസ്യാശ്ചാങ്ഗാനി ബാഹുനയനാങ്ഗുലിപ്രഭൃതീനി അന്യാങ്ഗാപേക്ഷയാ നാപ്യൂനാനി നാപ്യധികാനി തഥാ ഈഷദസമാപ്താ ദ്വാദശവര്ഷാ ദ്വാദശവയാംസി യസ്യാസ്താമ്| തഥാ അമരാദിനാമരഹിതാം ശചീസഹസ്രാക്ഷ്യുമാലക്ഷ്മീപ്രഭൃതീന്യമരനാമാനി| ഗോധാതക്ഷകീപ്രഭൃതീനി ദാഗനാമാനി| ഗങ്ഗായമുനാസരസ്വതീപ്രഭൃതീനി സരിന്നാമാനി| മേരുമലയവിന്ധ്യപ്രഭൃതീന്യ്ചലനാമാനി| മധൂകി(ലി)കാബദരീശമീപ്രഭൃതീനി വൃക്ഷനാമാനി| ഹംസീബലാകാചകോരീകോകിലാപ്രഭൃതീനി പക്ഷിനാമാനി| രോഹിണീരേവതീമഘാപ്രഭൃതീനി നക്ഷത്രനാമാനി| അന്ത്യാ രജകചണ്ഡാലാദായഃ, തേഷാം പ്രതിദേശേ പ്രസിദ്ധ്യാ യാനി നാമാനി തദ്വര്ജിതാമ്| ഏവം പ്രേഷ്യാ ദാസശില്പിനഃ| സത്യപി യഥോക്താവിരോധേ കാചിത് ഭീഷണം നാമാകോമലമസ്ഥ്യാവല്യാദി ബിഭര്തി താമപി| അനിന്ദ്യാമന്യേനാപി കേനചില്ലോകദ്വിഷ്ടേന പ്രകാരേണാഗര്ഹണീയാമ്|| ൨||
Adhikarana ദമ്പത്യോഃ പുത്രോത്പാദനവയഃ (൩) · Śloka ൩
തസ്യാം ഷോഡശവര്ഷായാം പഞ്ചവിംശതിവര്ഷഃ പുരുഷഃ പുത്രാര്ഥം പ്രയതേത|
തദാ ഹി തൌ പ്രാപ്തവീര്യൌ വീര്യാന്വിതമപത്യം ജനയതഃ||൩||
View original
तस्यां षोडशवर्षायां पञ्चविंशतिवर्षः पुरुषः पुत्रार्थं प्रयतेत|
तदा हि तौ प्राप्तवीर्यौ वीर्यान्वितमपत्यं जनयतः||३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യാമനന്തരോക്തായാമങ്ഗനായാം കാലേന് ഷോഡശവര്ഷായാം സ പുമാന് പഞ്ചവിംശതിവര്ഷോ വക്ഷ്യമാണേന വിധിനാ പുത്രാര്ഥം പ്രയതേത| യതസ്തൌ ദമ്പതീ തദേതി ഷോഡശേ പഞ്ചവിംശേ ച വര്ഷേ ലബ്ധാത്മവീര്യാതിശയൌ സന്തൌ വീര്യവന്തം ബലാരോഗ്യാദിസമ്പന്നം പുത്രം ജനയതഃ|| ൩||
Adhikarana ന്യൂനാബ്ദാഭ്യാം ഋതോരാദ്യദിനത്രയേ ശുക്രാര്തവദോഷേ ച ഗര്ഭസമ്ഭവേ ദോഷാഃ (൪) · Śloka ൪
ഊനപഞ്ചവിംശതിവര്ഷേണോനഷോഡശവര്ഷായാമാഹിതോ ഗര്ഭഃ കുക്ഷിസ്ഥ ഏവ വിനാശമാപ്നുയാദല്പായുര്ബലാരോഗ്യവിഭവോ വാ സ്യാദ്വികലേന്ദ്രിയോ വാ ഋതാവാദ്യേ ച രാത്രിത്രയേ തഥാ ദുഷ്ടേ ശുക്രാര്തവ ഇതി||൪||
View original
ऊनपञ्चविंशतिवर्षेणोनषोडशवर्षायामाहितो गर्भः कुक्षिस्थ एव विनाशमाप्नुयादल्पायुर्बलारोग्यविभवो वा स्याद्विकलेन्द्रियो वा ऋतावाद्ये च रात्रित्रये तथा दुष्टे शुक्रार्तव इति||४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഊനഷോഡശവര്ഷായാ വാ ആഹിതോ ഗര്ഭ ഊനപഞ്ചവിംശതിവര്ഷേണ വാപ്യാഹിതഃ കാരണസാമഗ്ര്യനപേക്ഷയാ കദാചിന്മാതൃകുക്ഷാവേവ നശ്യതി കദാചിദ് വികലേന്ദ്രിയോ വാ ഭവതി| ഇന്ദ്രിയേണൈകേന ദ്വാഭ്യാം വാ ഹീനോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| ന കേവലം ദമ്പത്യോരൂനവര്ഷതയാ ഗര്ഭസ്യൈവംവിധതാ, യാവത് പൂര്ണയോരപി മാതാപിത്രോര്മാതുരാദ്യേ പുഷ്പദര്ശനാദാരഭ്യ ഋതൌ രാത്രിത്രയേ ആഹാരവിഹാരാദിനാ വാതാദിദുഷ്ടേ ശുക്രാര്തവേ ചൈവംവിധതൈവ|| ൪||
Adhikarana ശുക്രോത്പത്തിഃ (൫) · Śloka ൫
തത്രാഹാരസ്യ സമ്യക്പരിണതസ്യ ക്രമാന്മജ്ജാജമനുപ്രാപ്തസ്യ സാരഃ ശുക്രസംജ്ഞാം ലഭതേ||൫||
View original
तत्राहारस्य सम्यक्परिणतस्य क्रमान्मज्जाजमनुप्राप्तस्य सारः शुक्रसंज्ञां लभते||५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുക്രാര്തവം കിമുച്യതേ കഥം ച തദ് ഗര്ഭജന്മാദ്യുപകരോതി ഉപഘാതശ്ച തസ്യ കഥം ഭവതീത്യാഹ-- തത്രാഹാരസ്യേത്യാദി| ആഹാരസ്യ ചതുര്വിധസ്യ സമ്യക് യഥാവത് പരിണതസ്യ ജഠരാഗ്നി ധാത്വഗ്നിപരിപാകപരമ്പരാവശാച്ചക്രമാന്മജ്ജാനം മജ്ജസ്വഭാവം പ്രാപ്തസ്യ യഃ സാരഃ സഃ ശുക്രസംജ്ഞാം ലഭതേ|| ൫||
Adhikarana ശുക്രസ്യ സ്ഥാനാനി (൬) · Śloka ൬
തത്തു ക്ഷീര ഇവ സര്പിരിക്ഷുരസ ഇവ ഗുഡഃ ശരീരേ ശുക്രധരാം കലാമാശ്രിത്യാസ്രുതം സര്വാങ്ഗവ്യാപിതയാ സ്ഥിതമ്|
വിശേഷതശ്ച മജ്ജമുഷ്കസ്തനേഷു||൬||
View original
तत्तु क्षीर इव सर्पिरिक्षुरस इव गुडः शरीरे शुक्रधरां कलामाश्रित्यास्रुतं सर्वाङ्गव्यापितया स्थितम्|
विशेषतश्च मज्जमुष्कस्तनेषु||६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തച്ച ശുക്രം (വ്യാപകമപി മജ്ജപ്രഭൃതിഷു വിശേഷതഃ സ്ഥിതം) ശരീരേ യാ ശുക്രധരാ നാമ കലാ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണാ താമാശ്രിത്യാസ്രുതം സത് സര്വാങ്ഗവ്യാപിത്വേന സ്ഥിതം ഭവതി| ദൃഷ്ടാന്തോ യഥാ- ക്ഷീരേ സര്പിര്ഘൃതമ്| യഥാ ചേക്ഷുരസേ ഗുഡഃ| വ്യാപ്യസ്ഥിതമപി തദവസ്ഥായാം ന ദൃശ്യതേ| ക്രിയാസംസ്കാരാദിവശാച്ച പശ്ചാദഭിവ്യജ്യതേ| തഥൈവ ശരീരേ ശുക്രമിതി ദൃഷ്ടാന്തഃ| ക്ഷീരാദൌ ച സര്പിരാദേരസ്തിത്വമനുമാനലബ്ധം യദിഹ സമുത്പദ്യതേ| തന്ന ചേത്| കഥം സികതാഭ്യോ ലോകസ്തൈലം ന ഗൃഹ്ണീയാത്| അഥവാ കാര്യകാരണമാത്രോ വാ ദൃഷ്ടാന്തഃ|| ൬||
Adhikarana ശുക്രപ്രവൃത്തൌ ഹേതുഃ| (൭) · Śloka ൭
ഹര്ഷോദീരിതം തു സങ്ഘട്ടനേന ഹൃദയാവേശാത് പിണ്ഡീഭൂതമങ്ഗാദങ്ഗാത് പ്രവര്തതേ||൭||
View original
हर्षोदीरितं तु सङ्घट्टनेन हृदयावेशात् पिण्डीभूतमङ्गादङ्गात् प्रवर्तते||७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തച്ച ശുക്രം സര്വാങ്ഗവ്യാപി സ അങ്ഗനാസംയോഗേ ഹര്ഷേണോദീരിതം പ്രേരിതമങ്ഗാദങ്ഗാദ്ബഹിഃ പ്രവര്തതേ|| ൭||
Adhikarana ഗര്ഭാധാനയോഗ്യം ശുക്രമ്| (൮) · Śloka ൮
തത് സൌമ്യം സ്നിഗ്ധം ഗുരു ശുക്ലം മധുഗന്ധി മധുരം പിച്ഛിലം ബഹു ബഹലം ഘൃതതൈലക്ഷൌദ്രാന്യതമവര്ണം ച ശുക്രം ഗര്ഭാധാനയോഗ്യം ഭവതി||൮||
View original
तत् सौम्यं स्निग्धं गुरु शुक्लं मधुगन्धि मधुरं पिच्छिलं बहु बहलं घृततैलक्षौद्रान्यतमवर्णं च शुक्रं गर्भाधानयोग्यं भवति||८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കിമ്ഭൂതം ? സങ്ഘട്ടനേന വേഗാവേശേന ഹൃദയാവേശാത്പിണ്ഡീഭൂതമേകത്വം യാതം വാതാദിഭിരനുപഹതം സൌമ്യസ്നിഗ്ധാദിഗുണയുക്തം സദ്ഗര്ഭാധാനയോഗ്യം ഭവതി| സൌമ്യം സോമഗുണഭൂയിഷ്ഠം മധുഗന്ധി മാക്ഷികഗന്ധി വഹലം നാതിഘനമ്| തഥാ ഘൃതവര്ണം തൈലവര്ണം വാ| ക്ഷൌദ്രവര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രം ച കപിലം വിദ്യാത്| ഏതദ്വിപരീതം ഗര്ഭാധാനായോഗ്യമ്| ഇതി ശുക്രസ്യ സ്വരൂപമുക്തമ്|| ൮||
Adhikarana ആര്തവലക്ഷണമ്| (൯) · Śloka ൯
തഥാ രക്തമേവ ച സ്ത്രീണാം മാസേ മാസേ ഗര്ഭകോഷ്ഠമനുപ്രാപ്യ ത്ര്യഹം പ്രവര്തമാനമാര്തവമിത്യാഹുഃ||൯||
View original
तथा रक्तमेव च स्त्रीणां मासे मासे गर्भकोष्ठमनुप्राप्य त्र्यहं प्रवर्तमानमार्तवमित्याहुः||९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആര്തവസ്യാത്രോച്യതേ-- തഥാ രക്തമിത്യാദി| രക്തമേവ സര്വസ്യ ധാതുത്വേന ജായതേ| തദേവം വിശിഷ്ടം സദ് ആര്തവമിത്യാऽऽചാര്യ്യാ ആഹുഃ| കിമ്ഭൂതം ? മാസേ മാസേ ത്ര്യഹം ബഹിഃ പ്രവര്തമാനമ്| കിം കൃത്വാ ? ഗര്ഭകോഷ്ഠം യോഷിതോ ഗര്ഭസ്ഥാനം സര്വതഃ ശരീരാത് പ്രാപ്യ| ബഹിഃ പ്രവര്തമാനത്വം തസ്യോപലക്ഷണമ്| ന തു തദേവാര്തവം യത് പ്രവര്തത ഏവ കേവലമ്| ഋതൌ ഭവതീത്യാര്തവമ്| ഋതുശ്ച നിഷിക്തസ്യ ബീജസ്യ ഫലപ്രസവാനുഗുണഃ കാലഃ| തസ്മിംശ്ചര്തൌ പ്രഥമം ത്ര്യഹം ബഹിര്ദുഷ്ടമവശ്യം പ്രവര്തതേ|| ൯||
Adhikarana അസൃഗ്ദരാദിചികിത്സാ| (൧൦) · Śloka ൧൦
അതിപ്രസങ്ഗേനാനൃതാവൃതൌ വാ തദേവാസൃഗ്ദരം പ്രദരം വ്യാപദം ച രക്തയോനിസംജ്ഞാം ലഭതേ|
തത്സാധനേ രക്തപിത്തചികിത്സിതം ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധം ചേക്ഷേത||൧൦||
View original
अतिप्रसङ्गेनानृतावृतौ वा तदेवासृग्दरं प्रदरं व्यापदं च रक्तयोनिसंज्ञां लभते|
तत्साधने रक्तपित्तचिकित्सितं गुह्यरोगप्रतिषेधं चेक्षेत||१०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തദേവാതിപ്രസങ്ഗേനര്തകാല ഏവ പ്രവര്തമാനമനൃതൌ വാതിപ്രസങ്ഗേന പ്രവര്തമാനമസ്രമസൃഗ്ദരാദി സംജ്ഞാം ലഭതേ| ഏതല്ലക്ഷണം ചോത്തരത്ര വക്ഷ്യതേ| ഋതോസ്തു ലക്ഷണം ക്ഷാമപ്രസന്നവദനാമിത്യത്രൈവ വക്ഷ്യതേ| തത്സാധന ഇതി| തത്സാധനേऽതിപ്രസക്തരക്തചികിത്സിതായ രക്തപിത്തചികിത്സിതം ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധം ചേക്ഷേത| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-- തഥാവിധസ്യ നിദാനാദിവശാത് കദാചി രക്തപിത്തതാ ഭവതി, കദാചിദ് യോനിരോഗോക്താന്യതമപ്രകാരതാ| അതഏവ ച തേഷാം വിശേഷേ വിശേഷാച്ചികിത്സിതമുക്തമിതി|| ൧൦||
Adhikarana ആര്തവാപ്രവൃത്തിസ്തച്ചികിത്സാസൂത്രം ച| (൧൧) · Śloka ൧൧
വാതകഫാവൃതമാര്ഗാണാഞ്ചാപ്രവര്തമാനം പിത്തലൈരുപാചരേത്||൧൧||
View original
वातकफावृतमार्गाणाञ्चाप्रवर्तमानं पित्तलैरुपाचरेत्||११||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തഥാ തദേവാര്തവം കദാചിത് പ്രാപ്തേऽപി കാലേ വാതശ്ലേഷ്മണാ ആവൃതരക്തമാര്ഗാണാം യോഷിതാം നൈവ പ്രവര്തതേ, തഥാവിധമപ്രവര്തമാനം പിത്തലൈരാഹാരാദിഭിരൂപാചരേത്|| ൧൧||
Adhikarana രക്തഗുല്മഃ തച്ചികിത്സാതിദേശശ്ച| (൧൨) · Śloka ൧൨
തദ്ധി വര്ദ്ധമാനമന്തര്വര്തമാനം സശുക്രമശുക്രം വാ ജീവരഹിതം വാതലാന്യാസേവമാനായാ യോഷിതോ ഗര്ഭലിങ്ഗാനി ദര്ശയദ് ഗുല്മീഭവതി|
തത്ര ഗുല്മചികിത്സിതമീക്ഷേത||൧൨||
View original
तद्धि वर्द्धमानमन्तर्वर्तमानं सशुक्रमशुक्रं वा जीवरहितं वातलान्यासेवमानाया योषितो गर्भलिङ्गानि दर्शयद् गुल्मीभवति|
तत्र गुल्मचिकित्सितमीक्षेत||१२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യതസ്തദ്രക്തം ബഹിരപ്രവര്തമാനമന്തര്മഹാസ്രോതസി നിഷിക്തശുക്രസഹിതം കേവലമേവ വാ വര്ധതേ| തദ്വര്ധമാനം യാ വാതലാന്യാऽऽഹാരാദീന്യാസേവതേ തസ്യാ ഗര്ഭലിങ്ഗാനി സ്തന്യദര്ശനാദീനി പ്രകടയദ് ഗുല്മീഭവതി| തദേവം ഗുല്മത്വം പ്രാപ്നോതി| തത്രാരക്ഷയാ ഗുല്മീഭൂതേ ചികിത്സായൈ ഗുല്മചികിത്സിതമീക്ഷേത| തത്ര ഹി രക്തഗുല്മസ്യ പൃഥക് ചികിത്സിതമുക്തമ്| ഏവം രക്തഗുല്മാദീനാം കദാചിദ് രക്തയോനിതാ ഭവതി|| ൧൨||
Adhikarana ദുഷ്ടാര്തവജന്യം വാതോദരന്തച്ചികിത്സാസൂത്രഞ്ച| (൧൩) · Śloka ൧൩
കദാചിദ്വാ ഗര്ഭ ഇവ വാതോദരം ഭവതി തദ്വാതോപശമനൈരുപശാമ്യതി||൧൩||
View original
कदाचिद्वा गर्भ इव वातोदरं भवति तद्वातोपशमनैरुपशाम्यति||१३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കദാചിദ്വാ ഗുല്മത്വേന വിനാ രക്തഗുല്മലക്ഷണൈര്വക്ഷ്യമാണൈര്വിരഹിതം ഗര്ഭ- സാദൃശ്യമാത്രേണൈവ വാതോദരാഖ്യാം പ്രാപ്നോതി| തദ്വാതോ പ്രശമഹേതുഭിഃ ശാമ്യതി|| ൧൩||
Adhikarana അസൃങ്നിരോധേ ഗര്ഭഭ്രമഃ| (൧൪) · Śloka ൧൪
തദേവ കദാചിദ് ആര്തവം സൌമ്യൈര്ബൃംഹണാത്മഭിരാഹാരവിഹാരൈഃ സ്തമ്ഭിതമനുപദ്രവമേവോദരം ഗര്ഭാധിഷ്ഠിതമിവ വര്ധയതി|
യേന താമഗര്ഭാം ഗര്ഭിണീമാഹുര്മൂഢാഃ||൧൪||
View original
तदेव कदाचिद् आर्तवं सौम्यैर्बृंहणात्मभिराहारविहारैः स्तम्भितमनुपद्रवमेवोदरं गर्भाधिष्ठितमिव वर्धयति|
येन तामगर्भां गर्भिणीमाहुर्मूढाः||१४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കദാചിദ്വാ സൌമ്യാദിഭീ രുദ്ധം സദനുപദ്രവം പീഡാദികമ് അകുര്വദ് ഉദരം വര്ധയതി| യേന ഹേതുനാ മൂഢാ യാഥാതഥ്യപരിജ്ഞാനബഹിഷ്കൃതാഃ അഗര്ഭാമേവ യോഷിതം ഗര്ഭിണീമാഹുഃ|| ൧൪||
Adhikarana ഗര്ഭസ്യ ഭൂതഹതത്വഭ്രാന്തിഃ| (൧൫) · Śloka ൧൫
തതോ വിരീതൈര്യദൃച്ഛയാ വാ പ്രവൃത്തേ രക്തേ ഗര്ഭശരീരമപശ്യന്തോ ഭൂതഹൃതമിത്യജ്ഞാ ബ്രുവതേ||൧൫||
View original
ततो विरीतैर्यदृच्छया वा प्रवृत्ते रक्ते गर्भशरीरमपश्यन्तो भूतहृतमित्यज्ञा ब्रुवते||१५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതോऽനന്തരം സൌമ്യാദിഹേതുവിപരീതൈഃ കാകതാലീയേന സാധുഭിഷജാ വാ പ്രയുക്തൈഃ സ്വയമേവൌഷധനിരപേക്ഷയാ വാ പ്രവൃത്തേ രക്തേ ഗര്ഭം ദുര്ബുദ്ധികല്പിതം പ്രത്യക്ഷേണാപശ്യന്തോ ഭൂതൈരാഹൃതമിതി വദന്ത്യജ്ഞാ ഏവം തേഷാമജ്ഞത്വമ്|| ൧൫||
Adhikarana രക്ഷസാം ശരീരാപഹരണേऽശക്തിഃ (൧൬) · Śloka ൧൬
യസ്മാത് സമ്ഭവത്യോജസോऽപഹരണം രക്ഷോഭിര്ന തു ശരീരാപഹരണമനിഷ്ടത്വാദശക്തേര്വാ|
ഇച്ഛാശക്ത്യോര്ഹി പ്രവൃത്തേരുപലബ്ധിഃ ന ച ദൃശ്യതേ കസ്യചിദമാനുഷൈര്ദേഹാപ്രഹാരഃ||൧൬||
View original
यस्मात् सम्भवत्योजसोऽपहरणं रक्षोभिर्न तु शरीरापहरणमनिष्टत्वादशक्तेर्वा|
इच्छाशक्त्योर्हि प्रवृत्तेरुपलब्धिः न च दृश्यते कस्यचिदमानुषैर्देहाप्रहारः||१६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രക്ഷോഭിരോജസോऽപഹരണം സമ്ഭാവ്യതേ ന തു ശരീരോപഹരണമ്| നനു കഥം ന സമ്ഭാവ്യത ഇത്യാഹ-- അനിഷ്ടത്വാത്| അഥവാऽശക്തിതഃ| ശക്തോऽപി കദാചിദനിഷ്ടേന പ്രവര്തതേ, ഇഷ്ടേऽപി വാ അശക്ത്യാ ന പ്രവര്തതേ| ഏതദുക്തമിച്ഛാശക്ത്യോര്ഹി പ്രവൃത്തേരുപലബ്ധിരിതി| ന ചേത്യാദി, തര്ഹ്യേവം കദാചിദ് ദൃഷ്ടം യ്ദമാനുഷൈഃ രക്ഷോഭിഃ കസ്യചിദ്ദേഹോപഹാരഃ കൃത ഇതി|| ൧൬||
Adhikarana ആക്ഷേപപൂര്വകോ രക്ഷോഭിഃ ശരീരാപഹരണനിഷേധഃ| (൧൭) · Śloka ൧൭
യദി ച ദൃഷ്ടമപി സമുല്ലങ്ഘ്യ കേചിദതിശക്തിയുക്താ ഗര്ഭസ്യ ശരീരാക്ഷേപേ പ്രവര്തന്തേ തദാ കഥമിവ പ്രാപ്താവസരാസ്തജ്ജനനീമുപേക്ഷേരന്||൧൭||
View original
यदि च दृष्टमपि समुल्लङ्घ्य केचिदतिशक्तियुक्ता गर्भस्य शरीराक्षेपे प्रवर्तन्ते तदा कथमिव प्राप्तावसरास्तज्जननीमुपेक्षेरन्||१७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥ കശ്ചിദേവം ബ്രൂയാത് യഥാപൂര്വം ന ദൃഷ്ടമധുനാ തു ദൃശ്യതേ തദര്ഥമാഹ-- യദി ചേത്യാദി| യദി ഹി ശക്ത്യതിശയയുക്താ മാതുരപി ശരീരാഹരണേ സമര്ഥാ അദൃഷ്ടേऽപി ദേഹാപഹാരേ പ്രവര്തേരന് കിമിതി സാതിശയസ്വാര്ഥസമ്പാദനം സ്ഥൂലസ്ഥൂലം തന്മാതൃശരീരമുപേക്ഷന്തേ| അതോऽനുമാനാത് ജ്ഞായതേ ശരീരാപഹരണം ഭൂതാനാമനിഷ്ടമശക്തതാ വാ തത്രേതി| ഏതച്ചാചാര്യസ്യാസമ്ഭവമാത്രപ്രദര്ശനമിതി കൃത്വാ ഗൃഹ്യതേ| അന്യഥാ ശരീരവദോജസി പര്യനുയുക്തഃ കിമുത്തരം ദാസ്യതി|| ൧൭||
Adhikarana ശുദ്ധാര്തവലക്ഷണമ്| (൧൮) · Śloka ൧൮
ആര്തവം പുനഃ ശശരുധിരലാക്ഷാരസോപമം ധൌതഞ്ച വിരജ്യമാനം ശുദ്ധമാഹുഃ||൧൮||
View original
आर्तवं पुनः शशरुधिरलाक्षारसोपमं धौतञ्च विरज्यमानं शुद्धमाहुः||१८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തച്ചാനന്തരോക്തമാര്തവം ശശരുധിരാദിസദൃശം സദ് ആചാര്യ്യാഃ ശുദ്ധമിത്യാഹുഃ| തദ്ധി ഗര്ഭാധനയോഗ്യം ഭവതി| ധൌതം സദ്വസ്ത്രാദ്വിവിരജ്യമാനമപസരച്ച്|| ൧൮||
Adhikarana സ്ത്രീപുംസയോ രജഃ ശുക്രാദീനാമനുപലബ്ധികാലഃ| (൧൯) · Śloka ൧൯
യഥാ ച ബാലസ്യ ജീര്ണസ്യ വാ തരോഃ പുഷ്പഫലം പുഷ്പഫലസ്യ വാ തദ്വിധസ്യ ഗന്ധോ നോപലഭ്യതേ തഥൈവ നോനഷോഡശാതീതസപ്തതിവര്ഷസ്യ പുംസഃ ശുക്രരോമാദയോ യോഷിതശ്ചോനദ്വാദശാതീതപഞ്ചാശദ്വര്ഷായാ രജസ്തന്യാദയ ഇതി||൧൯||
View original
यथा च बालस्य जीर्णस्य वा तरोः पुष्पफलं पुष्पफलस्य वा तद्विधस्य गन्धो नोपलभ्यते तथैव नोनषोडशातीतसप्ततिवर्षस्य पुंसः शुक्ररोमादयो योषितश्चोनद्वादशातीतपञ्चाशद्वर्षाया रजस्तन्यादय इति||१९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പ്രസ്തുതശുക്രം തഥാ രോമാദയ ഊനഷോഡശവര്ഷസ്യ പുംസോ നോപലഭ്യതേ| യഥാ ബാലസ്യ തരോഃ പുഷ്പഫലമ്| യഥാ വാ തദ്വിധസ്യ ബാലസ്യൈവ പുഷ്പഫലസ്യ ഗന്ധഃ| അസ്ത്യപി സത്തയാ വ്യക്തഭാവോ നോപലഭ്യതേ| ദേശകാലവശാത്തു വ്യക്തം ഭവത്യേതത്| അതീതസപ്തതിവര്ഷസ്യാപി പുംസഃ ശുക്രാദയോ നോപലഭ്യന്തേ| യഥാ ജീര്ണസ്യ തരോഃ പുഷ്പ്ഫലം, തദ്വിധസ്യ വാ പുഷ്പഫലസ്യ ഗന്ധോऽതിജീര്ണസ്യ ഇതി| അനേനൈവ ക്രമേണ യോഷിത ആര്തവസ്തന്യാദീനാം വാച്യമ്| ആദിശബ്ദേന രോമാദീനാം പരിഗ്രഹഃ|
Adhikarana ശുക്രാര്തവയോരാऽऽപ്യായനമ്| (൨൦) · Śloka ൨൦
അഥ ശുദ്ധശുക്രാര്തവമരോഗം മിഥോऽനുരക്തം മിഥുനമുപസ്നേഹ്യവിധിവത് സംശോധ്യാസ്ഥാപനാനുവാസനാഭ്യാമുപാചരേത്|
വിശേഷതസ്തു ഘൃതക്ഷീരവദ്ഭിര്മധുരൌഷധസംസ്കാരൈഃ പുരുഷമ്, തൈലേന നാരീം പിത്തലൈശ്ച മാംസൈഃ|
ഏവം ഹി സമാനഗുണതയാ ശുക്രാര്തവമാപ്യായതേ||൨൦||
View original
अथ शुद्धशुक्रार्तवमरोगं मिथोऽनुरक्तं मिथुनमुपस्नेह्यविधिवत् संशोध्यास्थापनानुवासनाभ्यामुपाचरेत्|
विशेषतस्तु घृतक्षीरवद्भिर्मधुरौषधसंस्कारैः पुरुषम्, तैलेन नारीं पित्तलैश्च मांसैः|
एवं हि समानगुणतया शुक्रार्तवमाप्यायते||२०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദി സുബോധമ്| പ്രശസ്തേഷു തിഥിമുഹൂര്തനക്ഷത്രേഷു സദപത്യലാഭായ മിഥുനമുപസ്നേഹ്യാര്തവാമ്യര്ണേ കാലേ ശുദ്ധശുക്രാര്തവത്വാദിയുക്തം മിഥുനം ജായാപതീ ആസ്ഥാപനാനുവാസനാഭ്യാമുപാചരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| കിം കൃത്വാ ? ആഹ, പൂര്വമുപസ്നേഹ്യ പശ്ചാച്ഛാസ്ത്രോക്തേന വിധാനേന സംശോധ്യേതി| പുരുഷം തു വിശേഷാദ് ഘൃതാദിഭിരുപാചരേത്| മധുരസ്കന്ധനിര്ദിഷ്ടൈരൌഷധാന്നസംസ്കാരൈശ്ചോപാചരേദുപചര്യമാണസ്യ ബഹുദിവസോപയോഗേന യശ്ശരീരേऽതിശയഃ സ മധുരൌഷധസംസ്കാരഃ| നാരീം തു വിശേഷേണ തൈലാദിഭിഃ| പിത്തലാനി മാംസാനി ആനൂപസത്ത്വജാനി താനി കഫപിത്തലാനി ഭവന്ത്യേവ| ഏവം ഹി ഘൃതാദ്യുപചാരേണ പുംസഃ ശുക്രമാപ്യായതേ സദൃശ്ഗുണത്വാത്| തഥാ തൈലാദ്യുപയോഗേന രക്തമാപ്യായതേ|| ൨൦||
Adhikarana ഗര്ഭാസമ്ഭവകരാഃ ശുക്രദോഷാഃ| (൨൧) · Śloka ൨൧
വാതപിത്തശ്ലേഷ്മകുണപഗന്ധിഗ്രന്ഥിപൂയക്ഷീണമൂത്രപുരീഷരേതാംസി ത്വബീജാനി ഭവന്തി||൨൧||
View original
वातपित्तश्लेष्मकुणपगन्धिग्रन्थिपूयक्षीणमूत्रपुरीषरेतांसि त्वबीजानि भवन्ति||२१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര യാന്യശുദ്ധാനി ആഹാരാദിഹേതുകവാതാദിദോഷാദ്രേതാംസി താന്യബീജാനി ഭവന്തി ഗര്ഭായ ന ഭവന്തീത്യര്ഥഃ|| ൨൧||
Adhikarana വാതാദിദുഷ്ടസ്യ ശുക്രസ്യ ലക്ഷണാനി| (൨൨) · Śloka ൨൨
തത്ര തനു രൂക്ഷം ഫേനിലമരുണമല്പം വിച്ഛിന്നം സരുജം ചിരാച്ച നിഷിച്യതേ വാതേന|
കിഞ്ചിത് പീതമപിച്ഛിലമാനീലം വാ ദഹദിവ പ്രവര്തതേ പിത്തേന|
മജ്ജോസംസൃഷ്ടം പ്രഭൂതം വിബദ്ധം ചാമ്ഭസി ച കിഞ്ചിന്മജ്ജതി ശ്ലേഷ്മണാ|
കുണപഗന്ധ്യനല്പം രക്തേന|
ഗ്രന്ഥിഭൂതം വാതശ്ലേഷ്മഭ്യാമ്|
പൂതി പൂയനിഭം പിത്തശ്ലേഷ്മഭ്യാമ്|
ക്ഷീണം വാതപിത്താഭ്യാമ്|
തദുക്തം സസാധനം പ്രാക്|
മൂത്രപുരീഷഗന്ധി സന്നിപാതേന||൨൨||
View original
तत्र तनु रूक्षं फेनिलमरुणमल्पं विच्छिन्नं सरुजं चिराच्च निषिच्यते वातेन|
किञ्चित् पीतमपिच्छिलमानीलं वा दहदिव प्रवर्तते पित्तेन|
मज्जोसंसृष्टं प्रभूतं विबद्धं चाम्भसि च किञ्चिन्मज्जति श्लेष्मणा|
कुणपगन्ध्यनल्पं रक्तेन|
ग्रन्थिभूतं वातश्लेष्मभ्याम्|
पूति पूयनिभं पित्तश्लेष्मभ्याम्|
क्षीणं वातपित्ताभ्याम्|
तदुक्तं ससाधनं प्राक्|
मूत्रपुरीषगन्धि सन्निपातेन||२२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര തസ്മിന് ഇത്യാദിനാ വാതാദിദുഷ്ടസ്യ ശുക്രസ്യ ലക്ഷണം ചികിത്സിതം ച ദോഷക്രമേണോച്യതേ| സുബോധമന്യത്| വാതപിത്താഭ്യാം ശുക്രക്ഷയഃ ക്രിയതേ, തച്ച ക്ഷീണം ശുക്രം പ്രാഗ് ദോഷാദിവിജ്ഞാനീയേ സചികിത്സിതമുക്തമ്|| ൨൨||
Adhikarana ദുഷ്ടാര്തവലക്ഷണാതിദേശഃ ദുഷ്ടശുക്രാര്തവയോഃ സാധ്യത്വാദി ച| (൨൩) · Śloka ൨൩
ആര്തവമപി ശുക്രവദ് ദോഷൈരുപസൃഷ്ടമബീജമേവ|
തസ്യ ലിങ്ഗം നാമ ച പൂര്വവത്|
തേഷു കുണപഗ്രന്ഥിപൂയക്ഷീണരേതാംസി കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി|
മൂത്രപുരീഷശുക്രാര്തവം ത്വസാധ്യം കുണപഗ്രന്ഥിപൂയാര്തവം ച||൨൩||
View original
आर्तवमपि शुक्रवद् दोषैरुपसृष्टमबीजमेव|
तस्य लिङ्गं नाम च पूर्ववत्|
तेषु कुणपग्रन्थिपूयक्षीणरेतांसि कृच्छ्रसाध्यानि|
मूत्रपुरीषशुक्रार्तवं त्वसाध्यं कुणपग्रन्थिपूयार्तवं च||२३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ന കേവലം വാതാദിദുഷ്ടം ശുക്രമബീജം ഭവതി യാവത് തേനൈവ ക്രമേണ തൈരേവ ദുഷ്ടമാര്തവമപ്യബീജം ഭവതി| തസ്യ ചാऽऽര്ത്തവസ്യ ദുഷ്ടസ്യ ശുക്രവദേവ ക്രമേണ ലക്ഷണം നാമ ച വിജാനീയാത്| തേഷു ദുഷ്ടേഷു ശുക്രാര്ത്തവേഷു മധ്യേ കുണപാദിരേതാംസി കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി| മൂത്രപുരീഷശുക്രാര്ത്തവാന്യസാധ്യാനി| താനി പ്രജോത്പാദനേ ന സമര്ഥാന്യേവ ഭവന്തി| കുണപഗ്രന്ഥ്യാദി ദുഷ്ടമാര്ത്തവം ച| ശേഷം സര്വം സാധ്യമ്|| ൨൩||
Adhikarana വാതാദിത്രിദുഷ്ടയോഃ ശുക്രാര്തവദോഷയോശ്ചികിത്സാതിദേശഃ| (൨൪) · Śloka ൨൪
തത്രാദ്യാംസ്ത്രീന് ശുക്രാര്ത്തവദോഷാന് യഥാസ്വം ദോഷസാധനേന സാധയേത്|
ഗുഹ്യയോനിരോഗപ്രതിഷേധേന ചോഭയാന്||൨൪||
View original
तत्राद्यांस्त्रीन् शुक्रार्त्तवदोषान् यथास्वं दोषसाधनेन साधयेत्|
गुह्ययोनिरोगप्रतिषेधेन चोभयान्||२४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര സാധ്യേഷു വാതാദിഭിസ്ത്രീന് ശുക്രദോഷാംസ്തൈരേവ ത്രീനാര്ത്തവദോഷാന് സ്വഹേതുദോഷചികിത്സയോപക്രമേത്| ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധോക്തവിധാനേന ച|| ൨൪||
Adhikarana വാതികശുക്രദോഷേ ചികിത്സാവിശേഷഃ| (൨൫) · Śloka ൨൫
അപി ച-- വാതികേ ശുക്രദോഷേ വസുകസൈന്ധവഫലാമ്ലസിദ്ധം യവക്ഷാരപ്രതീവാപം സര്പിഷ്പാനമ്|
ബില്വവിദാരീസിദ്ധം ക്ഷീരയുക്തമാസ്ഥാപനമ്|
മധുകഭദ്രദാരുസിദ്ധം തൈലമനുവാസനം ക്ഷീരകുലീരരസസിദ്ധം തൈലമുത്തരബസ്തിഃ||൨൫||
View original
अपि च-- वातिके शुक्रदोषे वसुकसैन्धवफलाम्लसिद्धं यवक्षारप्रतीवापं सर्पिष्पानम्|
बिल्वविदारीसिद्धं क्षीरयुक्तमास्थापनम्|
मधुकभद्रदारुसिद्धं तैलमनुवासनं क्षीरकुलीररससिद्धं तैलमुत्तरबस्तिः||२५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അപി ചേതി വിശേഷസമുച്ചയായ| വസുകാദിസിദ്ധം സര്പിര്യവക്ഷാരപ്രതീവാപം വാതികേ ശുക്രദോഷേ| പ്രതീവാപോ യഃ സിദ്ധേ ചൂര്ണത്വേന ദീയതേ| മാത്രാ ചാസ്യ ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ| വസുകം രോമകമ്| സൈന്ധവം മാണിമന്ഥമ്| ഫലാമ്ലമമ്ലദാഡിമാദിഫലമ്| സക്ഷീരം ക്വാഥകല്പനയാ സിദ്ധം വില്വാദിക്വാഥമാസ്ഥാപനമ്| തത്രൈവാനുവാസനയോഗ്യതായാം മധുകാദിസിദ്ധം തൈലമ്| തത്രൈവ ക്ഷീരകുലീരരസാഭ്യാം സിദ്ധം തൈലമുത്തരബസ്തിഃ| കുലീരോ ജലജപ്രാണിവിശേഷഃ കര്കടാഖ്യഃ| തേഷാം സമഭാഗത്വമ്|| ൨൫||
Adhikarana പൈത്തികശുക്രദോഷേ ചികിത്സാവിശേഷഃ| (൨൬) · Śloka ൨൬
പൈത്തികേ കാണ്ഡേക്ഷുശ്വദംഷ്ട്രാഗുഡൂചീസിദ്ധം മൂര്വാമധൂകപ്രതീവാപം സര്പിഷ്പാനമ്|
ത്രിവൃച്ചൂര്ണഃ സഘൃതോ വിരേകഃ|
പയസ്യാശ്രീപര്ണീസിദ്ധം ക്ഷീരയുക്തമാസ്ഥാപനമ്|
മധുകമുദ്ഗപര്ണീസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച||൨൬||
View original
पैत्तिके काण्डेक्षुश्वदंष्ट्रागुडूचीसिद्धं मूर्वामधूकप्रतीवापं सर्पिष्पानम्|
त्रिवृच्चूर्णः सघृतो विरेकः|
पयस्याश्रीपर्णीसिद्धं क्षीरयुक्तमास्थापनम्|
मधुकमुद्गपर्णीसिद्धं तैलमनुवासनमुत्तरबस्तिश्च||२६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൈത്തികേ സുബോധമ്| പയസ്യയാ ശ്രീപര്ണ്യാ ച സിദ്ധേന ക്ഷീരേണാസ്ഥാപനമ്| മധുകമുദ്ഗപര്ണീസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച|| ൨൬||
Adhikarana ശ്ലൈഷ്മികശുക്രദോഷേ ചികിത്സാവിശേഷഃ| (൨൭) · Śloka ൨൭
ശ്ലൈഷ്മികേ പാഷാണഭേദാऽശ്മന്തകാऽऽമലകക്വാഥസിദ്ധം പിപ്പലീമധുകചൂര്ണപ്രതീവാപം സര്പിഷ്പാനമ്|
മദനഫലകഷായോ വമനമ്|
ദന്തീവിഡങ്ഗചൂര്ണസ്തൈലലീഢോ വിരേകഃ|
രാജവൃക്ഷമദനഫലകഷായപ്രഗാഢമാऽऽസ്ഥാപനമ്|
മധുകപിപ്പലീസിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച||൨൭||
View original
श्लैष्मिके पाषाणभेदाऽश्मन्तकाऽऽमलकक्वाथसिद्धं पिप्पलीमधुकचूर्णप्रतीवापं सर्पिष्पानम्|
मदनफलकषायो वमनम्|
दन्तीविडङ्गचूर्णस्तैललीढो विरेकः|
राजवृक्षमदनफलकषायप्रगाढमाऽऽस्थापनम्|
मधुकपिप्पलीसिद्धं तैलमनुवासनमुत्तरबस्तिश्च||२७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്ലൈഷ്മികേ പാഷാനഭേദാദി സിദ്ധം സര്പിഷ്പാനമ് | മദനഫലകഷായേണ വമനമ് |ദന്ത്യാദി ചൂര്ണേന വിരേകഃ |രാജവൃക്ഷാദികഷായപ്രഗാഢമാസ്ഥാപനമ് |പ്രഗാഢം ഭൂയിഷ്ഠം ഘനമ് | മധുകാദി സിദ്ധം തൈലമനുവാസനമുത്തരബസ്തിശ്ച|
Adhikarana വാതജാര്ത്തവദോഷേ ചികിത്സാവിശേഷഃ| (൨൮) · Śloka ൨൮
വാതജേ പുഷ്പദോഷേ ഭാര്ങ്ഗീമധുകഭദ്രദാരുസിദ്ധം സര്പിഷ്പാനമ്|
കാശ്മര്യ്യക്ഷുദ്രസഹാസിദ്ധം വാ ക്ഷീരമ്|
മധുകശൃഗാലവിന്നാകല്കം പയസ്സര്പിസ്സഹിതം പ്രിയങ്ഗുതിലകല്കം വാ യോനൌ ധാരയേത്|
സരലമുദ്ഗപര്ണീകഷായഃ പ്രക്ഷാലനമ്||൨൮||
View original
वातजे पुष्पदोषे भार्ङ्गीमधुकभद्रदारुसिद्धं सर्पिष्पानम्|
काश्मर्य्यक्षुद्रसहासिद्धं वा क्षीरम्|
मधुकशृगालविन्नाकल्कं पयस्सर्पिस्सहितं प्रियङ्गुतिलकल्कं वा योनौ धारयेत्|
सरलमुद्गपर्णीकषायः प्रक्षालनम्||२८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാതജേ പുഷ്പദോഷേ| പുഷ്പദോഷഃ ആര്ത്തവദോഷഃ| മധുകാദിസിദ്ധം പരസ്പരസമാഭ്യാം പയഃസര്പിഭ്യാം സമ്മിശ്ര്യ യഥായോഗമ്| കല്കം പാനീയപിഷ്ടദ്രവ്യാണാമ് ഏതത് പാനമേവ| തിലപ്രിയങ്ഗ്വോഃ കല്കം യോനൌ ധാരയേത്| വേതി സമുച്ചയേ| പ്രക്ഷാലനം പ്രകരണാദ്യോനേഃ|| ൨൮||
Adhikarana പിത്തജാര്തവദോഷേ ചികിത്സാവിശേഷഃ| (൨൯) · Śloka ൨൯
പിത്തജേ കാകോലീദ്വയവിദാരീമൂലക്വാഥമുത്പലപദ്മകക്വാഥം മധൂകപുഷ്പകാശ്മര്യ്യഫലക്വാഥം വാ സശര്കരം പിബേത്|
ശ്വേതചന്ദനക്വാഥം വാ സക്ഷൌദ്രമ്|
ധവധാതകീകല്കം വാ ഘൃതേന വാ മധുകമധുരസാമൃദ്വീകാകല്കമ്|
ശമ്യാകഗവാക്ഷീക്ഷീരം വിരേകഃ|
ചന്ദനപയസ്യാകല്കം യോനൌ ധാരയേത്|
ഗൌരികാരിഷ്ടകഷായഃ പ്രക്ഷാലനമ്||൨൯||
View original
पित्तजे काकोलीद्वयविदारीमूलक्वाथमुत्पलपद्मकक्वाथं मधूकपुष्पकाश्मर्य्यफलक्वाथं वा सशर्करं पिबेत्|
श्वेतचन्दनक्वाथं वा सक्षौद्रम्|
धवधातकीकल्कं वा घृतेन वा मधुकमधुरसामृद्वीकाकल्कम्|
शम्याकगवाक्षीक्षीरं विरेकः|
चन्दनपयस्याकल्कं योनौ धारयेत्|
गौरिकारिष्टकषायः प्रक्षालनम्||२९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്തജേ കാകോല്യാദീനാം ക്വാഥത്രയം സശര്കരം ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ വികല്പേന യോജ്യമ്| സര്പിര്മധുഭ്യാം സംയുക്തമനുപാനമഥവാ ശ്വേതചന്ദനക്വാഥം സക്ഷൌദ്രമ്| മധുകാദികല്കഃ സഘൃതഃ| സര്വത്ര ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ വികല്പഃ| ശമ്യാകാദിഭിവിരേകശ്ചന്ദനാദികല്കം യോനൌ ധാരയേത്| ഗൈരികാദികഷായം പ്രക്ഷാലനമ്|| ൨൯||
Adhikarana ശ്ലൈഷ്മികാര്ത്തവദോഷേ ചികിത്സാവിശേഷഃ| (൩൦) · Śloka ൩൦
ശ്ലൈഷ്മികേ കുടജകടുകാശ്വഗന്ധാക്വാഥം പിബേത്|
സമാക്ഷികം വാ ക്ഷീരിവൃക്ഷപ്രവാലക്വാഥമ്|
ഏതേഷാമേവ വാ ചൂര്ണം മധുഘൃതാഭ്യാം ലിഹ്യാത്|
മദനഫലകഷായേണ വമനമ്|
തത്കല്കമേവ ച യോനൌ ധാരയേത്|
ലോധ്രതിന്ദുകകഷായഃ പ്രക്ഷാലനം ബസ്തമേഷമൂത്രം വാ||൩൦||
View original
श्लैष्मिके कुटजकटुकाश्वगन्धाक्वाथं पिबेत्|
समाक्षिकं वा क्षीरिवृक्षप्रवालक्वाथम्|
एतेषामेव वा चूर्णं मधुघृताभ्यां लिह्यात्|
मदनफलकषायेण वमनम्|
तत्कल्कमेव च योनौ धारयेत्|
लोध्रतिन्दुककषायः प्रक्षालनं बस्तमेषमूत्रं वा||३०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്ലൈഷ്മികേ കുടജാദിക്വാഥം സമാക്ഷികമ്| ഏതേഷാമപീതി ക്ഷീരിവൃക്ഷപ്രവാലാനാമേവ||൩൦||
Adhikarana കുണപരേതസി ചികിത്സാ| (൩൧) · Śloka ൩൧
കുണപരേതസി ധാതകീപുഷ്പഖദിരാര്ജുനദാഡിമൈഃ സിദ്ധമസനാദിഭിര്വാ സര്പിഃ പായയേത്||൩൧||
View original
कुणपरेतसि धातकीपुष्पखदिरार्जुनदाडिमैः सिद्धमसनादिभिर्वा सर्पिः पाययेत्||३१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കുണപരേതസി ധാതക്യാദിഭിഃ പക്വം സര്പിഃ പായയേത്| അസനാദിഗണേന ച പക്വമ്||൩൧||
Adhikarana ഗ്രന്ഥിരേതസി ചികിത്സാ| (൩൨) · Śloka ൩൨
ഗ്രന്ഥിരേതസി പാഷാണഭേദാ പലാശഭസ്മനാ വാ||൩൨||
View original
ग्रन्थिरेतसि पाषाणभेदा पलाशभस्मना वा||३२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗ്രന്ഥിരേതസി പാഷാണഭേദപക്വം പലാശഭസ്മനാ വാ|| ൩൨||
Adhikarana പൂയരേതസി ചികിത്സാ| (൩൩) · Śloka ൩൩
പൂയരേതസി പരുഷകാദിന്യഗ്രോധാദിഭ്യാമ്||൩൩||
View original
पूयरेतसि परुषकादिन्यग्रोधादिभ्याम्||३३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൂയരേതസി പരുഷകാദിന്യഗ്രോധാദിഭ്യാം വാ സാധിതം പാനോപയോഗേ ഘൃതമ്|| ൩൩||
Adhikarana മൂത്രപുരീഷരേതസി ചികിത്സാ| (൩൪) · Śloka ൩൪
മൂത്രപുരീഷരേതസി വായുനാതിവികൃതേ ഹിങ്ഗൂശീരചിത്രകൈരഥവാ ചിത്രകവിതുന്നകപ്രിയങ്ഗുസമങ്ഗാമൃണാലസിദ്ധമ് ഏലാമോചചൂര്ണപ്രതീവാപമ്||൩൪||
View original
मूत्रपुरीषरेतसि वायुनातिविकृते हिङ्गूशीरचित्रकैरथवा चित्रकवितुन्नकप्रियङ्गुसमङ्गामृणालसिद्धम् एलामोचचूर्णप्रतीवापम्||३४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂത്രപുരീഷരേതസി നാതിദുഷ്ടേ ചികിത്സാ| അതിദുഷ്ടേ ഉപേക്ഷാ, അനുപ്രക്രമണമേവ| ഘൃതം ഹിങ്ഗ്വാദിത്രയപക്വമ്| അഥവാ ചിത്രകാദിസിദ്ധമേലാമോചചൂര്ണപ്രതീവാപമ്| പ്രതീവാപോ യഃ സിദ്ദേ ച പ്രകീര്യ്യത പ്രക്ഷിപ്യതേ|| ൩൪||
Adhikarana ഗ്രന്ഥ്യാര്തവേ ചികിത്സാ| (൩൫) · Śloka ൩൫
തഥ ഗ്രന്ഥ്യാര്ത്തവേ പാഠാത്രികണ്ടകവൃക്ഷകക്വാഥമ്||൩൫||
View original
तथ ग्रन्थ्यार्त्तवे पाठात्रिकण्टकवृक्षकक्वाथम्||३५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സുബോധമ്|| ൩൫||
Adhikarana കുണപപൂയാര്ത്തവേ ചികിത്സാ| (൩൬) · Śloka ൩൬
കുണപപൂയാര്ത്തവേ ചന്ദനക്വാഥം പിബേത്|
ത്രിഫലാകല്കക്വാഥൌ ചാത്ര ധാരണാചമനേ||൩൬||
View original
कुणपपूयार्त्तवे चन्दनक्वाथं पिबेत्|
त्रिफलाकल्कक्वाथौ चात्र धारणाचमने||३६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അത്രേതി കുണപപൂയാര്ത്തവയോഃ പ്രത്യവമര്ശഃ| ധാരണം യോനൌ|| ൩൬||
Adhikarana ശുക്രാര്ത്തവദോഷേഷു സാമാന്യാ ചികിത്സാ| (൩൭) · Śloka ൩൭
സര്വേഷു ച ശുക്രാര്ത്തവദോഷേഷു സ്ത്രീപുംസൌ സ്നേഹാദികര്മഭിര്വിശേഷേണ ചോത്തരബസ്തിഭിഃ പുനഃ പുനരുപാചരേത്|
യഥാസ്വം ച യോനൌ കല്കൈഃ പിചുഭിശ്ച|
ഇത്യേവം വിശുദ്ധശുക്രാര്ത്തവൌ പൂര്വോക്തം വിധിമാസേവേതാമ്||൩൭||
View original
सर्वेषु च शुक्रार्त्तवदोषेषु स्त्रीपुंसौ स्नेहादिकर्मभिर्विशेषेण चोत्तरबस्तिभिः पुनः पुनरुपाचरेत्|
यथास्वं च योनौ कल्कैः पिचुभिश्च|
इत्येवं विशुद्धशुक्रार्त्तवौ पूर्वोक्तं विधिमासेवेताम्||३७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്നേഹാദീനി കര്മാണി ധൂമാന്താനി| സര്വേഷു ശുക്രാര്ത്തവദോഷേഷു യദുക്തം, തൈഃ സ്നേഹാദിഭിരുപാചരേത്| യഥാസ്വമിതി| യത്ര യദൌഷധം തത്ര തദേവ കല്കേന പിചുനാ ദേയം യോനാവിതി| പൂര്വോക്തം വിധിം ഘൃതക്ഷീരതൈലമാംസാദികമ്|| ൩൭||
Adhikarana ഋതുകാലഃ തത്ര മതാന്തരാണി ച| (൩൮) · Śloka ൩൮
ഋതുസ്തു ദൃഷ്ടാര്ത്തവോ ദ്വാദശരാത്രം ഭവതി|
ഷോഡശരാത്രമിത്യന്യേ|
ശുദ്ധയോനിഗര്ഭാശയാര്ത്തവായാ മാസമപി കേചിത്|
തദ്വദദൃഷ്ടാര്ത്തവോऽപ്യസ്തീത്യപരേ||൩൮||
View original
ऋतुस्तु दृष्टार्त्तवो द्वादशरात्रं भवति|
षोडशरात्रमित्यन्ये|
शुद्धयोनिगर्भाशयार्त्तवाया मासमपि केचित्|
तद्वददृष्टार्त्तवोऽप्यस्तीत्यपरे||३८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഋതാവിത്യുക്തം തത്ര ന ജ്ഞായതേ കിയാന് കാല ഋതുര്ഭവതീത്യാഹ--ഋതുസ്ത്വിത്യാദി| മാസി ഭവാദാര്ത്തവദര്ശനാദാരഭ്യ യാവത് ദ്വാദശരാത്രമ്| അന്യേ ത്വാചാര്യ്യാഃ ഷോഡശരാത്രമിതി വദന്തി| അന്യേ ത്വേവം വദന്തി--സര്വഥാ യോന്യാദീനാം ശുദ്ധൌ ദോഷാനുപഹതത്വേ സതി മാസമൃതുര്ഭവതീതി| അത്ര സദൈവര്ത്തുഃ| ക്രമോപചയാപചയേ തു വിശേഷഃ| ഗര്ഭാധാനായ ന വിശേഷഃ| ഋതുത്വോപദര്ശനരഹിതമന്യേ ഋതുമിച്ഛന്തി| ഇതി മതചാതുര്വിധ്യം ഗര്ഭസ്യാऽനിയതദര്ശനാത്|| ൩൮||
Adhikarana ഋതുമത്യാ ലക്ഷണമ്| (൩൯) · Śloka ൩൯
ക്ഷാമപ്രസന്നവദനാം സ്ഫുരച്ഛ്രോണിപയോധരാമ്|
സ്രസ്താക്ഷികുക്ഷിം പുംസ്കാമാം വിന്ദ്യാദൃതുമതീം സ്ത്രിയമ്||൩൯||
View original
क्षामप्रसन्नवदनां स्फुरच्छ्रोणिपयोधराम्|
स्रस्ताक्षिकुक्षिं पुंस्कामां विन्द्यादृतुमतीं स्त्रियम्||३९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യോന്യാദിശുദ്ധ്യശുദ്ധിഭ്യാം ചോപപ്ലവതേऽതസ്തത്ര നിശ്ചയായ ഋതുമത്യാ ലക്ഷണം ക്ഷാമവദനത്വാദികമുച്യതേ| സ്രസ്തം സന്ധിബന്ധേഭ്യഃ ശിഥിലീഭൂതമക്ഷികുക്ഷി യസ്യാഃ|| ൩൯||
Adhikarana ഋതാവതീതേ ഗര്ഭാസമ്ഭവസ്യ ഹേതുഃ| (൪൦) · Śloka ൪൦
പദ്മം സങ്കോചമായാതി ദിനേऽതീതേ യഥാ തഥാ|
ഋതാവതീതേ യോനിഃ സ്യാച്ഛുക്രം നാതഃ പ്രതീച്ഛതി||൪൦||
View original
पद्मं सङ्कोचमायाति दिनेऽतीते यथा तथा|
ऋतावतीते योनिः स्याच्छुक्रं नातः प्रतीच्छति||४०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദിനേഷ്വര്ത്തോശ്ച സാദൃശ്യം പദ്മസ്യ യോനേശ്ചാതഃ ക്രമസങ്കോചാദ്ധേതോഃ ദിനേऽതീതേ ശര്വര്യ്യാമ് അതീതേऽപ്യൃതൌ യോനിര്ബീജം ന ഗൃഹ്ണാതി| ഗര്ഭാശയം ന പ്രാപയതീത്യര്ഥഃ|| ൪൦||
Adhikarana ആര്ത്തവസഞ്ചയകാലഃ വായോരാര്ത്തവപ്രര്തകത്ത്വഞ്ച| (൪൧) · Śloka ൪൧
മാസേനോപചിതം രക്തം ധമനീഭ്യാമൃതൌ പുനഃ|
ഈഷത്കൃഷ്ണം വിഗന്ധം ച വായുര്യോനിമുഖാന്നുദേത്||൪൧||
View original
मासेनोपचितं रक्तं धमनीभ्यामृतौ पुनः|
ईषत्कृष्णं विगन्धं च वायुर्योनिमुखान्नुदेत्||४१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാമ്പ്രതികമാസഭവം തു ത്ര്യഹം സ്രവതി ത്ര്യഹാദൂര്ധ്വമുപചീയത ഏവ| അനേന ച മാസി മാസ്യാഭിനവ ഋതുര്ഭവതീതി ദര്ശിതമ്| തത്ര ച പൂര്വമുപചിതരക്തസ്രുതൌ നിയതഃ കാലഃ| അതിസ്രുതൌ യോനിദോഷോക്തമ്|| ൪൧||
Adhikarana ഋതുമത്യാ നിയമാഃ| (൪൨) · Śloka ൪൨
തതഃ പുഷ്പദര്ശനി പ്രഥമദിവസാത്പ്രഭൃതി ബ്രഹ്മചാരിണീ, സ്നാനാദ്യലങ്കാരരഹിതാ, ദര്ഭസംസ്തരശായിനീ ത്രിരാത്രമാസീത|
പര്ണശരാവകരതലാന്യതമേന യാവകം പയസാ സിദ്ധമല്പം കര്ശനാര്ഥമ് അശ്നീയാത്|
തീക്ഷ്ണോഷ്ണാऽമ്ലലവണാനി ച വര്ജയേത്||൪൨||
View original
ततः पुष्पदर्शनि प्रथमदिवसात्प्रभृति ब्रह्मचारिणी, स्नानाद्यलङ्काररहिता, दर्भसंस्तरशायिनी त्रिरात्रमासीत|
पर्णशरावकरतलान्यतमेन यावकं पयसा सिद्धमल्पं कर्शनार्थम् अश्नीयात्|
तीक्ष्णोष्णाऽम्ललवणानि च वर्जयेत्||४२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതഃ ഋതുപ്രാപ്തൌ പുഷ്പദര്ശനേ പ്രഥമദിവസാത് പ്രഭൃതി ത്രിരാത്രമ് ആസീതേതി സമ്ബന്ധഃ| കിമ്ഭൂതാ ? ബ്രഹ്മചാരിണീ പുംസാ അസങ്ഗതാ| സ്നാനാദികയാ ശോഭാര്ഥയാ മൃജയാ രഹിതാ അലങ്കാരരഹിതാ ച| ദര്ഭശയ്യാശായിനീ ച| തസ്മിംശ്ച ത്രിരാത്രേ പര്ണാദീനാമന്യതമേ സ്ഥിതം യാവകമ് അന്നം ക്ഷീരേണ സിദ്ധം കര്ശനാര്ഥമ് അല്പമ് അശ്നീയാത്| കര്ശനം രക്തശുദ്ധയേ മാര്ഗശുദ്ധയേ ച| യാവകം ച യവമേവ നിസ്തുഷമിതി തസ്മിന്നേവ ക്രിയതേ| തസ്മിംശ്ച ത്രിരാത്രേ തീക്ഷ്ണാദീനി വര്ജയേദ് രക്താऽऽശുദ്ധിഭയാത്|| ൪൨||
Adhikarana ഋതുസ്നാതായാഃ പ്രഥമഭര്തൃദര്ശനവിധിഃ തത്ര ഹേതുശ്ച| (൪൩) · Śloka ൪൩
ചതുര്ഥേऽഹന്യുദ്വര്ത്തിതാ ശീതസലിലസ്നാതാऽനുലിപ്താऽലങ്കൃതാ ശുക്ലമാല്യാമ്ബരാ കൃതമങ്ഗലസ്വസ്ത്യയനൈവംവിധമേവം ഭര്ത്താരം പശ്യേദനന്യമനാഃ|
തദാ ഹി യാദൃശമേവ പശ്യതി ചിന്തയതി വാ താദൃശം പ്രസൂത ഇതി||൪൩||
View original
चतुर्थेऽहन्युद्वर्त्तिता शीतसलिलस्नाताऽनुलिप्ताऽलङ्कृता शुक्लमाल्याम्बरा कृतमङ्गलस्वस्त्ययनैवंविधमेवं भर्त्तारं पश्येदनन्यमनाः|
तदा हि यादृशमेव पश्यति चिन्तयति वा तादृशं प्रसूत इति||४३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചതുര്ഥേ ത്വഹന്യുദ്വര്തിതത്വാദിയുക്താ തഥാവിധമേവ ഉദ്വതിര്തതത്വാദിയുക്തം ഭര്താരം പരിജനദര്ശനാത് പൂര്വമ് അനന്യമനാഃ സതീ പശ്യേത്| ശീതസലിലേന സ്നാതാ പശ്ചാച്ചാനുലിപ്താ സുകാന്തിഭിര്ഗന്ധൈഃ| ശുക്ലം മാല്യമ് അമ്ബരം ച യസ്യാഃ സാ തഥാ| തഥാവിധദര്ശനേ സ്വയം പ്രയോജനമാഹ-- തദേതി|| ൪൩||
Adhikarana ഗുനവത്പുത്രാര്ഥീ സപ്തരാത്രമുപേക്ഷേത| (൪൪) · Śloka ൪൪
തതഃ സ്നാനാത് പുനരപി ഗുണവത് പുത്രാര്ഥീ ത്രിരാത്രമ് ഉപേക്ഷേത|
പുഷ്പദര്ശനാത് സപ്തരാത്രമ്||൪൪||
View original
ततः स्नानात् पुनरपि गुणवत् पुत्रार्थी त्रिरात्रम् उपेक्षेत|
पुष्पदर्शनात् सप्तरात्रम्||४४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതഃ സ്നാനാദനന്തരം പുരുഷോ യദ്യുത്കൃഷ്ടഗുണയുക്തം പുത്രമര്ഥയേത തതോऽന്യച്ച ത്രിരാത്രി താമുപേക്ഷേത ന സങ്ഗച്ഛേദിത്യര്ഥഃ| സ്നാനദിനമുഭയസ്മിന്നപി ത്രിരാത്രേ സമ്ബധ്യതേ| തേന സപ്തരാത്രഗ്രഹണമ് അഷ്ടരാത്രഭ്രാന്തിനിവൃത്ത്യര്ഥമ്|| ൪൪||
Adhikarana യുഗ്മാസു പുത്രകാമഃ സംവിശേത്| (൪൫) · Śloka ൪൫
അഥാഷ്ടമ്യാം ദശമ്യാം ദ്വാദശ്യാം വാ രാത്രൌ പുത്രകാമഃ സംവിശേത്||൪൫||
View original
अथाष्टम्यां दशम्यां द्वादश्यां वा रात्रौ पुत्रकामः संविशेत्||४५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതോऽനന്തരം പുഷ്പദര്ശനാദഷ്ടമ്യാം രാത്രൌ പുത്രകാമോ നാരീം സംവിശേദ് ദശമ്യാം ദ്വാദശ്യാം വാ|| ൪൫||
Adhikarana അയുഗ്മാസു ദുഹിതൃകാമഃ സംവിശേത്| (൪൬) · Śloka ൪൬
പഞ്ചമ്യാം സപ്തമ്യാം നവമ്യാം വാ ദുഹിതൃകാമഃ||൪൬||
View original
पञ्चम्यां सप्तम्यां नवम्यां वा दुहितृकामः||४६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദുഹിതൃകാമഃ പഞ്ചമ്യാം സപ്തമ്യാം നവമ്യാം വാ| അത്ര സ്നാനദിനാച്ച ത്രിരാത്രമനുപേക്ഷണം ദുഹിതുര്മാത്രാര്ത്തവസ്യൈവ സമ്ഭവഹേതുത്വാത്|| ൪൬||
Adhikarana പ്രശസ്തരാത്രിഷൂത്തരോത്തരാ രാത്രയഃ പ്രശസ്തതരാഃ| (൪൭) · Śloka ൪൭
താസൂത്തരോത്തരമായുരാരോഗ്യൈശ്വര്യ്യസൌഭാഗ്യബലവര്ണേന്ദ്രിയസമ്പദപത്യസ്യ ഭവതി|
അതഃ പരം തൂത്തരോത്തരമേവായുരാദീനാം ഹ്രാസഃ||൪൭||
View original
तासूत्तरोत्तरमायुरारोग्यैश्वर्य्यसौभाग्यबलवर्णेन्द्रियसम्पदपत्यस्य भवति|
अतः परं तूत्तरोत्तरमेवायुरादीनां ह्रासः||४७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതാസു യഥോക്താസു പുത്രദുഹിതൃരാത്രിഷു യാ രാത്രിര്യസ്യ ഉത്തരാ സാ തതഃ പുത്രസ്യ ദുഹിതുര്വാ ആയുരാദീനാം ഹേതുഃ| തേനാऽഷ്ടമ്യാ രാത്രേര്ദശമീ ജ്യേഷ്ഠാ തതോऽപി ദ്വാദശീ| ഏവം പഞ്ചമ്യാസ്തതോऽപി സപ്തമീ| അതോऽനന്തരം ത്രോദശ്യാദിഷു രാത്രിഷു യഥോത്തരമേവ പുത്രസ്യായുരാദീനാം ഹ്രാസഃ, ദശമ്യാദിഷു ച ദുഹിതുഃ|| ൪൭||
Adhikarana സ്ത്രീപുംഗര്ഭസമ്ഭവേ ഉപപത്തിഃ| (൪൮) · Śloka ൪൮
തത്ര യുഗ്മാസു രാത്രിഷ്വല്പീഭവത്യാര്ത്തവമയുഗ്മാസ്വാപ്യായ്യതേ|
തസ്മാത്താസു ക്രമാത് പുത്രസ്യ ദുഹിതുശ്ച ജന്മ|
അതഏവ ചാനുപരതാര്ത്തവദര്ശനാം പുത്രാര്ഥീ വിപ്രകൃഷ്ടേഷ്വപ്യഹസ്തു നോപേയാത്||൪൮||
View original
तत्र युग्मासु रात्रिष्वल्पीभवत्यार्त्तवमयुग्मास्वाप्याय्यते|
तस्मात्तासु क्रमात् पुत्रस्य दुहितुश्च जन्म|
अतएव चानुपरतार्त्तवदर्शनां पुत्रार्थी विप्रकृष्टेष्वप्यहस्तु नोपेयात्||४८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യുഗ്മാസു ച സമാസു ദ്വിതീയാചതുര്ഥ്യാദിഷു രാത്രിഷു സമദോഷബലാദേര്യഥോക്തവയസോ മിഥുനസ്യ ഗര്ഭാരമ്ഭകശുക്രരക്താപേക്ഷയാ അത്രാऽऽദ്യരാത്ര്യപേക്ഷയ വാऽല്പീഭവതി രക്തമ്, അതസ്താസു ശുക്രസ്യ ബാഹുല്യാത് പുമാന് ജായതേ കാരണസ്യാനതിക്രമണാത് കാര്യസ്യ| ഏവമയുഗ്മാസു പ്രഥമതൃതീയാദിഷു ദൃഷ്ടാര്ത്തവസ്യ സ്വഭാവേന ബഹുത്വാച്ഛുക്രസ്യാല്പത്വാദ് ദുഹിതൃജന്മ| അതഏവ രക്തസ്യാല്പത്വാദ്ധേതോര്യതഃ പുത്രസ്യ ജന്മ, തതഃ പുത്രാര്ഥം പുരുഷോऽനുപരതാര്ത്തവദര്ശനാം പരിദൃശ്യമാനാര്ത്തവാം വിപ്രകൃഷ്ടദര്ശനാദയുഗ്മേഷ്വഹഃസു സ്ത്രിയം നോപേയാത്| ആര്ത്തവേ ദൃശ്യമാനേ അഷ്ടമ്യാദിരാത്രിഷ്വപി പുത്രാര്ഥീ നോപേയാദിത്യര്ഥഃ|| ൪൮||
Adhikarana ആഹാരാവശാദ്യുഗ്മായുഗ്മാസു ശുക്രസ്യ ന്യൂനാധിക്യേ ദുരപത്യതാ| (൪൯) · Śloka ൪൯
യദി ത്വാഹാരനുരോധാദയുഗ്മാസു ശുക്രസ്യാധികതാ ച ന്യൂനതാ സ്യാത്തതഃ പുമാന് സ്ത്ര്യാകൃതിര്ദുര്ബലോ ഹീനാങ്ഗോ വാ ജായതേ|
സ്ത്രീ ച പുരുഷാകൃതിര്ദുര്ബലാ ഹീനാങ്ഗീ വാ||൪൯||
View original
यदि त्वाहारनुरोधादयुग्मासु शुक्रस्याधिकता च न्यूनता स्यात्ततः पुमान् स्त्र्याकृतिर्दुर्बलो हीनाङ्गो वा जायते|
स्त्री च पुरुषाकृतिर्दुर्बला हीनाङ्गी वा||४९||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആഹാരാദിവിശേഷവശാച്ച യദ്യയുഗ്മാസു ശുക്രബാഹുല്യം യുഗ്മാസ്വാऽऽര്ത്തവബാഹുല്യം ഭവതി തദാ സംയോഗാത് പുമാന് സ്ത്ര്യാകൃതിത്വാദിയുക്തഃ സ്ത്രീ ച പുരുഷാകൃതിത്വാദിയുക്താ ജായതേ|| ൪൯||
Adhikarana ക്ലീബാऽപ്രത്യതായാഃ കാരണമ്| (൫൦) · Śloka ൫൦
ഏകാദശീത്രയോദശ്യോസ്തു നപുംസകം സ്യാത്||൫൦||
View original
एकादशीत्रयोदश्योस्तु नपुंसकं स्यात्||५०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏകാദശീത്രയോദശ്യോര്നപുംസകം ഭവേത്|| ൫൦||
Adhikarana പുത്രീയം വിധാനാദി| (൫൧) · Śloka ൫൧
അഥോപാധ്യായഃ പുത്രീയം വിധാനമാചരേത്|
ശൂദ്രായാസ്തു മന്ത്രവര്ജിതമ്|
യാദൃശം ച പുത്രമാശാസീത തദ്രൂപവര്ണചരിതാഞ്ജനപദാനനുചിന്തയേതി സ്ത്രീ വാച്യാ ച|
തജ്ജനപദാഹാരവിഹാരോപചാരപരിച്ഛദാംശ്ചാനുവിദധീത്||൫൧||
View original
अथोपाध्यायः पुत्रीयं विधानमाचरेत्|
शूद्रायास्तु मन्त्रवर्जितम्|
यादृशं च पुत्रमाशासीत तद्रूपवर्णचरिताञ्जनपदाननुचिन्तयेति स्त्री वाच्या च|
तज्जनपदाहारविहारोपचारपरिच्छदांश्चानुविदधीत्||५१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേതി മങ്ഗലേ| ഉപാധ്യായഃ പുത്രീയവിധാനം വിധിമാചരേത് കുര്വീത| ശൂദ്രായാസ്തു മത്രവര്ജിതം വിധാനമാചരേത്| സ്ത്രീ യാദൃശം പുത്രമാശാസീതാഭിലഷേത്, തദ്രൂപാദിമതോ ജനപദാനനുചിന്തയേതി വാച്യാ ച| സാ ച സ്ത്രീ മജ്ജനപദാഹാരാദീംശ്ചാനുവിദധീത കുര്വീത|| ൫൧||
Adhikarana പുത്രീയവിധ്യനുഷ്ഠാനാത്പരം ദമ്പത്യോശ്ചര്യ്യാ| (൫൨) · Śloka ൫൨
കര്മാന്തേ ച പുമാന് മാസം ബ്രഹ്മചാരീ സര്പിഃക്ഷീരാഭ്യാം ശല്യോദനമഭിപ്രാശ്യ നാത്യാऽऽശിതഃ സുഖീ സ്രഗ്വീ സുമനാഃ പ്രീണീതാങ്ഗഃ ശുക്ലനിവസനോ മൌഹൂര്തികാനുമതേ രാത്രിഭാഗേ കല്യാണാനി ചിന്തയാസ്തദഭികാമഃ സ്വാസ്തീര്ണം ശയനം ദക്ഷിണേന പാദേന പ്രാഗാരോഹേത്|
തദ്വിധൈവ ച പ്രമദാ കര്ശിതാങ്ഗീ തൈലമാഷോത്തരാഹാരാ, പൂര്വം വാമപാദേന പുരുഷസ്യ ദക്ഷിണതഃ ശയ്യാമധിരോഹേത്||൫൨||
View original
कर्मान्ते च पुमान् मासं ब्रह्मचारी सर्पिःक्षीराभ्यां शल्योदनमभिप्राश्य नात्याऽऽशितः सुखी स्रग्वी सुमनाः प्रीणीताङ्गः शुक्लनिवसनो मौहूर्तिकानुमते रात्रिभागे कल्याणानि चिन्तयास्तदभिकामः स्वास्तीर्णं शयनं दक्षिणेन पादेन प्रागारोहेत्|
तद्विधैव च प्रमदा कर्शिताङ्गी तैलमाषोत्तराहारा, पूर्वं वामपादेन पुरुषस्य दक्षिणतः शय्यामधिरोहेत्||५२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കര്മാന്തേ പുത്രീയവിധ്യനുഷ്ഠാനാവസാനേ പുമാന് മാസം ബ്രഹ്മചാരീ ആജ്യക്ഷീരാഭ്യാ ശാല്യന്നം ഭുക്ത്വാ നാത്യാശിത ഇത്യാദികഃ സന് മൌഹൂര്തികാനുമതേ രാത്രഭാഗേ കല്യാണനി ചിന്തയതസ്തസ്യാമഭികാമഃ ദക്ഷിണേന പാദേന സ്ത്രീതഃ പ്രാക് സ്വാസ്തീര്ണം ശയനമാരോഹേത്| പ്രമദാപി തദ്വിധൈവ പുരുഷവിശേഷണവിശിഷ്ടൈവ പൂര്വോക്തയവാന്നഭോജനേന കര്ശിതാങ്ഗീ തൈലമാഷോത്തരാഹാരാ പൂര്വം വാമേന പാദേന തസ്യ പുരുഷസ്യ ദക്ഷിണതഃ ശയ്യാമാരോഹേത്|| ൫൨||
Adhikarana ശയ്യാധിരോഹണേ പ്രയോജ്യമന്ത്രാഃ| (൫൩) · Śloka ൫൩
തത്ര മന്ത്രം പ്രയുഞ്ജീത-- 'ആയുരസി, സര്വതഃ പ്രതിഷ്ഠാസി, ധാതാ ത്വാ ദധാതു, വിധാതാ ത്വാ ദധാതു, ബ്രഹ്മവര്ചസാ ഭവ ഇതി|
ബ്രഹ്മാ ബൃഹസ്പതിര്വിഷ്ണുഃ സോമസൂര്യസ്തഥാऽശ്വിനൌ|
ഭഗോऽഥ മിത്രാവരുണൌ വീരം ദധതു മേ സുതമ്||൫൩||
View original
तत्र मन्त्रं प्रयुञ्जीत-- 'आयुरसि, सर्वतः प्रतिष्ठासि, धाता त्वा दधातु, विधाता त्वा दधातु, ब्रह्मवर्चसा भव इति|
ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुः सोमसूर्यस्तथाऽश्विनौ|
भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं दधतु मे सुतम्||५३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര മന്ത്രമിതി| മന്ത്രാര്ഥ ഊഹ്യഃ|| ൫൩||
Adhikarana സംവേശനപ്രകാരസ്തദുത്തരകൃത്യഞ്ച| (൫൪) · Śloka ൫൪
തതഃ പരസ്പരം സാമഭിരഭിസാന്ത്വ്യ സഹര്ഷമനുകൂലം സംവിശേതാമ്|
പര്യാപ്തേ ചൈനാം ശീതോദകേന സഹസാ പരിഷിഞ്ചേത്||൫൪||
View original
ततः परस्परं सामभिरभिसान्त्व्य सहर्षमनुकूलं संविशेताम्|
पर्याप्ते चैनां शीतोदकेन सहसा परिषिञ्चेत्||५४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത ഇതി| ശയ്യാരോഹണാऽനന്തരം തൌ പരസ്പരം സാമഭിഃ സാന്ത്വയിത്വാ സഹര്ഷമനുകൂലം ച സംവിശേഷതാമ്| പര്യ്യാപ്തേതി| പര്യാപ്തേ വ്യവായേऽവസിതേ സത്യേനാം സ്ത്രിയം സഹസാ ശീതോദകേന പരിഷിഞ്ചേത്|| ൫൪||
Adhikarana മൈഥുനേऽയോഗ്യൌ സ്ത്രീപുരുഷൌ (൫൫) · Śloka ൫൫
തത്രാऽത്യാശിതാ, ക്ഷുധിതാ, പിപാസിതാ, ഭീതാ, വിമനാഃ, ശോകാര്ത്താ, ക്രുദ്ധാऽതിമേദുരാऽന്യകാമാऽവ്യവായകാമാ വാ ന ഗര്ഭം ധത്തേ, വിഗുണം വാ|
തഥാ പുരുഷോऽപി|
ന ചാസൌ അധസ്തിഷ്ഠേത്|
തഥാ ഹി സ്ത്രീചേഷ്ടഃ പുമാഞ്ജായതേ, പുംശ്ചേഷ്ടാ വാ സ്ത്രീ||൫൫||
View original
तत्राऽत्याशिता, क्षुधिता, पिपासिता, भीता, विमनाः, शोकार्त्ता, क्रुद्धाऽतिमेदुराऽन्यकामाऽव्यवायकामा वा न गर्भं धत्ते, विगुणं वा|
तथा पुरुषोऽपि|
न चासौ अधस्तिष्ठेत्|
तथा हि स्त्रीचेष्टः पुमाञ्जायते, पुंश्चेष्टा वा स्त्री||५५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥ സ്ത്രിയാ ഉക്തപ്രകാരവൈപരീത്യേ ദോഷമാഹ-- തത്രേതി| തത്ര വ്യവായേ സ്ത്രീ അത്യാശിതത്വാദിയുക്താ ഗര്ഭം ന ധത്തേ, വിഗുണം വാ ഗര്ഭം ധത്തേ| തഥാ പുരുഷോऽപീത്യനേനാऽത്യാശിതത്വാദികം പുരുഷേണാപി വര്ജനീയമിത്യുക്തമ്| പുംസോ വിശേഷമാഹ-- ന ചേതി| അസൌ പുരുഷോ നാऽധസ്തിഷ്ഠേത്, തത്ര ദോഷമാഹ-- തഥാഹീതി| തഥാ സതി സ്ത്രീചേഷ്ടഃ പുമാഞ്ജായതേ| സ്ത്രീ ച പുംശ്ചേഷ്ടാ ജായതേ|| ൫൫||
Adhikarana ന്യുബ്ജപാര്ശ്വഗതസ്ത്രീസേവനനിഷേധാദി (൫൬) · Śloka ൫൬
ന ച ന്യുബ്ജാം വാ സേവേത|
ന്യുബ്ജായാം വാതോ ബലവാന് സ യോനിം പീഡയതി|
ദക്ഷിണപാര്ശ്വഗതായാഃ ശ്ലേഷ്മാ പീഡിതശ്ച്യുതഃ പിദധാതി ഗര്ഭാശയമ്|
വാമപാര്ശ്വഗതായാസ്തദ്വത് പിത്തം വിദഹതി രക്തശുക്രേ|
തസ്മാദുത്താനം ബീജം ഗൃഹ്ണീയാത്|
തഥാ ഹി യഥാസ്ഥാനമേവ തിഷ്ഠന്തി ദോഷാഃ||൫൬||
View original
न च न्युब्जां वा सेवेत|
न्युब्जायां वातो बलवान् स योनिं पीडयति|
दक्षिणपार्श्वगतायाः श्लेष्मा पीडितश्च्युतः पिदधाति गर्भाशयम्|
वामपार्श्वगतायास्तद्वत् पित्तं विदहति रक्तशुक्रे|
तस्मादुत्तानं बीजं गृह्णीयात्|
तथा हि यथास्थानमेव तिष्ठन्ति दोषाः||५६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്മിംശ്ച കാലേ ന്യുബ്ജാം പാര്ശ്വഗതാം കാ ന സേവേത ഉത്താനാമേവ സേവേതേതി യാവത്| ന്യുബ്ജാ അധോമുഖീ| പുരുഷസ്യാऽധഃസ്ഥിതാവപി ദക്ഷിണപാര്ശ്വഗായാ ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്യ ശ്ലേഷ്മാശ്രയത്വം പിത്തസ്യ വാമപാര്ശ്വാശ്രയത്വാച്ഛ്ലേഷ്മാ പീഡിതഃ സ്വസ്ഥാനാച്ച്യുതഃ പിത്തേന സഹ ഗര്ഭാശയം വിദധതി, തഥൈവ വാമപാര്ശ്വഗതായാസ്തദ്വത്പിത്തം വിദഹതി|| ൫൬||
Adhikarana പുംസവനകാലഃ മതാന്തരാണി ച (൫൭) · Śloka ൫൭
ലബ്ധഗര്ഭാം ചൈനാം വിദിത്വാ, പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാദ്ഗര്ഭസ്യ പുഷ്യേ പുംസവനാനി പ്രയുഞ്ജീത|
ദ്വാദശരാത്രമിത്യന്യേ|
തത്രാപി യുഗ്മദിനേഷ്വിതി കേചിത്|
പ്രത്യഹമിത്യപരേ||൫൭||
View original
लब्धगर्भां चैनां विदित्वा, प्राग्व्यक्तीभावाद्गर्भस्य पुष्ये पुंसवनानि प्रयुञ्जीत|
द्वादशरात्रमित्यन्ये|
तत्रापि युग्मदिनेष्विति केचित्|
प्रत्यहमित्यपरे||५७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥ യത്യോക്തേന ലക്ഷണേന ലബ്ധഗര്ഭാം വിദിത്വാ കുക്ഷിഗൌരവാദിലക്ഷണാദ്ഗര്ഭവ്യക്തീഭാവാത്| പൂര്വസ്മിന്നേവ ദിനേ പുഷ്യനക്ഷത്രവതി പുത്രാര്ഥിന്യാം ഭിഷക് പുംസവനാനി യോഗാനി പ്രയുഞ്ജീത വക്ഷ്യമണാനി യൈഃ പുമാംസം സൂയേത| പ്രഥമേऽഹ്നി കേചിത് പുംസവനമിച്ഛന്തി| തത്രാപ്യയുഗ്മദിനം വിഭാഗയുഗ്മേഷു ദിനേഷ്വിതി കേചിത് പ്രവദന്തി| കേചിത്തന്ത്രകാരാഃ പ്രത്യഹം പുംസവനമിച്ഛന്തി| ഗര്ഭലക്ഷണാത് പൂര്വം പ്രതിദിനമേവേതി കേചിത്| കേചിത്തു ദ്വാദശരാത്രസ്യൈവ യുഗ്മദിനേഷ്വിതി വിശേഷം നിക്ഷിപന്തി| യുഗ്മദിനാനി ദ്വിതീയചതുര്ഥാദീനി|| ൫൭||
Adhikarana പുംസവനവിധിഃ (൫൮) · Śloka ൫൮
തദ്യഥാ-- ലക്ഷ്മണാ-വടശ്രൃങ്ഗ-സഹദേവാ-വിശ്വ-ദേവാനാമ-ന്യതമാം ക്ഷീരേऽഭിഷുത്യ ത്രീശ്ചതുരോ വാ ബിന്ദൂന് ദക്ഷിണേ നാസാപുടേ സ്വയമാസിഞ്ചേത് പിചുനാ|
വാമേ തു ദുഹിതൃകാമാ|
ന ചൈതാന് നിഷ്ഠീവേത്|
തഥാ പുഷ്യോദ്ധൃതായാഃ ശ്വേതബൃഹത്യാ മൂലകല്കാദ്രസം നാവയേത്|
തദ്വച്ചോത്പലപത്രം കുമുദപത്രം ലക്ഷ്മണാമൂലം വടശൃങ്ഗാണി ചാഷ്ടൌ ച നാവയേത്|
ശുക്ല-മാല്യാമ്ബരധരാ ച നാരീ പുഷ്യോദ്ധൃതായാ ലക്ഷ്മണായാ മൂലകല്കമുദുമ്ബരമാത്രം പയസാ പിബേത് പുത്രസ്യോത്പാദനായ സ്ഥിതയേ ച|
തദ്വദ്ഗൌരദണ്ഡമപാമാര്ഗം ജീവകര്ഷഭകൌ ശങ്ഖപുഷ്പീമധ്യദണ്ഡാം സഹചരം നഗ്നജിതമഗ്നിജിഹ്വാമഷ്ടൌ വാ വടശ്രൃങ്ഗാനി|
ശാലിപിഷ്ടസ്യ ച പച്യമാനസ്യോഷ്മാണമാഘ്രായ തദ്രസം ദേഹല്യാം സ്ഥിതാ പൂര്വവന്നാവയേത്|
യച്ചാന്യദപി ബ്രാഹ്മണാ വൃദ്ധസ്ത്രിയോ വാ ബ്രൂയുസ്തച്ച കുര്യാത്||൫൮||
View original
तद्यथा-- लक्ष्मणा-वटश्रृङ्ग-सहदेवा-विश्व-देवानाम-न्यतमां क्षीरेऽभिषुत्य त्रीश्चतुरो वा बिन्दून् दक्षिणे नासापुटे स्वयमासिञ्चेत् पिचुना|
वामे तु दुहितृकामा|
न चैतान् निष्ठीवेत्|
तथा पुष्योद्धृतायाः श्वेतबृहत्या मूलकल्काद्रसं नावयेत्|
तद्वच्चोत्पलपत्रं कुमुदपत्रं लक्ष्मणामूलं वटशृङ्गाणि चाष्टौ च नावयेत्|
शुक्ल-माल्याम्बरधरा च नारी पुष्योद्धृताया लक्ष्मणाया मूलकल्कमुदुम्बरमात्रं पयसा पिबेत् पुत्रस्योत्पादनाय स्थितये च|
तद्वद्गौरदण्डमपामार्गं जीवकर्षभकौ शङ्खपुष्पीमध्यदण्डां सहचरं नग्नजितमग्निजिह्वामष्टौ वा वटश्रृङ्गानि|
शालिपिष्टस्य च पच्यमानस्योष्माणमाघ्राय तद्रसं देहल्यां स्थिता पूर्ववन्नावयेत्|
यच्चान्यदपि ब्राह्मणा वृद्धस्त्रियो वा ब्रूयुस्तच्च कुर्यात्||५८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തദ്യഥേതി പുംസവനപ്രദര്ശനപരമ്| ലക്ഷ്മണാദീനാമന്യതമം യഥാലാഭം ക്ഷീരേണാഭിഷുത്യ വസ്ത്രാന്തര്ഗതം ഗര്ഭവൃദ്ധ്യര്ഥം ച ജപന് പവിത്രാന് മന്ത്രാന് വാമഹസ്തേന ദക്ഷിണനാസാപുടേ സിഞ്ചേത് അനേനൈവ വിധിനാ ദുഹിതൃകാമാ വാമേ നാസാപുടേ സിഞ്ചേത| താംശ്ച ബിന്ദൂന് ന നിഷ്ഠീവേത്| മുഖേന നോദ്ഗിരേദേവേത്യര്ഥഃ| ദുഹിതൃകാമേതി പ്രാസങ്ഗികമ്| തഥൈവ വാമദക്ഷിണഭേദേന പരിഷേചനാത് പുംസ്ത്രിയൌ ഭവതഃ| വാമേ ദുഹിതാ ദക്ഷിണേ പുമാന്| ഏവം പുഷ്യോദ്ധൃതായാഃ ശ്വേതബൃഹത്യാഃ കല്കാന് സുശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടാദയോ രസസ്യ നാവയേത്| തദ്വദേവ വാമദക്ഷിണഭേദേന രസവിധാനേനോത്പലപത്രാദീനാമന്യതമം നാവയേത്| തഥൈവാഷ്ടൌ വടശ്രൃങ്ഗാനി| ശ്രൃങ്ഗം പ്രഥമോദ്ഭിന്നം പത്രാങ്കുരമ്| ശുക്ലമാല്യാദികാ നാരീ പുഷ്യോദ്ധൃതായാ ലക്ഷ്മണായാ മൂലകല്കമുദുമ്ബരഫലമാത്രം പയസാ പിബേത് പുത്രസ്യോത്പാദനായ സ്ഥിതയേ ച| നാസയാ വാ ഗര്ഭിണ്യാ മുഖേന വാ പീതമിതി| കേചിത് തത്കാലമപി പീതോ വ്യക്തസ്യാപി പുത്രസ്യ പരിസ്ഥാപനം രക്ഷാഭിധാനാം സ്ഥിതിം കരോതി| ഉദുമ്ബരം നാമ ഫലവിശേഷഃ| ക്ഷീരം ച പാനായാലോഡനോപയോഗി| സര്വാപി തദ്വല്ലക്ഷ്മണാ വിധാനേന ഗൌരദണ്ഡാദീന്യപി പിബേത്| സംഖ്യായാമനിയമഃ| തേന യഥാസമ്ഭവമ് ഏകം, ദ്വേ, ത്രീണി| ശാലിപിഷ്ടസ്യ വാ പിണ്ഡീകൃതസ്യാഗ്നിനാ പച്യമാനസ്യോഷ്മാണമാഘ്രായ തത ഏവ പീഡിതം സാ യോഷിത് ദ്വാരദേഹല്യം ദ്വാരശാഖാധാരേ സ്ഥിതാ ദക്ഷിണേ നാസാപുടേ സ്വയം സിഞ്ചേദിതി പുംസവനാനി| തഥാന്യദപി യത്കിഞ്ചിദ് വൃദ്ധസ്ത്രിയോ ബ്രാഹ്മണാശ്ച ബ്രൂയുസ്തത് സര്വം യോഷിത് കുര്യാത്| വൃദ്ധസ്ത്രീഗ്രഹണം ഗര്ഭിണ്യാം ഹേയോപാദേയതത്ഫലാനാമനുഭവാഭ്യാസേന പരിജ്ഞാനവിശേഷപ്രദര്ശനാര്ഥം, ന തു സാമാന്യേന വൃദ്ധസ്ത്രീവചനസ്യാനുഷ്ഠേയത്വമ്| തഥൈവ ബ്രാഹ്മണവചനം ശ്രൌതസ്മാര്ത്തവിധാനോപലക്ഷണാര്ഥമ്|| ൫൮||
Adhikarana ഗര്ഭസ്ഥാപനാനി (൫൯) · Śloka ൭
തതഃ പ്രജാസ്ഥാപനാഖ്യാ ദശൌഷധീഃ ശിരസാ ദക്ഷിണേന ച പാണിനാ ധാരയേത്|
ഏതാഭിശ്ച സിദ്ധം പയോ ഘൃതം വാ പിബേത്|
ഏതാഭിരേവ പുഷ്യേ-പുഷ്യേ സ്നായാത്|
സദാ ച സമാലഭേത|
തഥാ സര്വാസാം ജീവനീയാനാമൌഷധീനാം സദോപയോഗസ്തൈര്വിധാനൈഃ|
ഇതി ഗര്ഭസ്ഥാപനാനി|
സൌമ്യാകൃതിവചനോപചാരചേഷ്ടാശ്ച പ്രിയഹിതാനുവര്തിനഃ പരിചാരകാസ്തഥാ ഭര്തേതി||൭||
View original
ततः प्रजास्थापनाख्या दशौषधीः शिरसा दक्षिणेन च पाणिना धारयेत्|
एताभिश्च सिद्धं पयो घृतं वा पिबेत्|
एताभिरेव पुष्ये-पुष्ये स्नायात्|
सदा च समालभेत|
तथा सर्वासां जीवनीयानामौषधीनां सदोपयोगस्तैर्विधानैः|
इति गर्भस्थापनानि|
सौम्याकृतिवचनोपचारचेष्टाश्च प्रियहितानुवर्तिनः परिचारकास्तथा भर्तेति||७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതോऽനന്തരമൈന്ദ്രീബ്രാഹ്മീത്യാദിനാ ദശൌഷധീഃ പ്രജാസ്ഥാപനാഖ്യാ ഗര്ഭിണീ ശിരസാ ധാരയേത് തഥാ ദക്ഷിണേന ച പാണിനാ| തഥാതാഭിഃ പ്രജാസ്ഥാപനാഖ്യാഭിര്യഥാസ്വവിധാനേന സിദ്ധം പയോ ഘൃതം വാ പിബേത്| സുബോധമ്| തൈസ്തൈര്വിധാനൈര്വിധാരണസ്നാനാദിഭിരിതി| ഗര്ഭസ്ഥാപനാനിയൈര്ഗര്ഭോ ന സ്രവതി| തഥാ സൌമ്യാകൃത്യാദിയുക്താഃ പരിചാരകാ ഭര്താ ച ഗര്ഭസ്ഥാപനമ്| സൌമ്യാ ആകൃത്യാദയശ്ചേഷ്ടാന്താ യേഷാന്തേ തഥോക്താഃ പ്രിയാശ്ച തേ| തേ ക്രിയാശ്ചേഷ്ടാസ്തഥാ ഹിതാശ്ചാനുവര്തിനശ്ച തേ തഥോക്താഃ|| ൫൯||
Adhikarana പുനരുപഗമനനിഷേധകാലഃ (൬൦) · Śloka ൬൦
പുനശ്ചൈനാം മാസാദുപേയാത്||൬൦||
View original
पुनश्चैनां मासादुपेयात्||६०||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏനാം ച ലബ്ധഗര്ഭാം മാസാദുപേയാദ് ഭര്തേതി സമ്ബധ്യതേ| നേദം മാസാദുപഗമനവിധാനപാരമുച്യേത| കിം തര്ഹി ? മാസമത്യന്തപ്രതിഷേധപരമ്|
Adhikarana ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷഹേതവഃ (൬൧) · Śloka ൬൧
തത്ര ശുക്രേ ശുക്ലേ ഘൃതമണ്ഡാഭേ വാ ഗര്ഭസ്യ ഗൌരത്വമ്|
തൈലാഭേ കൃഷ്ണത്വമ്|
മധ്വാഭേ ശ്യാമത്വമ്|
തഥാ ക്ഷീരാദിമധുരാണാമുപയോഗാത് മാതുരുദകവിഹാരാച്ച ഗൌരതാ|
തിലാന്നവിദാഹിനാം കൃഷ്ണതാ|
വ്യാമിശ്രാണാം ശ്യാമതാ|
ദേശകുലാനുവൃത്തിതശ്ച വര്ണഭേദഃ|
തഥാ തേജോധാതോരുദകാऽऽകാശധാതുസമ്പര്കാദ്ഗൌരതാ, ഭൂവായുസമ്പര്കാത് കൃഷ്ണതാ, സര്വധാതുസാമ്യേ ശ്യാമതാ||൬൧||
View original
तत्र शुक्रे शुक्ले घृतमण्डाभे वा गर्भस्य गौरत्वम्|
तैलाभे कृष्णत्वम्|
मध्वाभे श्यामत्वम्|
तथा क्षीरादिमधुराणामुपयोगात् मातुरुदकविहाराच्च गौरता|
तिलान्नविदाहिनां कृष्णता|
व्यामिश्राणां श्यामता|
देशकुलानुवृत्तितश्च वर्णभेदः|
तथा तेजोधातोरुदकाऽऽकाशधातुसम्पर्काद्गौरता, भूवायुसम्पर्कात् कृष्णता, सर्वधातुसाम्ये श्यामता||६१||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനന്തരം ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷഹേതുപ്രദര്ശനം കരോതി-- തത്ര ശുക്രേത്യാദി| ശുക്രം വിശിനഷ്ടി-- പുരുഷാഹാരാദിഹേതുനാ ശുക്രസ്യാനേകശോ ദൃഷ്ടേന വര്ണേന ഭവിഷ്യതസ്തദ്ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷനിയമ ഉച്യതേ| ഏതേന വര്ണവിശേഷസ്യ പിതുരായത്തത്ത്വം ദര്ശിതമ്| മാതാऽപ്യന്തര്വത്നീ സതീ യദാ സൌമ്യാന്യാസേവതേ തദാ ഗര്ഭസ്യ ഗൌരതാ| ഉദകവിഹാരഃ ജലക്രീഡാ| ആഗ്നേയൈസ്തിലാദിഭിഃ കൃഷ്ണതാ| വിദാഹിനഃ സര്വേ ദ്രവ്യതോ ഗുണതഃ കര്മതശ്ച| തേനോഷരദേശാധിവാസോऽപി ഗൃഹീതഃ| മിശ്രാണാം സേവനാത് ശ്യാവത്വമ്| ഏവം സ്ഥിതിദേശകുലാനുവൃത്ത്യാപി വര്ണഭേദോ ഭവതി| യഥാ-- ഔത്തരാപഥികാനാം ഗൌരതാ, ദാക്ഷിണാത്യാനാമാന്ധ്രദ്രവിഡപാഡ്യാദീനാം കൃഷ്ണതാ| മധ്യദേശേ ശ്യാവത്ത്വമിത്യേവമാദി| തഥാ കുലേऽപി ജാത്യാ ശില്പ്യാദിഭേദഭിന്നേ ക്വചിദ്ഗൌരത്വം, ക്വചിത്കൃഷ്ണത്വം, ക്വചിച്ഛ്യാവത്വം ചേതി| ന കേവലമേതദേവ വര്ണവിശേഷകാരണം യാവദ്ഗര്ഭാരമ്ഭകഗൃഹാ ഭൂതാധിക്യമപി| ഏതദ്ദര്ശയതി-- തഥേത്യാദി| തേജോദധാനോര്വര്ണവിശേഷകര്ത്തൃത്വേ സതി പ്രാധാന്യാദ് വര്ണസംഗ്രഹേഷ്വാധിക്യേനൈവാന്വയിത്വമ്| തേഷാം ചാഹാരവിഹാരദേശകുലാദിഭൂതാധിക്യാനാം പരസ്പരനാനാവിധഭേദഭിന്നാനാം മിശ്രീഭാവേന വര്ണാനാം മാനമ്| ഇതി ഗര്ഭസ്യ വര്ണവിശേഷതാകരാ ഭാവാ ഉക്താഃ|| ൬൧||
Adhikarana ഗര്ഭസ്യ സത്ത്വവിശേഷകരാണി (൬൨) · Śloka ൬൨
സത്ത്വവിശേഷകരാണി പുനര്മാതാപിതൃസത്ത്വാദയോऽന്തര്വത്ന്യാഃ ശ്രുതയശ്ചാഭീക്ഷ്ണം സ്വോപചിതം ച കര്മ ഭവതി|
പൂര്വാഭ്യാസശ്ചേതി||൬൨||
View original
सत्त्वविशेषकराणि पुनर्मातापितृसत्त्वादयोऽन्तर्वत्न्याः श्रुतयश्चाभीक्ष्णं स्वोपचितं च कर्म भवति|
पूर्वाभ्यासश्चेति||६२||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സത്ത്വവിഷേഷാണാം കാരണത്വമുച്യതേ-- മാതേത്യാദി| ഗര്ഭസ്യ ഹ്യേതദേവ പ്രധാനം യത്സത്ത്വം ചിത്തമ്| സത്ത്വശബ്ദേന ശുദ്ധം മന ഉച്യതേ| യച്ച പരമാത്മനശ്ചേതനസ്വരൂപസ്യാപി മനസാ സംയുക്തസ്യ ചേതനാദിഭിര്വ്യക്തം ചൈതന്യം തന്മനസ ഉപചാരാദുച്യതേ| തസ്യ ച മനസോ രജസ്തമോഭ്യാമശുദ്ധിഃ| താഭ്യാമേവാസംഖ്യഭേദേന പരസ്പരനാനാസംയോഗവിശേഷേണ തസ്യ സത്ത്വസ്യ വിശേഷാ ഉത്പദ്യന്തേ| ഗര്ഭസ്യ തു സത്ത്വവിശേഷപ്രാപ്തൌ കിം കാരണമിത്യുച്യതേ __ മാതാപിതൃസത്ത്വാദയ ഇതി| ആദിഗ്രഹണേന മാതാപിതൃസമ്ബന്ധിനാം ശീലകുലാചാരശൌചാദീനാം ഗ്രഹണമ്| അന്തര്വത്ന്യാഃ ഗര്ഭിണ്യാഃ| അഭീക്ഷ്ണം പുനഃ പുനര്വിഹിതാഃ ശ്രുതയോ ഗര്ഭസ്യ സത്ത്വവിശേഷകരാ| തേന സുസത്ത്വാദീനാം വൃദ്ധാദീനാം സമ്ബന്ധിന്യഃ ശ്രുതയോ ഗര്ഭിണ്യാഃ| അഭീക്ഷ്ണം ശ്രുതാഃ സുസത്ത്വമേവ ഗര്ഭം ജനയന്തി| അന്യേഷാം ദുസ്സത്ത്വമ്| ഗര്ഭേണ ചാന്യസ്മിഞ്ജന്മനി യദുപചിതം കര്മ,ധര്മാധര്മലക്ഷണം തദ്വശാദപി സത്ത്വവിശേഷഃ സമ്പദ്യതേ| തഥാ അന്യജന്മസഹസ്രാഭ്യസ്തവാസനാവശാദപി സത്ത്വവിശേഷോ ഭവതി| കേഷാ- ഞ്ചിത് സത്ത്വകരാണാം പരസ്പരസംയോഗവിശേഷേണ ഗര്ഭസ്യ സത്ത്വവിശേഷാണാമാനന്ത്യമ്|| ൬൨||
Adhikarana അധ്യായോപസംഹാരഃ (൬൩) · Śloka ൬൩
ഭവന്തി ചാത്ര||൬൩||
View original
भवन्ति चात्र||६३||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭവന്തി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ സഹേതുരധ്യായോപസംഹാരശ്ലോകസമുച്ചയപ്രദര്ശനായ|
Adhikarana ആര്ത്തവസ്യ ബഹ്വല്പകാലസ്ഥിതൌ ഹേതുഃ (൬൪) · Śloka ൬൪
ഘൃതക്ഷീരാദിനിത്യാസു മുദിതാസു കഫാത്മസു|
ആര്ത്തവം തിഷ്ഠതി ചിരം വിപരീതാസ്വതോऽന്യഥാ||൬൪||
View original
घृतक्षीरादिनित्यासु मुदितासु कफात्मसु|
आर्त्तवं तिष्ठति चिरं विपरीतास्वतोऽन्यथा||६४||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഘൃതാദിസൌമ്യമാഹാരം യാ നിത്യം സേവന്തേ, യാശ്ച നിത്യം മുദിതാ ഹര്ഷപരാഃ, യാശ്ച ശ്ലേഷ്മപ്രകൃതയസ്താസാമാര്ത്തവം ഗര്ഭയോഗ്യം ശോണിതമൃതൌ ബഹുകാലം ഭവതി| ന തു ക്ഷീയതേ| നാപി വികൃതിമായാതീത്യര്ഥഃ| യഥോക്തലക്ഷണവിപരീതാസു വിപരീതം ചിരം ന തിഷ്ഠതീത്യര്ഥഃ|| ൬൪||
Adhikarana ശുദ്ധേ ഗര്ഭാശയേ ബീജനിപാതാദേവ ഗര്ഭഗ്രഹണമ് (൬൫) · Śloka ൬൫
നിപാതാദേവ ഗൃഹ്ണാതി രാഗം വാസോ യഥാऽമലമ്|
ധ്രുവം ഗര്ഭം തഥാ ബീജം ക്ഷേത്രം ബീജമുപസ്കൃതമ്||൬൫||
View original
निपातादेव गृह्णाति रागं वासो यथाऽमलम्|
ध्रुवं गर्भं तथा बीजं क्षेत्रं बीजमुपस्कृतम्||६५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുദ്ധശുക്രാര്ത്തവമിത്യാദേര്നിപാതാദേവേത്യാദിനാ ഹേതുമുപസംഹരതി-- നിപാതാദിതി| അമലം നിര്മലം, വാസോ നിപാതമാത്രാദേവ യഥാ ധ്രുവമവശ്യം രാഗം ഗൃഹ്ണാതി, തഥൈവോപസ്കൃതം ശുദ്ധ്യാദിസംസ്കാരകരണേനോത്പാദിതയോഗ്യത്വം സ്ത്രീശരീരാഖ്യം ക്ഷേത്രം ധ്രുവമവശ്യം ഗര്ഭം ഗൃഹ്ണാതി തഥൈവ ബീജമനന്തരോക്തേനാऽऽഹാരാദിനാ ധ്രുവമുപനിപാതാദേവ ഗര്ഭം ഗൃഹ്ണാതി|| ൬൫||
Adhikarana ഗര്ഭലിങ്ഗാബ്ദിവ്യക്തേഃ പൂര്വമേവ പുംസവനസ്യ അനുഷ്ഠേയത്വമ് (൬൬) · Śloka ൬൬
അവിരുദ്ധേ ധ്രുവം ദൈവ കാലേ യുക്തസ്യ കര്മണഃ|
സിദ്ധിഃ പുംസവനാദ്യസ്മാത്പൂര്വം വ്യക്തേഃ പ്രയോജയേത്||൬൬||
View original
अविरुद्धे ध्रुवं दैव काले युक्तस्य कर्मणः|
सिद्धिः पुंसवनाद्यस्मात्पूर्वं व्यक्तेः प्रयोजयेत्||६६||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പ്രാഗ്വ്യക്തീഭാവാദ്ഗര്ഭസ്യേത്യത്ര സഹേതുകമുപസംഹരതി-- അവിരുദ്ധ ഇത്യാദി| അസ്മാദ്ധേതോര്വ്യക്തേഃ പൂര്വം പുംസവനാനി പ്രയോജയേത്| യതഃ ഫലാവാപ്തിര്യോഗ്യേ കാലേ പ്രയുക്തസ്യ കര്മണഃ ക്രിയായാഃ സിദ്ധര്ധ്രുവമവശ്യമ്ഭാവിനീ ദൃഷ്ടാ| അന്യലിങ്ഗാഭിമുഖസ്യ ബീജസ്യ തതോ നിര്വൃത്തിം കൃത്വാ യഥാഭിമതലിങ്ഗയോജനം ദ്രവ്യപ്രഭാവാത് ക്രിയതേ| തച്ച നിഷ്പന്നേ കാര്യ്യേ നിഷ്പ്രയോജനമ്| ന ഹി വിശിഷ്ടവര്ണകാര്പാസാര്ഥീ നിഷ്പന്നേ ഫലേ രാഗമുപദധാതി| ക്വചിത് കാലേऽപി യുക്തസ്യ കര്മണഃ സിദ്ധിര്ന ദൃഷ്ടേതി| ചോദ്യപരിഹാരായാവിരുദ്ധ ഇതി വിശേഷണമ്| വിരുദ്ധേ ഹി ദൈവേ ബലവതി പൂര്വജന്മനി കൃതേ കര്മണി കാലേऽപി യുക്തേ പൌരുഷസ്യ ന സിദ്ധിരിത്യര്ഥഃ|
Adhikarana പുംസവനാദിവിധിനാ ജാതാനാം പുത്രാണാം സദ്ഗുണത്വമ് (൬൭) · Śloka ൬൭
ജാതാശ്ചൈവം രൂപവന്തോ മഹാസത്ത്വാശ്ചിരായുഷഃ|
ഋണാന്മോചയിതാരഃ സ്യുഃ സുപുത്രാഃ പുത്രിണാം മതാഃ||൬൭||
View original
जाताश्चैवं रूपवन्तो महासत्त्वाश्चिरायुषः|
ऋणान्मोचयितारः स्युः सुपुत्राः पुत्रिणां मताः||६७||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏവംവിധേന സംസ്കാരേണ സുപുത്രഃ സമ്പദ്യത ഇത്യത്ര ജാതാ ഇത്യാദിനാ പ്രയോജനകഥനമ്| ഏവംവിധിനാ ജാതാഃ സത്പുത്രാഃ കാമം പൂജിതാഃ രൂപാദിമന്തഃ പുത്രിണാം ഋണാന്മോചയിതാരഃ സ്യുരിതി| പുത്രോ ഹി ദേവര്ഷിപിതൃണാമൃണവാന് ഭവതീതി വേദദര്ശനമ്|| ൬൭||
Adhikarana ദേവതാദിരതാനാം മഹാഗുണപുത്രോത്പത്തിഃ (൬൮) · Śloka ൬൮
ദേവതാചാരശൌചാദിരതാ സൂതേ മഹാഗുണമ്|
ധാവത്യേവം ചാചരിതം പ്രാഗ്ജന്മാഭ്യാസയോഗതഃ||൬൮||
View original
देवताचारशौचादिरता सूते महागुणम्|
धावत्येवं चाचरितं प्राग्जन्माभ्यासयोगतः||६८||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തഥാ ദേവതാദിരതാ മഹാഗുണമുദാരഗുണം പുത്രം സൂതേ| ഏനം ച തഥാവിധമാതൃസമ്ഭൂതം തഥാ സ്വകര്മവശാത് പൂര്വാऽനേകജന്മാഭ്യാസയോഗേന തഥാവിധമേവാചരിതം ധാവത്യാऽऽശ്വായാതി||൬൮||
Adhikarana സ്ത്രീശുക്രസ്യ ഗര്ഭം പ്രത്യകിഞ്ചിത്കരത്വമ് (൬൯-൫) · Śloka ൫
യോഷിതോऽപി സ്രവത്യേവ ശുക്രം പുംസഃ സമാഗമേ|
ഗര്ഭസ്യ തത്ര കിഞ്ചിത്തും കരോതീതി ന ചിന്ത്യതേ||൬൯||
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേऽങ്ഗ- വിഭാഗോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൫||
View original
योषितोऽपि स्रवत्येव शुक्रं पुंसः समागमे|
गर्भस्य तत्र किञ्चित्तुं करोतीति न चिन्त्यते||६९||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थानेऽङ्ग- विभागो नाम प्रथमोऽध्यायः||५||
Hide commentary
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ പുത്രകാമീയോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ യോഷിത ഇത്യാദിഭ്രാന്തിനിരാസായോച്യതേ -- യോഷിതോऽപി വിശിഷ്ടേ പുംസഃ സമാഗമേ ശുക്രം സ്രവത്യേവ| ന കേവലം യോഷിതഃ സമാഗമേഷു പുംസഃ സ്രവതീത്യപിശബ്ദസ്യാര്ഥഃ| തേന സ്ത്രീപുരുഷയോര്ഭാവലാഭേ സര്വസമത്വമ്| തഥാ ച സമലിങ്ഗയോഃ സമകാലയോശ്ചാനവതരങ്ഗമേന ഗ്ലാന്യാദയഃ സമാദൃഷ്ടാ ഏവേതി| തച്ച യോഷിതഃ സ്രുതമപി ഗര്ഭസ്യ ന കിഞ്ചിദ്യതഃ കരോതി നോകാരായ ഭവത്യതോ ന വിചിന്ത്യതേ| ന ഹി സ്ത്രീശരീരച്യുതസ്യ ബഹിഃ പ്രവൃത്തസ്യ പുനഃ ക്ഷേത്രലാഭ ഇതി|| ൬൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യാം ശശിലേഖായാം ശാരീരസ്ഥാ പ്രഥമോऽധ്യായഃ