Adhikarana അഥ രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ അധ്യായ പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो राजयक्ष्मचिकित्सितं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ക്രമപ്രാപ്തം രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാതുമധ്യായാരമ്ഭഃ||൧||
Adhikarana ബലിനഃ ശോധനമ് (൨) · Śloka ൨
ബലിനോബഹുദോഷസ്യ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ശോധനമ്| ഊര്ധ്വാധോ യക്ഷ്മിണഃ കുര്യാത്സസ്നേഹം യന്ന കര്ശനമ്| പയസാ ഫലയുക്തേന മധുരേണ രസേന വാ| സര്പിഷ്മത്യാ യവാഗ്വാ വാ വമനദ്രവ്യസിദ്ധയാ| വമേദ്വിരേചനം ദദ്യാത്ത്രിവൃച്ഛ്യാമാന്നൃപദ്രുമാന്| ശര്കരാമധുസര്പിര്ഭിഃ പയസാ തര്പണേന വാ| ദ്രാക്ഷാവിദാരീകാശ്മര്യമാംസാനാം വാ രസൈര്യുതാന്||൨||
बलिनोबहुदोषस्य स्निग्धस्विन्नस्य शोधनम्| ऊर्ध्वाधो यक्ष्मिणः कुर्यात्सस्नेहं यन्न कर्शनम्| पयसा फलयुक्तेन मधुरेण रसेन वा| सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनद्रव्यसिद्धया| वमेद्विरेचनं दद्यात्त्रिवृच्छ्यामान्नृपद्रुमान्| शर्करामधुसर्पिर्भिः पयसा तर्पणेन वा| द्राक्षाविदारीकाश्मर्यमांसानां वा रसैर्युतान्||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബലിന ഇത്യാദി സുബോധമ്| ഊര്ധ്വമിതി വമനേന| അധ ഇതി വിരേചനേന| പയസേത്യാദിനാ വമേദിതി സമ്ബദ്ധ്യതേ| ക്ഷീരേണ വാ മധുരേണ മാംസരസേന് വാ പലയുക്തേന| ത്രിവൃത്താദീന് പൃഥഗ്ഭൂതാന് ശര്കരാദീനാമന്യതമേന സഹ വിരേചനം ദദ്യാത്| തര്പണം സക്തവഃ| അഥവാ ത്രിവൃതാദീന് ദ്രാക്ഷാദീനാമന്യതമസ്യ രസേന യുതാന്||൨||
Adhikarana ശോധനോത്തരം ബൃംഹണം ദീപനഞ്ച (൩) · Śloka ൩
ശുദ്ധകോഷ്ഠസ്യ യുഞ്ജീത വിധിം ബൃംഹണദീപനമ്| ഹൃദ്യാനി ചാന്നപാനാനി വാതഘ്നാനി ലഘൂനി ച| ശാലിഷഷ്ടികഗോധൂമയവമുദ്ഗം സമാസ്ഥിതമ്| ലഘുമച്യുവീര്യം ച സുജരം ബലകൃച്ച യത്| ആജം ക്ഷീരം ഘൃതം മാംസം ക്രവ്യാന്മാംസഞ്ച ശോഷജിത്| കാകോലുകവൃകദ്വീപിഗവാശ്വനകുലോരഗമ്| ഗൃധ്രമാംസഖരോഷ്ട്രം ച ഹിതം ഛദ്മോപസംഹിതമ്| ജ്ഞാതം ജുഗുപ്സിതം തദ്ധി ഛര്ദിഷേ ന ബലൌജസേ||൩||
शुद्धकोष्ठस्य युञ्जीत विधिं बृंहणदीपनम्| हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गं समास्थितम्| लघुमच्युवीर्यं च सुजरं बलकृच्च यत्| आजं क्षीरं घृतं मांसं क्रव्यान्मांसञ्च शोषजित्| काकोलुकवृकद्वीपिगवाश्वनकुलोरगम्| गृध्रमांसखरोष्ट्रं च हितं छद्मोपसंहितम्| ज्ञातं जुगुप्सितं तद्धि छर्दिषे न बलौजसे||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുദ്ധകോഷ്ഠസ്യേത്യാദി സുബോധമ്| സമാസ്ഥിതം സംവത്സരോഷിതമ്| കാകാദികം ഹൃദ്യോപസംഹിതമ്| തഥാ ചരകഃ -`കാകാംസ്തിത്തിരിശബ്ദേന മത്സ്യശബ്ദേന ചോരഗാന്| ദദ്യാന്മത്സ്യാന്ത്രശബ്ദേന പൃഥഗ്ഗണ്ഡൂപദാനപീ' ത്യേവമാദി| ജ്ഞാനമിത്യാദി ഛദ്മോപസംഹിതത്വേ ഹേതുഃ||൩||
Adhikarana മൃഗാദിമാംസസേവനേ വിധിഃ (൪) · Śloka ൪
മൃഗാദ്യാഃ പിത്തകഫയോഃ പവനേ പ്രസഹാദയഃ| വേശവാരീകൃതാഃ പഥ്യാ രസാദിഷു ച കല്പിതാഃ| ഭൃഷ്ടാഃ സര്ഷപതൈലേന സര്പിഷാ വാ യഥായഥമ്| രസികാ മൃദവഃ സ്നിഗ്ധാഃ പടുദ്രവ്യാഭിസംസ്കൃതാഃ| ഹിതാ മൌദ്ഗകകൌലത്ഥാസ്തദ്വദ്യൂഷാശ്ച സാധിതാഃ| സപിപ്പലീകം സയവം സകുലത്ഥം സനാഗരമ്| സദാഡിമം സാമലകം സ്നിഗ്ധമാജം രസം പിബേത്| തേന ഷഡ് വിനിവര്തന്തേ വികാരാഃ പീനസാദയഃ||൪||
मृगाद्याः पित्तकफयोः पवने प्रसहादयः| वेशवारीकृताः पथ्या रसादिषु च कल्पिताः| भृष्टाः सर्षपतैलेन सर्पिषा वा यथायथम्| रसिका मृदवः स्निग्धाः पटुद्रव्याभिसंस्कृताः| हिता मौद्गककौलत्थास्तद्वद्यूषाश्च साधिताः| सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्| सदाडिमं सामलकं स्निग्धमाजं रसं पिबेत्| तेन षड् विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൃഗാദ്യാഃ മൃഗവിഷ്കിരപ്രതുദബിലേശയാഃ| ശേഷാഃ പ്രസഹാദയഃ| വേശവാരീകൃതാ ഇത്യാദി സര്വേഷാം വിശേഷണമ്| രസികാദയഃ സര്വേ ആഹാരപ്രകാരാഃ| രസികാ രസവന്തോ ഭൃഷ്ടാ ഭര്ജിതാഃ| സപിപ്പലീകാദി സുബോധമ്|
Adhikarana കോലാദിഭിശ്ചന്ദ്രകാന്തഃ (൫) · Śloka ൫
കോലദാദിമനിര്യാസപിഷ്ടയാസ്ഥിവിഹീനയാ| ദ്രാക്ഷയാ സ്വച്ഛധാന്യാമ്ബുപ്ലുതാലോഡിതകല്കയാ| കാര്യഃ സൌവര്ചലവ്യോഷപത്രൈലാദീപ്യകാന്വിതഃ| സമാക്ഷികഃ സകര്പൂരഃ സലവങ്ഗ സകേസരഃ| ചന്ദ്രകാന്തോ യഥാര്യാഖ്യഃ ശോഷഹാഗ്നിരുചിപ്രദഃ||൫||
कोलदादिमनिर्यासपिष्टयास्थिविहीनया| द्राक्षया स्वच्छधान्याम्बुप्लुतालोडितकल्कया| कार्यः सौवर्चलव्योषपत्रैलादीप्यकान्वितः| समाक्षिकः सकर्पूरः सलवङ्ग सकेसरः| चन्द्रकान्तो यथार्याख़्यः शोषहाग्निरुचिप्रदः||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്വച്ഛധാന്യാമ്ലേനാപ്ലുത ആലോഡിതഞ്ച കല്കോ യസ്യാ ദ്രാക്ഷയാസ്തഥാ ചന്ദ്രകാന്തോ നാമ||൫||
Adhikarana ദ്രാക്ഷാരാഗഃ (൬) · Śloka ൬
ശുക്താമ്ലധാത്രീസ്വരസൈര്ദ്രാക്ഷായാഃ കല്കിതം പലമ്| ഗുഡശര്കരസംയുക്തം യുക്തം ശ്ലക്ഷ്ണൈശ്ച കാര്ഷികൈഃ| വൃക്ഷാമ്ലധാന്യദ്രമിലീരാജികാദാഡിമോഷണൈഃ| പലേന നാഗപുഷ്പസ്യ കിഞ്ചിത്സൌവര്ചലേന ച| സസേവ്യപത്രത്വക്തോയസുരസാരസമൂര്ച്ഛിതഃ| ഭൂരിഭൂസ്തൃണകോ രോഗഃ കണ്ഠ്യോ രുച്യഃ സമാക്ഷികഃ||൬||
शुक्ताम्लधात्रीस्वरसैर्द्राक्षायाः कल्कितं पलम्| गुडशर्करसंयुक्तं युक्तं श्लक्ष्णैश्च कार्षिकैः| वृक्षाम्लधान्यद्रमिलीराजिकादाडिमोषणैः| पलेन नागपुष्पस्य किञ्चित्सौवर्चलेन च| ससेव्यपत्रत्वक्तोयसुरसारसमूर्च्छितः| भूरिभूस्तृणको रोगः कण्ठ्यो रुच्यः समाक्षिकः||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സുബോധഃ||൬||
Adhikarana പാനമ് (൭) · Śloka ൭
പിബേച്ച സുതരാം മദ്യം ജീര്ണം സ്രോതോവിശോധനമ്| പിത്താദിഷു വിശേഷേണ മധ്വരിഷ്ടാച്ഛവാരുണീഃ| സിദ്ധം വാ പഞ്ചമൂലേന താമലക്യാഥവാ ജലമ്| പര്ണിനീഭിശ്ചതസൃഭിര്ധാന്യനാഗരകേണ വാ| കല്കയേച്ചാനുകൂലോऽസ്യ തേനാന്നം ശുചി യത്നവാന്||൭||
पिबेच्च सुतरां मद्यं जीर्णं स्रोतोविशोधनम्| पित्तादिषु विशेषेण मध्वरिष्टाच्छवारुणीः| सिद्धं वा पञ्चमूलेन तामलक्याथवा जलम्| पर्णिनीभिश्चतसृभिर्धान्यनागरकेण वा| कल्कयेच्चानुकूलोऽस्य तेनान्नं शुचि यत्नवान्||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പഞ്ചമൂലേന താമലക്യാ വാ സിദ്ധം ജലം പിബേത്| തേനേതി പഞ്ചമൂലാദ്യമ്ഭസാ||൭||
Adhikarana ബലാഗര്ഭം ദശമൂലഘൃതമ് (൮) · Śloka ൮
ദശമൂലേന പയസാ സിദ്ധം മാംസരസേന വാ| ബലാഗര്ഭം ഘൃതം യോജ്യം ക്രവ്യാന്മാംസരസേനവാ| സക്ഷൌദ്രം പയസാ സിദ്ധം സര്പിര്ദശഗുണേന വാ||൮||
दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन वा| बलागर्भं घृतं योज्यं क्रव्यान्मांसरसेनवा| सक्षौद्रं पयसा सिद्धं सर्पिर्दशगुणेन वा||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദശമൂലേന പയസാ മാംസരസേന ച ബലാഗര്ഭം ഘൃതമ്| അഥവാ ക്രവ്യാദാനാം മാംസരസേന| സര്പിഷോ ദശഗുണേന ച പയസാ സിദ്ധം ഘൃതം സക്ഷൌദ്രം യോജ്യമ്||൮||
Adhikarana ജീവന്ത്യാദിഘൃതമ് (൯) · Śloka ൯
ജീവന്തീം മധുകം ദ്രാക്ഷാം ഫലാനി കുടജസ്യ ച| പുഷ്കരാഹ്വം ശഠീം കൃഷ്ണാം വ്യാഘ്രീം ഗോക്ഷുരകം ബലാമ്| നീലോത്പലം താമലകീം ത്രായമാണാം ദുരാലഭാമ്| കല്കീകൃത്യ ഘൃതം പക്വം രോഗരാജഹരം പരമ്||൯||
जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च| पुष्कराह्वं शठीं कृष्णां व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम्| नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम्| कल्कीकृत्य घृतं पक्वं रोगराजहरं परम्||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജീവന്ത്യാദ്യേ ജലം സ്നേഹസമമ്| സ്നേഹാച്ചതുര്ഗുണം ജലമിത്യരുണദത്തഃ||൯||
Adhikarana ദുരാലഭാദിഘൃതമ് (൧൦) · Śloka ൧൦
ദുരാലഭാം ഗോക്ഷുരകം ചതസ്രഃ പര്ണിനീര്ബലാമ്| ഭാഗാന് പലോന്മിതാന് കൃത്വാ പലം പര്പടകസ്യ ച| പചേദ്ദശഗുണേ തോയേ ദശഭാഗാവശേഷിതേ| പൂതേ തസ്മിന് ഘൃതപ്രസ്ഥം ക്ഷീരദ്വിഗുണിതം പചേത്| ഗര്ഭം ദത്വാ ശഠീകൃഷ്ണാഭൂനിമ്ബോത്പലസാരിവാഃ| ത്രായന്തീം പൌഷ്കരം മൂലം സഹപത്രഫലാം ഫലമ്| കുടജാച്ച ജയേത്തദ്ധി ശിരഃപര്ശ്വാംസവേദനാമ്| തൃഷ്ണാം ഛര്ദ്യമതീസാരം കാസദാഹഭ്രമജ്വരാന്||൧൦||
दुरालभां गोक्षुरकं चतस्रः पर्णिनीर्बलाम्| भागान् पलोन्मितान् कृत्वा पलं पर्पटकस्य च| पचेद्दशगुणे तोये दशभागावशेषिते| पूते तस्मिन् घृतप्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत्| गर्भं दत्वा शठीकृष्णाभूनिम्बोत्पलसारिवाः| त्रायन्तीं पौष्करं मूलं सहपत्रफलां फलम्| कुटजाच्च जयेत्तद्धि शिरःपर्श्वांसवेदनाम्| तृष्णां छर्द्यमतीसारं कासदाहभ्रमज्वरान्||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദശഗുണം തോയം ദുരാലഭാദിഭ്യഃ| ഉത്പലശാരിവാ കൃഷ്ണമൂലശാരിവാ| സഹപത്രഫലാ താമലകീമ്| കുടജാത് ഫലമിന്ദ്രയവഃ||൧൦||
Adhikarana ഖര്ജൂരാദിഘൃതമ് (൧൧) · Śloka ൧൧
ഘൃതം ഖര്ജൂരമൃദ്വീകാമധുകൈഃ സപരൂഷകൈഃ| സപിപ്പലീകം വൈസ്വര്യകാസശ്വാസജ്വരാപഹമ്||൧൧||
घृतं खर्जूरमृद्वीकामधुकैः सपरूषकैः| सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम्||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഖര്ജൂരദിഭിര്ജലേന ച പക്വേ ഘൃതേ പിപ്പല്യാശ്ചൂര്ണോ യോജ്യഃ||൧൧||
Adhikarana ദശമൂലക്ഷീരോദ്ഭവം ഘൃതമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
ദശമൂലശൃതാത് ക്ഷീരാത് സര്പിര്യദുദിയാന്നവമ്| സപിപ്പലീകം സക്ഷൌദ്രം തത് പരം സ്വരബോധനമ്| ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലഘ്നം കാസശ്വാസജ്വരാപഹമ്||൧൨||
दशमूलशृतात् क्षीरात् सर्पिर्यदुदियान्नवम्| सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत् परं स्वरबोधनम्| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നവം സര്പിര്നവനീതമ്||൧൨||
Adhikarana പഞ്ചപഞ്ചമൂലോദ്ഭവം ഘൃൗതമ് (൧൩) · Śloka ൧൩
പഞ്ചഭിഃ പഞ്ചമൂലൈര്വാ ശൃതാദ്യദുദിയാദ് ഘൃതമ്| പഞ്ചാനാം പഞ്ചമൂലാനാം രസേ ക്ഷീരചതുര്ഗുണേ| സിദ്ധം സര്പിര്ജയത്യേതദ്യക്ഷ്മണഃ സപ്തകം ബലമ്||൧൩||
पञ्चभिः पञ्चमूलैर्वा शृताद्यदुदियाद् घृतम्| पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे| सिद्धं सर्पिर्जयत्येतद्यक्ष्मणः सप्तकं बलम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പഞ്ച പഞ്ചമൂലാന്യാദ്യനി ക്ഷീരക്വഥനേ| തതഃ ക്ഷീരാദജാതാദേവ ഘൃതം നവനീതം ഗ്രാഹ്യമ്| തത് ഘൃതം പഞ്ചപഞ്ചമൂലക്വാഥേ സ്നേഹാച്ചതുര്ഗുണേ വിപാച്യമ്| ക്വാഥാത് ക്ഷീരം ചതുര്ഗുണമ്| സപ്തകം ബലം കണ്ഠോദ്ധ്വംസാദിസപ്തോപദ്രവകൃതമ്||൧൩||
Adhikarana പഞ്ചകോലദിഘൃതമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
പഞ്ചകോലയവക്ഷാരഷട്പലേന പചേദ് ഘൃതമ്| പ്രസ്ഥോന്മിതം തുല്യപയഃ സ്രോതസാം തദ്വിശോധനമ്| ഗുല്മജ്വരോദരപ്ലീഹഗ്രഹണീപാണ്ഡുപീനസാന്| കാസശ്വാസാഗ്നിസദനശ്വയഥൂര്ധ്വാനിലാന് ജയേത്||൧൪||
पञ्चकोलयवक्षारषट्पलेन पचेद् घृतम्| प्रस्थोन्मितं तुल्यपयः स्रोतसां तद्विशोधनम्| गुल्मज्वरोदरप्लीहग्रहणीपाण्डुपीनसान्| कासश्वासाग्निसदनश्वयथूर्ध्वानिलान् जयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഷട്പലേന പ്രത്യേകം ദ്രവ്യപലികം ജലേന വിനാ ദ്രവ്യാണാം രസോ ന നിര്യാതീതി സ്മര്തവ്യമ്| അന്യേ തു പ്രതിപദപഠിതത്വാദ് ദ്രവസ്യ ക്ഷീരസ്യ ജലം നൈവേച്ഛന്തി||൧൪||
Adhikarana രാസ്നാദിഘൃതമ് (൧൫) · Śloka ൧൫
രാസ്നാബലാഗോക്ഷുരകസ്ഥിരാവര്ഷാഭൂവാരിണി| ജീവന്തീപിപ്പലീഗര്ഭം സക്ഷീരം ശോഷജിദ്ഘൃതമ്||൧൫||
रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभूवारिणि| जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषजिद्घृतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രാസ്നാദീനാം ക്വാഥേ ജീവന്തീപിപ്പലീഗര്ഭമ്| ഗര്ഭം കല്കഃ||൧൫||
Adhikarana അശ്വഗന്ധാഘൃതമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
അശ്വഗന്ധാശൃതാത് ക്ഷീരാത് ഘൃതം ച സസിതാപയഃ||൧൬||
अश्वगन्धाशृतात् क्षीरात् घृतं च ससितापयः||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അശ്വഗന്ധാശൃതാത് ക്ഷീരാത് പ്രമഥ്യ ഗൃഹീതം ഘൃതം ശര്കരാക്ഷീരസംയുക്തം ശോഷജിത്||൧൬||
Adhikarana മാംസസര്പിഃ (൧൭) · Śloka ൧൭
സാധാരണാമിഷതുലാം തോയേദ്രോണദ്വയേ പചേത്| തേനാഷ്ടഭാഗശേഷേണ ജീവനീയൈഃ പലോന്മിതൈഃ| സാധയേത്സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥം വാതപിത്താമയാപഹമ്| മാംസസര്പിരിദം പീതം യുക്തം മാംസരസേന വാ| കാസശ്വാസസ്വരഭ്രംശശോഷഹൃത്പാര്ശ്വശൂലജിത്||൧൭||
साधारणामिषतुलां तोयेद्रोणद्वये पचेत्| तेनाष्टभागशेषेण जीवनीयैः पलोन्मितैः| साधयेत्सर्पिषः प्रस्थं वातपित्तामयापहम्| मांससर्पिरिदं पीतं युक्तं मांसरसेन वा| कासश्वासस्वरभ्रंशशोषहृत्पार्श्वशूलजित्||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാധാരണാനി മാംസാനി ബിലേശയപ്രസഹാനാമ്| തേനേതി ദ്രോണദ്വയപരാമര്ശഃ| മാംസരസേന വാ ഭോജ്യേഷു പ്രയുക്തമ്||൧൭|
Adhikarana പാരാശരം ഘൃതമ് (൧൮) · Śloka ൧൮
യഷ്ടീബലാഗുഡൂച്യല്പം പഞ്ചമൂലതുലാം പചേത്| ശൂര്പേऽപാമഷ്ടഭാഗസ്ഥേ തത്ര പാത്രമ്പചേദ്ഘൃതാത്| ധാത്രീവിദാരീക്ഷുരസത്രിപാത്രേ പയസോऽര്മണേ| സുപിഷ്ടൈര്ജീവനീയൈശ്ച പാരാശരമിദം ഘൃതമ്| സസൈന്യം രാജയക്ഷ്മാണമുന്മൂലയതി ശീതിതമ്||൧൮||
यष्टीबलागुडूच्यल्पं पञ्चमूलतुलां पचेत्| शूर्पेऽपामष्टभागस्थे तत्र पात्रम्पचेद्घृतात्| धात्रीविदारीक्षुरसत्रिपात्रे पयसोऽर्मणे| सुपिष्टैर्जीवनीयैश्च पाराशरमिदं घृतम्| ससैन्यं राजयक्ष्माणमुन्मूलयति शीतितम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശൂര്പോ ദ്രോണദ്വയം ചതുര്വിംശം ചതുര്വിംശത്യധികം പലം ജലസ്യ| പാത്രമാഢകമഷ്ടാവിശത്യധികം ശതമ്| അര്മണോ ദ്രോണഃ| പഞ്ചശതാനി ദ്വാദശാധികാനി ക്ഷീരസ്യ| ജീവനീയാനി സ്നേഹാച്ചതുര്ഥാംശേന||൧൮||
Adhikarana സ്വാദുസ്കന്ധം ഘൃതമ് (൧൯) · Śloka ൧൯
മൂര്വാഹരിദ്രാഖദിരക്വാഥസര്പിഃ ശകൃദ്രസമ്| ഗോഗജാജാവിഹയജം പയസ്തുല്യാന് ദശദ്രവാന്| സ്വാദുസ്കന്ധം ത്രികടുകം കല്കിതം ദേവദാരൂ ച| പചേത്തച്ചാശു ദോഷഘ്നം തദ്വദ്വാസാവരീഘൃതമ്||൧൯||
मूर्वाहरिद्राखदिरक्वाथसर्पिः शकृद्रसम्| गोगजाजाविहयजं पयस्तुल्यान् दशद्रवान्| स्वादुस्कन्धं त्रिकटुकं कल्कितं देवदारू च| पचेत्तच्चाशु दोषघ्नं तद्वद्वासावरीघृतम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദശദ്രവാഃ മൂര്വായാഃ ക്വാഥ ഹരിദ്രായാഃ ഖദിരസ്യ ച ഘൃതമ്| ഗോഃ ശകൃദ്രസഃ ഗജസ്യ അജസ്യ അവേര്ഹയസ്യ ച| തഥാ ക്ഷീരമ്| കല്കോ ഘൃതാച്ചതുര്ഥാംശഃ| വാസാവരീഭ്യാം വാസാശതാവരീഭ്യാമ്||൧൯||
Adhikarana ദ്വിപഞ്ചമൂലാദിഘൃതമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
കരഞ്ജബോലസ്ഥവിരകുലത്ഥബദരാഗ്നികാഃ| ഭല്ലാതകഞ്ച തത്ക്വാഥേ ഷഡ്ഗുണേ സാധയേദ്ഘൃതമ്| ഗര്ഭം ധൃത്വാ സ്നുഹിക്ഷീരം ശുകാഖ്യാചവ്യസൈന്ധവമ്| ഹരിതകീം ച തച്ഛേഷശോഫമേഹോദരാപഹമ്||൨൦||
करञ्जबोलस्थविरकुलत्थबदराग्निकाः| भल्लातकञ्च तत्क्वाथे षड्गुणे साधयेद्घृतम्| गर्भं धृत्वा स्नुहिक्षीरं शुकाख्याचव्यसैन्धवम्| हरितकीं च तच्छेषशोफमेहोदरापहम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദ്വേ പഞ്ചമൂലേ ആദ്യേ| ബോലസ്ഥവിരം ബോലവൃക്ഷഃ കുലഹതോऽലമ്ബുസോ ഭൂകദമ്ബകഃ| കുടകദേശേ മുണ്ഡികേതി പ്രസിദ്ധഃ| തത്ക്വാഥഃപരിഭാഷയാ ഘൃതാത് ഷഡ്ഗുണഃ| ശുകാഖ്യാ ശുക്ലാഖ്യാ||൨൦||
Adhikarana സിദ്ധഘൃതാനാം പ്രയോഗാഃ (൨൧) · Śloka ൨൧
യവാഗ്വാ വാ പിബേന്മാത്രാം ലിഹ്യാദ്വാ മധുനാന്വിതാമ്| സിദ്ധാനാം സര്പിഷാമേഷാം ദദ്യാദമ്ഭേന വാ സഹ||൨൧||
यवाग्वा वा पिबेन्मात्रां लिह्याद्वा मधुनान्विताम्| सिद्धानां सर्पिषामेषां दद्यादम्भेन वा सह||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഷാം സര്പിഷാം യവാഗ്വാദിനാ പ്രയോഗഃ| സിദ്ധാനാം നിഃസംശയാനാം വ്യാധ്യുപശമേ||൨൧||
Adhikarana ഏലാദികോ ലേഹഃ (൨൨) · Śloka ൨൨
ഏലാജമോദാത്രിഫലാസൌരാഷ്ട്രീവ്യോഷചിത്രകാന്| സാരാനരിഷ്ടഗായത്രീസാലബീജകസമ്ഭവാന്| ഭല്ലാതകം വിഡങ്ഗഞ്ച പൃഥഗഷ്ടപലോമിന്തമ്| സലിലേ ഷോഡശഗുണേ ഷോഡശാംശസ്ഥിതം പചേത്| പുനസ്തേന ഘൃതപ്രസ്ഥം സിദ്ധേ ചാസ്മിന് പലാനി ഷട്| തവക്ഷീര്യാഃ ക്ഷിപേത്ത്രിംശത് സിതായാ ദ്വിഗുണം മധു| ഘൃതാത്ത്രിജാതാത്ത്രിഫലം തതോ ലീഢം ഖജാഹതമ്| പയോനുപാനം തത് പ്രാഹ്ണേ രസായനമയന്ത്രണമ്| മേധ്യം ചക്ഷുഷ്യമായുഷ്യം ദീപനം ഹന്തി ചാചിരാത്| മേഹഗുല്മക്ഷയവ്യാധിപാണ്ഡുരോഗഭഗന്ദരാന്| യേ ച സര്പിര്ഗുഡാഃപ്രോക്താഃ ക്ഷതേ യോജ്യാഃ ക്ഷയേऽപി തേ||൨൨||
एलाजमोदात्रिफलासौराष्ट्रीव्योषचित्रकान्| सारानरिष्टगायत्रीसालबीजकसम्भवान्| भल्लातकं विडङ्गञ्च पृथगष्टपलोमिन्तम्| सलिले षोडशगुणे षोडशांशस्थितं पचेत्| पुनस्तेन घृतप्रस्थं सिद्धे चास्मिन् पलानि षट्| तवक्षीर्याः क्षिपेत्त्रिंशत् सिताया द्विगुणं मधु| घृतात्त्रिजातात्त्रिफलं ततो लीढं खजाहतम्| पयोनुपानं तत् प्राह्णे रसायनमयन्त्रणम्| मेध्यं चक्षुष्यमायुष्यं दीपनं हन्ति चाचिरात्| मेहगुल्मक्षयव्याधिपाण्डुरोगभगन्दरान्| ये च सर्पिर्गुडाःप्रोक्ताः क्षते योज्याः क्षयेऽपि ते||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏലാദികോ ലേഹഃ സുബോധഃ| ഘൃതാദ്ദ്വിഗുണം മധു| യേ ക്ഷതേ ഉരഃക്ഷതേ പ്രോക്താഃ തേ സര്പിര്ഗുഡാഃക്ഷയേऽപി രാജയക്ഷ്മണി ച യോജ്യാ||൨൨||
Adhikarana ഖര്ജൂരാദിപഞ്ചലേഹാഃ (൨൩) · Śloka ൨൩
ഖര്ജൂരപിപ്പലീദ്രാക്ഷാപഥ്യാശൃങ്ഗീദുരാലഭാഃ| ത്രിഫലാപിപ്പലീമുസ്താശൃങ്ഗാടഗുഡശര്കരാഃ| വീരാശഠീപുഷ്കരാഖ്യാസുരസാശര്കരാഗുഡഃ| നാഗരം ചിത്രകോ ലാജാഃ പിപ്പല്യാമലകം ഗുഡഃ| വിഡങ്ഗം സാരശ്ചവികാത്ര്യൂഷണം ച വിചൂര്ണിതമ്| അര്ധശ്ലോകൈഃ സ്മൃതാ ലേഹാഃ പഞ്ചൈതേ മധുസര്പിഷാ| സ്വര്യാഃ കാസക്ഷയശ്വാസപാര്ശ്വരുക്കഫനാശനാഃ||൨൩||
खर्जूरपिप्पलीद्राक्षापथ्याशृङ्गीदुरालभाः| त्रिफलापिप्पलीमुस्ताशृङ्गाटगुडशर्कराः| वीराशठीपुष्कराख्यासुरसाशर्करागुडः| नागरं चित्रको लाजाः पिप्पल्यामलकं गुडः| विडङ्गं सारश्चविकात्र्यूषणं च विचूर्णितम्| अर्धश्लोकैः स्मृता लेहाः पञ्चैते मधुसर्पिषा| स्वर्याः कासक्षयश्वासपार्श्वरुक्कफनाशनाः||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഖര്ജൂരത്രിഫലാവീരാനാഗരവിഡങ്ഗാദിഭിഃ പഞ്ചഭിരര്ധശ്ലോകൈഃ പഞ്ച ക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ ലേഹാഃ||൨൩||
Adhikarana ത്വഗേലാദികം ചൂര്ണമ് (൨൪) · Śloka ൨൪
ത്വഗേലാപിപ്പലീക്ഷീരീശര്കരാ ദ്വിഗുണാഃ ക്രമാത്| ചൂര്ണിതാ ഭക്ഷയേല്ലിഹ്യാത് പൂര്വവദ്വാ തഥാഗുണാഃ||൨൪||
त्वगेलापिप्पलीक्षीरीशर्करा द्विगुणाः क्रमात्| चूर्णिता भक्षयेल्लिह्यात् पूर्ववद्वा तथागुणाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ത്വചോ ദ്വിഗുണാഃ ഏലാസ്താഭ്യഃ പിപ്പല്യഃ താഭ്യസ്തുഗാക്ഷീരീ തസ്യാഃ ശര്കരേതി ക്രമാര്ഥഃ| ഏകദ്വിചതുരഷ്ടഷോഡശാംശാ ഇത്യര്ഥഃ||൨൪||
Adhikarana തിലാദികം ചൂര്ണാദികമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
തിലമാഷാശ്വഗന്ധാ വാ മാക്ഷികാജഘൃതാദ്രുതാഃ| പൂര്വോക്തേഷ്വേവ രോഗേഷു വാതപ്രായേഷു പൂജിതാ||൨൫||
तिलमाषाश्वगन्धा वा माक्षिकाजघृताद्रुताः| पूर्वोक्तेष्वेव रोगेषु वातप्रायेषु पूजिता||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തിലാദികം സുബോധമ്||൨൫||
Adhikarana സ്വരസാദചികിത്സിതമ് വാതജേ സ്വരസാദേ (൨൬) · Śloka ൨൬
വിശേഷാത്സ്വരസദേऽസ്യ നസ്യധൂമാദി യോജയേത്| തത്രാപി വാതജേ കോഷ്ണം പിബേദൌത്തരഭക്തികമ്| കാസമര്ദകവാര്താകീമാര്കവസ്വരസൈര്ഘൃതമ്| സാധിതം കാസജിത്സ്വര്യം സിദ്ധമാര്തഗലേന വാ| ബദരീപത്രകല്കം വാ ഘൃതഭൃഷ്ടം സസൈന്ധവമ്| തൈലം വാ മധുകദ്രാക്ഷാപിപ്പലീകൃമിനുത്ഫലൈഃ| ഹംസപാദ്യാശ്ച മൂലേന പക്വം നസ്തോ നിഷേയചേത്| സുഖോദകാനുപാനം ച സസര്പിഷ്കം ഗുഡൌദനമ്| അശ്നീയാത്പായസഞ്ചൈവ സ്നിഗ്ധം സ്വേദഞ്ച യോജയേത്||൨൬||
विशेषात्स्वरसदेऽस्य नस्यधूमादि योजयेत्| तत्रापि वातजे कोष्णं पिबेदौत्तरभक्तिकम्| कासमर्दकवार्ताकीमार्कवस्वरसैर्घृतम्| साधितं कासजित्स्वर्यं सिद्धमार्तगलेन वा| बदरीपत्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम्| तैलं वा मधुकद्राक्षापिप्पलीकृमिनुत्फलैः| हंसपाद्याश्च मूलेन पक्वं नस्तो निषेयचेत्| सुखोदकानुपानं च ससर्पिष्कं गुडौदनम्| अश्नीयात्पायसञ्चैव स्निग्धं स्वेदञ्च योजयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യത്കിഞ്ചിദ്രാജയക്ഷ്മണ്യുക്തം തദേകാദശസ്വപി രോഗേഷു ചികിത്സിതം സാമാന്യേനോക്തമേവ യത അത ഉച്യതേ - വിശേഷാദിത്യാദി| സുബോധമ്| (നി) `രുജാകരസ്ത്വാര്തഗലോ ഭവതി| മധുകാദിഭിഃ പക്വം തൈലം വാ നാവനേ ശസ്തമിതി സുഖോദകാനുപാനം സസര്പിഷ്കം ച'||൨൬||
Adhikarana പിത്തജേ സ്വരസാദേ (൨൭) · Śloka ൨൭
പിത്തോദ്ഭവേ പിബേത് സര്പിഃ ശൃതശീതപയോനുപഃ| ക്ഷീരിവൃക്ഷാങ്കുരക്വാഥകല്കസിദ്ധം സമാക്ഷികമ്| അശ്നീയാച്ച സസര്പിഷ്കം യഷ്ടീമധുകപായസമ്| ബലാവിദാരിഗന്ധാഭ്യാം വിദാര്യാ മധുകേന ച| സിദ്ധം സലവണം സര്പിര്നസ്യം സ്വര്യമനുത്തമമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം പിപ്പലീ ബൃഹതീ ബലാ| സാധിതം ക്ഷീരസര്പിശ്ച തത്സ്വര്യം നാവനം പരമ്| ലിഹ്യാന്മധുരകാണാം ച ചൂര്ണം മധുഘൃതാന്വിതമ്| വരീം ബലാം പയസ്യാം വാ കാകോലീമധുകേ തഥാ| ഏവമസ്യാനുപശമേ ലലാടേ വ്യധയേത് സിരാമ്||൨൭||
पित्तोद्भवे पिबेत् सर्पिः शृतशीतपयोनुपः| क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्वाथकल्कसिद्धं समाक्षिकम्| अश्नीयाच्च ससर्पिष्कं यष्टीमधुकपायसम्| बलाविदारिगन्धाभ्यां विदार्या मधुकेन च| सिद्धं सलवणं सर्पिर्नस्यं स्वर्यमनुत्तमम्| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला| साधितं क्षीरसर्पिश्च तत्स्वर्यं नावनं परम्| लिह्यान्मधुरकाणां च चूर्णं मधुघृतान्वितम्| वरीं बलां पयस्यां वा काकोलीमधुके तथा| एवमस्यानुपशमे ललाटे व्यधयेत् सिराम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്തോദ്ഭവ ഇതി സ്വരസാദേ| ക്ഷീരിവൃക്ഷാങ്കുരക്വാഥകല്കസിദ്ധം സമാക്ഷികം ച സര്പിഃ ശൃതശീതപയോനുപഃ പിബേദിതി സമ്ബന്ധഃ| സുബോധമ്| ക്ഷീരസര്പിരജാതാത് ക്ഷീരാത് കൃതമ്| അസ്യേതി സ്വരസാദസ്യ||൨൭||
Adhikarana കഫജേ സ്വരസാദേ (൨൮) · Śloka ൨൮
പിബേത് കടൂനി മൂത്രേണ കഫജേ രൂക്ഷഭോജനഃ| കട്ഫലാമലകവ്യോഷം ലിഹ്യാത്തൈലമധുഘൃതമ്| വ്യോഷക്ഷാരാഗ്നിചവികാഭാര്ങ്ഗീപഥ്യാമധൂനി വാ| യവൈര്യവാഗൂം യമകേ കണാധാത്രീകൃതാം പിബേത്||൨൮||
पिबेत् कटूनि मूत्रेण कफजे रूक्षभोजनः| कट्फलामलकव्योषं लिह्यात्तैलमधुघृतम्| व्योषक्षाराग्निचविकाभार्ङ्गीपथ्यामधूनि वा| यवैर्यवागूं यमके कणाधात्रीकृतां पिबेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭുക്ത്വാദ്യാത് പിപ്പലീം ശുണ്ഠീം തീക്ഷ്ണം വാ വമനം ഭജേത്| കഫജേ സ്വരസാദേ കടൂനി മരിചാദീനി രൂക്ഷഭോജനഃ സന് മൂത്രേണ പിബേത്| വ്യോഷാദീനി വാ ലിഹ്യാത്| യമകം ഘൃതതൈലേ| ഭുക്ത്വേതി ഭോജനാന്തേ||൨൮||
Adhikarana ഉച്ചഭാഷണജേ സ്വരസാദേ (൨൯) · Śloka ൨൯
ശര്കരാക്ഷൌദ്രമിശ്രാണി ശൃതാനി മധുരൈഃ സഹ| പിബേത്പയാംസി യസ്യോച്ചൈര്വദതോ വിഹിതഃ സ്വരഃ||൨൯||
शर्कराक्षौद्रमिश्राणि शृतानि मधुरैः सह| पिबेत्पयांसि यस्योच्चैर्वदतो विहितः स्वरः||२९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യസ്യോച്ചൈര്ഭാഷമാണസ്യ സ്വരോ വിഹതഃ സ ശര്കരാദിമിശ്രാണി പയാംസി പിബേത്||൨൯||
Adhikarana അരോചകചികിത്സിതമ് സാമാന്യോപചാരാഃ (൩൦) · Śloka ൩൦
വിചിത്രമന്നമരുചൌ ഹിതൈരുപഹിതം ഹിതമ്| ബഹിരന്തര്മൃജാ ചിത്തനിര്വാണം ഹൃദ്യമൌഷധമ്| ദ്വൌ കാലൌ ദന്തപവനം ഭക്ഷയേന്മുഖധാവനൈഃ| കഷായൈഃ ക്ഷാലയേദാസ്യം ധൂമം പ്രായോഗികം പിബേത്| താലീസപത്രവടകാഃ സകര്പൂരസിതോപലാഃ| ശശാങ്കകിരണാഖ്യാശ്ച ഭക്ഷ്യാ രുചികരാഃ പരമ്||൩൦||
विचित्रमन्नमरुचौ हितैरुपहितं हितम्| बहिरन्तर्मृजा चित्तनिर्वाणं हृद्यमौषधम्| द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुख़धावनैः| कषायैः क्षालयेदास्यं धूमं प्रायोगिकं पिबेत्| तालीसपत्रवटकाः सकर्पूरसितोपलाः| शशाङ्ककिरणाख़्याश्च भक्ष्या रुचिकराः परम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിചിത്രേത്യാദിനാരോചകചികിത്സാ| അപഥ്യമപി പ്രിയം ഹിതൈര്മിശ്രിതം ഹിതമ്| ബഹിര്മൃജാ സ്നാനാദിനാ| അന്തര്മൃജാ വമനവിരേചനേന| ദ്വൌ കാലൌ പ്രാതര്ഭുക്ത്വാ ച| മുഖധാവനാഃ കഷായാ മുഖരോഗേഷു വക്ഷ്യന്തേ||൩൦||
Adhikarana വാതജേऽരോചകേ (൩൧) · Śloka ൩൧
വാതാദരോചകേ തത്ര പിബേച്ചൂര്ണം പ്രസന്നയാ| ഹരേണുകൃഷ്ണാകൃമിനുദ്ദ്രാക്ഷാസൈന്ധവനാഗരാത്| ഏലാഭാര്ങ്ഗീയവക്ഷാരഹിങ്ഗുയുക്താദ് ഘൃതേന വാ||൩൧||
वातादरोचके तत्र पिबेच्चूर्णं प्रसन्नया| हरेणुकृष्णाकृमिनुद्द्राक्षासैन्धवनागरात्| एलाभार्ङ्गीयवक्षारहिङ्गुयुक्ताद् घृतेन वा||३१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഹരേണ്വാദികാദ്ധിങ്ഗ്വന്താച്ചൂര്ണം പ്രസന്നയാ വാ ഘൃതേന വാ വാതജേऽരോചകേ പിബേത്||൩൧||
Adhikarana പിത്തജേऽരോചകേ (൩൨) · Śloka ൩൨
ഛര്ദയേദ്വാ വചാമ്ഭോഭിഃ പിത്താച്ച ഗുഡവാരിഭിഃ| ലിഹ്യാദ്വാ ശര്കരാസര്പിര്ലവണോത്തമമാക്ഷികമ്||൩൨||
छर्दयेद्वा वचाम्भोभिः पित्ताच्च गुडवारिभिः| लिह्याद्वा शर्करासर्पिर्लवणोत्तममाक्षिकम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്താദരോചകേ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ഗുഡവാരിഭിശ്ഛര്ദയേദിതി സമ്ബദ്ധ്യതേ| ലവണോത്തമം സൈന്ധവമ്||൩൨||
Adhikarana കഫജേऽരോചകേ (൩൩) · Śloka ൩൩
കഫാദ്വമേന്നിമ്ബജലൈര്ദീപ്യകാരഗ്വധോദകമ്| പാനം സമധ്വരിഷ്ടാച്ച തീക്ഷ്ണാഃ സമധുമാധവാഃ| പിബേച്ചൂര്ണഞ്ച പൂര്വോക്തം ഹരേണ്വാദ്യുഷ്ണവാരിണാ| ത്രികടുത്രിഫലാരാത്രീയവക്ഷാരം മധുഘൃതമ്| പ്രാതരാഹാരകാലേ ച യുഞ്ജീത മുഖധാവനമ്||൩൩||
कफाद्वमेन्निम्बजलैर्दीप्यकारग्वधोदकम्| पानं समध्वरिष्टाच्च तीक्ष्णाः समधुमाधवाः| पिबेच्चूर्णञ्च पूर्वोक्तं हरेण्वाद्युष्णवारिणा| त्रिकटुत्रिफलारात्रीयवक्षारं मधुघृतम्| प्रातराहारकाले च युञ्जीत मुखधावनम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഫാത് സുബോധമ്| സമധുദീപ്യകാരഗ്വധോദകം പാനമ്| മധു മാര്ദ്വീകമ്| മാധവം മാക്ഷികമദ്യമ്| പൂര്വോക്തം ഹരേണുകൃഷ്ണാദി| ത്രികട്വാദി മുഖധാവനമ്||൩൩||
Adhikarana കവലഗ്രഹാഃ (൩൪) · Śloka ൩൪
ബിഡം സൌവര്ചലം കുഷ്ടമജാജീമരിചം സിതാ| ധാത്ര്യേലാപദ്മകോശീരപിപ്പലീചന്ദനോത്പലമ്| ലോധ്രം തേജോവതീപഥ്യായവക്ഷാരം കടുത്രയമ്| ആര്ദ്രദാഡിമനിര്യാസഃ സാജാജീസിതശര്കരഃ| സതൈലമാക്ഷികായുക്താശ്ചാചാരഃ കവലഗ്രഹാഃ| ചതുരോऽരോചകാന് ഹന്യുരേകദോഷസമസ്തജാന്| കാരവ്യജാജീമരിചദ്രാക്ഷാവൃക്ഷാമ്ലദാഡിമമ്| സൌവര്ചലഗുഡക്ഷൌദ്രം സര്വാരോചകനാശനമ്||൩൪||
बिडं सौवर्चलं कुष्टमजाजीमरिचं सिता| धात्र्येलापद्मकोशीरपिप्पलीचन्दनोत्पलम्| लोध्रं तेजोवतीपथ्यायवक्षारं कटुत्रयम्| आर्द्रदाडिमनिर्यासः साजाजीसितशर्करः| सतैलमाक्षिकायुक्ताश्चाचारः कवलग्रहाः| चतुरोऽरोचकान् हन्युरेकदोषसमस्तजान्| कारव्यजाजीमरिचद्राक्षावृक्षाम्लदाडिमम्| सौवर्चलगुडक्षौद्रं सर्वारोचकनाशनम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബിംഡാദിഭിശ്ചതുര്ഭിരര്ധശ്ലോകൈശ്ചത്വാരഃ കവലഗ്രഹാഃ സര്വേ സതൈലമാക്ഷികാശ്ചത്വാരോऽരോചകാന് ക്രമേണ ഹന്യുഃ| ബിഡാദികം വാതേ| ധത്ര്യദികം പിത്തേ| ലോധ്രാദികം കഫേ| ദാഡിമനിര്യാസേന സന്നിപാതേ| കാരവ്യാദികം സുബോധമ്||൩൪||
Adhikarana സമശര്കരഞ്ചൂര്ണമ് (൩൫) · Śloka ൩൫
ഏലാത്വങ്നാഗകുസുമതീക്ഷ്ണകൃഷ്ണാമഹൌഷധമ്| ഭാഗവൃദ്ധം ക്രമാച്ചൂര്ണം നിഹന്തി സമശര്കരമ്| പ്രസേകാരുചിഹൃത്പാര്ശ്വകാസശ്വാസഗലാമയാന്||൩൫||
एलात्वङ्नागकुसुमतीक्ष्णकृष्णामहौषधम्| भागवृद्धं क्रमाच्चूर्णं निहन्ति समशर्करम्| प्रसेकारुचिहृत्पार्श्वकासश्वासगलामयान्||३५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏലാദികം ക്രമാത് ഭാഗവൃദ്ധമ്| തേന യതൈലാനാം കര്ഷഃ തത്ര ത്വചോ ദ്വൌ കര്ഷൌ| നാഗകേസരസ്യ ത്രയഃ| മരിചസ്യ ചത്വാരഃ| പിപ്പലീനാം പഞ്ച| ശുണ്ഠ്യാഃ ഷഡിതി| സര്വേഷാം സമാ ശര്കരാ പഞ്ച പലാനി സകര്ഷാണി||൩൫||
Adhikarana യവാന്യാദിചൂര്ണമ് (൩൬) · Śloka ൩൬
യവാനീതിന്തിണീകാമ്ലവേതസൌഷധദാഡിമമ്| കൃത്വാ കോലഞ്ച കര്ഷാശം സിതായാശ്ച ചതുഷ്പലമ്| ധാന്യസൌവര്ചലാജാജീവരാങ്ഗം ചാര്ധകാര്ഷികമ്| പിപ്പലീനാം ശതം ചൈകം ദ്വേ ശതേ മരിചസ്യ ച| ചൂര്ണമേതത് പരം രുച്യം ഹൃദ്യം ഗ്രാഹി ഹിനസ്തി ച| വിബന്ധകാസഹൃത്പാര്ശ്വപ്ലീഹാര്ശോഗ്രഹണീഗദാന്||൩൬||
यवानीतिन्तिणीकाम्लवेतसौषधदाडिमम्| कृत्वा कोलञ्च कर्षाशं सितायाश्च चतुष्पलम्| धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम्| पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च| चूर्णमेतत् परं रुच्यं हृद्यं ग्राहि हिनस्ति च| विबन्धकासहृत्पार्श्वप्लीहार्शोग्रहणीगदान्||३६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യവാന്യാദികേ പിപ്പലീനാം മരിചസ്യ ച ഫലാനി സങ്ഖ്യയാ||൩൬||
Adhikarana താലീസാദിചൂര്ണമ് (൩൭) · Śloka ൩൭
താലീസപത്രം മരിചം നാഗരം പിപ്പലീ ശുഭാ| യഥോത്തരം ഭാഗവൃദ്ധസ്ത്വഗേലേ ചാര്ദ്ധഭാഗികേ| തദ്രുച്യം ദീപനം ചൂര്ണം കണാഷ്ടഗുണശര്കരമ്| കാസശ്വാസാരുചിച്ഛര്ദിപ്ലീഹഹൃത്പാര്ശ്വശൂലജിത്| പാണ്ഡുജ്വരാതിസാരഘ്നം മൂഢവാതാനുലോമനമ്||൩൭||
तालीसपत्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा| यथोत्तरं भागवृद्धस्त्वगेले चार्द्धभागिके| तद्रुच्यं दीपनं चूर्णं कणाष्टगुणशर्करम्| कासश्वासारुचिच्छर्दिप्लीहहृत्पार्श्वशूलजित्| पाण्डुज्वरातिसारघ्नं मूढवातानुलोमनम्||३७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യസ്മാദുത്തരഃ സ തസ്മാത് ഭാഗേന വൃദ്ധഃ| തേന താലീസം കര്ഷമ്| ദ്വൌ കര്ഷൌ മരിചസ്യ| ത്രയഃ ശുണ്ഠ്യാഃ| ചത്വാരഃ പിപ്പലീനാമ്| ത്വഗേലേ പ്രത്യേകം ഭാഗാര്ധമാനേ| ഭാഗശ്ച നിയാമകസ്താലീസസ്യ തേന ത്വചോऽര്ധകര്ഷഃ| തദ്വദേലാനാമ്| കണാഭ്യോ അഷ്ടഗുണാ ശര്കരാ ദ്വാത്രിംശത് കര്ഷാഃ||൩൭||
Adhikarana താലീസാദിമോദകഃ (൩൮) · Śloka ൩൮
താലീസപത്രചവികാമരീചാനാം പലം പലമ്| കൃഷ്ണാതന്മൂലയോര്ദ്വേ ദ്വേ പലേ ശുണ്ഠീ പലത്രയമ്| ചതുര്ജാതമുശീരം ച കര്ഷാശം ശ്ലക്ഷ്ണശ്ചൂര്ണിതമ്| തത്ര ത്രിംശത്പലം ദത്വാ ക്വഥിതാദമലാദ്ഗുഡാത്| കുര്വീത മോദകാനക്ഷസമ്മിതാംസ്തേऽപി തദ്ഗുണാഃ||൩൮||
तालीसपत्रचविकामरीचानां पलं पलम्| कृष्णातन्मूलयोर्द्वे द्वे पले शुण्ठी पलत्रयम्| चतुर्जातमुशीरं च कर्षाशं श्लक्ष्णश्चूर्णितम्| तत्र त्रिंशत्पलं दत्वा क्वथितादमलाद्गुडात्| कुर्वीत मोदकानक्षसम्मितांस्तेऽपि तद्गुणाः||३८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
താലീസമോദകഃ സുബോധമ്| തദിതി താലീസചൂര്ണസ്യ പരാമര്ശഃ||൩൮||
Adhikarana പ്രസേകചികിത്സിതമ് (൩൯) · Śloka ൩൯
അര്കാമൃതാക്ഷാരജലേ ശര്വരീമുഷിതൈര്യവൈഃ| പ്രസേകേ കല്പിതാന്സക്തൂന്ഭക്ഷ്യാംശ്ചാദ്യാദ്ബലീ വമേത്| കടുതിക്തൈസ്തഥാ ശൂല്യം ഭക്ഷയേജ്ജാങ്ഗലം പലമ്| ശുഷ്കാംശ്ച ഭക്ഷ്യാന് സുലഘൂംശ്ചണകാദിരസാനുപഃ| ശ്ലേഷ്മണോऽതിപ്രസേകേന വായുഃ ശ്ലേഷ്മാണമസ്യതി| കഫപ്രസേകം തം വിദ്യാത് സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈരേവ നിര്ജയേത്||൩൯||
अर्कामृताक्षारजले शर्वरीमुषितैर्यवैः| प्रसेके कल्पितान्सक्तून्भक्ष्यांश्चाद्याद्बली वमेत्| कटुतिक्तैस्तथा शूल्यं भक्षयेज्जाङ्गलं पलम्| शुष्कांश्च भक्ष्यान् सुलघूंश्चणकादिरसानुपः| श्लेष्मणोऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणमस्यति| कफप्रसेकं तं विद्यात् स्निग्धोष्णैरेव निर्जयेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അര്കേത്യാദി പ്രസേകചികിത്സാ| അര്കസ്യാമൃതായാശ്ച ക്ഷാരജലേ ഏകാം നിശാം യവാനാം വാസോ ദ്വിതീയേऽഹനി തൈഃ സക്തവോ ഭക്ഷ്യാ നാനാവിധാഃ| യസ്തു ബലീ സ കടുഭിസ്തിക്തൈശ്ചൌഷധൈര്വമേത്| തമിതി വാതഹേതുകമ്||൩൯||
Adhikarana പീനസവമഥ്വോശ്ചികിത്സിതമ് (൪൦) · Śloka ൪൦
പീനസേऽപി ക്രമമിമം വമഥൌ ച പ്രയോജയേത്| വിശേഷാത്പീനസേऽഭ്യങ്ഗാന്സേഹാന്സ്വേദാംശ്ച ശീലയേത്| സ്നിഗ്ധാനുത്കാരികാപിണ്ഡൈഃ ശിരഃപാര്ശ്വഗലാദിഷു| ലവണാമ്ലകടൂഷ്ണാംശ്ച രസാന് സ്നേഹോപസംഹിതാന്||൪൦||
पीनसेऽपि क्रममिमं वमथौ च प्रयोजयेत्| विशेषात्पीनसेऽभ्यङ्गान्सेहान्स्वेदांश्च शीलयेत्| स्निग्धानुत्कारिकापिण्डैः शिरःपार्श्वगलादिषु| लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपसंहितान्||४०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇമമിതി പ്രസേകോക്തമ്| സുബോധമ്| രസാന് മാംസരസാന് ലവണാദിഗുണാന്| ഉപസംഹിതാഃ സഹിതാഃ||൪൦||
Adhikarana ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലേഷു ചികിത്സാ ദോഷാനുസാരം വിധിശ്ച (൪൧) · Śloka ൪൧
ശിരോംऽസപാര്ശ്വശൂലേഷു യഥാദോഷവിധിം ചരേത്| ഔദകാനൂപപിശിതൈരുപനാഹാഃ സുസംസ്കൃതാഃ| ശസ്യന്തേ സചതുഃസ്നേഹാഃ ശിരഃപാര്ശ്വാംസശൂലിനാമ്| ലേപശ്ച നതയഷ്ട്യാഹ്വശതാഹ്വാകുഷ്ഠചന്ദനൈഃ||൪൧||
शिरोंऽसपार्श्वशूलेषु यथादोषविधिं चरेत्| औदकानूपपिशितैरुपनाहाः सुसंस्कृताः| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्| लेपश्च नतयष्ट्याह्वशताह्वाकुष्ठचन्दनैः||४१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശിരഃശൂലാദിഷു യ ഏവ ദോഷോऽധികഃ തമേവ പ്രതികുര്യാത്| ഔദകാനാം പൃഥഗ്ഗ്രഹണം പ്രാധാന്യാത്| ഉപനാഹഃ പിണ്ഡബന്ധഃ| നതാദിഭിശ്ചന്ദനാന്തൈര്ലേപഃ||൪൧||
Adhikarana സംസൃഷ്ടദോഷേഷു പ്രദേഹാഃ (൪൨) · Śloka ൪൨
ബലാരാസ്നാസ്തിലാഃ സര്പിര്മധുകം നീലമുത്പലമ്| പലങ്കഷാ ദേവദാരൂ ചന്ദനം മധുകം ഘൃതമ്| കൃഷ്ണഗന്ധാ ബലാ വീരാ വിദാരീ സപുനര്നവാ| അഭീരൂയഷ്ടീമധുകം പയസ്യാകത്തൃണം ഘൃതമ്| ഇല്യര്ധയോഗൈശ്ചത്വാരഃ പ്രദേഹാഃ പരികീര്തിതാഃ| ശസ്താഃ സംസൃഷ്ടദോഷാണാം ||൪൨||
बलारास्नास्तिलाः सर्पिर्मधुकं नीलमुत्पलम्| पलङ्कषा देवदारू चन्दनं मधुकं घृतम्| कृष्णगन्धा बला वीरा विदारी सपुनर्नवा| अभीरूयष्टीमधुकं पयस्याकत्तृणं घृतम्| इल्यर्धयोगैश्चत्वारः प्रदेहाः परिकीर्तिताः| शस्ताः संसृष्टदोषाणां ||४२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബലാദിഭിരില്യര്ധശ്ചത്വാരഃ പ്രദേഹാഃ സംസര്ഗേ വികല്പ്യ യഥാദോഷം യോജ്യാഃ||൪൨||
Adhikarana നാവനാദ്യന്യേ ഉപചാരാഃ (൪൩) · Śloka ൪൩
ശിരഃപാര്ശ്വാംശൂലിനാമ്| നാവനം ധൂമപാനാനി സ്നേഹാശ്ചൌത്തരഭക്തികാഃ| തൈലാഭ്യങ്ഗയോഗീനി ബലികര്മ തഥാ പരമ്| ശൃങ്ഗാദ്യൈര്വാ യഥാദോഷം ദുഷ്ടമേഷാം ഹരേദസൃക്| പ്രദേഹൈഃ സഘൃതൈശ്ചേഷ്ടഃ പദ്മകോശീരചന്ദനൈഃ| ദൂര്വാമധുകമഞ്ജിഷ്ഠാകേസരൈര്വാ ഘൃതാപ്ലുതൈഃ| ചന്ദനാദ്യേന തൈലേന ശതധൌതേന സര്പിഷാ| അഭ്യങ്ഗഃ പയസാ സേകഃ ശസ്തശ്ച മധുകാമ്ബുനാ||൪൩||
शिरःपार्श्वांशूलिनाम्| नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः| तैलाभ्यङ्गयोगीनि बलिकर्म तथा परम्| शृङ्गाद्यैर्वा यथादोषं दुष्टमेषां हरेदसृक्| प्रदेहैः सघृतैश्चेष्टः पद्मकोशीरचन्दनैः| दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेसरैर्वा घृताप्लुतैः| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा| अभ्यङ्गः पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना||४३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥവൈഷാം ശൂലിനാം ശൃങ്ഗാദ്യൈര്ദുഷ്ടമസൃഗ്ധരേത്| വാതേऽധികേ ശൃങ്ഗേണ| പിത്തേऽധികേ ജലൌകാദിഭിഃ| കഫേ തുമ്ബേനേതി യഥാദോഷാര്ഥഃ| പദ്മകാദിഭിഃ സഘൃതൈര്ലേപഃ| തഥാ ദൂര്വാദിഭിഃ| ശതധൌതമനേകശോ വിലാപ്യ ശീതജലൈഃ സ്ത്യാനീകൃതമ്| ക്ഷീരേണ കേവലേന സേകോ മധുകാമ്ബുനാ വാ||൪൩||
Adhikarana അതിസാരചികിത്സിതമ് (൪൪) · Śloka ൪൪
പ്രായേണോപഹതാഗ്നിത്വാത് സപിച്ഛാമതിസാര്യതേ| തസ്യാതിസാരഗ്രഹണീവിഹിതം ഹിതമൌഷധമ്| സനാഗരാനിന്ദ്രയവാന് പായയേത്തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| ജീര്ണേഷു തേഷു പേയാം ച ചാങ്ഗേരീതക്രദാഡിമൈഃ| പാഠാനിമ്ബയവാനീനാം ചൂര്ണം തക്രേണ വാ പിബേത്| സുരയാ വാ യുതാം പാഠാം സനാഗരദുരാലഭാമ്| ജമ്ബ്വാമ്രവില്വമധ്യം വാ സകപിത്ഥം സനാഗരമ്| പേയാമണ്ഡേന||൪൪||
प्रायेणोपहताग्नित्वात् सपिच्छामतिसार्यते| तस्यातिसारग्रहणीविहितं हितमौषधम्| सनागरानिन्द्रयवान् पाययेत्तण्डुलाम्बुना| जीर्णेषु तेषु पेयां च चाङ्गेरीतक्रदाडिमैः| पाठानिम्बयवानीनां चूर्णं तक्रेण वा पिबेत्| सुरया वा युतां पाठां सनागरदुरालभाम्| जम्ब्वाम्रविल्वमध्यं वा सकपित्थं सनागरम्| पेयामण्डेन||४४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വരാജയക്ഷ്മീ സപിച്ഛാം പ്രായേണാതിസാര്യതേ ഉപഹതാഗ്നിത്വാദ്ധേതോഃ| അതിസാരവിഹിതം ഗ്രഹണീവിഹിതം ച തത്ര ദോഷാദ്യപേക്ഷയൌഷധം ഹിതമ്| സുബോധമ്| പാഠാദീനാം ത്രയാണാം സുരയാ പാനമ്| ജമ്ബൂമധ്യാദികം പേയാ മണ്ഡേന||൪൪||
Adhikarana അതിസാരേ ഖഡാഃ (൪൫) · Śloka ൪൫
യോഗൈശ്ച പാഠാദ്യൈഃ കാരയേത് ത്രിഭിഃ| സസൂപ്യധാന്യാന്സസ്നേഹാന്സാമ്ലാന്സലവണാങ്ഖഡാന്| വേതസാര്ജുനജമ്ബൂനാം മൃണാലീകൃഷ്ണഗന്ധയോഃ| ശ്രീപര്ണ്യാ മാതുലുങ്ഗസ്യ ധാതക്യാ ദാഡിമസ്യ ച| ചാങ്ഗേര്യാ മദയന്ത്യാശ്ച യൂഥികായാശ്ച പല്ലവൈഃ| കാലവിദ്ദുഗ്ധികായാശ്ച ചുക്രികായാശ്ച യോജയേത്| ഖഡാന് ദധിസരോപേതാന് സസര്പിഷ്കാന് സദാഡിമാന്| രോചനാന് ദീപനാന് ദദ്യാദതീസാരഹരാന് പരമ്||൪൫||
योगैश्च पाठाद्यैः कारयेत् त्रिभिः| ससूप्यधान्यान्सस्नेहान्साम्लान्सलवणाङ्ख़डान्| वेतसार्जुनजम्बूनां मृणालीकृष्णगन्धयोः| श्रीपर्ण्या मातुलुङ्गस्य धातक्या दाडिमस्य च| चाङ्गेर्या मदयन्त्याश्च यूथिकायाश्च पल्लवैः| कालविद्दुग्धिकायाश्च चुक्रिकायाश्च योजयेत्| ख़डान् दधिसरोपेतान् ससर्पिष्कान् सदाडिमान्| रोचनान् दीपनान् दद्यादतीसारहरान् परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പാഠാദ്യാസ്രയോ യോഗാ അനന്തരോക്താഃ| പാഠാനിമ്ബ്വാദികഃ പാഠാനാഗരാദികോ ജമ്ബൂമധ്യാദികശ്ച| ഏഷാം ജലേന സസ്നേഹാത് സസൂപ്യധാന്യാന് ഖഡാന് കാരയേത്| ഖഡഃ ഫലയൂഷഃ| വേതസേത്യാദീനാം ഷഷ്ഠ്യന്താനാം പല്ലവൈഃ ഖഡാന് യോജയേത്| സര്വഖഡേഷു ച ദധിസാരികത്വമ്||൪൫||
Adhikarana രാജയക്ഷ്മിണഃ പുരീഷം രക്ഷേത് (൪൬) · Śloka ൪൬
പുരീഷം യത്നതോ രക്ഷേച്ഛുഷ്യതോ രാജയക്ഷ്മിണഃ| സര്വധാതുക്ഷയാര്തസ്യ ബലം തസ്യ ഹി വിഡ്ബലമ്||൪൬||
पुरीषं यत्नतो रक्षेच्छुष्यतो राजयक्ष्मिणः| सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ച രാജയക്ഷ്മിണഃ ശുഷ്യതഃ സതഃ പുരീഷം യത്നതഃ ക്ഷയാദ്രക്ഷേത്| യതഃ സര്വസ്യാപി ദേഹേ യദ് ബലം തദ്ധാതുഹേതുകം ഭവതി| രാജയക്ഷ്മിണഃ പുനഃ ക്ഷീണസകലധാതുത്വാത് വിഡ്ബലമേവ ബലം തസ്യ നരസ്യ വിഡേവ ബലമിത്യര്ഥഃ| അതസ്തം രക്ഷേത്||൪൬||
Adhikarana ജ്വരാദിഷു ക്രിയോപദേശഃ (൪൭) · Śloka ൪൭
ജ്വരാദിഷ്വപി കുര്വീത വികാരേഷു യഥാമയമ്| ബഹ്വാമയസമൂഹോ ഹി യക്ഷ്മാതഃ സോऽതിദുഃസഹഃ|൪൭|
ज्वरादिष्वपि कुर्वीत विकारेषु यथामयम्| बह्वामयसमूहो हि यक्ष्मातः सोऽतिदुःसहः|४७|
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജ്വരാദിഷു വികാരേഷു ച രാജയക്ഷ്മവതഃ സ്വം സ്വം ചികിത്സിതം കുര്വീതയഥാമയം ആമയാപേക്ഷയാ| യക്ഷ്മാ ചാതോऽതിദുഃസഹഃ യതോ നാനാഹേത്വാദിബഹ്വാമയസമൂഹഃ||൪൭||
Adhikarana അജാരസായനമ് (൪൭) · Śloka ൪൭
അജാം വാ പര്യുപാസീത ഷണ്മാസാനുടജേ വസന്| തത്പയോമൂത്രവിഡ്വൃത്തിപരിഷേകപ്രഘര്ഷണഃ| താഭിഃ പരിവൃതഃ സ്വപ്യത്തച്ഛകൃദ്രേണുസങ്കുരേ| ഏതദ്രസായനം ശ്രേഷ്ഠം രോഗരാജസ്യ നാശനമ്||൪൭||
अजां वा पर्युपासीत षण्मासानुटजे वसन्| तत्पयोमूत्रविड्वृत्तिपरिषेकप्रघर्षणः| ताभिः परिवृतः स्वप्यत्तच्छकृद्रेणुसङ्कुरे| एतद्रसायनं श्रेष्ठं रोगराजस्य नाशनम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉടജേ വനേ ലതാവേശ്മ| തദിത്യജാപരാമര്ശഃ| രേണുശ്ചൂര്ണമ്||൪൭||
Adhikarana പഞ്ചാജം ഘൃതമ് (൪൯) · Śloka ൪൯
അജാശകൃദ്രസക്ഷീരദധിമൂത്രൈഃ ശൃതം ഘൃതമ്| സപഞ്ചപടു പഞ്ചാജം ക്ഷയീ ക്ഷീരാനുപഃ പിബേത്||൪൯||
अजाशकृद्रसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं घृतम्| सपञ्चपटु पञ्चाजं क्षयी क्षीरानुपः पिबेत्||४९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പഞ്ചാജം ഘൃതമപ്യാജമേവ| അജാശകൃദ്രസാദീനി ച| മിശ്രീകൃതാനി സ്നേഹസമാനി| പഞ്ചപടു സ്തോകമാത്രമ്||൪൯||
Adhikarana മാംസമദ്യയോരുപയോഗഃ (൫൦) · Śloka ൫൦
മാംസമേവാശ്നതോ യുക്ത്യാ മാര്ദ്വീകം പിബതോऽനു ച| അവിധാരിതവേഗസ്യ യക്ഷ്മാ ന ലഭതേऽന്തരമ്| സുരാം സമണ്ഡാം മാര്ദ്വീകമരിഷ്ടാന് സീധുമാധവാന്| യഥാര്ഹമനുപാനാര്ഥം പിബേന്മാംസാനി ഭക്ഷയന്| സ്രോതോവിബന്ധമോക്ഷാര്ഥം ബലൌജഃപുഷ്ടയേ ച തത്||൫൦||
मांसमेवाश्नतो युक्त्या मार्द्वीकं पिबतोऽनु च| अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभतेऽन्तरम्| सुरां समण्डां मार्द्वीकमरिष्टान् सीधुमाधवान्| यथार्हमनुपानार्थं पिबेन्मांसानि भक्षयन्| स्रोतोविबन्धमोक्षार्थं बलौजःपुष्टये च तत्||५०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സുബോധമ്| തദിത്യനന്തരോക്തം കര്മ||൫൦||
Adhikarana അഭ്യങ്ഗാവഗാഹാദികമ് (൫൧) · Śloka ൫൧
സ്നേഹക്ഷീരാമ്ബുകോഷ്ഠേഷു സ്വഭ്യക്തമവഗാഹയേത്| ഉത്തീര്ണം മിശ്രകസ്നേഹൈഃ പുനരാക്തം സുഖൈഃ കരൈഃ| മൃദ്നീയാത്സുഖമാസീനം സുഖം ചോദ്വര്തയേത് പരമ്||൫൧||
स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तमवगाहयेत्| उत्तीर्णं मिश्रकस्नेहैः पुनराक्तं सुखैः करैः| मृद्नीयात्सुखमासीनं सुखं चोद्वर्तयेत् परम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കോഷ്ഠഃ കാഷ്ഠാദിമയഃ സ്നേഹാദ്യാധാരഃ| ഉത്തീര്ണമവഗാഹാത് ഫലലാഭേ സതി| പുനരഭ്യക്തം സുഖം ചാസീനം സുഖൈഃ കരൈഃ മൃദ്നീയാത്||൫൧||
Adhikarana ജീവന്ത്യാദിചൂര്ണമുദ്വര്തനാര്ഥേ (൫൨) · Śloka ൫൨
ജീവന്തീം ശതവീര്യാഞ്ച വികസാം സപുനര്നവാമ്| അശ്വഗന്ധാമപാമാര്ഗം തര്കാരീം മധുകം ബലാമ്| വിദാരീം സര്ഷപാന് കുഷ്ഠം തണ്ഡുതാനതസീഫലമ്| മാഷാംസ്തിലാംശ്ച കിണ്വഞ്ച സര്വമേകത്ര ചൂര്ണയേത്| യവചൂര്ണം ത്രിഗുണിതം ദധ്നാ യുക്തം സമാക്ഷികമ്| ഏതദുദ്വര്തനം കാര്യം പുഷ്ടിവറ്ര്ണബലപ്രദമ്||൫൨||
जीवन्तीं शतवीर्याञ्च विकसां सपुनर्नवाम्| अश्वगन्धामपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम्| विदारीं सर्षपान् कुष्ठं तण्डुतानतसीफलम्| माषांस्तिलांश्च किण्वञ्च सर्वमेकत्र चूर्णयेत्| यवचूर्णं त्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम्| एतदुद्वर्तनं कार्यं पुष्टिवऱ्र्णबलप्रदम्||५२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജീവന്ത്യാദികം സര്വമേകീകൃത്യ ചൂര്ണയേത്| തതശ്ചൂര്ണാത് ത്രിഗുണോ യവചൂര്ണഃ| ഏതദ്ദധിമാക്ഷികാഭ്യാമുദ്വര്തനമ്||൫൨||
Adhikarana സ്നാനാര്ഥം ജലമ് (൫൩) · Śloka ൫൩
ഗൌരസര്ഷപകല്കേന സ്നാനീയൌഷധിഭിശ്ച സഃ| സ്നായാദൃതുസുഖൈസ്തോയൈഃ ജീവനീയോപസാധിതൈഃ||൫൩||
गौरसर्षपकल्केन स्नानीयौषधिभिश्च सः| स्नायादृतुसुखैस्तोयैः जीवनीयोपसाधितैः||५३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ചോദ്വര്തിതോ ഗൌരസര്ഷപകല്കാദിഭിഃ സ്നായാത്| സ്നാനീയാനി സ്നാനേഷൂക്താന്യൌഷധാനി| ഔഷധയഃ സര്വൌഷധയഃ| ഋതുസുഖാനി ജലാനി ശീതോഷ്ണാവിശേഷേണ||൫൩||
Adhikarana ഗന്ധമാല്യാദിസേവനമ് (൫൪) · Śloka ൫൪
ഗന്ധമാല്യാദികാം ഭൂഷാമലക്ഷ്മീനാശനീം ഭജേത്| സുഹൃദാം ദര്ശനം ഗീതവാദിത്രോത്സവസംശ്രുതീഃ| ബസ്തയഃ ക്ഷീരസര്പീംഷി മദ്യം മാംസം സുശീലതാ||൫൪||
गन्धमाल्यादिकां भूषामलक्ष्मीनाशनीं भजेत्| सुहृदां दर्शनं गीतवादित्रोत्सवसंश्रुतीः| बस्तयः क्षीरसर्पींषि मद्यं मांसं सुशीलता||५४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭൂഷാ അലങ്കരണമ്| സുബോധമ്||൫൪||
Adhikarana ദൈവവ്യപാശ്രയമൌഷധമ് (൫൫-൭) · Śloka ൭
ദൈവവ്യപാശ്രയം തദ്വദഥര്വോക്തം ച പൂജിതമ്| ഇഷ്ട്യാ യഥാ ച ചന്ദ്രസ്യ രാജയക്ഷ്മാ പുരാ ജിതഃ| പുരോഹിതഃ പ്രയുഞ്ജീത വേദോക്താം താം ജിതാത്മനഃ||൫൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംങ്ഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതന്നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
दैवव्यपाश्रयं तद्वदथर्वोक्तं च पूजितम्| इष्ट्या यथा च चन्द्रस्य राजयक्ष्मा पुरा जितः| पुरोहितः प्रयुञ्जीत वेदोक्तां तां जितात्मनः||५५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंङ्ग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने राजयक्ष्मचिकित्सितन्नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദൈവവ്യപാശ്രയം തത്തന്മണിമന്ത്രാദികമ്| അഥര്വോക്തമഥര്വണോദ്ദിഷ്ടം ശാന്തികാദി| സുബോധമ്| ജിതാത്മനോ ജിതേന്ദ്രിയസ്യേതി||൫൫|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ സപ്തമോऽധ്യായഃ