Adhikarana ಅಥ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ | ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ (೧) · Śloka ೧
ಅಥಾತೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो राजयक्ष्मादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಧಾತುಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾನ್ಮಹಾ-ರೋಗತ್ವಾದ್ವಿನಾಶವಹತ್ವಾಚ್ಚ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನನ್ತರಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮನಿರ್ಣಯಾಯಾಽಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|| ೧||
Adhikarana ರಾಜಕ್ಷ್ಮಸಾಮಾನ್ಯಸ್ವರೂಪಂ ತತ್ಪರ್ಯಾಯಾಶ್ಚ (೨) · Śloka ೨
ಅನೇಕರೋಗಾನುಗತೋ ಬಹುರೋಗಪುರೋಗಮಃ| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ಕ್ಷಯಃ ಶೋಷೋ ರೋಗರಾಡಿತಿ ಚ ಸ್ಮೃತಃ||೨||
अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः| राजयक्ष्मा क्षयः शोषो रोगराडिति च स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ರಾಜವದನೇಕರೋಗೇಣಾನುಗತೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಿಶ್ಚೈವ ಕೃತಸಂಶ್ರಯೇ ಬಹೂಪದ್ರವಜನ್ಮ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಬಹವೋ ರೋಗಾಃ ಪುರೋಗಮನಶೀಲಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಅನೇನೈತದುಕ್ತಮ್-ಉತ್ಪಿತ್ಸೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಪೀನಸಶ್ವಾಸಾದಿಬಹುರೋಗಜನ್ಮ ಭವತಿ ಇತಿ| ಏತೇಷಾಞ್ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಸ್ವಪರಿವಾರಸಂಯುತಾನಾಮಪ್ಯೇತದಙ್ಗತ್ವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪರ್ಯ್ಯಾರ್ಯಾಃ|| ೨||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿಶಬ್ದಾನಾಂ ನಿರ್ವಚನಮ್ (೩) · Śloka ೩
ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಚ ರಾಜ್ಞೋಽಭೂದಯಂ ಪುರಾ| ಯಚ್ಚ ರಾಜಾ ಚ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ತತೋ ಮತಃ| ದೇಹೌಷಧಕ್ಷಯಕೃತೇಃ ಕ್ಷಯಸ್ತತ್ಸಮ್ಭಾವಾಚ್ಚ ಸಃ| ರಸಾದಿಶೋಷಣಾಚ್ಛೋಷೋ ರೋಗರಾಟ್ ತೇಷು ರಾಜನಾತ್||೩||
नक्षत्राणां द्विजानां च राज्ञोऽभूदयं पुरा| यच्च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः| देहौषधक्षयकृतेः क्षयस्तत्सम्भावाच्च सः| रसादिशोषणाच्छोषो रोगराट् तेषु राजनात्||३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೇಚ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ನಿರುಚ್ಯನ್ತೇಽರ್ಥಾವಬೋಧನಾಯ ತೇನ ರಾಯಕ್ಷ್ಮೇತಿ ತತ್ಪುರುಷಃ ಕರ್ಮಧಾರಯೋ ವಾ| ದೇಹೌಷಧಕ್ಷಯಫಲಹೇತುತ್ವಾದ್ವಾ ಧಾತುಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವಾದಕ್ಷಯಃ| ಧಾತುಶೋಷಣಾಚ್ಛೋಷಃ| ತೇಷು ರೋಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ರಾಜನಾದ್ ರೋಗರಾಟ್|| ೩||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮನಿದಾನಮ್ (೪) · Śloka ೪
ಸಾಹಸಂ ವೇಗಸಂರೋಧಃ ಶುಕ್ರೋಜಃ ಸ್ನೇಹಸಂಕ್ಷಯಃ| ಅನ್ನಪಾನವಿಧಿತ್ಯಾಗಶ್ಚತ್ವಾರಸ್ತಸ್ಯ ಹೇತವಃ||೪||
साहसं वेगसंरोधः शुक्रोजः स्नेहसंक्षयः| अन्नपानविधित्यागश्चत्वारस्तस्य हेतवः||४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಸ್ಯ ರಾಜಕ್ಷ್ಮಣಃ ಸಾಹಸಾದಯಶ್ಚತ್ವಾರೋಽತಿಸೇವಿತಾ ಹೇತವಃ ( ನಿದಾನಮ್ )| ಸಾಹಸಮವಿಚಾರ್ಯ್ಯಾತ್ಮಶಕ್ತಿಸೇವಿತಮತಿಮಾತ್ರಂ ಯುದ್ಧಾದಿ ವೇಗಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಧಾರಣಮ್| ಶುಕ್ರಾದಿಕ್ಷಯಃ ಸ್ವಸ್ವಹೇತುಭ್ಯಃ|| ೪||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೫) · Śloka ೫
ತೈರುದೀರ್ಣೋಽನಿಲಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಂ ಚೋದೀರ್ಯ್ಯ ಸರ್ವತಃ| ಶರೀರಸನ್ಧೀನಾವಿಶ್ಯ ತಾನ್ ಸಿರಾಶ್ಚ ಪ್ರಪೀಡಯನ್| ಮುಖಾನಿ ಸ್ತ್ರೋತಸಾಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ತಥೈವಾತಿವಿವೃತ್ಯಾ ವಾ| ಸರ್ಪನ್ನೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಜನಯೇದ್ ಗದಾನ್||೫||
तैरुदीर्णोऽनिलः पित्तं कफ़ं चोदीर्य्य सर्वतः| शरीरसन्धीनाविश्य तान् सिराश्च प्रपीडयन्| मुखानि स्त्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविवृत्या वा| सर्पन्नूर्ध्वमधस्तिर्य्यग्यथास्वं जनयेद् गदान्||५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೈಃ ಸಾಹಸಾದಿಭಿರನಿಲಃ ಉದೀರ್ಣಃ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಂ ಚೋದೀರ್ಯ್ಯತ್ಯೇವಮಾದೇರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಗದಾನ್ ಪೀನಸಾದೀನ್ ಜನಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಾನಿತಿ ಶರೀರಸನ್ಧೀನ್| ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿವಶಾತ್ ಸ್ತ್ರೋತೋಮುಖಾನಿ ರುದ್ಧ್ವಾಽತಿವಿವೃತ್ಯ ವಾ ಊರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಚ ಸರ್ಪನ್ ಪ್ರಸರನ್|| ೫||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಪೂರ್ವರೂಪಮ್ (೬) · Śloka ೬
ರೂಪಂ ಭವಿಷ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋ ಭೃಶಂ ಕ್ಷವಃ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯ್ಯಂ ಸದನಂ ವಹ್ನಿದೇಹಯೋಃ| ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮತ್ರಾನ್ನಪಾನಾದೌ ಶುಚಾವಪ್ಯಶುಚೀಕ್ಷಣಮ್| ಮಕ್ಷಿಕಾತೃಣಕೇಶಾದಿಪತಃ ಪ್ರಾಯೋಽನ್ನಪಾನಯೋಃ| ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಛರ್ದಿರರುಚಿರಶ್ನತೋಽಪಿ ಬಲಕ್ಷಯಃ| ಪಾಣ್ಯೋರವೇಕ್ಷಾ ಪಾದಸ್ಯ ಶೋಫೋಽಕ್ಷ್ಣೋರತಿಶುಕ್ಲತಾ| ಬಾಹ್ವೋಃ ಪ್ರಮಾಣಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಕಾಯೇ ಬೈಭತ್ಸ್ಯದರ್ಶನಮ್| ಸ್ತ್ರೀಮದ್ಯಮಾಂಸಪ್ರಿಯತಾ ಘೃಣಿತ್ವಂ ಮೂರ್ಧಗುಣ್ಠನಮ್| ನಖಕೇಶಾತಿವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಸ್ವಪ್ನೇ ಚಾಽಭಿಭವೋ ಭವೇತ್| ಪತಙ್ಗಕೃಕಲಾಸಾಹಿಕಪಿಶ್ವಾಪದಪಕ್ಷಿಭಿಃ| ಕೇಶಾಸ್ಥಿತುಷಭಸ್ಮಾದಿರಾಶೌ ಸಮಧಿರೋಹಣಮ್| ಶೂನ್ಯಾನಾಂ ಗ್ರಾಮದೇಶಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಶುಷ್ಯತೋಽಮ್ಭಸಃ| ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಿರೀಣಾಂ ಪತತಾಂ ಜ್ವಲತಾಂ ಮಹೀರುಹಾಮ್||೬||
रूपं भविष्यतस्तस्य प्रतिश्यायो भृशं क्षवः| प्रसेको मुखमाधुर्य्यं सदनं वह्निदेहयोः| स्थाल्यामत्रान्नपानादौ शुचावप्यशुचीक्षणम्| मक्षिकातृणकेशादिपतः प्रायोऽन्नपानयोः| हृल्लासश्छर्दिररुचिरश्नतोऽपि बलक्षयः| पाण्योरवेक्षा पादस्य शोफ़ोऽक्ष्णोरतिशुक्लता| बाह्वोः प्रमाणजिज्ञासा काये बैभत्स्यदर्शनम्| स्त्रीमद्यमांसप्रियता घृणित्वं मूर्धगुण्ठनम्| नखकेशातिवृद्धिश्च स्वप्ने चाऽभिभवो भवेत्| पतङ्गकृकलासाहिकपिश्वापदपक्षिभिः| केशास्थितुषभस्मादिराशौ समधिरोहणम्| शून्यानां ग्रामदेशानां दर्शनं शुष्यतोऽम्भसः| ज्योतिर्गिरीणां पततां ज्वलतां महीरुहाम्||६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಭವಿಷ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾದೀನಿ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ| ಸ್ಥಾಲ್ಯಾದೌ ಶುಚಾವಪ್ಯಶುಚಿರ್ಬುದ್ಧಿಃ| ಪಾಣ್ಯೋರವೇಕ್ಷಾ ನಿರ್ಹೇತುಕಾ| ತಥಾ ಕಾಯೇ ಬೈಭತ್ಸ್ಯದರ್ಶನಾಮ್| ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಶಿರಸೋ ವಸ್ತ್ರಾದಿನಾ ಪ್ರಚ್ಛಾದನಮ್| ಸ್ವಪ್ನೇ ಪತಙ್ಗಾದ್ಯಾಭಿಭವೋ ಭವೇತ್| ಕೇಶಾದಿರಾಶ್ಯಧಿರೋಹಣಮ್| ಶೂನ್ಯಗ್ರಾಮಾದಿದರ್ಶನಂ ಚ| ಪತಙ್ಗೋಽಗ್ನಿಃ|| ೬||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಏಕಾದಶರೂಪಾಣಿ (೭) · Śloka ೭
ಪೀನಸಶ್ವಾಸಕಾಸಾಂಸಮೂರ್ಧಸ್ವರರುಜೋಽರುಚಿಃ| ಊರ್ಧ್ವವಿಟ್ಸ್ತ್ರಂಸಸಂಶೋಷಾವಧಶ್ಛರ್ದಿಸ್ತು ಕೋಷ್ಠಗೇ| ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಸ್ಥೇ ಪಾರ್ಶ್ವರುಗ್ದೋಷೇ ಸನ್ಧಿಗೇ ಭವತಿ ಜ್ವರಃ| ರೂಪಾಣ್ಯೇಕಾದಶೈತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಃ||೭||
पीनसश्वासकासांसमूर्धस्वररुजोऽरुचिः| ऊर्ध्वविट्स्त्रंससंशोषावधश्छर्दिस्तु कोष्ठगे| तिर्य्यक्स्थे पार्श्वरुग्दोषे सन्धिगे भवति ज्वरः| रूपाण्येकादशैतानि जायन्ते राजयक्ष्मिणः||७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಸ್ಯ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣ ಊರ್ಧ್ವಗತೇ ದೋಷೇ ಪೀನಸಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಅಧೋಗತೇ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಸ್ತ್ರಂಸಃ ಶೋಷೋ ವಾ| ಕೋಷ್ಠಗೇ ದೋಷೇ ಛರ್ದಿರ್ಭವತಿ| ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ಸ್ತ್ರೋತಸ್ಸು ಸ್ಥಿತೇ ( ದೋಷೇ ) ಪಾರ್ಶ್ವರುಗ್ಭವತಿ| ಸನ್ಧಿಗೇ ದೋಷೇ ಜ್ವರೋ ಭವತಿ| ತೇನೈತದುಕ್ತಮ್-ದೋಷಕೋಪವಿಶೇಷಪರಾಯತ್ತಾ ಶರೀರೇ ವ್ಯಾಪ್ತಿಃ| ಯಥಾವ್ಯಾಪ್ತಿ ಚ ರೋಗಸಮ್ಭವಃ| ಸಕಲವ್ಯಾಪ್ಯೌತ್ವೇಕಾದಶರೋಗಸಮೂಹಃ ಪರಿಪೂರ್ಣೋರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ಭವತಿ| ಸ್ತ್ರೋತಸಾಂ ರೋಧಾದ್ವಿಟ್ಛೋಷಃ| ತೇಷಾಂ ವಿವೃತತ್ವಾತ್ಸ್ತ್ರಂಸಃ| ತೇನ ಸಙ್ಖಯಾಯಾಮನಯೋರನ್ಯತರಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಮ್| ಯುಗಪದಸಮ್ಭವಾತ್| ಪೀನಸಃ, ಶ್ವಾಸಃ, ಕಾಸಃ, ಅಂಸರುಕ್, ಮೂರ್ಧರುಕ್, ಸ್ವರರುಕ್, ಅರುಚಿಃ, ವಿಶಃ, ಸ್ತ್ರಂಸಃ ಶೋಷೋ ವಾ, ಛರ್ದಿಃ, ಪಾರ್ಶ್ವರುಕ, ಜ್ವರಃ-ಇತ್ಯೇಕಾದಶರೋಗಸಮೂಹಃ ಕ್ಷಯಃ|| ೭||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ಪೀನಸಾದೀನಾಮುಪದ್ರವಾಃ (೮) · Śloka ೮
ತೇಷಾಮುಪದ್ರವಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್ ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸಮುರೋರುಜಮ್| ಜೃಮ್ಭಾಙ್ಗಮರ್ದನಿಷ್ಠೀವವಹ್ನಿಸಾದಾಽಸ್ಯಪೂತಿತಾಃ||೮||
तेषामुपद्रवान् विद्यात् कण्ठोद्ध्वंसमुरोरुजम्| जृम्भाङ्गमर्दनिष्ठीववह्निसादाऽस्यपूतिताः||८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೇಷಾಂ ಪೀನಸಾದೀನಾಂ ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸಾದಯ ಉಪದ್ರವಾಃ ರೋಗಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾದುತ್ಪನ್ನೋ ದುಃಖಾನುಬನ್ಧೀ ರೋಗ ಉಪದ್ರವಃ|| ೮||
Adhikarana ವಾತಾಧಿಕರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಲಿಙ್ಗಾನಿ (೯) · Śloka ೯
ತತ್ರ ವಾತಾಚ್ಛಿರಃ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಮಂಸಾಙ್ಗಮರ್ದನಮ್| ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಃ||೯||
तत्र वाताच्छिरः पार्श्वशूलमंसाङ्गमर्दनम्| कण्ठोद्ध्वंसः स्वरभ्रंशः||९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರ ವಾತಾಧಿಕೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ಶಿರಃ ಶೂಲಾದಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್|| ೯||
Adhikarana ಪಿತ್ತಾಧಿಕರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಲಿಙ್ಗಾನಿ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಪಿತ್ತಾತ್ ಪಾದಾಸ್ಯಪಾಣಿಷು| ದಾಹೋಽತಿಸಾರೋಽಸೃಕ್ಛರ್ದಿರ್ಮುಖಗನ್ಧೋ ಜ್ವರೋ ಮದಃ||೧೦||
पित्तात् पादास्यपाणिषु| दाहोऽतिसारोऽसृक्छर्दिर्मुखगन्धो ज्वरो मदः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇ ಪಾದದಾಹಾದಿಕಮ್|| ೧೦||
Adhikarana ಕಫಾಧಿಕರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಲಿಙ್ಗಾನಿ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಕಫಾದರೋಚಕಚ್ಛರ್ದಿಃ ಕಾಸೋ ಮೂರ್ಧಾಙ್ಗಗೌರವಮ್| ಪ್ರಸೇಕಃ ಪೀನಸಃ ಶ್ವಾಸಃ ಸ್ವರಸಾದೋಽಲ್ಪವಹ್ನಿತಾ||೧೧||
कफादरोचकच्छर्दिः कासो मूर्धाङ्गगौरवम्| प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वरसादोऽल्पवह्निता||११||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕಫಾಧಿಕೇ ಅರೋಚಕಾದಿಕಮ್|| ೧೧||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ಧಾತುಪೋಷಣಾಭಾವೇ ಹೇತುಃ (೧೨) · Śloka ೧೨
ದೋಷೈರ್ಮನ್ದಾನಲತ್ವೇನ ಸೋಪಲೇಪೈಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ| ಸ್ತ್ರೋತೋಮುಖೇಷು ರುದ್ಧೇಷು ಧಾತೂಷ್ಮಸ್ವಲ್ಪಕೇಷು ಚ| ವಿದಹ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವಸ್ಯಾನೇ ರಸಸ್ತಾಂಸ್ತಾನುಪದ್ರವಾನ್| ಕುರ್ಯ್ಯಾದಗಚ್ಛನ್ ಮಾಂಸಾದೀನಸೃಕ್ ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಧಾವತಿ| ಪಚ್ಯತೇ ಕೋಷ್ಠ ಏವಾನ್ನಮನ್ನಂ ಪಕ್ತ್ರೈವ ಚಾಸ್ಯ ಯತ್| ಪ್ರಾಯೋಽಸ್ಮಾನ್ಮಲತಾಂ ಯಾತಂ ನೈವಾಲಂ ಧಾತುಪುಷ್ಟಯೇ| ರಸೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ನ ರಕ್ತಾಯ ಮಾಂಸಾಯ ಕುತ ಏವ ತು| ಅವಷ್ಟಬ್ಧಃ ಸ ಶಕೃತಾ ಕೇವಲಂ ವರ್ತ್ತತೇ ಕ್ಷಯೀ||೧೨||
दोषैर्मन्दानलत्वेन सोपलेपैः कफ़ोल्बणैः| स्त्रोतोमुखेषु रुद्धेषु धातूष्मस्वल्पकेषु च| विदह्यमानः स्वस्याने रसस्तांस्तानुपद्रवान्| कुर्य्यादगच्छन् मांसादीनसृक् चोर्ध्वं प्रधावति| पच्यते कोष्ठ एवान्नमन्नं पक्त्रैव चास्य यत्| प्रायोऽस्मान्मलतां यातं नैवालं धातुपुष्टये| रसोऽप्यस्य न रक्ताय मांसाय कुत एव तु| अवष्टब्धः स शकृता केवलं वर्त्तते क्षयी||१२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಾಜಕ್ಷ್ಮವತೋ ಧಾತುಪುಷ್ಟಿಕರೈರ್ಮಾಂಸಾದಿಭಿರಭ್ಯವಹೃತೈರ್ಧಾತುಕ್ಷಯೋ ಜಾಯತ ಇತ್ಯತ್ರ ಯುಕ್ತಿಮಾಽಽಹ-ದೋಷೈರಿತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮವತೋ ರೋಸ್ವಭಾವೇನ ಮನ್ದಾನಲತ್ವೇನ ಹೇತುನಾ ದೋಷೈಃ ಸಾಪಲೇಪೈರಪಾಕಾದವಿಶದೈಸ್ತಥಾ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೋತೋಮುಖೇಷು ರುದ್ಧೇಷು ಅತಏವ ಧಾತೂಷ್ಮಸ್ವಲ್ಪಕೇಷು ಸತ್ಸು ರಸಾಖ್ಯೋ ಧಾತು ಸ್ವಸ್ಥಾನ ಏವ ವಿದಧ್ಯಮಾನೋ ನಾಪಿ ರಕ್ತಾದಿಧಾತುಷು ವಹನ್ ತಾಂಸ್ತಾನುಪದ್ರವಾನ್ ಸ್ವಹೇತುಕಾನ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್| ಅಸೃಕ್ಚ ಮಾಂಸಾದೀನಗಚ್ಛನ್ ಊರ್ಧ್ವಶರೀರಸ್ಯ ಧಾವತಿ| ಅಸ್ಯ ಚಾನ್ನಮನ್ನ ಪಕ್ತ್ರೈವ ಪಚ್ಯತೇ| ನತು ರಸಾದಿಕ್ರಮೇಣ ತ್ವನ್ಯಪಾಚಕಃ| ಕೋಷ್ಠ ಏವ ಪಚ್ಯತೇ ನ ಧಾತುಸ್ತ್ರೋತಸ್ಸು| ಅತ ಏವ ಹೇತೋರ್ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಮಲತಾಮೇವ ಯಾತಮನ್ನಂ ಧಾತುಪುಷ್ಟ್ಯೇನಾಽಲಮ್| ನ ಪರ್ಯ್ಯಾಪ್ತಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ತೋಕೇನ ಸಾರೇಣಾಪ್ಯಾಯ್ಯನ್ತೇ ಧಾತವ ಇತಿ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೨||
Adhikarana ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಾವಸ್ಥಾಃ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಲಿಙ್ಗೇಷ್ವಲ್ಪೇಷ್ವಪಿ ಕ್ಷೀಣಂ ವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಬಲಾಕ್ಷಮಮ್| ವರ್ಜಯೇತ್ಸಾಧಯೇದೇವ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತತೋಽನ್ಯಥಾ||೧೩||
लिङ्गेष्वल्पेष्वपि क्षीणं व्याध्यौषधबलाक्षमम्| वर्जयेत्साधयेदेव सर्वेष्वपि ततोऽन्यथा||१३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏವಮ್ಭೂತಂ ಕ್ಷೀಣಮಲ್ಪೇಷ್ವಪಿ ಲಿಙ್ಗೇಷು ವರ್ಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮಾಽಽಹ ವ್ಯಾಧೀನಾಮೌಷಧಸ್ಯ ಚ ಬಲಂ ಯೋ ನ ಕ್ಷಮತೇ||೧೩||
Adhikarana ಸಾಧ್ಯಕ್ಷಯಃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತೋ ವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಮ್ಲಾಕ್ಷಮತ್ವಾದನ್ಯಯಾ ವೈಪರೀತ್ಯೇ ವ್ಯಾಧ್ಯೌಷಧಬಲಕ್ಷಮತ್ವೇ ಸರ್ವೇಷ್ವಾಪಿ ಲಿಙ್ಗೇಷು ಸತ್ಸ್ವಕ್ಷೀಣಂ ಸಾಧಯೇದೇವ| ಚಿಕಿತ್ಸೇದೇವ ನ ತು ವರ್ಜಯೇತ್| ಇತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ||
Adhikarana ಸ್ವರಭೇದನಿದಾನಂ ಸ್ವರಭೇದಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೧೪) · Śloka ೧೪
ದೋಷೈರ್ವ್ಯಸ್ತೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಕ್ಷಯಾತ್ ಷಷ್ಠಶ್ಚ ಮೇದಸಾ| ಸ್ವರಸಾದೋ ಭವೇತ್||೧೪||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च क्षयात् षष्ठश्च मेदसा| स्वरसादो भवेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನನ್ತರಂ ತದಙ್ಗಭೂತಾಃ ಪ್ರಧಾನತ್ವಾತ್ ಸ್ವರಭೇದಾದಯೋ ನಿರ್ಣೀಯನ್ತೇ| ತೇಷು ಚ ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಕ್ಷಯಾನ್ಮೇದಸಾ ಚ ಷಟ್ ಸ್ವರಭೇದಾಃ|
Adhikarana ವಾತಜಸ್ವರಭೇದಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೫) · Śloka ೧೫
ತತ್ರ ಕ್ಷಾಮೋ ರೂಕ್ಷಾಶ್ಚಲಃ ಸ್ವರಃ| ಶೂಕಪೂರ್ಣಾಭಕಣ್ಠತ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಪಶಯೋಽನಿಲಾತ್||೧೫||
तत्र क्षामो रूक्षाश्चलः स्वरः| शूकपूर्णाभकण्ठत्वं स्निग्धोष्णोपशयोऽनिलात्||१५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತತ್ರಾಽನಿಲಾತ್ಸ್ವರಭೇದೇ ಕ್ಷಾಮಸ್ವರತ್ವದಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್|| ೧೫||
Adhikarana ಪಿತ್ತಜಸ್ವರಭೇದಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಲುಗಲೇ ದಾಹಃ ಶೋಷ ಉಕ್ತಾವಸೂಯನಮ್||೧೬||
पित्तात्तालुगले दाहः शोष उक्तावसूयनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಲುದಾಹಾದಿಕಂ ಉಕ್ತಾವಸೂಯನಮಪರಿಪೂರ್ಣವಚನತಾ|| ೧೬||
Adhikarana ಕಫಜಸ್ವರಭೇದಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಕಫಾತ್ಕಣ್ಠಂ ಮನ್ದಃ ಖುರಖುರಾಯತೇ||೧೭||
लिम्पन्निव कफात्कण्ठं मन्दः खुरखुरायते||१७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಲಿಮ್ಪನ್ನಿವೇತ್ಯಾದಿಕಫಜಸ್ವರಲಕ್ಷಣಮ್|| ೧೭||
Adhikarana ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಸ್ವರಭೇದಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೮) · Śloka ೧೮
ಸ್ವರೋ ವಿಗದ್ಧ ಸರ್ವೈಸ್ತು ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಃ ||೧೮||
स्वरो विगद्ध सर्वैस्तु सर्वलिङ्गः ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಸ್ವರಭೇದೇ ಸ್ವರೋ ವಿಬದ್ಧೋ ಭವತಿ| ವಾತಾದಿಸ್ವರಭೇದಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ಭವತಿ|| ೧೮||
Adhikarana ಕ್ಷಯಜಸ್ವರಭೇದಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೯) · Śloka ೧೯
ಕ್ಷಯಾತ್ ಕಷೇತ್| ಧೂಮಾಯತೀವ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ||೧೯||
क्षयात् कषेत्| धूमायतीव चात्यर्थं||१९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕ್ಷಯಾತ್ತು ಸ್ವರಭೇದಃ ಸ್ವಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕಣ್ಠಾದಿಕಂ ಕಷೇತ್| ಧೂಮಮಿವ ಕಣ್ಠೇ ಕರೋತಿ|| ೧೯||
Adhikarana ಮೇದೋಜಸ್ವರಭೇದಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಮೇದಸಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಕ್ಷಣಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಲಕ್ಷ್ಯಾಕ್ಷರಶ್ಚ ||೨೦||
मेदसा श्लेष्मलक्षणः| कृच्छ्रलक्ष्याक्षरश्च ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮೇದಸಾ ಸ್ವರಭೇದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ವರಭೇದಲಿಙ್ಗೋ ಯಸ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರಲಕ್ಷ್ಯಾಧರಃ|| ೨೦||
Adhikarana ಅಸಾಧ್ಯಸ್ವರಭೇದೌ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಅತ್ರ ಸರ್ವೈರನ್ತ್ಯಞ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೨೧||
अत्र सर्वैरन्त्यञ्च वर्जयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏತೇಷು ಸ್ವರಭೇದೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಸರ್ವೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತಪ್ರಭವೋ ಯಶ್ಚಾನ್ತ್ಯೋ ಮೇದಸ್ಯ ಏತೌ ಸ್ವರಭೇದೌ ವರ್ಜಯೇತ್| ಶೇಷಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಕ್ತಃ ಸ್ವರ ಭೇದಃ|| ೨೧||
Adhikarana ಅರೋಚಕನಿದಾನಮ್, ಅರೋಚಕಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೨೨) · Śloka ೨೨
ಅರೋಚಕೋ ಭವೇದ್ದೋಷೈರ್ಜಿಹ್ವಾಹೃದಯಸಂಶ್ರಯೈಃ| ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಮನಸಃಸನ್ತಾಪೇನ ಚ ಪಞ್ಚಮಃ||೨೨||
अरोचको भवेद्दोषैर्जिह्वाहृदयसंश्रयैः| सन्निपातेन मनसःसन्तापेन च पञ्चमः||२२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅರೋಚಕ ಉಚ್ಯತೇ| ದೋಷೈರ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ಜಿಹ್ವಾಂ ಹೃದಯಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತೈಃ ಪೃಥಕ್ ತ್ರಿಭಿರರೋಚಕೋ ಭವೇತ್| ತೇಷಾಂ ಕೋಪೇ ಕಾರಣಂ ಸಾಮಾನ್ಯಮುಕ್ತಮ್ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿವಶಾತ್ತು ರೋಗವಿಶೇಷ ಇತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ತ್ರಯೋಽರೋಚಕಾಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಚತುರ್ಥಃ| ಜಿಹ್ವಾಹೃದಯ ಸಂಶ್ರಿತೇನೇತ್ಯರ್ಥಾತ್ ಲಭ್ಯತೇ| ಮನಸಃ ಸನ್ತಾಪೇನ ನಾನಾವಿಧೇನ ಶೋಕ ಕ್ರೋಧಾದಿನಾ ಕೃತೇನ| ಪಞ್ಚಮ ಆಗನ್ತುಃ| ತತ್ರಾಽಪಿ ಚಾಗನ್ತೂನಾಮಾ ಗನ್ತುಕಾರಣೋಪತಾಪಮನು ತತ್ಪೀಡಯಾಽನುಬನ್ಧೋ ಭವತ್ಯೇವೇತಿ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್|| ೨೨||
Adhikarana ವಾತಾದ್ಯರೋಚಕೇಷು ಲಿಙ್ಗಾನಿ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರಂ ವಾತಾದಿಷು ಮುಖಂ ಕ್ರಮಾತ್| ಸರ್ವೋತ್ಥೇ ವಿರಸಂ ಶೋಕಕ್ರೋಧಾದಿಷು ಯಥಾಮಲಮ್||೨೩||
कषायतिक्तमधुरं वातादिषु मुखं क्रमात्| सर्वोत्थे विरसं शोकक्रोधादिषु यथामलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಾತಾದ್ಯುದ್ಭವೇಷ್ವರೋಚಕೇಷು ಲಿಙ್ಗಕ್ರಮಾದ್ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಮುಖೇ ಕಷಯಾದೀನಾ ಮುಪಲಮ್ಭಃ| ಸನ್ನಿಪಾತೋತ್ಥೇಽರೋಚಕೇ ಮುಖಂ ವಿರಸಂ ದೂರಸಂ (ದುಷ್ಟರಸಂ) ಭವತಿ| ಶೋಕಕ್ರೋಧಾದಿಷು ಯಥಾಮಲಂ ಯ ಏವ ದೋಷೋಽನುಬನ್ಧಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥವಾ ಭಯಶೋಕಯೋರ್ವಾತಿಕಾತ್| ಕ್ರೋಧೇ ಪಿತ್ತಾದಿತಿ ಯಥಾಮಲಮುಕ್ತೋಽರೋಚಕಃ|| ೨೩||
Adhikarana ಛರ್ದಿನಿದಾನಮ್, ಛರ್ದೇಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೨೪) · Śloka ೨೪
ಛರ್ದಿದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ಸರ್ವೈರ್ದ್ವಿಷ್ಟೈರರ್ಥೈಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೀ||೨೪||
छर्दिदोषैः पृथक्सर्वैर्द्विष्टैरर्थैश्च पञ्चमी||२४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಛರ್ದಿರುಚ್ಯತೇ| ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಜಾ ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ಚ್ಛರ್ದಯಃ|| ೨೪||
Adhikarana ಛರ್ದ್ಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೨೫) · Śloka ೨೫
ಉದಾನೋ ವಿಕೃತೋ ದೋಷಾನ್ ಸರ್ವಾಸ್ವಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಸ್ಯತಿ||೨೫||
उदानो विकृतो दोषान् सर्वास्वप्यूर्ध्वमस्यति||२५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಾಸು ಚ್ಛರ್ದಿಷೂದಾನೋ ನಾಮ ವಾಯುರ್ದೋಷಾನ್ ವಾತಾದ್ವೀರ್ಧ್ವಂ ಮುಖೇನ ಅಸ್ಯತಿಕ್ಷಿಪತೀತಿ ಸಾಧಾರಣಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ|| ೨೫||
Adhikarana ಛರ್ದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವರೂಪಮ್ (೨೬) · Śloka ೨೬
ತಾಸೂತ್ಕ್ಲೇಶಾಽಸ್ಯಲಾವಣ್ಯಪ್ರಸೇಕಾರುಚಯೋಽಗ್ರಗಾಃ||೨೬||
तासूत्क्लेशाऽस्यलावण्यप्रसेकारुचयोऽग्रगाः||२६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಚೋತ್ಲ್ಕೇಶಾದೀನಿ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ|| ೨೬||
Adhikarana ವಾತಜಛರ್ದಿಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೭) · Śloka ೨೭
ನಾಭಿಂ ಪೃಷ್ಠಂ ರುಜನ್ ವಾಯುಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚಾಽಽಹಾರಮುತ್ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಕಷಾಯಂ ಫೇನಿಲಂ ವಮೇತ್| ಶಬ್ದೋದ್ಗಾರಯುತಂ ಕೃಷ್ಣಮಚ್ಛಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವೇಗವತ್| ಕಾಸಾಸ್ಯಶೋಷಹೃನ್ಮೂರ್ಧಸ್ವರಪೀಡಾಕ್ಲಮಾನ್ವಿತಃ||೨೭||
नाभिं पृष्ठं रुजन् वायुः पार्श्वे चाऽऽहारमुत्क्षिपेत्| ततो विच्छिन्नमल्पाल्पं कषायं फेनिलं वमेत्| शब्दोद्गारयुतं कृष्णमच्छं कृच्छ्रेण वेगवत्| कासास्यशोषहृन्मूर्धस्वरपीडाक्लमान्वितः||२७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ನಾಭಿಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಾದೇರ್ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ವಾಯುರ್ನಾಭ್ಯಾದಿರುಜನ್ ಆಹಾರಮುತ್ಕ್ಷಿಪೇತ್ ತದನನ್ತರಞ್ಚ ವಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ವಮೇತ್| ಕಾಸಾದ್ಯನ್ವಿತಃ ಪುರುಷಃ| ಇತಿ ವಾತಾತ್ ಛರ್ದಿಲಕ್ಷಣಮ್|| ೨೭||
Adhikarana ಪಿತ್ತಜಛರ್ದಿಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೮) · Śloka ೨೮
ಪಿತ್ತಾತ್ ಕ್ಷಾರೋದಕನಿಭಂ ಧೂಮ್ರಂ ಹರಿತಪೀತಕಮ್| ಸಾಸೃಗಮ್ಲಂ ಕಟೂಷ್ಣಞ್ಚ ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹತಾಪವಾನ್||೨೮||
पित्तात् क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम्| सासृगम्लं कटूष्णञ्च तृण्मूर्च्छादाहतापवान्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಿತ್ತಾಚ್ಚ್ಛಾರ್ದ್ಯಾ ತೃಡಾದಿಮಾನ್ ಕ್ಷಾರೋದಕನಿಭತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಂ ವಮೇತ್||೨೮||
Adhikarana ಕಫಜಚ್ಛರ್ದಿಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೯) · Śloka ೨೯
ಕಫಾತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಘನಂ ಸ್ವೇತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮತನ್ತುಗವಾಕ್ಷಿತಮ್| ಮಧುರಂ ಲವಣಂ ಭೂರಿ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್| ಮುಖಶ್ವಯಥುಮಾಧುರ್ಯ್ಯತನ್ದ್ರಾಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸವಾನ್||೨೯||
कफात्स्निग्धं घनं स्वेतं श्लेष्मतन्तुगवाक्षितम्| मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं लोमहर्षणम्| मुखश्वयथुमाधुर्य्यतन्द्राहृल्लासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕಫಾತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಘನಂ ಸ್ವೇತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮತನ್ತುಗವಾಕ್ಷಿತಮ್| ಮಧುರಂ ಲವಣಂ ಭೂರಿ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್|| ಮುಖಶ್ವಯಥುಮಾಧುರ್ಯ್ಯತನ್ದ್ರಾಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸವಾನ್|| ೨೯||
Adhikarana ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೀ ಅಸಾಧ್ಯಛರ್ದಿಃ (೩೦) · Śloka ೩೦
ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಮಲೈಃ ಸರ್ವೈರಿಷ್ಟೋಕ್ತಾ ಯಾ ಚ ತಾಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೦||
सर्वलिङ्गामलैः सर्वैरिष्टोक्ता या च तां त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯಾ ಚ್ಛರ್ದಿಃ ಸರ್ವೈರ್ಮಲೈರ್ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸಾ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾ| ಸರ್ವಾನನ್ತರೋಕ್ತವಾತಾಲಿಙ್ಗಸಂಯುಕ್ತಾ| ಯಾ ಚ್ಛರ್ದಿರ್ವೇಗವತೀ ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ಗನ್ಧಿರಿತ್ಯಾದಿನಾ ರಿಷ್ಟೇಷೂಕ್ತಾ ( ಅ. ಸಾಂ. ಶಾ. - ೭೦೦ ) ತೇ ದ್ವೇ ಅಪಿ ತ್ಯಜೇತ್| ಅಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾ ತು ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೀ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯೈವ|| ೩೦||
Adhikarana ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಯೋಗಜಛರ್ದಿಃ (೩೧) · Śloka ೩೧
ಪೂತ್ಯಮೇಧ್ಯಾಶುಚಿರ್ದ್ವಿಷ್ಟದರ್ಶನಶ್ರವಣಾದಿಭಿಃ| ತಪ್ತೇ ಚಿತ್ತೇ ಹೃದಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಛರ್ದಿರ್ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಯೋಗಜಾ||೩೧||
पूत्यमेध्याशुचिर्द्विष्टदर्शनश्रवणादिभिः| तप्ते चित्ते हृदि क्लिष्टे छर्दिर्द्विष्टार्थयोगजा||३१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯಾ ಛರ್ದಿಃ ಪೂತ್ಯಾದೀನಾಂ ದರ್ಶನಶ್ರವಣಚಿನ್ತನಾದಿಭಿಶ್ಚಿತ್ತೇ ತಪ್ತೇ ಹೃದಿ ಚ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಭವತಿ| ಏಷಾ ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಜಾ| ಇತಿ ಪಞ್ಚ ಛರ್ದಯಃ|| ೩೧||
Adhikarana ಕೃಮ್ಯಾದಿಹೇತುಷು ಛರ್ದಿಷು ಲಿಙ್ಗೈಃ ವಾತಾದೀನವಗಚ್ಛೇತ್ (೩೨) · Śloka ೩೨
ವಾತಾದೀನೇವ ವಿಮೃಶೇತ್ ಕೃಮಿತೃಷ್ಣಾಮದೌಹೃದೇ| ಶೂಲವೇಪಥುಹೃಲ್ಲಾಸೈರ್ವಿಶೇಷಾತ್ಕೃಮಿಜಾಂ ವದೇತ್| ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಲಿಙ್ಗೈಶ್ಚ||೩೨||
वातादीनेव विमृशेत् कृमितृष्णामदौहृदे| शूलवेपथुहृल्लासैर्विशेषात्कृमिजां वदेत्| कृमिहृद्रोगलिङ्गैश्च||३२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕೃಮ್ಯಾದಿಷು ಯಾಶ್ಛರ್ದಯಃ ತಾ ನಾಽತಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾಸ್ತಾಸಾಂ ವಾತಾದಿಹೇತುತ್ವಾತ್| ಅತಸ್ತಾಸು ಚತಸೃಷು ಚ್ಛರ್ದಿಷು ವಾತಾದೀನೇವಬುದ್ಧಯಾ ಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿಮೃಶೇತ್| ದೌಹೃದಂ ಪ್ರಥಮಗರ್ಭೇ ಮಾತುರ್ನಾನಾವಿಧಾಹಾರೇಚ್ಛಾ| ತಸ್ಯಾಲಾಭಾದ್ಯಾಛರ್ದಿಃ ಸೇತ್ಯಾರ್ಥಃ| ಕೃಮಿಜಾಯಾಸ್ತು ಶೂಲಾದೀನಿ ಲಕ್ಷಣನಿ| ವಿಶೇಷಾತ್ ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗೈಃ ಶ್ಯಾವನೇತ್ರತ್ವಾದಿಭಿಃ ( ಅ. ಸಂ. ನಿ. - ೧೯೨ ) ಕೃಮಿಜಾಂ ಛರ್ದಿಂ ವದೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಶ್ಛರ್ದಯಃ|| ೩೨||
Adhikarana ಹೃದ್ರೋಗನಿದಾನಮ್, ಹೃದ್ರೋಗಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ನಿದಾನಞ್ಚ (೩೩) · Śloka ೩೩
ಸ್ಮೃತಾಃ ಪಞ್ಚ ತಿ ಹೃದ್ಗದಾಃ| ತೇಷಾಂ ಗುಲ್ಮನಿದಾನೋಕ್ತೈಃ ಸಮುತ್ಯಾನೈಶ್ಚ ಸಮ್ಭವಃ||೩೩||
स्मृताः पञ्च ति हृद्गदाः| तेषां गुल्मनिदानोक्तैः समुत्यानैश्च सम्भवः||३३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಹೃದ್ರೋಗಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಕೃಮಿಭಿಶ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಆಚಾರ್ಯ್ಯೈಃ| ತೇಷಾಞ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾಣಾಂ ಗುಲ್ಮನಿದಾನೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಹೇತುಭಿಃ ಸಮ್ಭವಃ|| ೩೩||
Adhikarana ವಾತಜಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೪) · Śloka ೩೪
ವಾತೇನ ಶೂಲ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ತುದ್ಯತೇ ಸ್ಫುಟತೀವ ಚ| ಭಿದ್ಯತೇ ಶುಷ್ಯತಿ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಹೃದಯಂ ಶೂನ್ಯತಾ ದ್ರವಃ| ಅಕಸ್ಮಾದ್ದೀನತಾ ಶೋಕೋ ಭಯಂ ಶಬ್ದಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ| ವೇಪಥುರ್ವೇಷ್ಟನಂ ಮೋಹಃ ಶ್ವಾಸರೋಧೋಽಲ್ಪನಿದ್ರತಾ||೩೪||
वातेन शूल्यतेऽत्यर्थं तुद्यते स्फुटतीव च| भिद्यते शुष्यति स्तब्धं हृदयं शून्यता द्रवः| अकस्माद्दीनता शोको भयं शब्दासहिष्णुता| वेपथुर्वेष्टनं मोहः श्वासरोधोऽल्पनिद्रता||३४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಲ್ಪನಿದ್ರಾನ್ತೇನ ಗ್ರನ್ಥೇನ ವಾತಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮ್| ಅತ್ಯರ್ಥಶಬ್ದೇನೈತತ್ ಗಮಯತಿ ಯದನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಹೃದ್ರೋಗೇಷು ಹೃದಯಂ ಶೂಲ್ಯತೇ| ಅತಿಶಯೇನ ತು ವಾತಾಜ ಇತಿ| ಅಕಸ್ಮಾದಹೇತುಕಃ|| ೩೪||
Adhikarana ಪಿತ್ತಜಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಾನಿ (೩೫) · Śloka ೩೫
ಪಿತ್ತಾತ್ತೃಷ್ಣಾ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸ್ವೇದೋ ದಾಹೋಽಮ್ಲಕಃ ಕ್ಲಮಃ| ಛರ್ದನಂ ಚಾಮ್ಲಪಿತ್ತಸ್ಯ ಧೂಮಕಃ ಪೀತತಾ ಜ್ವರಃ||೩೫||
पित्तात्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा स्वेदो दाहोऽम्लकः क्लमः| छर्दनं चाम्लपित्तस्य धूमकः पीतता ज्वरः||३५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಜ್ವರಾನ್ತೇನ ಪಿತ್ತಂ ಹೃದ್ರೋಗಲಿಙ್ಗಮ್| ಪೀತತಾಽಙ್ಗೇಷು||೩೫||
Adhikarana ಕಫಜಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಾನಿ (೩೬) · Śloka ೩೬
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಹೃದಯಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಭಾರಿಕಂ ಸಾಽಶ್ಮಗರ್ಭವತ್| ಕಾಸಾಗ್ನಿಸಾದನಿಷ್ಠೇವ ನಿದ್ರಾಲಸ್ಯಾಽರುಚಿಜ್ವರಾಃ||೩೬||
श्लेष्मणा हृदयं स्तब्धं भारिकं साऽश्मगर्भवत्| कासाग्निसादनिष्ठेव निद्रालस्याऽरुचिज्वराः||३६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಹೃದಯಸ್ತಮ್ಭಾದಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಭವತಿ| ಹೃದಯಂ ಭಾರಿಗುರುಕಂ ಸಗರ್ಭವದಶ್ಮಗರ್ಭವಚ್ಚ|| ೩೬||
Adhikarana ಸನ್ನಿಪಾತಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೭) · Śloka ೩೭
ಸರ್ವಲಿಙ್ಗೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ||೩೭||
सर्वलिङ्गैस्त्रिभिर्दोषैः||३७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯಸ್ತು ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈರ್ಹೃದ್ರೋಗಃ ಸಃ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗೋ ಭವತಿ|| ೩೭||
Adhikarana ಕೃಮಿಜಹೃದ್ರೋಗಲಕ್ಷಣಾನಿ ತಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತ್ವಞ್ಚ (೩೮) · Śloka ೩೮
ಕೃಮಿಭಿಃ ಶ್ಯಾವನೇತ್ರಾತಾ| ತಮಃ ಪ್ರವೇಶೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಶೋಷಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಕಫಸ್ತ್ರುತಿಃ| ಹೃದಯಂ ಪ್ರತತಂ ಚಾತ್ರ ಕ್ರಕಚೇನೇವ ದಾರ್ಯ್ಯತೇ| ಚಿಕಿತ್ಸೇದಾಮಯಂ ಘೋರಂ ತಂ ಶೀಘ್ರಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಮ್||೩೮||
कृमिभिः श्यावनेत्राता| तमः प्रवेशो हृल्लासः शोषः कण्डूः कफ़स्त्रुतिः| हृदयं प्रततं चात्र क्रकचेनेव दार्य्यते| चिकित्सेदामयं घोरं तं शीघ्रं शीघ्रकारिणम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗೇ ಶ್ಯಾವನೇತ್ರತ್ವಾದಿಲಿಙ್ಗಮ್| ಅತ್ರ ಕೃಮಿಹೃದೋಗೇ ಕೃಮ್ಯೂಪಘಾತವಶಾತ್ಸತತಂ ಹೃದಯಂ ಕ್ರಕಚೇನೇವ ದಾರ್ಯ್ಯತೇ| ಕ್ರಕಚಃ ಕರಪತ್ರಮ್| ತಞ್ಚ ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಾಖ್ಯಮಾಮಯಂ ಘೋರಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಞ್ಚ ಶೀಘ್ರಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇತಿ| ಮಹಾಮರ್ಮಹೃದಯಸ್ಯ ಕೃಮಿಭಿರ್ಭಕ್ಷಣಾತ್| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಹೃದ್ರೋಗಾಃ|| ೩೮||
Adhikarana ತೃಷ್ಣಾನಿದಾನಮ್, ತೃಷ್ಣಾಪ್ರಭೇದಾಃ (೩೯) · Śloka ೩೯
ವಾತಾತ್ಪಿತ್ತಾತ್ಕಫಾತ್ತೃಷ್ಣಾ ಸನ್ನಿಪಾತಾದ್ರಸಕ್ಷಯಾತ್| ಷಷ್ಠೀ ಸ್ಯಾದುಪಸರ್ಗಾಚ್ಚ ||೩೯||
वातात्पित्तात्कफात्तृष्णा सन्निपाताद्रसक्षयात्| षष्ठी स्यादुपसर्गाच्च ||३९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೃಷ್ಣಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ವಾತಾದಿವಿಶೇಷೇಣ ಷಟ್ ತೃಷ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ| ಉಪಸರ್ಗೋಽನ್ಯರೋಗಾಭಿಷಙ್ಗಃ|| ೩೯||
Adhikarana ತೃಷ್ಣಾನಿದಾನಮ್ (೪೦) · Śloka ೪೦
ವಾತಪಿತ್ತೇ ತು ಕಾರಣಮ್| ಸರ್ವಾಸು||೪೦||
वातपित्ते तु कारणम्| सर्वासु||४०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಾಸು ತೃಷ್ಣಾಸು ವಾತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಮ್|| ೪೦||
Adhikarana ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಕೋಪಕಾರಣಂ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ (೪೧) · Śloka ೪೧
ತತ್ಪ್ರಕೋಪ್ರೋ ಹಿ ಸೌಮ್ಯಧಾತುಪ್ರಶೋಷಣಾತ್| ಸರ್ವದೇಹ ಭ್ರಮೋತ್ಕಮ್ಪತಾಪತೃಡ್ದಾಹಮೋಕೃತ್||೪೧||
तत्प्रकोप्रो हि सौम्यधातुप्रशोषणात्| सर्वदेह भ्रमोत्कम्पतापतृड्दाहमोकृत्||४१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಯೋಶ್ಚ ವಾತಾತ್ತಯೋಃ ಪ್ರಕೋಪಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯ ರಸಾಖ್ಯಧಾತೋಃ ಕಾರಣವಶೇನ ಪ್ರಶೋಷಣಾತ್ ಸ ಚ ತತ್ಪ್ರಕೋಪಃ ಸರ್ವದೇಹಭ್ರಮೋತ್ಕಮ್ಪಾದಿಕೃತ್||೪೧||
Adhikarana ತೃಷ್ಣಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೪೨) · Śloka ೪೨
ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಗಲಕ್ಲೋಮತಾಲುತೋಯವಹಾಃ ಸಿರಾಃ| ಸಂಶೋಷ್ಯ ತೃಷ್ಣಾ ಜಾಯನ್ತೇ||೪೨||
जिह्वामूलगलक्लोमतालुतोयवहाः सिराः| संशोष्य तृष्णा जायन्ते||४२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಾಶ್ಚ ತೃಷ್ಣಾ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಾದಿಕಂ ಸಂಶೋಷ್ಯ ಜಾಯನ್ತೇ|| ೪೨||
Adhikarana ತೃಷ್ಣಾಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೩) · Śloka ೪೩
ತಾಸಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ಮುಖಶೋಷೋ ಜಲಾತೃಪ್ತಿರನ್ನದ್ವೇಷಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ| ಕಣ್ಠೌಷ್ಠಜಿಹ್ವಾಕಾರ್ಕಶ್ಯಂ ಜಿಹ್ವಾನಿಷ್ಕ್ರಮಣಂ ಕ್ಲಮಃ| ಪ್ರಲಾಪಶ್ಚಿತ್ತವಿಭ್ರಂಶಸ್ತೃಡ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾಸ್ತಥಾಽ ಽಮಯಾಃ||೪೩||
तासां सामान्यलक्षणम्| मुखशोषो जलातृप्तिरन्नद्वेषः स्वरक्षयः| कण्ठौष्ठजिह्वाकार्कश्यं जिह्वानिष्क्रमणं क्लमः| प्रलापश्चित्तविभ्रंशस्तृड्ग्रहोक्तास्तथाऽ ऽमयाः||४३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಾಸಾಂ ಮುಖಶೋಷಾದಿತೃಡ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾಮಯಾನ್ತಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| ತೃಡ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾ ಆಮಯಾಃ ಶೋಷಾದಯೋ ರೋಗಾನುತ್ಪಾದನೀಯೋಕ್ತಾಃ ( ಅ. ಸಂ. ಸೂ. - ೧೫೬ )|| ೪೩||
Adhikarana ವಾತಜತೄಷ್ಣಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೪) · Śloka ೪೪
ಮಾರುತಾತ್ಕ್ಷಾಮತಾ ದೈನ್ಯಂ ಶಙ್ಖತೋದಃ ಶಿರೋಭ್ರಮಃ| ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಶ್ರುತಿನಿದ್ರಾಬಲಕ್ಷಯಾಃ| ಶೀತಾಮ್ಬುಪಾನಾದ್ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ||೪೪||
मारुतात्क्षामता दैन्यं शङ्खतोदः शिरोभ्रमः| गन्धाज्ञानास्यवैरस्यश्रुतिनिद्राबलक्षयाः| शीताम्बुपानाद्वृद्धिश्च ||४४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕ್ಷಾಮತಾದಿಕಂ ಮಾರುತಾತ್ ತೃಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್|| ೪೪||
Adhikarana ಪಿತ್ತಜತೃಷ್ಣಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೫) · Śloka ೪೫
ಪಿತ್ತಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸ್ಯತಿಕ್ತತಾ| ರಕ್ತೇಕ್ಷಣತ್ವಂ ಪ್ರತತಂ ಶೋಷೋ ದಾಹೋಽತಿಧೂಮಕಃ||೪೫||
पित्तान्मूर्च्छास्यतिक्तता| रक्तेक्षणत्वं प्रततं शोषो दाहोऽतिधूमकः||४५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಿಕಂ ಪಿತ್ತಾತ್|| ೪೫||
Adhikarana ಕಫಜತೃಷ್ಣಾಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಾರ್ಲಕ್ಷಣಞ್ಚ (೪೬) · Śloka ೪೬
ಕಫೋ ರುಣದ್ಧಿ ಕುಪಿತಸ್ತೋಯವಾಹಿಷು ಮಾರುತಮ್| ಸ್ತ್ರೋತಸ್ತು ಸಕಫಸ್ತೇನ ಪಙ್ಕವಚ್ಛೋಷ್ಯತೇ ತತಃ| ಶೂಕೈರಿವಾಚಿತಃ ಕಣ್ಠೋ ನಿದ್ರಾ ಮಧುರವಕ್ತ್ರತಾ| ಆಧ್ಮಾನಂ ಶಿರಸೋ ಜಾಡ್ಯಂ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಶ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಾಃ| ಆಲಸ್ಯಮವಿಪಾಕಶ್ಚ ||೪೬||
कफो रुणद्धि कुपितस्तोयवाहिषु मारुतम्| स्त्रोतस्तु सकफस्तेन पङ्कवच्छोष्यते ततः| शूकैरिवाचितः कण्ठो निद्रा मधुरवक्त्रता| आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्यश्छर्द्यरोचकाः| आलस्यमविपाकश्च ||४६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೃಷ್ಣಾಸು ಶೋಷೇ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಕಾರಣಮುಕ್ತಮ್| ತತ್ ಕಫೇ ಕದಾಚಿತ್ ಸೌಮ್ಯತ್ವಾನ್ನ ಸಮ್ಭವತ್ಯತಃ ಕಫಜಾಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರುಚ್ಯತೇ| ಕಫಃ ಕುಪಿತಸ್ತೋಯವಾಹಿಷು ಸ್ತ್ರೋತಸ್ಸು ಯದಾ ಮಾರುತಂ ರುಣದ್ಧಿ ತದಾ ತೇನ ಮಾರುತೇನ ಸ ಕಫಃ ಶೋಷ್ಯತೇ ಪಙ್ಕವತ್| ತತಃ ಕಫೇ ಶುಷ್ಕೇ ಅವಿಪಾಕಾನ್ತಂ ತೃಷ್ಣಾಯಾ ಲಿಙ್ಗಂ ಭವತೀತಿ ಕಫತೄಷ್ಣಾ|| ೪೬||
Adhikarana ಸನ್ನಿಪಾತಜತೃಷ್ಣಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೭) · Śloka ೪೭
ಸರ್ವೇಃ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾ||೪೭||
सर्वेः स्यात्सर्वलक्षणा||४७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ತೃಷ್ಣಾ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾ ಭವತಿ|| ೪೭||
Adhikarana ಆಮೋದ್ಭವತೃಷ್ಣಾಯಾಃ ವಾತಪಿತಜತ್ವಮ್ (೪೮) · Śloka ೪೮
ಆಮೋದ್ಭವಾ ಚ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಸಂರೋಧಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಜಾ||೪೮||
आमोद्भवा च भक्तस्य संरोधाद्वातपित्तजा||४८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಯಾ ತ್ವಾಮೋದ್ಭವಾ ಸಾ ವಾತಪಿತ್ತಜೈವ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ| ಯತಃ ಆಮೇನಾವಚ್ಛೇನ್ನೇಽನ್ನಸ್ಯಾಪಾಕೇನ ತರ್ಪಣಾಭಾವದ್ವೃದ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಜನ್ಯತೇ||೪೮ ||
Adhikarana ಅನ್ಯನಿಮಮಿತ್ತಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತಜತೃಷ್ಣಾಃ (೪೯) · Śloka ೪೯
ಉಷ್ಣಕ್ಲಾನ್ತಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಶೀತಾಮ್ಭೋ ಭಜತಸ್ತೃಷಮ್| ಉಷ್ಮಾ ರುದ್ಧೋ ಗತಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಾಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಜೈವ ಸಾ| ಯಾ ಚ ಪಾನಾತಿಪಾನೋತ್ಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನೇ ಸ್ನೇಹಜಾ ಚ ಯಾ||೪೯||
उष्णक्लान्तस्य सहसा शीताम्भो भजतस्तृषम्| उष्मा रुद्धो गतः कोष्ठं यां कुर्य्यात्पित्तजैव सा| या च पानातिपानोत्था तीक्ष्णाग्ने स्नेहजा च या||४९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಉಷ್ಣೇನಾತಪಾದಿನಾ ಕ್ಲಾನ್ತಸ್ಯ ಸತಸ್ಸಹಸಾ ಶೀತೋದಕಸೇವನಾತ್ ಯಾ ತೃಡ್ ದೃಷ್ಟಾ ಸಾ ಪಿತ್ತಜೈವ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ| ಯಾ ತೂಷ್ಮರೂಪಂ ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಶರೀರೇ ವ್ಯಾಪ್ಯ ವರ್ತ್ತಮಾನಂ ಬಹಿಃ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಕಾತ್ ಪ್ರತಿಹತಂ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ತೃಷಂ ಕರೋತಿ| ಯಾ ಚ ಪಾನಸ್ಯ ಮದ್ಯಸ್ಯಾತಿಪಾನೇನ ಭವತಿ ಸಾ ಚ ಪಿತ್ತಜೈವ ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನೇಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೇನ ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ಸಾ ಚ ಪಿತ್ತಜೈವ| ನ ಸರ್ಪಿಃ ಕೇವಲಂ ಪಿತ್ತೇ ಪೇಯಮಿತಿ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಮ್|| ೪೯||
Adhikarana ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭೋಜನೋತ್ಥತೃಷ್ಣಾಯಾಃ ಕಫಜತ್ವಮ್ (೫೦) · Śloka ೫೦
ಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವಮ್ಲಲವಣಭೋಜನೇನ ಕಫೋದ್ಭವಾ||೫೦||
स्निग्धगुर्वम्ललवणभोजनेन कफोद्भवा||५०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭೋಜನೇನ ಯಾ ತೄಷ್ಣಾ ಸಾ ಕಫೋದ್ಭವೇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ|| ೫೦||
Adhikarana ಕ್ಷಯಜತೃಷ್ಣಾರಸಕ್ಷಯತೃಷ್ಣಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೧) · Śloka ೫೧
ತೃಷ್ಣಾ ರಸಕ್ಷಯೋಕ್ತೇನ ಲಕ್ಷಣೇನ ಕ್ಷಯಾತ್ಮಿಕಾ||೫೧||
तृष्णा रसक्षयोक्तेन लक्षणेन क्षयात्मिका||५१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರಸಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೇನ ಕ್ಷಯಾತ್ಮಿಕಾ ತೃಷ್ಣಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ರಸಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಂ 'ರಸೇರೌಕ್ಷ್ಯಮ್' ( ಅ. ಹೃ. ಸೂ. - ೧೧-೧೭; ಅ. ಸಂ. ಸೂ. ೧೯ ) ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಸೂತ್ರೋಕ್ತಮ್| ಏಷಾ ಪಞ್ಚಮೀ ತೃಟ್|| ೫೧||
Adhikarana ಉಪಸರ್ಗಜತೃಷ್ಣಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೨-೫೩) · Śloka ೫೩
ಶೋಷಮೇಹಜ್ವರಾದ್ಯನ್ಯದೀರ್ಘರೋಗೋಪಸರ್ಗತಃ| ಯಾ ತೃಷ್ಣಾ ಜಾಯತೇ ತೀವ್ರಾ ಸೋಪಸರ್ಗಾತ್ಮಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ||೫೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾದಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೩||
शोषमेहज्वराद्यन्यदीर्घरोगोपसर्गतः| या तृष्णा जायते तीव्रा सोपसर्गात्मिका स्मृता||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां राजयक्ष्मादिनिदानं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಶೋಷಾದಿದೀರ್ಘರೋಗೋಪರ್ಸಾದ್ಯಾ ತೀವ್ರಾ ತೃಟ್ ಸೋಪಸರ್ಗಾತ್ಮಿಕಾ ಷಷ್ಠೀ| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಸ್ತೃಷ್ಣಾಃ|| ೫೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ