Adhikarana அத மதாத்யயநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ | ப்ரதிஜ்ஞா (௧) · Śloka ௧
அதாதோ மதாத்யயநிதாநஂநாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
View original
अथातो मदात्ययनिदानंनामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
வாதகபோஹேதுஸாமாந்யாத்தாதுஶோஷணஸாமாந்யாச்ச ராஜயக்ஷ்மாநந்தரஂ மதாத்யயாதிநிர்ணயாத்யாயாரம்பஃ| மதேநாத்யயோ மதாத்யயஃ| மதஹேதுகோ வ்யாதிரித்யர்தஃ| மதோ நாம சித்ததாதுவிகாரஃ| ஸ ச மதகார்ய்யம்| மத்யஂ ச யதாகாரணதாஂ தத்ர ப்ரதிபத்யதே ததா தீக்ஷ்ண இத்யாதிநா தர்ஶயதி|| ௧||
Adhikarana மத்யௌஜஸோர்குணாஃ (௨) · Śloka ௨
தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷாஸூக்ஷ்மமாம்லஂ வ்யவாய்யாஶுகரஂ லகு|
விகாஶி விஶதஂ மத்யமோஜஸோऽஸ்மாத்விபர்யயஃ||௨||
View original
तीक्ष्णोष्णरूक्षासूक्ष्ममाम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु|
विकाशि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||२||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தீக்ஷ்ணாதிகுணதஶகஸஂயுக்தஂ மத்யம்| தேநாஸ்மாந் மத்யாத்தீக்ஷ்ணாதிகுணவிபரீதமந்தாதிகுணதஶகஸஂயுக்தஸ்யௌஜஸௌ விபர்ய்யய ஏவ||௨||
Adhikarana மத்யதுல்யத்வேऽபி விஷஸ்ய மாரகத்வே ஹேதுஃ (௩) · Śloka ௩
தீக்ஷ்ணாதயோ விஷேऽப்யுக்தாஶ்சித்தோபப்லாவிநோ குணாஃ|
ஜீவிதாந்தாய ஜாயந்தே விஷே தூத்கர்ஷவத்திதஃ||௩||
View original
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः|
जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||३||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தீக்ஷ்ணாதயோ குணா விஷேऽப்யுக்தாஃ| தத்ரஸ்தாஶ்ச தே ஜீவிதாந்தாய ஜாயந்தே| தத்ர தேஷாமுத்கர்ஷவத்திஹேதுஃ| அநேநைதத்கதயதி-விஷஂ மத்யஂ ஸமமேவௌஜஸோ விபரீதமிதி|| ௩||
Adhikarana ப்ரதமமதஃ (௪) · Śloka ௪
தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைர்மத்யஂ மந்தாதீநோஜஸோ குணாந்|
தஶபிர்தஶஸஂக்ஷோப்ய சேதோ நயதி விக்ரியாம்|
ஆத்யே மத்யே||௪||
View original
तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्|
दशभिर्दशसंक्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्|
आद्ये मद्ये||४||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
அத ஏவ மத்யஂ தீக்ஷ்ணாதிகுணமோஜஸோஃ மந்தாதிகுணம்; அதோ விபர்ய்யயாந்மத்யஂ ஸேவிதஂ தீக்ஷ்ணாதிபீஃ ஸர்வைர்தஶபிர்குணைரோஜஸோ மந்தாதீந் தஶாபி குணாந் விக்ஷோப்ய சேதோவிக்ரியாஂ நயதி| அயமாத்யோ மதஃ|| ௪||
Adhikarana த்விதீயமதஃ (௫) · Śloka ௫
த்விதீயே து ப்ரமாதாயதநே ஸ்திதஃ|
துர்விகல்பஹதோ மூடஃ ஸுகமித்யவபுத்யதே||௫||
View original
द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः|
दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यवबुध्यते||५||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ததோ மத்யஸ்யாऽதிபாநேந த்விதீயோ மதோ பவதி| யஸ்மிந் ப்ரமாதாயதநே ப்ரமாதகரணபூதே ஸ்திதஃ புருஷோ துர்விகல்பஹதஃ ஸந் மூடஸ்ததேவ ஸுகமித்யவபுத்யதே|| ௫||
Adhikarana ததீயமதஃ (௬) · Śloka ௬
மத்யமோத்தமயோஃ ஸந்திஂ ப்ராப்ய ராஜஸதாமஸஃ|
நிரங்குஶ இவ வ்யாலோ ந கிஞ்சிந்நாசரேஜ்ஜடஃ||௬||
View original
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः|
निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||६||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ததோऽபி ததீயோ மதோ பவதி| யஸ்ய த்விதீயேந ததாவிதஃ ஸந்திர்பவதி| யஂ ஸந்திஂ ரஜஸ்தமோப்யாஂ யுக்தஃ ஸந் புருஷோ நிரங்குஶ இவ வ்யாலோ ந கிஞ்சிந்நாசரேஜ்ஜடஃ| நிரங்குஶஃ ஸ்வதந்த்ரவத்திஃ வ்யாலோ துஷ்டகஜஃ|| ௬||
Adhikarana ததீயமதநிந்தா (௭) · Śloka ௭
இயஂ பூமிரவத்யாநாஂ தௌஶ்ஶீல்யஸ்யேதமாஸ்பதம்|
ஏகோऽயஂ பஹுமார்காயா துர்கதேர்தேஶிகஃ பரம்||௭||
View original
इयं भूमिरवद्यानां दौश्शील्यस्येदमास्पदम्|
एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||७||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
அவத்யாநாஂ தோஷாணாமியஂ பூமிஃ| யோ மத்யமோத்தமயோஃ ஸந்திக்தஃ| தேஶிகஃ உபதேஷ்டா|| ௭||
Adhikarana ஸம்பூர்ணஸ்ய ததீயமதஸ்ய லக்ஷணம் (௮) · Śloka ௮
நிஶ்சேஷ்டஃ ஶவவச்சேதே ததீயே து மதே ஸ்திதஃ|
மரணாதபி பாபாத்மா கதஃ பாபதராஂ தஶாம்||௮||
View original
निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः|
मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||८||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
யதா து ததீயஂ மதஂ ஸம்பூர்ணஂ ப்ராப்நோதி ததா ஸஃ பாபாந்மரணாதபி பாபதராஂ தஶாமவஸ்தாஂ கதோ நிஶ்சேஷ்டஃ ஸந் ஶவவச்சேதே| ஏததேவாऽந்தரோக்தஂ மதத்ரயலக்ஷணம்|| ௮||
Adhikarana மத்யாஸக்தாவஸ்தா (௯) · Śloka ௯
தர்மாதர்மஂ ஸுகஂ துஃகமர்தாநர்தஂ ஹிதாஹிதம்|
யதாऽஸ்க்தோ ந ஜாநாதி கதஂ தச்சீலயேத்புதஃ||௯||
View original
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्|
यदाऽस्क्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||९||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தச்ச மத்யஂ புதஃ ஶீலயிதுஂ நார்ஹதி| யஸ்மிந்நாऽஸக்தே தர்மாதர்மாதிகஂ தஷ்டபலஂ ந ஜாநாதி| தந்மத்யஂ கதஂ புதஃ ஶீலயேத்||௯||
Adhikarana மத்யபாநே தோஷாஃ (௧௦) · Śloka ௧௦
மத்யே மோஹோ பயஂ ஶோகஃ க்ரோதோ மத்யுஶ்ச ஸஂஶ்ரிதாஃ|
ஸோந்மாதமதமூர்ச்சாயாஃ ஸாऽபஸ்மாராபதாநகாஃ||௧௦||
View original
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः|
सोन्मादमदमूर्च्छायाः साऽपस्मारापतानकाः||१०||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
மத்யே நித்யஂ மோஹாதயஃ ஸஂஶ்ரிதாஃ தத்காரணத்வாத் அபதாநகோ வாதவ்யாதௌ வக்ஷ்யதே|| ௧௦||
Adhikarana மத்யஸ்யாऽஸாதுத்வம் (௧௧) · Śloka ௧௧
யத்ரைகஃ ஸ்மதிவிப்ரஂஶஸ்தத்ர ஸர்வமஸாது யத்|
அயுக்தியுக்தமந்நஂ ஹி வ்யாதயே மரணாய வா|
மத்யஂ த்ரிவர்கதீதைர்யலஜ்ஜாதேரபி நாஶநம்||௧௧||
View original
यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्|
अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा|
मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्||११||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
அதவா கிஂ மோஹாதிபிருக்தைர்யத்ரைகஃ ஸ்மதிவிப்ரஂஶஸ்தத்ர யதஸாது தத்ஸர்வஂ ஸ்திதமேவ| தச்ச மத்யமயுக்த்யாயுக்தஂ ஸுதராமஸாது| ததா சாந்நமயுக்தியுக்தஂ வ்யாதயே பவதி| அதவா மரணாய பவதி| ஏதந்ந கதாசிததஷ்டக்ஷத்யை| மத்யஂ புநரயுக்தியுக்தஂ த்ரிவர்காதிநாஶநேऽபி பர்ய்யாப்தஂ பவதி| தீர்வஸ்துக்ரஹணஶக்திஃ| தைர்ய்யஂ மநஸஃ ஸ்திரத்வம்| ஆதிக்ரஹணேநாந்யேஷாஂ ஶ்லாக்யாநாஂ குணாநாஂ க்ரஹணம்|| ௧௧||
Adhikarana பல்யாதயோ மத்யேந நாதிமாத்யந்தி (௧௨) · Śloka ௧௨
நாऽதிமாத்யந்தி பலிநஃ கதாஹாரா மஹாஶநாஃ|
ஸ்நிக்தாஃ ஸத்வவயோயுக்தா மத்யநித்யாஸ்ததந்வயாஃ|
மேதஃ கபாதிகா மந்தவாதபித்தாஃ தடாக்நயஃ||௧௨||
View original
नाऽतिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः|
स्निग्धाः सत्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः|
मेदः कफ़ाधिका मन्दवातपित्ताः दृढाग्नयः||१२||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தச்ச மத்யஂ ந ஸர்வத்ர தோஷாவஹத்வேந ஸம்பவதி| யதோ பல்யாதயோ பஹுநாபி மத்யேந நாऽதிமாத்யந்தி| ததந்வயாஃ மத்யகுலோத்பந்நாஃ||௧௨||
Adhikarana துர்பலாஃ அம்லமத்யாதிநா சாதிமாத்யந்தி (௧௩) · Śloka ௧௩
விபர்யயேऽதிமாத்யந்தி விஸ்த்ரப்தாஃ குபிதாஶ்ச யே|
மத்யேந சாம்லரூக்ஷேண ஸாऽஜீர்ணே பஹுநாதி ச||௧௩||
View original
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विस्त्रब्धाः कुपिताश्च ये|
मद्येन चाम्लरूक्षेण साऽजीर्णे बहुनाति च||१३||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தத்ஸ்வரூபவிபர்ய்யயே சாऽதிமாத்யந்தி| ததா விஸ்த்ரப்தாஃ ஸுவிஶ்வஸ்தாஃ ததா குபிதாஶ்ச யே அம்லரூக்ஷேண ச மத்யேந ஸர்வ ஏவாதிமாத்யந்தி| இதி ஸம்பந்தஃ| ததா ஸாऽஜீர்ணே பீதேநாபி| பஹுநா ச பீதேந||௧௩||
Adhikarana மதாத்யயப்ரபேதாஃ (௧௪) · Śloka ௧௪
வாதாத்பித்தாத்கபாத்ஸர்வைஶ்சத்வாரஃ ஸ்யுர்மதாத்யயாஃ|
ஸர்வேऽபி ஸர்வைர்ஜாயந்தே வ்யபதேஶஸ்து பூயஸா||௧௪||
View original
वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः|
सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
வாதாதிபிஃ ஸந்நிபாதேந ச சத்வாரோ மதாத்யயாஃ ஸ்யுஃ| ஸர்வேஷாமபி த்ரிதோஷஜத்வே பூயஸா வ்யபதேஶஃ|| ௧௪||
Adhikarana மதாத்யயஸாமாந்யலக்ஷணம் (௧௫) · Śloka ௧௫
ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ தேஷாஂ ப்ரமேஹா ஹதயவ்யதா|
விட்பேதஃ ஸததஂ தஷ்ணா ஸௌம்யாக்நேயா ஜ்வரோऽருசிஃ|
ஶிரஃ பார்ஶ்வாஸ்திக்கம்போ மர்மபேதஸ்த்ரிகக்ரஹஃ|
ஜ்வரோ விபந்தஸ்திமிரஂ காஸஶ்வாஸப்ரஜாகராஃ|
ஸ்வேதோऽதிமாத்ரஂ விஷ்டம்பஃ ஶ்வயதுஶ்சித்தவிப்ரமஃ|
ப்ரலாபஶ்சர்திருத்க்லேஶோ ப்ரமோ துஃஸ்வப்நதர்ஶநம்||௧௫||
View original
सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमेहा हृदयव्यथा|
विड्भेदः सततं तृष्णा सौम्याग्नेया ज्वरोऽरुचिः|
शिरः पार्श्वास्थिक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः|
ज्वरो विबन्धस्तिमिरं कासश्वासप्रजागराः|
स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः|
प्रलापश्छर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१५||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஸர்வேஷாஂ மதாத்யயாநாஂ ப்ரமேஹாதிஸாதாரணஂ லிங்கம்| ஸௌம்யாக்நேயா ஜ்வரோ யோ மிஶ்ரலக்ஷண இத்யுக்தஃ|| ௧௫||
Adhikarana வாதிகமதாத்யயலக்ஷணாநி (௧௬) · Śloka ௧௬
விஶேஷாஜ்ஜாகரஶ்வாஸகம்பமூர்தருஜோऽநிலாத்|
ஸ்வப்நே ப்ரமத்யுத்பததி ப்ரேதைஶ்ச ஸஹ பாஷதே||௧௬||
View original
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्|
स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१६||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஏஷு லிங்கேஷு ஸத்ஸ்வபி வாதிகே ஜாகராதிகஂ ஸாதிஶயஂ பவதி||௧௬||
Adhikarana பைத்திகமதாத்யயலக்ஷணாநி (௧௭) · Śloka ௧௭
பித்தாத்தாஹஜ்வரஸ்வேதமோஹாதீஸாரதட்ப்ரமாஃ|
தேஹோ ஹரிதஹாரித்ரோ ரக்தநேத்ரகபாலதா||௧௭||
View original
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः|
देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपालता||१७||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
பித்தாத்தாதிகம்|| ௧௭||
Adhikarana ஶ்லைஷ்மிகமதாத்யயலக்ஷணாநி (௧௮) · Śloka ௧௮
ஶ்லேஷ்மணா சர்திஹல்லாஸநித்ரோதர்தாங்ககௌரம்||௧௮||
View original
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरम्||१८||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஶ்லேஷ்மணா சர்த்யாதிகம்|| ௧௮||
Adhikarana ஸாந்நிபாதிகமதாத்யயலக்ஷணாநி (௧௯) · Śloka ௧௯
ஸர்வஜே ஸர்வலிங்கத்வஂ||௧௯||
View original
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं||१९||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஸந்நிபாதிகே மதாத்யயே ஸர்வஂ லிங்கத்வம்| இதி மதாத்யயஃ||௧௯||
Adhikarana த்வஂஸகவிக்ஷயௌ த்வஂஸகவிக்ஷயஸம்பவஹேதுஃ (௨௦) · Śloka ௨௦
ஂஉக்த்வா மத்யஂ பிபேஷு யஃ|
ஸஹஸாऽநுசிதஂ சாந்யத்தஸ்ய த்வஂஸகவிக்ஷயௌ|
பவேதாஂ மாருதாத்கஷ்டௌ துர்பலஸ்ய விஶேஷதஃ||௨௦||
View original
ंउक्त्वा मद्यं पिबेषु यः|
सहसाऽनुचितं चान्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ|
भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२०||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
அநந்தரஂ மத்யகாரணௌ த்வஂஸகவிக்ஷயௌ நிர்ணீயேதே| யோ நரோ மத்யபஃ ஸந் மத்யஂ பஹுகாலஂ த்யக்த்வா ஸஹஸாऽந்யதநுசிதஂ மத்யஂ பிபேத் தஸ்ய வாதாத்தேதோர்த்வஂஸகவிக்ஷயௌ நாம்நா கஷ்டௌ வ்யாதீ பவேதாம்||௨௦||
Adhikarana த்வஂஸகலக்ஷணம் (௨௧) · Śloka ௨௧
த்வஂஸகே ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவஃ கண்டஶோஷோऽதிநித்ரதா|
ஶப்தாऽஸஹத்த்வஂ தந்த்ரா ச ||௨௧||
View original
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता|
शब्दाऽसहत्त्वं तन्द्रा च ||२१||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
துர்பலஸ்ய து விஶேஷேண தௌ ஸ்யாதாம்| த்வஂஸகே ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவாதி லக்ஷணம்||௨௧||
Adhikarana விக்ஷயலக்ஷணம் (௨௨) · Śloka ௨௨
விக்ஷயேऽங்கஶிரோऽதிருக்|
ஹத்கண்டரோதஃ ஸம்மோஹஃ காஸஸ்தஷ்ணாவமிஜ்வரஃ||௨௨||
View original
विक्षयेऽङ्गशिरोऽतिरुक्|
हृत्कण्ठरोधः सम्मोहः कासस्तृष्णावमिज्वरः||२२||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
விக்ஷயேऽங்கருகாதி|| ௨௨||
Adhikarana த்யக்தமத்யஸ்ய லாபாஃ (௨௩) · Śloka ௨௩
நிவத்தோ யஸ்து மத்யேப்யோ ஜிதாத்மா புத்திபூர்வகத்|
விகாரைஃ ஸ்பஶ்யதே ஜாது ந ஸ ஶாரீரமாநஸைஃ||௨௩||
View original
निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्|
विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः||२३||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
மத்யமுபஸஂஹரதி-நிவத்த இத்யாதிநா| ஸுபோதம்|| ௨௩||
Adhikarana மதமூர்ச்சாஸஂந்யாஸாநாஂ நிதாநாதி (௨௪) · Śloka ௨௪
ரஜோமோஹாஹிதாஹாரபரஸ்ய ஸ்யுஸ்த்ரயோ கதாஃ|
ரஸாஸக்சேதநாவாஹிஸ்த்ரோதோரோதஸமுத்பவாஃ|
மதமூர்ச்சாயஸஂந்யாஸா யதோத்தரபலோத்தராஃ||௨௪||
View original
रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः|
रसासृक्चेतनावाहिस्त्रोतोरोधसमुद्भवाः|
मदमूर्च्छायसंन्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२४||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
அநந்தரஂ மத்யவச்சித்தோபகாதஸாமாந்யாதத்ரைவ மதாதயோ நிர்ணீயந்தே| ரஜோமோஹாத்யப்யாஸபரஸ்ய புருஷஸ்ய தோஷை ரஸாதிவாஹிஷு ஸ்த்ரோதஸ்ஸு ருத்தேஷு மோஹாதயோ வ்யாதிவிஶேஷா உத்பத்யந்தே| தே ச யதோத்தரஂ பலாதிகாஃ| மதாமூர்ச்சாயஸ்ததஃ ஸஂந்யாஸ இதி|| ௨௪||
Adhikarana மதநிதாநம், மதப்ரபேதாஃ (௨௫) · Śloka ௨௫
மதோऽத்ர தோஷைஃ ஸர்வைஶ்ச ரக்தமத்யவிஷைரபி||௨௫||
View original
मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि||२५||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தேஷு ச வாதாதிபிஃ ஸந்நிபாதேந ரக்தமத்யவிஷைஶ்சேதி ஸப்த பேதாஃ||௨௫||
Adhikarana வாதமதலக்ஷணம் (௨௬) · Śloka ௨௬
ஸக்தாऽநல்பத்ருதாபாஷஶ்சலஸ்கலிதசேஷ்டிதஃ|
ரூக்ஷஶ்யாவாருணதநுர்மதே வாதோத்பவே பவேத்||௨௬||
View original
सक्ताऽनल्पद्रुताभाषश्चलस्खलितचेष्टितः|
रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्||२६||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஸக்தாபாஷத்வாதியுக்தஃ புருஷோ வாதோத்பவே மதே பவேத்|| ௨௬||
Adhikarana பித்தமதலக்ஷணம் (௨௭) · Śloka ௨௭
பித்தேந க்ரோதநோ ரக்தபீதாபஃ கலஹப்ரியஃ||௨௭||
View original
पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
பித்தேந க்ரோதநத்வாதியுக்தஃ|| ௨௭||
Adhikarana கபமதலக்ஷணம் (௨௮) · Śloka ௨௮
ஸ்வல்பாஸம்பத்தவாக்பாண்டுஃ கபாத்தயாநபரோऽலஸஃ||௨௮||
View original
स्वल्पासम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्धयानपरोऽलसः||२८||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
கபாத்தயாநபரத்வாதியுக்தஃ|| ௨௮||
Adhikarana ஸாந்நிபாதிகமதலக்ஷணம் (௨௯) · Śloka ௨௯
ஸர்வாத்மா ஸந்நிபாதேந||௨௯||
View original
सर्वात्मा सन्निपातेन||२९||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஸந்நிபாதேநாऽநந்தரோக்தஂ ஸர்வலிங்கம்|| ௨௯||
Adhikarana ரக்தஜமதலக்ஷணம் (௩௦) · Śloka ௩௦
ரக்தாத்ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிதா|
பித்தலிங்கஞ்ச ||௩௦||
View original
रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता|
पित्तलिङ्गञ्च ||३०||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ரக்தாத் மதே ஸ்தப்தாங்கதஷ்டிதா பித்தலிங்கஞ்ச பவதி|| ௩௦||
Adhikarana மத்யஜமதலக்ஷணம் (௩௧) · Śloka ௩௧
மத்யேந விகதேஹாஸ்வராங்கதா||௩௧||
View original
मद्येन विकॄतेहास्वराङ्गता||३१||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
மத்யேந மதே விகதேஹத்வாதிலிங்கம்|| ௩௧||
Adhikarana விஷஜமதலக்ஷணம் (௩௨) · Śloka ௩௨
விஷாத்கம்போऽதிநித்ரா ச ஸர்வேப்யோऽப்யதிகஶ்ச ஸஃ||௩௨||
View original
विषात्कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकश्च सः||३२||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
விஷாந்மதே கம்போऽதிநித்ரா ச பவதி| ஸ ஏவ ஸர்வ-மதேப்யோऽதிகோ துஸ்ஸாத்யதாவஹஃ|| ௩௨||
Adhikarana ரக்தஜாதிமதேஷு லக்ஷணைஃ தோஷஸங்கதிர்ஜ்ஞேயா (௩௩) · Śloka ௩௩
லக்ஷயேல்லக்ஷணோத்கர்ஷாத்வாதாதீந் ஶோணிதாதிஷு||௩௩||
View original
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु||३३||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
தேஷு ச ஶோணிதாதிமதேஷு வாதாதீந் லக்ஷணோத்கர்ஷாத் லக்ஷயேத்| அநேநைததுக்தம்-ரக்தமத்யவிஷமதாஃ யத்யபி த்ரிதோஷஜாஸ்ததாऽப்யுத்கஷ்டேந வாதாதீநாமந்யதமஸ்யாऽதிக்யஂ வ்யவஸ்யேத்| இத்யுக்தா மதாஃ||௩௩||
Adhikarana மூர்ச்சாயநிதாநம், வாதமூர்ச்சாலக்ஷணம் (௩௪) · Śloka ௩௪
அருணஂ நீலகஷ்ணஂ வா கஂ பஶ்யந் ப்ரவிஶேத்தமஃ|
ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யேத ஹத்பீடா வேபர்ப்ரமஃ|
கார்ஶ்யஂ ச ஶ்யாவாருணா சாயா மூர்ச்சாயே மாருதாத்மகே||௩௪||
View original
अरुणं नीलकृष्णं वा खं पश्यन् प्रविशेत्तमः|
शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपर्भ्रमः|
कार्श्यं च श्यावारुणा छाया मूर्च्छाये मारुतात्मके||३४||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
மூர்ச்சாயா உச்யந்தே| மாருதாத்மகே மூர்ச்சாயே புருஷோऽருணஂ நீலஂ கஷ்ணஂ வா ஆகாஶஂ பஶ்யஂஸ்தமஃ ப்ரவிஶேத்| ஶீக்ரஂ ச ப்ரதிபுத்யேத்| ஹத்பீடாதிகஂ சாத்ர பவதி தமஃ ப்ரவேஶஃ அசைதந்யம்|| ௩௪||
Adhikarana பித்தமூர்ச்சாலக்ஷணம் (௩௫) · Śloka ௩௫
பித்தேந ரக்தஂ பீதஂ வா நபஃ பஶ்யந் விஶேத்தமஃ|
விபுத்யேத ச ஸஸ்வேதோ தாஹதட்தாபபீடிதஃ|
பிந்நவிண்நீலபீதாபோ ரக்தபீதாகுலேக்ஷணஃ||௩௫||
View original
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः|
विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः|
भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः||३५||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ரக்தஂ பீதஂ வேத்யாதிபிகந்மூர்ச்சாயாஃ லக்ஷணம்|| ௩௫||
Adhikarana கபமூர்ச்சாலக்ஷணம் (௩௬) · Śloka ௩௬
கபேந மேகஸங்காஶஂ பஶ்யந்நாகாஶமாவிஶேத்|
தமஶ்சிராச்ச புத்யேத ஸஹல்லாஸப்ரஸேகவாந்|
குருபிஸ்திமிதைரங்கைராத்ரசர்மாவநத்தவத்||௩௬||
View original
कफेन मेघसङ्गाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्|
तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासप्रसेकवान्|
गुरुभिस्तिमितैरङ्गैराद्रचर्मावनद्धवत्||३६||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
மேகேத்யாதிகஂ கபமூர்ச்சாலக்ஷணம்||௩௬||
Adhikarana ஸாந்நிபாதிகமூர்ச்சாயலக்ஷணம் (௩௭) · Śloka ௩௭
ஸர்வாகதிஸ்த்ரிபிர்தோஷைரபஸ்மார இவாऽபரஃ|
பாதயத்யாஶு நிஶ்சேஷ்டஂ விநா பீபத்ஸசேஷ்டிதைஃ||௩௭||
View original
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवाऽपरः|
पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३७||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
த்ரிபிர்தோஷைர்மூர்ச்சாயஃ ஸர்வாகதிஃ ஸர்வரூபோ பவதி| மஹாரம்பத்வேऽபர இவாऽபஸ்மாரஃ| அயஂ து மூர்ச்சாயோ பீபத்ஸசேஷ்டிதைர்மூத்ரபுரீஷோத்ஸர்காதிபிர்விநா நிஶ்சேஷ்டஂ பௌருஷமாஶு பாதயதி|| ௩௭||
Adhikarana மதமூர்ச்சாயயோஃ ஸஂந்யாஸாத் பேதஃ (௩௮) · Śloka ௩௮
தோஷேஷு மதமூர்ச்சாயாஃ கதவேகேஷு தேஹிநாம்|
ஸ்வயமேவோபஶாம்யந்தி ஸஂந்யாஸேநௌஷதைர்விநா||௩௮||
View original
दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्|
स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासेनौषधैर्विना||३८||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
அபஸ்மாராத் விநா மதமூர்ச்சாயயோஃ புநரவபோதே தோஷேஷ்வித்யாதிநாஹேதுருச்யதே| தேஹிநாஂ கதவேகேஷு ஸத்ஸு தோஷேஷு மதமூர்ச்சாயாஃ ஸ்வயமேவௌஷதநிரபேக்ஷமேவோபஶாம்யந்த்யாऽऽவேககாலம்| ஸஂந்யாஸஃ புநரௌஷதைர்விநா ந ஶாம்யதி|| ௩௮||
Adhikarana ஸஂந்யாஸநிதாநாதி ஸஂந்யாஸஸ்ததஸாத்யத்வஞ்ச (௩௯) · Śloka ௩௯
வாக்தேஹமநஸாஂ சேஷ்டாமாऽऽக்ஷிப்யாதிபலா மலாஃ|
ஸஂந்யாஸஂ ஸந்நிபதிதாஃ ப்ராணாயதநஸஂஶ்ரயாஃ|
குர்வந்தி தேந புருஷஃ காஷ்டபூதோ மதோபமஃ|
ம்ரியேத ஶீக்ரஂ-ஶீக்ரஂ சேச்சிகித்ஸா ந ப்ரயுஜ்யதே||௩௯||
View original
वाग्देहमनसां चेष्टामाऽऽक्षिप्यातिबला मलाः|
संन्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः|
कुर्वन्ति तेन पुरुषः काष्ठभूतो मृतोपमः|
म्रियेत शीघ्रं-शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३९||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஸஂந்யாஸஃ க உச்யத இத்யாऽऽஹ-வாகித்யாதி| அதிபலா ஸ்வகாரணவிஶேஷவஶாத்வாதாதயோ துஷ்டாஃ வாக்தேஹமநஸாஂ சேஷ்டாமாऽऽக்ஷிப்த கஹீத்வா பரஸ்பரஂ ஸந்நிவர்திதாஃ ப்ராணாயதநஸஂஶ்ரிதாஶ்ச ஸஂந்யாஸஂ குர்வந்தி| ப்ராணாயதநஂ ஹதயாதி| தேந ச ஸஂந்யாஸேந புருஷஃ காஷ்டபூதோ மதோபமஶ்ச பவதி| தத்ர யதி ஶீக்ரஂ சிகித்ஸா ந ப்ரயுஜ்யதே ததோ ம்ரியேதைவ|| ௩௯||
Adhikarana ஸஂந்யாஸே ஆஶு சிகித்ஸா யோஜ்யா (௪௦) · Śloka ௪௦
அகாதே க்ராஹபஹுலே ஸலிலௌக இவாதடே|
ஸஂந்யாஸே விநிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு நிவர்த்தயேத்||௪௦||
View original
अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे|
संन्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्त्तयेत्||४०||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ததா பிஷக ஸஂந்யாஸே விநிமஜ்ஜந்தஂ நரமாஶு நிவர்தயேத்| அகாதே கம்பீரே க்ராஹபஹுலே அதடே ச ஸலிலௌகே நிமஜ்ஜந்தஂ நரஂ யதாபாந்தவா நிவர்தயந்தி|| ௪௦||
Adhikarana யுக்திவியுக்தமத்யதேஷாஃ (௪௧) · Śloka ௪௧
மதமாநரோஷதோப்ரபதிபிரபிர்நிஜைஃ பரிஷ்வங்கஃ|
யுக்தாயுக்தஂ ச ஸமஂ யுக்திவியுக்தேந மத்யேந||௪௧||
View original
मदमानरोषतोप्रभृतिभिरभिर्निजैः परिष्वङ्गः|
युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४१||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
மதமாநேத்யாதிநா மதாத்யயநிதாநத்வாந்மத்யேநைவோபஸஂஹரந்நாஹ| தோஷோ ஹர்ஷஃ| ப்ரபதிஶப்தேந காமக்ரோதாதயஃ|யுக்தாயுக்தஂ ச ஸமமிதி கத்யாகத்யாவிவேகோ ந பவதி|| ௪௧||
Adhikarana யுக்தியுக்தமத்யகுணாஃ (௪௨-௬) · Śloka ௬
பலகாலதேஶஸாத்ம்யப்ரகதிஸஹாயாமவயவாஂஸி|
ப்ரவிபஜ்ய ததநுரூப யதி பிபதி ததஃ பிபத்யமதம்||௪௨||
இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே மதாத்யயநிதாநஂ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||
View original
बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामवयवांसि|
प्रविभज्य तदनुरूप यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४२||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने मदात्ययनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
Hide commentary
ஶஶிலேக வ்யாக்யா (இந்து கத)
ஏவஂ விதிஹீநஸ்ய தோஷமுக்த்வா பலகாலேத்யாதிநா விதியுக்தஸ்ய புநர்குணமாஹ| பலாதீநி பதங்நிரூப்ய பலாத்யநுரூபமேவ யதி மத்யஂ பிபதி ததோऽமதமேவ பிபதி|| ௪௨|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ஷஷ்டோऽத்யாயஃ