൩൬. സര്പവിഷപ്രതിഷേധാധ്യായഃ

Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ (൧) · Śloka ൧

|൧|

Adhikarana സര്പവിഷപ്രതിഷേധാധ്യായഃ ---------- ഭൌമപന്നഗാനാം ത്രിവിധത്വമ് (൨) · Śloka ൨

അഥാതഃ സര്പവിഷപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) ദര്വീകരാ മണ്ഡലിനോ രാജീമന്തശ്ച പന്നഗാഃ| ത്രിധാ സമാസതോ ഭൌമാഃ, ഭിദ്യന്തേ തേ ത്വനേകധാ||൧|| വ്യാസതോ യോനിഭേദേന നോച്യന്തേऽനുപയോഗിനഃ| |൨|

Adhikarana ദര്വീകരാദീനാം വിഷം ക്രമേണ രൂക്ഷകടുകാദികം വാതാദി കോപനം ച (൨-൩) · Śloka ൩

| വിശേഷാദ്രൂക്ഷകടുകമമ്ലോഷ്ണം സ്വാദുശീതലമ്||൨|| വിഷം ദര്വീകരാദീനാം ക്രമാദ്വാതാദികോപനമ്| |൩|

Adhikarana ദര്വീകരാദീനാം താരുണ്യാദിഷു വിഷോല്ബണത്വമ് (൩-൪) · Śloka ൪

| തരുണ്യമധ്യവൃദ്ധത്വേ വൃഷ്ടിശീതാതപേഷു ച||൩|| വിഷോല്ബണാ ഭവന്ത്യേതേ വ്യന്തരാ ഋതുസന്ധിഷു| |൪|

Adhikarana ദര്വീകരാണാം ലക്ഷണമ് (൪-൫) · Śloka ൫

| രഥാങ്ഗലാങ്ഗലച്ഛത്രസ്വസ്തികാങ്കുശധാരിണഃ||൪|| ഫണിനഃ ശീഘ്രഗതയഃ സര്പാ ദര്വീകരാഃ സ്മൃതാഃ| |൫|

Adhikarana മണ്ഡലിനാം ലക്ഷണമ് (൫-൬) · Śloka ൬

| ജ്ഞേയാ മണ്ഡലിനോऽഭോഗാ മണ്ഡലൈര്വിവിധൈശ്ചിതാഃ||൫|| പ്രാംശവോ മന്ദഗമനാഃ| |൬|

Adhikarana രാജീമതാം ലക്ഷണമ് (൬) · Śloka ൬

രാജീമന്തസ്തു രാജിഭിഃ| സ്നിഗ്ധാ വിചിത്രവര്ണാഭിസ്തിര്യഗൂര്ധ്വം ച ചിത്രിതാഃ||൬||

Adhikarana ഗൌധേരസ്യ ലക്ഷണമ് (൭) · Śloka ൭

വിജാതയോऽധുനോച്യന്തേ - ഗോധാസുതസ്തു ഗൌധേരോ വിഷേ ദര്വീകരൈഃ സമഃ| ചതുഷ്പാദ്|൭|

Adhikarana ഏതേഷാമേവ സങ്കരാത് വ്യന്തരാജ്ഞേയാഃ (൭-൮) · Śloka ൮

| വ്യന്തരാന് വിദ്യാദേതേഷാമേവ സങ്കരാത്||൭|| വ്യാമിശ്രലക്ഷണാസ്തേ ഹി സന്നിപാതപ്രകോപനാഃ| |൮|

Adhikarana സര്പദശനേ ആഹാരാദികാരണാനി (൮-൯) · Śloka ൯

| ആഹാരാര്ഥം ഭയാത് പാദസ്പര്ശാദതിവിഷാത് ക്രുധഃ||൮|| പാപവൃത്തിതയാ വൈരാദ്ദേവര്ഷിയമചോദനാത്| ദശന്തി സര്പാസ്തേഷൂക്തം വിഷാധിക്യം യഥോത്തരമ്||൯||

Adhikarana കാരണം ജ്ഞാത്വാ യഥാസ്വം പ്രതിക്രിയാ (൧൦) · Śloka ൧൦

ആദിഷ്ടാത് കാരണം ജ്ഞാത്വാ പ്രതികുര്യാദ്യഥായഥമ്| |൧൦|

Adhikarana വ്യന്തരസ്യ മാര്ഗാശ്രയത്വമ് (൧൦) · Śloka ൧൦

| വ്യന്തരഃ പാപശീലത്വാന്മാര്ഗമാശ്രിത്യ തിഷ്ഠതി||൧൦||

Adhikarana തുണ്ഡാഹതസ്യ ലക്ഷണമ്, വ്യാലീഢസ്യ ലക്ഷണമ്, വ്യാലുത്പസ്യ ലക്ഷണമ് ദശ്ടകസ്യ ലക്ഷണമ് ദശ്ടനിപീഡിതസ്യ ലക്ഷണമ്, ഏഷാം സാധ്യാസാധ്യത്വമ് (൧൧-൧൪) · Śloka ൧൪

യത്ര ലാലാപരിക്ലേദമാത്രം ഗാത്രേ പ്രദൃശ്യതേ| ന തു ദംഷ്ട്രാകൃതം ദംശം തത്തുണ്ഡാഹതമാദിശേത്||൧൧|| ഏകം ദംഷ്ട്രാപദം ദ്വേ വാ വ്യാലീഢാഖ്യമശോണിതമ്| ദംഷ്ട്രാപദേ സരക്തേ ദ്വേ വ്യാലുപ്തം, ത്രീണി താനി തു||൧൨|| മാംസച്ഛേദാദവിച്ഛിന്നരക്തവാഹീനി ദഷ്ടകമ്| ദംഷ്ട്രാപദാനി ചത്വാരി തദ്വദ്ദഷ്ടനിപീഡിതമ്||൧൩|| നിര്വിഷം ദ്വയമത്രാദ്യമസാധ്യം പശ്ചിമം വദേത്| |൧൪|

Adhikarana സര്പവിഷസ്യ രക്തപ്രാപ്ത്യൈവ വര്ധനമ് (൧൪-൧൫) · Śloka ൧൫

| വിഷം നാഹേയമപ്രാപ്യ രക്തം ദൂഷയതേ വപുഃ||൧൪|| രക്തമണ്വപി തു പ്രാപ്തം വര്ധതേ തൈലമമ്ബുവത്| |൧൫|

Adhikarana സര്പാങ്ഗാഭിഹതസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൬

| ഭീരോസ്തു സര്പസംസ്പര്ശാദ്ഭയേന കുപിതോऽനിലഃ||൧൫|| കദാചിത്കുരുതേ ശോഫം സര്പാങ്ഗാഭിഹതം തു തത്| |൧൬|

Adhikarana ശങ്കവിഷസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭

| ദുര്ഗാന്ധകാരേ വിദ്ധസ്യ കേനചിദ്ദഷ്ടശങ്കയാ||൧൬|| വിഷോദ്വേഗോ ജ്വരശ്ചര്ദിര്മൂര്ച്ഛാ ദാഹോऽപി വാ ഭവേത്| ഗ്ലാനിര്മോഹോऽതിസാരോ വാ തച്ഛങ്കാവിഷമുച്യതേ||൧൭||

Adhikarana സവിഷദംശസ്യ ലക്ഷണമ് , നിര്വിഷദംശസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൮) · Śloka ൧൮

തുദ്യതേ സവിഷോ ദംശഃ കണ്ഡൂശോഫരുജന്വിതഃ| ദഹ്യതേ ഗ്രഥിതഃ കിഞ്ചിദ്വിപരീതസ്തു നിര്വിഷഃ||൧൮||

Adhikarana ദര്വീകരാണാം പ്രഥമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ദ്വിതീയവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, തൃതീയവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ചതുര്ഥവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, പഞ്ചമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ഷഷ്ഠവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, സപ്തമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൯-൨൨) · Śloka ൨൨

പൂര്വേ ദര്വീകൃതാം വേഗേ ദുഷ്ടം ശ്യാവീഭവത്യസൃക്| ശ്യാവതാ തേന വക്ത്രാദൌ സര്പന്തീവ ച കീടകാഃ||൧൯|| ദ്വിതീയേ ഗ്രന്ഥയോ വേഗേ, തൃതീയേ മൂര്ധ്നി ഗൌരവമ്| ദൃഗ്രോധോ ദംശവിക്ലേദശ്ചതുര്ഥേ ഷ്ഠീവനം വമിഃ||൨൦|| സന്ധിവിശ്ലേഷണം തന്ദ്രാ പഞ്ചമേ പര്വഭേദനമ്| ദാഹോ ഹിധ്മാ ച, ഷഷ്ഠേ തു ഹൃത്പീഡാ ഗാത്രഗൌരവമ്||൨൧|| മൂര്ച്ഛാ വിപാകോऽതീസാരഃ, പ്രാപ്യ ശുക്രം തു സപ്തമേ| സ്കന്ധപൃഷ്ഠകടീഭങ്ഗഃ സര്വചേഷ്ടാനിവര്തനമ്||൨൨||

Adhikarana മണ്ഡലിദഷ്ടസ്യ പ്രഥമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ദ്വിതീയവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ത്രുതീയഈവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ചതുര്ഥവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, പഞ്ചമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ഷഷ്ഠവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, സപ്തമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൩-൨൪) · Śloka ൨൪

അഥ മണ്ഡലിദഷ്ടസ്യ ദുഷ്ടം പീതീഭവത്യസൃക്| തേന പീതാങ്ഗതാ ദാഹോ, ദ്വിതീയേ ശ്വയഥൂദ്ഭവഃ||൨൩|| തൃതീയേ ദംശവിക്ലേദഃ സ്വേദസ്തൃഷ്ണാ ച ജായതേ| ചതുര്ഥേ ജ്വര്യതേ, ദാഹഃ പഞ്ചമേ സര്വഗാത്രഗഃ||൨൪||

Adhikarana രാജീമദ്ദഷ്ടസ്യ പ്രഥമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ദ്വിതീയവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, തൃൗതീയവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ചതുര്ഥവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, പഞ്ചമവേഗസ്യ ലക്ഷണമ്, ഷഷ്ഠസപ്തമവേഗയോഃ ലക്ഷണമ് (൨൫-൨൭) · Śloka ൨൭

ദഷ്ടസ്യ രാജിലൈര്ദുഷ്ടം പാണ്ഡുതാം യാതി ശോണിതമ്| പാണ്ഡുതാ തേന ഗാത്രാണാം, ദ്വിതീയേ ഗുരുതാऽതി ച||൨൫|| തൃതീയേ ദംശവിക്ലേദോ നാസികാക്ഷിമുഖസ്രവാഃ| ചതുര്ഥേ ഗരിമാ മൂര്ധ്നോ മന്യാസ്തമ്ഭശ്ച, പഞ്ചമേ||൨൬|| ഗാത്രഭങ്ഗോ ജ്വരഃ ശീതഃ ശേഷയോഃ പൂര്വവദ്വദേത്| |൨൭|

Adhikarana പഞ്ചസു വേഗേഷു ചികിത്സാ കാര്യാ ഷഷ്ഠസപ്തമയോര്ന കാര്യാ (൨൭) · Śloka ൨൭

| കുര്യാത്പഞ്ചസു വേഗേഷു ചികിത്സാം, ന തതഃ പരമ്||൨൭||

Adhikarana അല്പവിഷസര്പാണാം ലക്ഷണമ് (൨൮-൩൦) · Śloka ൩൦

ജലാപ്ലുതാ രതിക്ഷീണാ ഭീതാ നകുലനിര്ജിതാഃ| ശീതവാതാതപവ്യാധിക്ഷുത്തൃഷ്ണാശ്രമപീഡിതാഃ||൨൮|| തൂര്ണം ദേശാന്തരായാതാ വിമുക്തവിഷകഞ്ചുകാഃ| കുഷൌഷധീകണ്ടകവദ്യേ ചരന്തി ച കാനനമ്||൨൯|| ദേശം ച ദിവ്യാധ്യുഷിതം സര്പാസ്തേऽല്പവിഷാ മതാഃ| |൩൦|

Adhikarana ശ്മശാനാദിഷു മര്മസു ച ദഷ്ടസ്യാസാധ്യത്വമ് (൩൦-൩൨) · Śloka ൩൨

| ശ്മശാനചിതിചൈത്യാദൌ പഞ്ചമീപക്ഷസന്ധിഷു||൩൦|| അഷ്ടമീനവമീസന്ധ്യാമധ്യരാത്രിദിനേഷു ച| യാമ്യാഗ്നേയമഘാശ്ലേഷാവിശാഖാപൂര്വനൈഃഋതേ||൩൧|| നൈഃ-ഋതാഖ്യേ മുഹൂര്തേ ച ദഷ്ടം മര്മസു ച ത്യജേത്| |൩൨|

Adhikarana സര്പദഷ്ടോ സിതാസ്യാക്ഷാദിയുതോ ന ജീവതി (൩൨-൩൩) · Śloka ൩൩

| ദഷ്ടമാത്രഃ സിതാസ്യാക്ഷഃ ശീര്യമാണശിരോരുഹഃ||൩൨|| സ്തബ്ധജിഹ്വോ മുഹുര്മൂര്ച്ഛന് ശീതോച്ഛ്വാസോ ന ജീവതി| |൩൩|

Adhikarana സര്പദഷ്ടോ യുഗപത് ഹിധ്മാദിയുതോ ന ജീവതി (൩൩-൩൪) · Śloka ൩൪

| ഹിധ്മാ ശ്വാസോ വമിഃ കാസോ ദഷ്ടമാത്രസ്യ ദേഹിനഃ||൩൩|| ജായന്തേ യുഗപദ്യസ്യ സ ഹൃച്ഛൂലീ ന ജീവതി| |൩൪|

Adhikarana സര്പദഷ്ടോ വിഷപീതാദിശ്ച ഫേനവമനാദിലക്ഷണയുതോ ന ജീവതി (൩൪-൩൬) · Śloka ൩൬

| ഫേനം വമതി നിഃസംജ്ഞഃ ശ്യാവപാദകരാനനഃ||൩൪|| നാസാവസാദോ ഭങ്ഗോऽങ്ഗേ വിഡ്ഭേദഃ ശ്ലഥസന്ധിതാ| വിഷപീതസ്യ ദഷ്ടസ്യ ദിഗ്ധേനാഭിഹതസ്യ ച||൩൫|| ഭവന്ത്യേതാനി രൂപാണി സമ്പ്രാപ്തേ ജീവിതക്ഷയേ| |൩൬|

Adhikarana സര്പദഷ്ടോ തീക്ഷ്ണനസ്യൈശ്ചേതനാഭാവാദിര്ന ജീവതി (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭

| ന നസ്യൈശ്ചേതനാ തീക്ഷ്ണൈര്ന ക്ഷതാത് ക്ഷതജാഗമഃ||൩൬|| ദണ്ഡാഹതസ്യ നോ രാജിഃ പ്രയാതസ്യ യമാന്തികമ്| |൩൭|

Adhikarana അതോऽന്യഥാ വിഷമാശു ശമം നയേത് (൩൭-൩൮) · Śloka ൩൮

| അതോऽന്യഥാ തു ത്വരയാ പ്രദീപ്താഗാരവദ്ഭിഷക്||൩൭|| രക്ഷന് കണ്ഠഗതാന് പ്രാണാന് വിഷമാശു ശമം നയേത്| |൩൮|

Adhikarana ദഷ്ടസ്യ വിഷം മാത്രാശതാദ്ദേഹം പ്രക്രമതേ (൩൮-൩൯) · Śloka ൩൯

| മാത്രാശതം വിഷം സ്ഥിത്വാ ദംശേ ദഷ്ടസ്യ ദേഹിനഃ||൩൮|| ദേഹം പ്രക്രമതേ ധാതൂന് രുധിരാദീന് പ്രദൂഷയത്| |൩൯|

Adhikarana ഏതസ്മിന്നന്തരേ ദംശസ്യോത്കര്തനാദികം കാര്യമ് (൩൯-൪൦) · Śloka ൪൦

| ഏതസ്മിന്നന്തരേ കര്മ ദംശസ്യോത്കര്തനാദികമ്||൩൯|| കുര്യാച്ഛീഘ്രം യഥാ ദേഹേ വിഷവല്ലീ ന രോഹതി| |൪൦|

Adhikarana ദഷ്ടമാത്രസ്തമേവ സര്പമാശു ദശേദിത്യാദി (൪൦-൪൧) · Śloka ൪൧

| ദഷ്ടമാത്രോ ദശേദാശു തമേവ പവനാശിനമ്||൪൦|| ലോഷ്ടം മഹീം വാ ദശനൈസ്ഛിത്ത്വാ ചാനു സസമ്ഭ്രമമ്| നിഷ്ഠീവേന സമാലിമ്പേദ്ദംശം കര്ണമലേന വാ||൪൧||

Adhikarana ബന്ധനേന വിഷസ്തമ്ഭനപ്രകാരഃ (൪൨-൪൩) · Śloka ൪൩

ദംശസ്യോപരി ബധ്നീയാദരിഷ്ടാം ചതുരങ്ഗുലേ| ക്ഷൌമാദിഭിര്വേണികയാ സിദ്ധൈര്മന്ത്രൈശ്ച മന്ത്രവിത്||൪൨|| അമ്ബുവത് സേതുബന്ധേന ബന്ധേന സ്തഭ്യതേ വിഷമ്| ന വഹന്തി സിരാശ്ചാസ്യ വിഷം ബന്ധാഭിപീഡിതാഃ||൪൩||

Adhikarana അനു നിഷ്പീഡ്യ ദംശമുദ്ധരേത് (൪൪) · Śloka ൪൪

നിഷ്പീഡ്യാനൂദ്ധേരദ്ദംശം മര്മസന്ധ്യഗതം തഥാ| ന ജായതേ വിഷാദ്വേഗോ ബീജനാശാദിവാങ്കുരഃ||൪൪||

Adhikarana മണ്ഡലീതരദംശസ്യ പ്രതപ്തഹേമാദിനാ ദഹനമ് (൪൫-൪൬) · Śloka ൪൬

ദംശം മണ്ഡലിനാം മുക്ത്വാ പിത്തലത്വാദഥാപരമ്| പ്രതപ്തൈര്ഹേമലോഹാദ്യൈര്ദഹേദാശൂല്മുകേന വാ||൪൫|| കരോതി ഭസ്മസാത്സദ്യോ വഹ്നിഃ കിം നാമ തു ക്ഷതമ്| |൪൬|

Adhikarana മണ്ഡലീതരദംശസ്യ മൃദാദിപൂര്ണവത്ക്രേണ വാऽऽചൂഷണമ്, അഗദൈര്മുഹുരങ്ഗലേപഃ, ചന്ദനാദിസലിലേന സേചനമ് (൪൬-൪൮) · Śloka ൪൮

| ആചൂഷേത് പൂര്ണവക്ത്രോ വാ മൃദ്ഭസ്മാഗദഗോമയൈഃ||൪൬|| പ്രച്ഛായാന്തരരിഷ്ടായാം മാംസലം തു വിശേഷതഃ| അങ്ഗം സഹൈവ ദംശേന ലേപയേദഗദൈര്മുഹുഃ||൪൭|| ചന്ദനോശീരയുക്തേന സലിലേന ച സേചയേത്| |൪൮|

Adhikarana മണ്ഡലീതരദംശസ്യ വിഷേ പ്രവിസൃതേ സിരാവ്യധഃ (൪൮-൪൯) · Śloka ൪൯

| വിഷേ പ്രവിസൃതേ വിധ്യേത്സിരാം സാ പരമാ ക്രിയാ||൪൮|| രക്തേ നിര്ഹ്രിയമാണേ ഹി കൃത്സ്നം നിര്ഹ്രീയതേ വിഷമ്| |൪൯|

Adhikarana സവിഷപരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൯-൫൦) · Śloka ൫൦

| ദുര്ഗന്ധം സവിഷം രക്തമഗ്നൌ ചടചടായതേ||൪൯|| യഥാദോഷം വിശുദ്ധം ച പൂര്വവല്ലക്ഷയേദസൃക്| |൫൦|

Adhikarana സിരാസ്വദൃശ്യമാനാസു ശൃങ്ഗാദിനാ രക്തമോക്ഷണമ് (൫൦) · Śloka ൫൦

| സിരാസ്വദൃഷ്യമാനാസു യോജ്യാഃ ശൃങ്ഗജലൌകസഃ||൫൦||

Adhikarana സ്രുതശേഷരക്തസ്യ ശീതലേപാദിനാ സ്തമ്ഭനമ് (൫൧) · Śloka ൫൧

ശോണിതം സ്രുതശേഷം ച പ്രവിലീനം വിഷോഷ്മണാ| ലേപസേകൈഃ സുബഹുശഃ സ്തമ്ഭയേദ്ഭൃശശീതലൈഃ||൫൧||

Adhikarana അസ്കന്നേ രക്തേ മൂര്ച്ഛാദയഃ, തേഷു ശീതോപചാരാദിശ്ച (൫൨) · Śloka ൫൨

അസ്കന്നേ വിഷവേഗാദ്ധി മൂര്ച്ഛായമദഹൃദ്ദ്രവാഃ| ഭവന്തി താന് ജയേച്ഛീതൈര്ബീജേച്ചാരോമഹര്ഷതഃ||൫൨||

Adhikarana സ്കന്നേ രക്തേ വിഷവേഗശാന്തിഃ (൫൩) · Śloka ൫൩

സ്കന്നേ തു രുധിരേ സദ്യോ വിഷവേഗഃ പ്രശാമ്യതി| |൫൩|

Adhikarana വിഷം തീക്ഷ്ണത്വാത് ഹൃദയകര്ഷണമ്, ഹൃദയരക്ഷണായ ഘൃതാദി പാനമ്, ഹൃദയാവരണേ ഹൃദിശ്ലേഷ്മോപചയഃ (൫൩-൫൪) · Śloka ൫൪

| വിഷം കര്ഷതി തീക്ഷ്ണത്വാദ് ഹൃദയം തസ്യ ഗുപ്തയേ||൫൩|| പിബേദ്ധൃതം ഘൃതക്ഷൌദ്രമഗദം വാ ഘൃതാപ്ലുതമ്| ഹൃദയാവരണേ ചാസ്യ ശ്ലേഷ്മാ ഹൃദ്യുപചീയതേ||൫൪||

Adhikarana തതഃ പ്രവൃത്തഗൌരവാദേര്വമനമ് (൫൫-൫൬) · Śloka ൫൬

പ്രവൃത്തഗൌരവോത്ക്ലേശഹൃല്ലാസം വാമയേത്തതഃ| ദ്രവൈഃ കാഞ്ജികകൌലത്ഥതൈലമദ്യാദിവര്ജിതൈഃ||൫൫|| വമനൈര്വിഷഹൃദ്ഭിശ്ച നൈവം വ്യാപ്നോതി തദ്വപുഃ| |൫൬|

Adhikarana ഭുജങ്ഗദോഷാദ്യവലോകനപൂര്വം വിശിഷ്ടാ ക്രിയാ (൫൬-൫൭) · Śloka ൫൭

| ഭുജങ്ഗദോഷപ്രകൃതിസ്ഥാനവേഗവിശേഷതഃ||൫൬|| സുസൂക്ഷ്മം സമ്യഗാലോച്യ വിശിഷ്ടാം ചാചരേത്ക്രിയാമ്| |൫൭|

Adhikarana ദര്വീകരൈര്ദഷ്ടേ സിന്ദുവാരിതമൂലാദികം പാനം നസ്യം ച (൫൭-൫൮) · Śloka ൫൮

| സിന്ദുവാരിതമൂലാനി ശ്വേതാ ച ഗിരികര്ണികാ||൫൭|| പാനം ദര്വീകരൈര്ദഷ്ടേ നസ്യം മധു സപാകലമ്| |൫൮|

Adhikarana കൃഷ്ണസര്പേണ ദഷ്ടേ ചാരട്യാദി ലേപഃ ക്ഷൌദ്രാദിയുതഘൃതപാനം ച (൫൮-൫൯) · Śloka ൫൯

| കൃഷ്ണസര്പേണ ദഷ്ടസ്യ ലിമ്പേദ്ദംശം ഹൃതേऽസൃജി||൫൮|| ചാരടീനാകുലീഭ്യാം വാ തീക്ഷ്ണമൂലവിഷേണ വാ| പാനം ച ക്ഷൌദ്രമഞ്ജിഷ്ഠാഗൃഹധൂമയുതം ഘൃതമ്||൫൯||

Adhikarana ഫണിനാം രാജീമതാം ച വിഷേ തന്ദുലീയകാദ്യഗദഃ (൬൦-൬൧) · Śloka ൬൧

തന്ദുലീയകകാശ്മര്യകിണിഹീഗിരികര്ണികാഃ| മാതുലുങ്ഗീ സിതാ ശേലുഃ പാനനസ്യാഞ്ജനൈര്ഹിതഃ||൬൦|| അഗദഃ ഫണിനാം ഘോരേ വിഷേ രാജീമതാമപി| |൬൧|

Adhikarana മണ്ഡലിവിഷേ സുഗന്ധാദ്യഗദഃ (൬൧-൬൨) · Śloka ൬൨

| സമാഃ സുഗന്ധാമൃദ്വീകാശ്വേതാഖ്യാഗജദന്തികാഃ||൬൧|| അര്ധാംശം സൌരസം പത്രം കപിത്ഥം ബില്വദാഡിമമ്| സക്ഷൌദ്രോ മണ്ഡലിവിഷേ വിശേഷാദഗദോ ഹിതഃ||൬൨||

Adhikarana മണ്ഡലിവിഷേ ഹിമവാന്നാമാഗദഃ (൬൩-൬൪) · Śloka ൬൪

പഞ്ചവല്കവരായഷ്ടീനാഗപുഷ്പൈലവാലുകമ്| ജീവകര്ഷഭകൌ ശീതം സിതാ പദ്മകമുത്പലമ്||൬൩|| സക്ഷൌദ്രോ ഹിമവാന്നാമ ഹന്തി മണ്ഡലിനാം വിഷമ്| ലേപാച്ഛ്വയഥുവീസര്പവിസ്ഫോടജ്വരദാഹഹാ||൬൪||

Adhikarana മണ്ഡലിവിഷേ കാശ്മര്യാദിപാനമ് (൬൫) · Śloka ൬൫

കാശ്മര്യം വടശുങ്ഗാനി ജീവകര്ഷഭകൌ സിതാ| മഞ്ജിഷ്ഠാ മധുകം ചേതി ദഷ്ടോ മണ്ഡലിനാ പിബേത്||൬൫||

Adhikarana ഗോനസവിഷേ വംശത്വഗാദികോऽഷ്ടാങ്ഗോऽഗദഃ (൬൬-൬൭) · Śloka ൬൭

വംശത്വഗ്ബീജകടുകാപാടലീബീജനാഗരമ്| ശിരീപബീജാതിവിഷേ മൂലം ഗാവേധുകം വചാ||൬൬|| പിഷ്ടോ ഗോവാരിണാऽഷ്ടാങ്ഗോ ഹന്തി ഗോനസജം വിഷമ്| |൬൭|

Adhikarana രാജീമതാം വിഷേ കടുകാദയഃ (൬൭-൬൮) · Śloka ൬൮

| കടുകാതിവിഷാകുഷ്ഠഗൃഹധൂമഹരേണുകാഃ||൬൭|| സക്ഷൌദ്രവ്യോഷതഗരാ ഘ്നന്തി രാജീമതാം വിഷമ്| |൬൮|

Adhikarana കാണ്ഡചിത്രായാ വിഷേ ദംശം ഭുവി നിഖനേത് തതഃ പ്രച്ഛിതം സര്പിഃ - പ്രലേപാദി (൬൮-൭൦) · Śloka ൭൦

| നിഖനേത്കാണ്ഡചിത്രായാ ദംശം യാമദ്വയം ഭുവി||൬൮|| ഉദ്ധൃത്യ പ്രച്ഛിതം സര്പിര്ധാന്യമൃദ്ഭ്യാം പ്രലേപയേത്| പിബേത്പുരാണം ച ഘൃതം വരാചൂര്ണാവചൂര്ണിതമ്||൬൯|| ജീര്ണേ വിരിക്തോ ഭുഞ്ജീത യവാന്നം സൂപസംസ്കൃതമ്| |൭൦|

Adhikarana വ്യന്തരദഷ്ടവിഷേ കരവീരാദ്യഗദഃ (൭൦-൭൧) · Śloka ൭൧

| കരവീരാര്കകുസുമമൂലലാങ്ഗലികാകണാഃ||൭൦|| കല്കയേദാരനാലേന പാഠാമരിചസംയുതാഃ| ഏഷ വ്യന്തരദഷ്ടാനാമഗദഃ സാര്വകാര്മികഃ||൭൧||

Adhikarana സര്പദഷ്ടവിഷേ ഭാവിതസിതമരിചസ്യ പാനനസ്യാഞ്ജനമ് (൭൨) · Śloka ൭൨

ശിരീഷപുഷ്പസ്വരസേ സപ്താഹം മരിചം സിതമ്| ഭാവിതം സര്പദഷ്ടാനാം പാനനസ്യാഞ്ജനേ ഹിതമ്||൭൨||

Adhikarana തക്ഷകദഷ്ടവിഷേ നതാദിപാനമ് (൭൩) · Śloka ൭൩

ദ്വിപലം നതകുഷ്ഠാഭ്യാം ഘൃതക്ഷൌദ്രം ചതുഷ്പലമ്| അപി തക്ഷകദഷ്ടാനാം പാനമേതത്സുഖപ്രദമ്||൭൩||

Adhikarana ദര്വീകൃതാം പ്രഥമേ വേഗേ രക്തസ്രാവാദി (൭൪) · Śloka ൭൪

അഥ ദര്വീകൃതാം വേഗേ പൂര്വേ വിസ്ത്രാവ്യ ശോണിതമ്| അഗദം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സംയുക്തം ത്വരിതം പിബേത്||൭൪||

Adhikarana ദര്വീകൃതാം ദ്വിതീയേ വേഗേ വമനാദി (൭൫) · Śloka ൭൫

ദ്വിതീയേ വമനം കൃത്വാ തദ്വദേവാഗദം പിബേത്| |൭൫|

Adhikarana ദര്വീകൃതാം തൃതീയേ വേഗേ വിഷഘ്നമഞ്ജനാദി (൭൫) · Śloka ൭൫

| വിഷാപഹേ പ്രയുഞ്ജീത തൃതീയേऽഞ്ജനനാവനേ||൭൫||

Adhikarana ദര്വീകൃതാം ചതുര്ഥേ വേഗേ വമനം യവാഗൂശ്ച (൭൬) · Śloka ൭൬

പിബേച്ചതുര്ഥേ പൂര്വോക്താം യവാഗൂം വമനേ കൃതേ| |൭൬|

Adhikarana ദര്വീകൃതാം പഞ്ചമേ ഷഷ്ഠേ ച വേഗേ വമനം, യവാഗൂ, ശീതലേപാദി¶É (൭൬-൭൭) · Śloka ൭൭

| ഷഷ്ഠപഞ്ചമയോഃ ശീതൈര്ദിഗ്ധം സിക്തമഭീക്ഷ്ണശഃ||൭൬|| പായയേദ്വമനം തീക്ഷ്ണം യവാഗൂം ച വിഷാപഹൈഃ| |൭൭|

Adhikarana ദര്വീകൃതാമ് സപ്തമേ വേഗേ തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാദി (൭൭-൭൮) · Śloka ൭൮

| അഗദം സപ്തമേ തീക്ഷ്ണം യുഞ്ജ്യാദഞ്ജനനസ്യയോഃ||൭൭|| കൃത്വാऽവഗാഢം ശസ്ത്രേണ മൂര്ധ്നി കാകപദം തതഃ| മാംസം സരുധിരം തസ്യ ചര്മ വാ തത്ര നിക്ഷിപേത്||൭൮||

Adhikarana മണ്ഡലിനാം തൃതീയേ വേഗേ വമനം പേയാ ച (൭൯) · Śloka ൭൯

തൃതീയേ വമിതഃ പേയാം വേഗേ മണ്ഡലിനാം പിബേത്| |൭൯|

Adhikarana മണ്ഡലിനാം ഷഷ്ഠേ വേഗേ തീക്ഷണാഗദാദി (൭൯) · Śloka ൭൯

| അതീക്ഷ്ണമഗദം ഷഷ്ഠേ ഗണം വാ പദ്മകാദികമ്||൭൯||

Adhikarana രാജീമതാം പ്രഥമേ വേഗേ രക്തസ്രാവാദി (൮൦) · Śloka ൮൦

അദ്യേऽവഗാഢം പ്രച്ഛായ വേഗേ ദഷ്ടസ്യ രാജിലൈഃ| അലാബുനാ ഹരേദ്രക്തം പൂര്വവച്ചാഗദം പിബേത്||൮൦||

Adhikarana രാജീമതാം ഷഷ്ഠേ വേഗേ തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാദി (൮൧) · Śloka ൮൧

ഷഷ്ഠേऽഞ്ജനം തീക്ഷ്ണതമമവപീഡം ച യോജയേത്| |൮൧|

Adhikarana അനുക്തവേഗേഷു ദര്വീകരക്രിയാ (൮൧) · Śloka ൮൧

| അനുക്തേഷു ച വേഗേഷു ക്രിയാം ദര്വീകരോദിതാമ്||൮൧||

Adhikarana ഗര്ഭിണ്യാദിഷു മൃദുക്രിയാദി (൮൨) · Śloka ൮൨

ഗര്ഭിണീബാലവൃദ്ധേഷു മൃദും, വിധ്യേത്സിരാം ന ച| |൮൨|

Adhikarana സര്വവിഷഘ്നം വജ്രമ് (൮൨-൮൩) · Śloka ൮൩

| ത്വങ്മനോഹ്വാ നിശേ വക്രം രസഃ ശാര്ദൂലജോ നഖഃ||൮൨|| തമാലഃ കേസരം ശീതം പീതം തന്ദുലവാരിണാ| ഹന്തി സര്വവിഷാണ്യേതദ്വജ്രം വജ്രമിവാസുരാന്||൮൩||

Adhikarana സര്വവിഷഘ്നം ബില്വമൂലാദ്യഞ്ജനാദി (൮൪-൮൫) · Śloka ൮൫

ബില്വസ്യ മൂലം സുരസസ്യ പുഷ്പം ഫലം കരഞ്ജസ്യ നതം സുരാഹ്വമ്| ഫലത്രികം വ്യോഷനിശാദ്വയം ച വസ്തസ്യ മൂത്രേണ സുസൂക്ഷ്മപിഷ്ടമ്||൮൪|| ഭുജങ്ഗലൂതോന്ദുരവൃശ്ചികാദ്യൈര്വിസൂചികാജീര്ണഗരജ്വരൈശ്ച| ആര്താന്നരാന് ഭൂതവിധര്ഷിതാംശ്ച സ്വസ്ഥീകരോത്യഞ്ജനപാനനസ്യൈഃ||൮൫||

Adhikarana ദംശാദപി നിഃശേഷം വിഷമുദ്ധരേത്, ശേഷം ഹി വിഷം പുനര്വേഗായ ജായേത (൮൬) · Śloka ൮൬

പ്രലേപാദ്യൈശ്ച നിഃശേഷം ദംശാദപ്യുദ്ധരേദ്വിഷമ്| ഭൂയോ വേഗായ ജായേത് ശേഷം ദൂഷീവിഷായ വാ||൮൬||

Adhikarana വിഷാപായേ കുപിതവായ്വാദീനാം സ്നേഹാദ്യുപക്രമഃ (൮൭-൮൮) · Śloka ൮൮

വിഷാപായേऽനിലം ക്രുദ്ധം സ്നേഹാദിഭിരുപാചരേത്| തൈലമദ്യകുലത്ഥാമ്ലവര്ജ്യൈഃ പവനനാശനൈഃ||൮൭|| പിത്തം പിത്തജ്വരഹരൈഃ കഷായസ്നേഹബസ്തിഭിഃ| സമാക്ഷികേണ വര്ഗേണ കഫമാരഗ്വധാദിനാ||൮൮||

Adhikarana സര്പാങ്ഗാഭിഹതേ ശങ്കാവിഷാര്ദിതേ ച സിതാദിപാനം പ്രോക്ഷണാദി (൮൯-൯൦) · Śloka ൯൦

സിതാ വൈഗന്ധികോ ദ്രാക്ഷാ പയസ്യാ മധുകം മധു| പാനം സമന്ത്രപൂതാമ്ബു പ്രേക്ഷണം സാന്ത്വഹര്ഷണമ്||൮൯|| സര്പാങ്ഗാഭിഹതേ യുഞ്ജ്യാത്തഥാ ശങ്കാവിഷാര്ദിതേ| |൯൦|

Adhikarana വിഷശാന്ത്യര്ഥം കര്കേതനാദിധാരണമ് (൯൦-൯൨) · Śloka ൯൨

| കര്കേതനം മരകതം വജ്രം വാരണമൌക്തികമ്||൯൦|| വൈഢൂര്യം ഗര്ദഭമണിം പിചുകം വിഷമൂഷികാമ്| ഹിമവദ്ഗിരിസമ്ഭൂതാം സോമരാജീം പുനര്നവാമ്||൯൧|| തഥാ ദ്രോണാം മഹാദ്രോണാം മാനസീം സര്പജം മണിമ്| വിഷാണി വിഷശാന്ത്യര്ഥം വീര്യവന്തി ച ധാരയേത്||൯൨||

Adhikarana രാത്രിസഞ്ചാരേ ഛത്രഝര്ഝരധാരണമ് (൩൬) · Śloka ൩൬

ഛത്രീ ഝര്ഝരപാണിശ്ച ചരേദ്രാത്രൌ വിശേഷതഃ| തച്ഛായാശബ്ദവിത്രസ്താഃ പ്രണശ്യന്തി ഭുജങ്ഗമാഃ||൯൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ സര്പവിഷപ്രതിഷേധോ നാമ ഷട്ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൬||