Adhikarana સર્વાક્ષિરોગપ્રતિષેધાધ્યાયઃ||૧૬|| અભિષ્યન્દેષુ પ્રાગ્રૂપે તીક્ષ્ણગણ્ડૂષાદિ (૨-૧) · Śloka ૧
અધુના સર્વાક્ષિરોગપ્રતિષેધ ઉપક્રમ્યતે અથાતઃ સર્વાક્ષિરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ|
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ|
(ગદ્યસૂત્રે)|૨|
પ્રાગ્રૂપ એવ સ્યન્દેષુ તીક્ષ્ણં ગણ્ડૂષનાવનમ્|
કારયેદુપવાસં ચ કોપાદન્યત્ર વાતજાત્||૧||
View original
अधुना सर्वाक्षिरोगप्रतिषेध उपक्रम्यते अथातः सर्वाक्षिरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)|२|
प्राग्रूप एव स्यन्देषु तीक्ष्णं गण्डूषनावनम्|
कारयेदुपवासं च कोपादन्यत्र वातजात्||१||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સ્યન્દેષુ પૂર્વરૂપાવસ્થાયાં તીક્ષ્ણમેવ ગણ્ડૂષાદિકમુપવાસં ચ સ્યન્દવન્તં કારયેત્, વાતોત્થં કોપં મુક્ત્વા|
Adhikarana અભિષ્યન્દેષુ દાહાદિશાન્ત્યર્થં પત્રાદિબિડાલકઃ (૨-૩) · Śloka ૩
દાહોપદેહરાગાશ્રુશોફશાન્ત્યૈ બિડાલકમ્|
કુર્યાત્સર્વત્ર પત્રૈલામરિચસ્વર્ણગૈરિકૈઃ||૨||
સરસાઞ્જનયષ્ટ્યાહ્વનતચન્દનસૈન્ધવૈઃ|
|૩|
View original
दाहोपदेहरागाश्रुशोफशान्त्यै बिडालकम्|
कुर्यात्सर्वत्र पत्रैलामरिचस्वर्णगैरिकैः||२||
सरसाञ्जनयष्ट्याह्वनतचन्दनसैन्धवैः|
|३|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દાહાદિશાન્ત્યૈ બિડાલકં કુર્યાત્| સર્વત્ર સ્યન્દે પત્રૈલાદિભિઃ સૈન્ધવાન્તૈર્બિડાલકં કુર્યાત્|
Adhikarana વાતજેઽભિષ્યન્દે સૈન્ધવાદિ પિત્તરક્તજેઽભિષ્યન્દે માંસ્યાદિલેપઃ કફજેઽભિષ્યન્દે મનોહ્વાદિલેપઃ સર્વજેઽભિષ્યન્દે પૂર્વોક્તઃ સર્વલેપઃ (૩-૫) · Śloka ૫
|
સૈન્ધવં નાગરં તાર્ક્ષ્યં ભૃષ્ટં મણ્ડેન સર્પિષઃ||૩||
વાતજે ઘૃતભૃષ્ટં વા યોજ્યં શબરદેશજમ્|
માંસીપદ્મકકાલીયયષ્ટ્યાહ્વૈઃ પિત્તરક્તયોઃ||૪||
મનોહ્વાફલિનીક્ષૌદ્રૈઃ કફે, સર્વૈસ્તુ સર્વજે|
|૫|
View original
|
सैन्धवं नागरं तार्क्ष्यं भृष्टं मण्डेन सर्पिषः||३||
वातजे घृतभृष्टं वा योज्यं शबरदेशजम्|
मांसीपद्मककालीययष्ट्याह्वैः पित्तरक्तयोः||४||
मनोह्वाफलिनीक्षौद्रैः कफे, सर्वैस्तु सर्वजे|
|५|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સૈન્ધવાદિ ઘૃતમણ્ડેન ભૃષ્ટં વા પવનજે ઘૃતભૃષ્ટં વા રોધ્રં યોજ્યમ્| માંસ્યાદિભિઃ પિત્તરક્તયોર્બિડાલકં કુર્યાત્| મનઃશિલાદિભિઃ કફજે| સર્વજે તુ સ્યન્દે સર્વૈઃ-પૂર્વોક્તૈર્મિલિતૈઃ, બિડાલકં કાર્યમ્|
Adhikarana સર્વજેઽભિષ્યન્દે પ્રકુપિતમાત્રે સિતમરિચાદ્યવગુણ્ઠનમ્ (૫) · Śloka ૫
સિતમરિચભાગમેકં ચતુર્મનોહ્વં દ્વિરષ્ટશાબર્કમ્|
સઞ્ચૂર્ણ્ય વસ્ત્રબદ્ધં પ્રકુપિતમાત્રેઽવગુણ્ઠનં નેત્રે||૫||
View original
सितमरिचभागमेकं चतुर्मनोह्वं द्विरष्टशाबर्कम्|
सञ्चूर्ण्य वस्त्रबद्धं प्रकुपितमात्रेऽवगुण्ठनं नेत्रे||५||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ચતુર્ભાગપ્રમાણા મનોહ્વા યસ્મિંસ્તચ્ચતુર્મનોહ્વમ્| દ્વિઃ-દ્વૌ વારૌ, અષ્ટાષ્ટભાગપ્રમાણઃ શાબરકો યસ્મિંસ્તત્ દ્વિરષ્ટશાબરકમ્| તેન સિતમરિચસ્યૈકં ભાગં મનઃશિલાયાશ્ચતુરો ભાગાન્ રોધ્રસ્ય ષોડશ ભાગાન્ સઞ્ચૂર્ણ્ય એતત્સૂક્ષ્મવસ્ત્રબદ્ધં પ્રકુપિતમાત્રે-સદ્યઃપ્રકુપિતે, નયનેઽવગુણ્ઠનં હિતમ્| ગીતિઃ સમુખચપલા|
Adhikarana સર્વજેઽભિષ્યન્દે પ્રકુપિતમાત્રે કુલત્થચૂર્ણાવચૂર્ણનમ્ (૬) · Śloka ૬
આરણ્યાશ્છગણરસે પટાવબદ્ધાઃ સુસ્વિન્ના નખવિતુષીકૃતાઃ કુલત્થાઃ|
તચ્ચૂર્ણં સકૃદવચૂર્ણનાન્નિશીથે નેત્રાણાં વિધમતિ સદ્ય એવ કોપમ્||૬||
View original
आरण्याश्छगणरसे पटावबद्धाः सुस्विन्ना नखवितुषीकृताः कुलत्थाः|
तच्चूर्णं सकृदवचूर्णनान्निशीथे नेत्राणां विधमति सद्य एव कोपम्||६||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-આરણ્યાઃ કુલત્થાશ્છગણરસે-ગોશકૃદ્રસે, પટાવબદ્ધાઃ સુસ્વિન્નાસ્તથા નખૈર્વિતુષીકૃતાસ્તેષાં ચૂર્ણમેકવારમેવાવચૂર્ણનાત્ સદ્ય એવ નેત્રાણાં કોપં વિધમતિ-જયતિ| પ્રહર્ષિણીવૃત્તમ્|
Adhikarana સર્વજેઽભિષ્યન્દે પ્રકુપિતમાત્રે ઘોષાદિપોટલી (૭) · Śloka ૭
ઘોષાભયાતુત્થકયષ્ટિરોધ્રૈ- ર્મૂતી સુસૂક્ષ્મૈઃ શ્લથવસ્ત્રબદ્ધૈઃ|
તામ્રસ્થધાન્યામ્લનિમગ્નમૂર્તિ- રર્તિં જયત્યક્ષિણિ નૈકરૂપામ્||૭||
View original
घोषाभयातुत्थकयष्टिरोध्रै- र्मूती सुसूक्ष्मैः श्लथवस्त्रबद्धैः|
ताम्रस्थधान्याम्लनिमग्नमूर्ति- रर्तिं जयत्यक्षिणि नैकरूपाम्||७||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઘોષાદિભિઃ સુસૂક્ષ્મૈઃ શ્લથવસ્ત્રબદ્ધૈર્મૂતી-પોટલિકા, તામ્રસ્થકાઞ્જિકનિમગ્નમૂર્તિઃ પીડાં નાનાવિધાં નેત્રે ધારિતા જયતિ| ઇન્દ્રવજ્રાવૃત્તમ્|
Adhikarana સર્વજેઽભિષ્યન્દે પ્રકુપિતમાત્રે કટઙ્કટેરીક્વાથસેકઃ (૮) · Śloka ૮
ષોડશભિઃ સલિલપલૈઃ પલં તથૈકં કટઙ્કટેર્યાઃ સિદ્ધમ્|
સેકોઽષ્ટભાગશિષ્ટઃ ક્ષૌદ્રયુતઃ સર્વદોષકુપિતે નેત્રે||૮||
View original
षोडशभिः सलिलपलैः पलं तथैकं कटङ्कटेर्याः सिद्धम्|
सेकोऽष्टभागशिष्टः क्षौद्रयुतः सर्वदोषकुपिते नेत्रे||८||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દાર્વ્યાઃ પલં જલપલૈઃ ષોડશભિઃ શૃતમષ્ટભાગશેષઃ સેકો મધુયુતઃ સર્વદોષકુપિતે ચક્ષુષિ હિતઃ| આર્યા ગીતિઃ|
Adhikarana સર્વજેઽભિષ્યન્દે પ્રકુપિતમાત્રે શિગ્રુપલ્લવરસઃ (૯) · Śloka ૯
વાતપિત્તકફસન્નિપાતજાં નેત્રયોર્બહુવિધામપિ વ્યથામ્|
શીઘ્રમેવ જયતિ પ્રયોજિતઃ શિગ્રુપલ્લવરસઃ સમાક્ષિકઃ||૯||
View original
वातपित्तकफसन्निपातजां नेत्रयोर्बहुविधामपि व्यथाम्|
शीघ्रमेव जयति प्रयोजितः शिग्रुपल्लवरसः समाक्षिकः||९||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-એકૈકદોષજાં સન્નિપાતજાં વા નયનયોર્નાનાવિધાં પીડાં શીઘ્રમેક એવ શોભાઞ્જનકરસઃ સક્ષૌદ્રો જયતિ| રથોદ્ધતાવૃત્તમ્|
Adhikarana વાતજેઽભિષ્યન્દે એરણ્ડમૂલસિદ્ધક્ષીરમ્ વાતજેઽભિષ્યન્દે સક્તુપિણ્ડિકા (૧૦) · Śloka ૧૦
તરુણમુરુબૂકપત્રં મૂલં ચ વિભિદ્ય સિદ્ધમાજે ક્ષીરે|
વાતાભિષ્યન્દરુજં સદ્યો વિનિહન્તિ સક્તુપિણ્ડિકા ચોષ્ણા||૧૦||
View original
तरुणमुरुबूकपत्रं मूलं च विभिद्य सिद्धमाजे क्षीरे|
वाताभिष्यन्दरुजं सद्यो विनिहन्ति सक्तुपिण्डिका चोष्णा||१०||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-એરણ્ડસ્ય તરુણં પત્રં મૂલં ચ વિભિદ્ય-સંક્ષુદ્ય, છાગદુગ્ધસિદ્ધં વાતાભિષ્યન્દે પીડાં સદ્ય એવ નિહન્તિ| દોષાદિવશાત્ સક્તુપિણ્ડી ઉષ્ણા વા રુજં હન્તિ| આર્યા ગીતિઃ|
Adhikarana વાતજેઽભિષ્યન્દે બિલ્વાદિક્વાથઃ આશ્ચ્યોતને વાતજેઽભિષ્યન્દે હ્રીબેરાદિ શૂલાશ્ચ્યોતનમ્ રક્તપિત્તજેઽભિષ્યન્દે મઞ્જિષ્ઠાદિક્વાથસેકઃ (૧૧-૧૩) · Śloka ૧૩
આશ્ચ્યોતનં મારુતજે ક્વાથો બિલ્વાદિભિર્હિતઃ|
કોષ્ણઃ સહૈરણ્ડજટાબૃહતીમધુશિગ્રુભિઃ||૧૧||
હ્રીબેરવક્રશાર્ઙ્ગેષ્ટોદુમ્બરત્વક્ષુ સાધિતમ્|
સામ્ભસા પયસાઽઽજેન શૂલાશ્ચ્યોતનમુત્તમમ્||૧૨||
મઞ્જિષ્ઠારજનીલાક્ષાદ્રાક્ષર્દ્ધિમધુકોત્પલૈઃ|
ક્વાથઃ સશર્કરઃ શીતઃ સેચનં રક્તપિત્તજિત્||૧૩||
View original
आश्च्योतनं मारुतजे क्वाथो बिल्वादिभिर्हितः|
कोष्णः सहैरण्डजटाबृहतीमधुशिग्रुभिः||११||
ह्रीबेरवक्रशार्ङ्गेष्टोदुम्बरत्वक्षु साधितम्|
साम्भसा पयसाऽऽजेन शूलाश्च्योतनमुत्तमम्||१२||
मञ्जिष्ठारजनीलाक्षाद्राक्षर्द्धिमधुकोत्पलैः|
क्वाथः सशर्करः शीतः सेचनं रक्तपित्तजित्||१३||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વાતજેઽભિષ્યન્દે બિલ્વાદિભિરેરણ્ડમૂલાદિભિઃ સહ ક્વાથઃ કૃતઃ કોષ્ણો હિતમાશ્ચ્યોતનમ્| હ્રીબેરાદિષુ સાધિતં સજલેનાજેન પયસા ઉત્તમં શૂલાશ્ચ્યોતનં પ્રસાદનં ભવેત્| હ્રીબેરં-વાલકમ્| વક્રં-તગરમ્| મઞ્જિષ્ઠાદિભિઃ ક્વાથઃ સસિતઃ શિશિરઃ સેકો રક્તપિત્તઘ્નઃ|
Adhikarana રક્તપિત્તજેઽભિષ્યન્દે કસેરુકાદિરજઃપાનીયમ્ (૧૪) · Śloka ૧૪
કસેરુયષ્ટ્યાહ્વરજસ્તાન્તવે શિથિલં સ્થિતમ્|
અપ્સુ દિવ્યાસુ નિહિતં હિતં સ્યન્દેઽસ્રપિત્તજે||૧૪||
View original
कसेरुयष्ट्याह्वरजस्तान्तवे शिथिलं स्थितम्|
अप्सु दिव्यासु निहितं हितं स्यन्देऽस्रपित्तजे||१४||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કસેરુકાદિરજો વસ્ત્રે શિથિલં સ્થિતં દિવ્યજલે ક્ષિપ્તં સ્યન્દે રક્તપિત્તજે હિતમ્|
Adhikarana રક્તપિત્તજેઽભિષ્યન્દે પુણ્ડ્રાદિપોટલી (૧૫) · Śloka ૧૫
પુણ્ડ્રયષ્ટીનિશામૂતી પ્લુતા સ્તન્યે સશર્કરે|
છાગદુગ્ધેઽથવા દાહરુગ્રાગાશ્રુનિવર્તની||૧૫||
View original
पुण्ड्रयष्टीनिशामूती प्लुता स्तन्ये सशर्करे|
छागदुग्धेऽथवा दाहरुग्रागाश्रुनिवर्तनी||१५||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પુણ્ડ્રાદિભિર્મૂતી સ્ત્રીક્ષીરે સશર્કરે પ્લુતા છાગદુગ્ધે વા દાહાદિહૃત્|
Adhikarana રક્તપિત્તજેઽભિષ્યન્દે શ્વેતરોધ્રાદિપોટલી (૧૬) · Śloka ૧૬
શ્વેતરોધ્રં સમધુકં ઘૃતભૃષ્ટં સુચૂર્ણિતં|
વસ્ત્રસ્થં સ્તન્યમૃદિતં પિત્તરક્તાભિઘાતજિત્||૧૬||
View original
श्वेतरोध्रं समधुकं घृतभृष्टं सुचूर्णितं|
वस्त्रस्थं स्तन्यमृदितं पित्तरक्ताभिघातजित्||१६||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શ્વેતરોધ્રં સમધુકં ઘૃતભૃષ્ટં સૂક્ષ્મરજીકૃતં વસનસ્થં સ્તન્યેન મૃદિતં પિત્તાદિજિત્|
Adhikarana કફજેઽભિષ્યન્દે નાગરાદિક્વાથઃ આશ્ચ્યોતને સર્વજેઽભિષ્યન્દે મિશ્રૈરેતૈરાશ્ચોતનમ્ (૧૭) · Śloka ૧૭
નાગરત્રિફલાનિમ્બવાસરોધ્રરસઃ કફે|
કોષ્ણમાશ્ચ્યોતનં મિશ્રૈર્ભેષજૈઃ સાન્નિપાતિકે||૧૭||
View original
नागरत्रिफलानिम्बवासरोध्ररसः कफे|
कोष्णमाश्च्योतनं मिश्रैर्भेषजैः सान्निपातिके||१७||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-નાગરાદિરસઃ શ્લેષ્મણ્યાશ્ચ્યોતનં કોષ્ણં હિતમ્| સ૦-સાન્નિપાતિકેઽભિષ્યન્દે મિશ્રૈરૌષધૈઃ-એતૈરેવાનન્તરોક્તૈઃ, આશ્ચ્યોતનં કોષ્ણં હિતમ્|
Adhikarana વાતાદ્યભિષ્યન્દે સુસ્નિગ્ધં કૃત્વારુધિરસ્રાવઃ વાતાદ્યભિષ્યન્દે પુનઃ સ્નિગ્ધં કૃત્વા વિરેકઃ (૧૮-૧૯) · Śloka ૧૯
સર્પિઃ પુરાણં પવને, પિત્તે શર્કરયાઽન્વિતમ્|
વ્યોષસિદ્ધં કફે પીત્વા યવક્ષારાવચૂર્ણિતમ્||૧૮||
સ્રાવયેદ્રુધિરં ભૂયસ્તતઃ સ્નિગ્ધં વિરેચયેત્|
|૧૯|
View original
सर्पिः पुराणं पवने, पित्ते शर्करयाऽन्वितम्|
व्योषसिद्धं कफे पीत्वा यवक्षारावचूर्णितम्||१८||
स्रावयेद्रुधिरं भूयस्ततः स्निग्धं विरेचयेत्|
|१९|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પવને પુરાણં ઘૃતં હિતમ્| પિત્તે શર્કરયા યુતં ઘૃતં હિતમ્| કફે વ્યોષસિદ્ધં ઘૃતં યવક્ષારાવચૂર્ણિતં પીત્વા રુધિરં સ્રાવયેત્| ભૂયઃ સ્નિગ્ધં તતો વિરેચયેત્|
Adhikarana વાતાદ્યભિષ્યન્દે શૂલદાહયોરાનૂપવેસવારલેપઃ (૧૯-૨૦) · Śloka ૨૦
|
આનૂપવેસવારેણ શિરોવદનલેપનમ્||૧૯||
ઉષ્ણેન શૂલે, દાહે તુ પયઃસર્પિર્યુતૈર્હિમૈઃ|
|૨૦|
View original
|
आनूपवेसवारेण शिरोवदनलेपनम्||१९||
उष्णेन शूले, दाहे तु पयःसर्पिर्युतैर्हिमैः|
|२०|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-આનૂપવેસવારેણ શિરોવદનલેપનમુષ્ણેન કાર્યં શૂલે સતિ| દાહે તુ સતિ ક્ષીરઘૃતાન્વિતૈઃ શીતૈઃ પ્રલેપઃ કાર્યઃ|
Adhikarana વાતાદ્યભિષ્યન્દે તિમિરપ્રતિષેધવત્પ્રતીકારઃ (૨૦) · Śloka ૨૦
|
તિમિરપ્રતિષેધં ચ વીક્ષ્ય યુઞ્જ્યાદ્યથાયથમ્||૨૦||
View original
|
तिमिरप्रतिषेधं च वीक्ष्य युञ्ज्याद्यथायथम्||२०||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તિમિરપ્રતિષેધં ચ પર્યાલોચ્ય યથાયોગં ચિકિત્સિતં યુઞ્જ્યાત્|
Adhikarana અધિમન્થાધિષુ અયમેવ વિધિઃ અધિમન્થેઽશાન્તૌ ભ્રુવોરુપરિ દાહઃ (૨૧) · Śloka ૨૧
અયમેવ વિધિઃ સર્વો મન્થાદિષ્વપિ શસ્યતે|
અશાન્તૌ સર્વથા મન્થે ભ્રુવોરુપરિ દાહયેત્||૨૧||
View original
अयमेव विधिः सर्वो मन्थादिष्वपि शस्यते|
अशान्तौ सर्वथा मन्थे भ्रुवोरुपरि दाहयेत्||२१||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-એષ એવ વિધિરશેષેષુ મન્થાદિષ્વપિ શસ્યતે| સ૦-સર્વથૈવાશાન્તૌ મન્થે ભ્રુવોરુપરિ દાહયેત્|
Adhikarana વાતજેઽધિમન્થે ગોદધિવર્તિઃ (૨૨) · Śloka ૨૨
રૂપ્યં રૂક્ષેણ ગોદધ્ના લિમ્પેન્નીલત્વમાગતે|
શુષ્કે તુ મસ્તુના વર્તિર્વાતાક્ષ્યામયનાશિની||૨૨||
View original
रूप्यं रूक्षेण गोदध्ना लिम्पेन्नीलत्वमागते|
शुष्के तु मस्तुना वर्तिर्वाताक्ष्यामयनाशिनी||२२||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-રૂપ્યં ગોદધ્ના રૂક્ષેણ લિમ્પેત્| તસ્મિન્ દધ્નિ નીલત્વમાગતે શુષ્કે ચ મસ્તુના વર્તિર્વાતાક્ષિરોગનાશિની|
Adhikarana પિત્તરક્તજેઽધિમન્થે સુમનઃકોરકાદિવર્તિઃ (૨૩) · Śloka ૨૩
સુમનઃકોરકાઃ શઙ્ખસ્ત્રિફલા મધુકં બલા|
પિત્તરક્તાપહા વર્તિઃ પિષ્ટા દિવ્યેન વારિણા||૨૩||
View original
सुमनःकोरकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला|
पित्तरक्तापहा वर्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा||२३||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સુમનઃકલિકાદયો વર્તિર્દિવ્યેન જલેન પિષ્ટા પિત્તરક્તહૃત્|
Adhikarana કફજેઽધિમન્થે સૈન્ધવાદિવર્તિઃ (૨૪) · Śloka ૨૪
સૈન્ધવં ત્રિફલા વ્યોષં શઙ્ખનાભિઃ સમુદ્રજઃ|
ફેન ઐલેયકં સર્જો વર્તિઃ શ્લેષ્માક્ષિરોગનુત્||૨૪||
View original
सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिः समुद्रजः|
फेन ऐलेयकं सर्जो वर्तिः श्लेष्माक्षिरोगनुत्||२४||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સૈન્ધવાદિભિર્વર્તિઃ શ્લેષ્માક્ષિરોગજિત્|
Adhikarana સર્વજેઽધિમન્થે પાશુપતો યોગઃ (૨૫-૨૭) · Śloka ૨૭
પ્રપૌણ્ડરીકં યષ્ટ્યાહ્વં દાર્વી ચાષ્ટપલં પચેત્|
જલદ્રોણે રસે પૂતે પુનઃ પક્વે ઘને ક્ષિપેત્||૨૫||
પુષ્પાઞ્જનાદ્દશપલં કર્ષં ચ મરિચાત્તતઃ|
કૃતશ્ચૂર્ણોઽથવા વર્તિઃ સર્વાભિષ્યન્દસમ્ભવાન્||૨૬||
હન્તિ રાગરુજાઘર્ષાન્ સદ્યો દૃષ્ટિં પ્રસાદયેત્|
અયં પાશુપતો યોગો રહસ્યં ભિષજાં પરમ્||૨૭||
View original
प्रपौण्डरीकं यष्ट्याह्वं दार्वी चाष्टपलं पचेत्|
जलद्रोणे रसे पूते पुनः पक्वे घने क्षिपेत्||२५||
पुष्पाञ्जनाद्दशपलं कर्षं च मरिचात्ततः|
कृतश्चूर्णोऽथवा वर्तिः सर्वाभिष्यन्दसम्भवान्||२६||
हन्ति रागरुजाघर्षान् सद्यो दृष्टिं प्रसादयेत्|
अयं पाशुपतो योगो रहस्यं भिषजां परम्||२७||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રપ્રૌણ્ડરીકાદિકમષ્ટપલં પૃથગ્જલદ્રોણે પચેત્| રસે પૂતે પુનઃ શૃતે ઘને ચ પુષ્પાઞ્જનાદ્દશ પલાનિ, મરીચાત્કર્ષં ચ ક્ષિપેત્| કૃતશ્ચૂર્ણોઽથવા વર્તિઃ સર્વાભિષ્યન્દોત્થાન્ રાગાદીન્ હન્તિ| તથા સદ્ય એવ દૃષ્ટિં પ્રસાદયેત્| એષ પાશુપતાખ્યો યોગો ભિષજાં પરં રહસ્યમ્|
Adhikarana શુષ્કાક્ષિપાકે ઘૃતપાનતર્પણાદિ (૨૮-૨૯) · Śloka ૨૯
શુષ્કાક્ષિપાકે હવિષઃ પાનમક્ષ્ણોશ્ચ તર્પણમ્|
ઘૃતેન જીવનીયેન નસ્યં તૈલેન વાઽણુના||૨૮||
પરિષેકો હિતશ્ચાત્ર પયઃ કોષ્ણં સસૈન્ધવમ્|
|૨૯|
View original
शुष्काक्षिपाके हविषः पानमक्ष्णोश्च तर्पणम्|
घृतेन जीवनीयेन नस्यं तैलेन वाऽणुना||२८||
परिषेको हितश्चात्र पयः कोष्णं ससैन्धवम्|
|२९|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શુષ્કાક્ષિપાકે ઘૃતસ્ય પાનમક્ષ્ણોશ્ચ જીવનીયસિદ્ધેન ઘૃતેન તર્પણં હિતમ્| અણુના તૈલેન નસ્યં હિતમ્ અત્ર ચ ક્ષીરં કોષ્ણં સૈન્ધવયુતં પરિષેકો હિતઃ|
Adhikarana શુષ્કાક્ષિપાકે મહૌષધાઞ્જનમ્ શુષ્કાક્ષિપાકે આનૂપસત્ત્વોત્થા વસાઽઞ્જનમ્ (૨૯-૩૦) · Śloka ૩૦
|
સર્પિર્યુક્તં સ્તન્યપિષ્ટમઞ્જનં ચ મહૌષધમ્||૨૯||
વસા વાઽઽનૂપસત્ત્વોત્થા કિઞ્ચિત્સૈન્ધવનાગરા|
|૩૦|
View original
|
सर्पिर्युक्तं स्तन्यपिष्टमञ्जनं च महौषधम्||२९||
वसा वाऽऽनूपसत्त्वोत्था किञ्चित्सैन्धवनागरा|
|३०|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-નાગરં સ્તન્યપિષ્ટં ઘૃતાન્વિતમઞ્જનં હિતમ્| આનૂપપ્રાણિજા વા વસા કિઞ્ચિત્સૈન્ધવશુણ્ઠીયુતા [ અઞ્જનં ] શસ્યતે|
Adhikarana શુષ્કાક્ષિપાકે કેશમષી અઞ્જનમ્ (૩૦-૩૧) · Śloka ૩૧
|
ઘૃતાક્તાન્ દર્પણે ઘૃષ્ટાન્ કેશાન્ મલ્લકસમ્પુટે||૩૦||
દગ્ધ્વાઽઽજ્યપિષ્ટા લોહસ્થા સા મષી શ્રેષ્ઠમઞ્જનમ્|
|૩૧|
View original
|
घृताक्तान् दर्पणे घृष्टान् केशान् मल्लकसम्पुटे||३०||
दग्ध्वाऽऽज्यपिष्टा लोहस्था सा मषी श्रेष्ठमञ्जनम्|
|३१|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કેશાન્ ઘૃતાક્તાન્ દર્પણે ઘૃષ્ટાન્ મલ્લકસમ્પુટે દગ્ધ્વા ઘૃતપિષ્ટા લોહપાત્રસ્થા સા મષી શ્રેષ્ઠમઞ્જનમ્|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ચ સ્નિગ્ધસ્ય સિરાવ્યધઃ સશોફે અલ્પશોફે પુનઃસ્નિગ્ધં કૃત્વા વિરેકઃ (૩૧-૩૨) · Śloka ૩૨
|
સશોફેવાઽલ્પશોફે ચ સ્નિગ્ધસ્ય વ્યધયેત્સિરામ્||૩૧||
રેકઃ સ્નિગ્ધે પુનર્દ્રાક્ષાપથ્યાક્વાથત્રિવૃદ્ઘૃતૈઃ|
|૩૨|
View original
|
सशोफेवाऽल्पशोफे च स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||३१||
रेकः स्निग्धे पुनर्द्राक्षापथ्याक्वाथत्रिवृद्घृतैः|
|३२|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સશોફેઽલ્પશોફે વા સ્નિગ્ધસ્ય સિરાં વિધ્યેત્| સ્નિગ્ધસ્ય પુનર્દ્રાક્ષાદિભિર્વિરેકઃ|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે શૂલહરઃ શ્વેતરોધ્રપોટલીસેકઃ (૩૨-૩૩) · Śloka ૩૩
|
શ્વેતરોધ્રં ઘૃતે ભૃષ્ટં ચૂર્ણિતં તાન્તવસ્થિતમ્||૩૨||
ઉષ્ણામ્બુના વિમૃદિતં સેકઃ શૂલહરઃ પરમ્|
|૩૩|
View original
|
श्वेतरोध्रं घृते भृष्टं चूर्णितं तान्तवस्थितम्||३२||
उष्णाम्बुना विमृदितं सेकः शूलहरः परम्|
|३३|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શ્વેતરોધ્રં ઘૃતે ભૃષ્ટં ચૂર્ણિતં વસ્ત્રસ્થિતમુષ્ણામ્બુના મૃદિતં સેકઃ શૂલહૃત્પરમ્|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે દાર્વ્યાદિક્વાથઃ આશ્ચ્યોતને (૩૩) · Śloka ૩૩
|
દાર્વીપ્રપૌણ્ડરીકસ્ય ક્વાથો વાઽઽશ્ચ્યોતને હિતઃ|૩૩|
View original
|
दार्वीप्रपौण्डरीकस्य क्वाथो वाऽऽश्च्योतने हितः|३३|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દાર્વીપ્રપૌણ્ડરીકયોશ્ચ ક્વાથ આશ્ચ્યોતને હિતઃ|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા વક્ષ્યમાણાઃ સન્ધાવાઃ (૩૩) · Śloka ૩૩
સન્ધવાંશ્ચ પ્રયુઞ્જીત ઘર્ષરાગાશ્રુરુગ્ઘરાન્|
||૩૩||
View original
सन्धवांश्च प्रयुञ्जीत घर्षरागाश्रुरुग्घरान्|
||३३||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સન્ધાવાંશ્ચ વક્ષ્યમાણાન્ ઘર્ષાદિહરાન્ પ્રયુઞ્જીત|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા તામ્રઘૃષ્ટાદિઃ સન્ધાવઃ સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા ગવ્યદધિસરાદિઃ સન્ધાવઃ (૩૪.૫) · Śloka
તામ્રં લોહે મૂત્રઘૃષ્ટં પ્રયુક્તં નેત્રે સર્પિર્ધૂપિતં વેદનાઘ્નમ્|
તામ્રે ઘૃષ્ટો ગવ્યદધ્નઃ સરો વા યુક્તઃ કૃષ્ણાસૈન્ધવાભ્યાં વરિષ્ઠઃ||૩૪.૫||
View original
ताम्रं लोहे मूत्रघृष्टं प्रयुक्तं नेत्रे सर्पिर्धूपितं वेदनाघ्नम्|
ताम्रे घृष्टो गव्यदध्नः सरो वा युक्तः कृष्णासैन्धवाभ्यां वरिष्ठः||३४.५||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-લોહભાણ્ડે તામ્રં ગોમૂત્રેણ ઘૃષ્ટં સર્પિર્ધૂપિતં નેત્રે પ્રયુક્તં પીડાહૃત્| ગવ્યદધિસરસ્તામ્રે ઘૃષ્ટઃ કૃષ્ણાસૈન્ધવયુક્તો નેત્રે પ્રયુક્તો વરીયાન્ વેદનાઘ્નઃ સન્ધાવઃ|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા શઙ્ખઘૃષ્ટાદિઃ સન્ધાવઃ (૩૫.૫) · Śloka
શઙ્ખં તામ્રે સ્તન્યઘૃષ્ટં ઘૃતાક્તૈઃ શમ્યાઃ પત્રૈર્ધૂપિતં તદ્યવૈશ્ચ|
નેત્રે યુક્તં હન્તિ સન્ધાવસંજ્ઞં ક્ષિપ્રં ઘર્ષં વેદનાં ચાતિતીવ્રામ્||૩૫.૫||
View original
शङ्खं ताम्रे स्तन्यघृष्टं घृताक्तैः शम्याः पत्रैर्धूपितं तद्यवैश्च|
नेत्रे युक्तं हन्ति सन्धावसंज्ञं क्षिप्रं घर्षं वेदनां चातितीव्राम्||३५.५||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શઙ્ખં સ્તન્યેન તામ્રે ઘૃષ્ટં શમીપત્રૈર્યવૈશ્ચ ઘૃતાક્તૈર્ધૂપિતં તત્સન્ધાવસંજ્ઞં નેત્રે પ્રયુક્તં શીઘ્રં ઘર્ષં વેદનામતિદારુણાં ચ હન્તિ| શાલિન્યૌ વૃત્તે|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા ઉદુમ્બરફલાદિઃ સન્ધાવઃ (૩૬-૩૭) · Śloka ૩૭
|
ઉદુમ્બરફલં લોહે ઘૃષ્ટં સ્તન્યેન ધૂપિતમ્||૩૬||
સાજ્યૈઃ શમીચ્છદૈર્દાહશૂલરાગાશ્રુહર્ષજિત્|
|૩૭|
View original
|
उदुम्बरफलं लोहे घृष्टं स्तन्येन धूपितम्||३६||
साज्यैः शमीच्छदैर्दाहशूलरागाश्रुहर्षजित्|
|३७|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉદુમ્બરફલં લોહે સ્તન્યેન ઘૃષ્ટં ઘૃતાક્તૈઃ શમીપત્રૈર્ધૂપિતં દાહાદિજિત્|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા શિગ્રુપલ્લવનિર્યાસાદિઃ સન્ધાવઃ (૩૭-૩૮) · Śloka ૩૮
|
શિગ્રુપલ્લવનિર્યાસઃ સુઘૃષ્ટસ્તામ્રસમ્પુટે||૩૭||
ઘૃતેન ધૂપિતો હન્તિ શોફઘર્ષાશ્રુવેદનાઃ|
|૩૮|
View original
|
शिग्रुपल्लवनिर्यासः सुघृष्टस्ताम्रसम्पुटे||३७||
घृतेन धूपितो हन्ति शोफघर्षाश्रुवेदनाः|
|३८|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શિગ્રુપલ્લવરસઃ સુઘૃષ્ટસ્તામ્રસમ્પુટે ઘૃતેન ધૂપિતઃ શોફાદીન્ હન્તિ|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા મૃત્કપાલાદિઃ સન્ધાવઃ (૩૮-૩૯) · Śloka ૩૯
|
તિલામ્ભસા મૃત્કપાલં કાંસ્યે ઘૃષ્ટં સુધૂપિતમ્||૩૮||
નિમ્બપત્રૈર્ઘૃતાભ્યક્તૈર્ઘર્ષશૂલાશ્રુરાગજિત્|
|૩૯|
View original
|
तिलाम्भसा मृत्कपालं कांस्ये घृष्टं सुधूपितम्||३८||
निम्बपत्रैर्घृताभ्यक्तैर्घर्षशूलाश्रुरागजित्|
|३९|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મૃત્કપાલં તિલામ્ભસા કાંસ્યે ઘૃષ્ટં તથા નિમ્બપત્રૈર્ઘૃતાભ્યક્તૈર્ધૂપિતં ઘર્ષાદિજિત્|
Adhikarana સન્ધાવેનાઞ્જિતે નેત્રે સ્તન્યાશ્ચ્યોતનમ્ (૩૯-૪૦) · Śloka ૪૦
|
સન્ધાવેનાઞ્જિતે નેત્રે વિગતૌષધવેદને||૩૯||
સ્તન્યેનાશ્ચ્યોતનં કાર્યં ત્રિઃ પરં નાઞ્જયેચ્ચ તૈઃ|
|૪૦|
View original
|
सन्धावेनाञ्जिते नेत्रे विगतौषधवेदने||३९||
स्तन्येनाश्च्योतनं कार्यं त्रिः परं नाञ्जयेच्च तैः|
|४०|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સન્ધાવેન નેત્રેઽઞ્જિતે વિગતૌષધવેદને સતિ સ્તન્યેનાશ્ચ્યોતનં હિતં કાર્યં ત્રીન્ વારાન્| તૈશ્ચ-સન્ધાવૈઃ, પરં-ત્રિભ્યો વારેભ્યો, નાઞ્જયેત્|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે ઘર્ષાદિહરા તાલીસપત્રાદિગુટિકા સન્ધાવઃ (૪૦-૪૨) · Śloka ૪૨
|
તાલીસપત્રચપલાનતલોહરજોઞ્જનૈઃ||૪૦||
જાતીમુકુલકાસીસસૈન્ધવૈર્મૂત્રપેષિતૈઃ|
તામ્રમાલિપ્ય સપ્તાહં ધારયેત્પેષયેત્તતઃ||૪૧||
મૂત્રેણૈવાનુ ગુટિકાઃ કાર્યાશ્છાયવિશોષિતાઃ|
તાઃ સ્તન્યઘૃષ્ટા ઘર્ષાશ્રુશોફકણ્ડૂવિનાશનાઃ||૪૨||
View original
|
तालीसपत्रचपलानतलोहरजोञ्जनैः||४०||
जातीमुकुलकासीससैन्धवैर्मूत्रपेषितैः|
ताम्रमालिप्य सप्ताहं धारयेत्पेषयेत्ततः||४१||
मूत्रेणैवानु गुटिकाः कार्याश्छायविशोषिताः|
ताः स्तन्यघृष्टा घर्षाश्रुशोफकण्डूविनाशनाः||४२||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાલીસપત્રાદિભિર્મૂત્રપિષ્ટૈસ્તામ્રમાલિપ્ય સપ્તાહં ધારયેત્| તતઃ સપ્તાહાદૂર્ધ્વં ગોમૂત્રેણૈવ ગુટિકાઃ કુર્યાત્| તાશ્ચ છાયાવિશોષિતાઃ સ્તન્યઘૃષ્ટા ઘર્ષાદિઘ્નાઃ|
Adhikarana સશોફે અલ્પશોફે વ્યાઘ્ર્યાદિકઃ સન્ધાવઃ (૪૩) · Śloka ૪૩
વ્યાઘ્રીત્વઙ્ઽઽમધુકં તામ્રરજોઽજાક્ષીરકલ્કિતમ્|
શમ્યામલકપત્રાજ્યધૂપિતં શોફરુક્પ્રણુત્||૪૩||
View original
व्याघ्रीत्वङ्ऽऽमधुकं ताम्ररजोऽजाक्षीरकल्कितम्|
शम्यामलकपत्राज्यधूपितं शोफरुक्प्रणुत्||४३||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વ્યાઘ્ર્યાદિકમજાક્ષીરકલ્કિતં શમ્યામલકપત્રૈર્ઘૃતાન્વિતૈર્ધૂપિતં શોફરુક્પ્રણુત્|
Adhikarana અમ્લોષિતે પિત્તાભિષ્યન્દચિકિત્સા (૪૪) · Śloka ૪૪
અમ્લોષિતે પ્રયુઞ્જીત પિત્તાભિષ્યન્દસાધનમ્|
|૪૪|
View original
अम्लोषिते प्रयुञ्जीत पित्ताभिष्यन्दसाधनम्|
|४४|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અમ્લોષિતે નેત્રરોગે પિત્તાભિષ્યન્દચિકિત્સિતં કુર્યાત્|
Adhikarana દીર્ઘકાલાનુબન્ધિત્વાદુક્લિષ્ટાદયોઽષ્ટાદશ રોગાઃ પિલ્લસંજ્ઞાઃ (૪૪-૪૬) · Śloka ૪૬
|
ઉત્ક્લિષ્ટાઃ કફપિત્તાસ્રનિચયોત્થાઃ કુકૂણકઃ||૪૪||
પક્ષ્મોપરોધઃ શુષ્કાક્ષિપાકઃ પૂયાલસો બિસઃ|
પોથક્યમ્લોષિતોઽલ્પાખ્યઃ સ્યન્દમન્થા વિનાઽનિલાત્||૪૫||
એતેઽષ્ટાદશ પિલ્લાખ્યા દીર્ઘકાલાનુબન્ધિનઃ|
|૪૬|
View original
|
उत्क्लिष्टाः कफपित्तास्रनिचयोत्थाः कुकूणकः||४४||
पक्ष्मोपरोधः शुष्काक्षिपाकः पूयालसो बिसः|
पोथक्यम्लोषितोऽल्पाख्यः स्यन्दमन्था विनाऽनिलात्||४५||
एतेऽष्टादश पिल्लाख्या दीर्घकालानुबन्धिनः|
|४६|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉત્ક્લિષ્ટાદયોઽષ્ટાદશ રોગા ઇમે પિલ્લાખ્યા દીર્ઘકાલાનુબન્ધિનઃ|
Adhikarana પિલ્લેષુ વક્ષ્યમાણા સામાન્યચિકિત્સા પિલ્લેષુ વર્ત્મનિર્લેખનમ્ (૪૬-૪૮) · Śloka ૪૮
|
ચિકિત્સા પૃથગેતેષાં સ્વંસ્વમુક્તા અથ વક્ષ્યતે||૪૬||
પિલ્લીભૂતેષુ સામાન્યાત્ અથ પિલ્લાખ્યરોગિણઃ|
સ્નિગ્ધસ્ય છર્દિતવતઃ સિરાવ્યધહૃતાસૃજઃ||૪૭||
વિરિક્તસ્ય ચ વર્ત્માનુ નિર્લિખેદાવિશુદ્ધિતઃ|
|૪૮|
View original
|
चिकित्सा पृथगेतेषां स्वंस्वमुक्ता अथ वक्ष्यते||४६||
पिल्लीभूतेषु सामान्यात् अथ पिल्लाख्यरोगिणः|
स्निग्धस्य छर्दितवतः सिराव्यधहृतासृजः||४७||
विरिक्तस्य च वर्त्मानु निर्लिखेदाविशुद्धितः|
|४८|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-એતેષાં પૃથક્ ચિકિત્સા યથાસ્વમુક્તા| સ૦-અથ ભણિષ્યતે ચિકિત્સા પિલ્લીભૂતેષુ સામાન્યેન| સ૦-અથ પિલ્લાખ્યાક્ષિરોગવતઃ સ્નિગ્ધસ્ય છર્દિતવતો નરસ્ય વિદ્ધસિરસ્ય વિરિક્તસ્ય ચ વર્ત્મ નિર્લિખેદાવિશુદ્ધેઃ|
Adhikarana પિલ્લેષુ તુત્થકાદિના સેકઃ (૪૮-૫૦) · Śloka ૫૦
|
તુત્થકસ્ય પલં શ્વેતમરિચાનિ ચ વિંશતિઃ||૪૮||
ત્રિંશતા કાઞ્જિકપલૈઃ પિષ્ટ્વા તામ્રે નિધાપયેત્|
પિલ્લાનપિલ્લાન્ કુરુતે બહુવર્ષોત્થિતાનપિ||૪૯||
તત્સેકેનોપદેહાશ્રુકણ્ડૂશોફાંશ્ચ નાશયેત્|
|૫૦|
View original
|
तुत्थकस्य पलं श्वेतमरिचानि च विंशतिः||४८||
त्रिंशता काञ्जिकपलैः पिष्ट्वा ताम्रे निधापयेत्|
पिल्लानपिल्लान् कुरुते बहुवर्षोत्थितानपि||४९||
तत्सेकेनोपदेहाश्रुकण्डूशोफांश्च नाशयेत्|
|५०|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તુત્થકસ્ય પલં, વિંશતિઃ શ્વેતમરિચાનિ-સૌભાઞ્જનબીજાનિ, કાઞ્જિકપલૈસ્ત્રિંશતા પિષ્ટ્વા તામ્રે નિધાપયેત્| તત્સેકેન પિલ્લાન્ બહુવર્ષોત્થિતાનપ્યપિલ્લાન્ કુરુતે| ઉપદેહાદીંશ્ચ નાશયેત્|
Adhikarana પિલ્લેષુ કરઞ્જબીજાદિરસક્રિયાઽઞ્જનમ્ (૫૦-૫૧) · Śloka ૫૧
|
કરઞ્જબીજં સુરસં સુમનઃકોરકાણિ ચ||૫૦||
સંક્ષુદ્ય સાધયેત્ક્વાથે પૂતે તત્ર રસક્રિયા|
અઞ્જનં પિલ્લભૈષજ્યં પક્ષ્મણાં ચ પ્રરોહણમ્||૫૧||
View original
|
करञ्जबीजं सुरसं सुमनःकोरकाणि च||५०||
संक्षुद्य साधयेत्क्वाथे पूते तत्र रसक्रिया|
अञ्जनं पिल्लभैषज्यं पक्ष्मणां च प्ररोहणम्||५१||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કરઞ્જબીજાદીનિ સંક્ષુદ્ય જલે સાધયેત્| ક્વાથે પૂતે તત્ર રસક્રિયા| અઞ્જનં પિલ્લે ઔષધં પક્ષ્મણાં ચ પ્રરોહણમ્|
Adhikarana પિલ્લેષુ રસાઞ્જનાદિ અઞ્જનમ્ (૫૨-૫૩) · Śloka ૫૩
રસાઞ્જનં સર્જરસો રીતિપુષ્પં મનઃશિલા|
સમુદ્રફેનો લવણં ગૈરિકં મરિચાનિ ચ||૫૨||
અઞ્જનં મધુના પિષ્ટં ક્લેદકણ્ડૂઘ્નમુત્તમમ્|
|૫૩|
View original
रसाञ्जनं सर्जरसो रीतिपुष्पं मनःशिला|
समुद्रफेनो लवणं गैरिकं मरिचानि च||५२||
अञ्जनं मधुना पिष्टं क्लेदकण्डूघ्नमुत्तमम्|
|५३|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-રસાઞ્જનાદિકં મધુના પિષ્ટમઞ્જનં પરં ક્લેદકણ્ડૂહૃત્|
Adhikarana પિલ્લેષુ તગરાદિ અઞ્જનમ્ પિલ્લેષુ દેવદાર્વાદિ અઞ્જનમ્ (૫૩-૫૪) · Śloka ૫૪
|
અભયારસપિષ્ટં વા તગરં પિલ્લનાશનમ્||૫૩||
ભાવિતં બસ્તમૂત્રેણ સસ્નેહં દેવદારુ ચ|
|૫૪|
View original
|
अभयारसपिष्टं वा तगरं पिल्लनाशनम्||५३||
भावितं बस्तमूत्रेण सस्नेहं देवदारु च|
|५४|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-હરીતકીક્વાથપિષ્ટં તગરં પરં પિલ્લઘ્નમ્| દેવદારુસસ્નેહં બસ્તમૂત્રેણ ભાવિતં તદ્વત્|
Adhikarana પિલ્લેષુ સૈન્ધવાદિવર્તિઃ (૫૪-૫૫) · Śloka ૫૫
|
સૈન્ધવત્રિફલાકૃષ્ણાકટુકાશઙ્ખ્નાભયઃ||૫૪||
સતામ્રરજસો વર્તિઃ પિલ્લશુક્રકનાશિની|
|૫૫|
View original
|
सैन्धवत्रिफलाकृष्णाकटुकाशङ्ख्नाभयः||५४||
सताम्ररजसो वर्तिः पिल्लशुक्रकनाशिनी|
|५५|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સૈન્ધવાદયસ્તામ્રજઃસહિતા વર્તિઃ પિલ્લશુક્રહૃત્|
Adhikarana પિલ્લેષુ પુષ્પકાસીસાદિ અઞ્જનમ્ (૫૫-૫૬) · Śloka ૫૬
|
પુષ્પકાસીસચૂર્ણો વા સુરસારસભાવિતઃ||૫૫||
તામ્રે દશાહં તત્ પૈલ્લ્યપક્ષ્મશાતજિદઞ્જનમ્|
|૫૬|
View original
|
पुष्पकासीसचूर्णो वा सुरसारसभावितः||५५||
ताम्रे दशाहं तत् पैल्ल्यपक्ष्मशातजिदञ्जनम्|
|५६|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પુષ્પકાસીસચૂર્ણઃ સુરસારસેન દશાહં ભાવિતસ્તદઞ્જનં પૈલ્લ્યપક્ષ્મશાતઘ્નમ્| સુરસા-મૂર્વા|
Adhikarana પિલ્લેષુ અલાદિચૂર્ણઃ (૫૬) · Śloka ૫૬
અલં ચ સૌવીરકમઞ્જનં ચ તાભ્યાં સમં તામ્રરજઃ સુસૂક્ષ્મમ્|
પિલ્લેષુ રોમાણિ નિષેવિતોઽસૌ ચૂર્ણઃ કરોત્યેકશલાકયાઽપિ||૫૬||
View original
अलं च सौवीरकमञ्जनं च ताभ्यां समं ताम्ररजः सुसूक्ष्मम्|
पिल्लेषु रोमाणि निषेवितोऽसौ चूर्णः करोत्येकशलाकयाऽपि||५६||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-હરિતાલં સૌવીરાઞ્જનં [ચ]| તાભ્યાં દ્વાભ્યાં તુલ્યં તામ્રચૂર્ણં સૂક્ષ્મમ્| એષ ચૂર્ણો નિષેવિત એકયાઽપિ શલાકયા પિલ્લેષુ રોમાણિ કરોતિ| ઉપજાતિઃ|
Adhikarana પિલ્લેષુ લાક્ષાદિમષી (૫૭) · Śloka ૫૭
લાક્ષાનિર્ગુણ્ડીભૃઙ્ગદાર્વીરસેન શ્રેષ્ઠં કાર્પાસં ભાવિતં સપ્તકૃત્વઃ|
દીપઃ પ્રજ્વાલ્યઃ સર્પિષા તત્સમુત્થા શ્રેષ્ઠા પિલ્લાનાં રોપણાર્થે મષી સા||૫૭||
View original
लाक्षानिर्गुण्डीभृङ्गदार्वीरसेन श्रेष्ठं कार्पासं भावितं सप्तकृत्वः|
दीपः प्रज्वाल्यः सर्पिषा तत्समुत्था श्रेष्ठा पिल्लानां रोपणार्थे मषी सा||५७||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-લાક્ષાદિરસેન શ્રેષ્ઠં કાર્પાસં સપ્તવારાન્ ભાવિતમ્| તેન કાર્પાસેન સર્પિષા દીપઃ પ્રજ્વાલ્યઃ| તત્સમુત્થા મષી પિલ્લાનાં રોપણાર્થે શ્રેષ્ઠા| વૈશ્વદેવીવૃત્તમ્|
Adhikarana પિલ્લેષુ પુનઃપુનર્વર્ત્માવલેખનાદિ (૫૮-૫૯) · Śloka ૫૯
|
વર્ત્માવલેખં બહુશસ્તદ્વચ્છોણિતમોક્ષણમ્||૫૮||
પુનઃપુનર્વિરેકં ચ નિત્યમાશ્ચ્યોતનાઞ્જનમ્|
નાવનં ધૂમપાનં ચ પિલ્લરોગાતુરો ભજેત્||૫૯||
View original
|
वर्त्मावलेखं बहुशस्तद्वच्छोणितमोक्षणम्||५८||
पुनःपुनर्विरेकं च नित्यमाश्च्योतनाञ्जनम्|
नावनं धूमपानं च पिल्लरोगातुरो भजेत्||५९||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિલ્લરોગી વર્ત્માવલેખાદિકં પુનઃપુનર્ભજેત્|
Adhikarana પિલ્લેષુ પૂયાલસેઽશાન્તે દાહઃ (૬૦) · Śloka ૬૦
પૂયાલસે ત્વશાન્તેઽન્તે દાહઃ સૂક્ષ્મશલાકયા|
|૬૦|
View original
पूयालसे त्वशान्तेऽन्ते दाहः सूक्ष्मशलाकया|
|६०|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પૂયાલસે પુનરશાન્તે સત્યન્તે સૂક્ષ્મશલાકયા દાહો હિતઃ|
Adhikarana ઇતિ ચતુર્ણવતિર્નેત્રરોગાઃ (૬૦-૬૧) · Śloka ૬૧
|
ચતુર્ણવતિરિત્યક્ષ્ણો હેતુલક્ષણસાધનૈઃ||૬૦||
પરસ્પરમસઙ્કીર્ણાઃ કાર્ત્સ્ન્યેન ગદિતા ગદાઃ|
|૬૧|
View original
|
चतुर्णवतिरित्यक्ष्णो हेतुलक्षणसाधनैः||६०||
परस्परमसङ्कीर्णाः कार्त्स्न्येन गदिता गदाः|
|६१|
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઇત્યેવમક્ષ્ણશ્ચતુર્ણવતિ ગદા લક્ષણહેતુસાધનૈરન્યોન્યમસઙ્કીર્ણાઃ કાર્ત્સ્ન્યેનોક્તાઃ|
Adhikarana સ્વસ્થસ્યાપિ નયનપ્રિયસ્ય સદા પુરાણયવાદિસેવનમ્ (૬૧-૬૫) · Śloka ૬૫
|
સર્વદા ચ નિષેવેત સ્વસ્થોઽપિ નયનપ્રિયઃ||૬૧||
પુરાણયવગોધૂમશાલિષષ્ટિકકોદ્રવાન્|
મુદ્ગાદીન્ કફપિત્તઘ્નાન્ ભૂરિસર્પિઃપરિપ્લુતાન્||૬૨||
શાકં ચૈવંવિધં માંસં જાઙ્ગલં દાડિમં સિતામ્|
સૈન્ધવં ત્રિફલાં દ્રાક્ષાં વારિ પાને ચ નાભસમ્||૬૩||
આતપત્રં પદત્રાણં વિધિવદ્દોષશોધનમ્|
વર્જયેદ્વેગસંરોધમજીર્ણાધ્યશનાનિ ચ||૬૪||
ક્રોધશોકદિવાસ્વપ્નરાત્રિજાગરણાતપાન્|
વિદાહિ વિષ્ટમ્ભકરં યચ્ચેહાહારભેષજમ્||૬૫||
View original
|
सर्वदा च निषेवेत स्वस्थोऽपि नयनप्रियः||६१||
पुराणयवगोधूमशालिषष्टिककोद्रवान्|
मुद्गादीन् कफपित्तघ्नान् भूरिसर्पिःपरिप्लुतान्||६२||
शाकं चैवंविधं मांसं जाङ्गलं दाडिमं सिताम्|
सैन्धवं त्रिफलां द्राक्षां वारि पाने च नाभसम्||६३||
आतपत्रं पदत्राणं विधिवद्दोषशोधनम्|
वर्जयेद्वेगसंरोधमजीर्णाध्यशनानि च||६४||
क्रोधशोकदिवास्वप्नरात्रिजागरणातपान्|
विदाहि विष्टम्भकरं यच्चेहाहारभेषजम्||६५||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સ્વસ્થોઽપિ નયનવલ્લભઃ સન્ સદૈવ પુરાણયવાદિકં નિષેવેત| એવંવિધં કફપિત્તઘ્નં શાકં ચ| વિધિર્વિદ્યતે યસ્મિંસ્તચ્ચ શોધનં-વિરેચનાદિ, ભજેત્| તથા વેગસંરોધાદિકં વર્જયેત્|
Adhikarana સ્વસ્થસ્યાપિ પાદમ્રક્ષણાદિ (૬૬) · Śloka ૬૬
દ્વે પાદમધ્યે પૃથુસન્નિવેશે શિરે ગતે તે બહુધા ચ નેત્રે તા મ્રક્ષણોદ્વર્તનલેપનાદીન્ પાદપ્રયુક્તાન્નયને નયન્તિ||૬૬||
View original
द्वे पादमध्ये पृथुसन्निवेशे शिरे गते ते बहुधा च नेत्रे ता म्रक्षणोद्वर्तनलेपनादीन् पादप्रयुक्तान्नयने नयन्ति||६६||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દ્વે પાદસ્ય મધ્યે પૃથુરૂપે સિરે| તે ચ બહુધા નેત્રગતે| તાઃ સિરાઃ અભ્યઙ્ગાદીન્ પાદપ્રયુક્તાન્નેત્રં(ત્રે)પ્રાપયન્તિ|
Adhikarana સ્વસ્થસ્યાપિ ઉપાનદાદિસેવનમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
મલૌષ્ણ્યસઙ્ઘટ્ટનપીડનાદ્યૈ- સ્તા દૂષયન્તે નયનાનિ દુષ્ટાઃ|
ભજેત્સદા દૃષ્ટિહિતાનિ તસ્મા- દુપાનદભ્યઞ્જનધાવનાનિ||૬૭||
ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને સર્વાક્ષિરોગપ્રતિષેધો નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ||૧૬||
View original
मलौष्ण्यसङ्घट्टनपीडनाद्यै- स्ता दूषयन्ते नयनानि दुष्टाः|
भजेत्सदा दृष्टिहितानि तस्मा- दुपानदभ्यञ्जनधावनानि||६७||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने सर्वाक्षिरोगप्रतिषेधो नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તાશ્ચ મલૌષ્ણ્યાદિભિર્દુષ્ટા નયનાનિ દૂષયન્તે| યત એવં તસ્માદ્ દૃષ્ટિહિતાનિ સર્વદા ઉપાનદભ્યઞ્જનાદીનિ ભજેત્| ઉપજાતી વૃત્તે| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને સર્વાક્ષિરોગપ્રતિષેધો નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૧૬||