૩૬. સર્પવિષપ્રતિષેધાધ્યાયઃ

Adhikarana અધ્યાયોપક્રમઃ (૧) · Śloka ૧

|૧|

Adhikarana સર્પવિષપ્રતિષેધાધ્યાયઃ ---------- ભૌમપન્નગાનાં ત્રિવિધત્વમ્ (૨) · Śloka ૨

અથાતઃ સર્પવિષપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) દર્વીકરા મણ્ડલિનો રાજીમન્તશ્ચ પન્નગાઃ| ત્રિધા સમાસતો ભૌમાઃ, ભિદ્યન્તે તે ત્વનેકધા||૧|| વ્યાસતો યોનિભેદેન નોચ્યન્તેઽનુપયોગિનઃ| |૨|

Adhikarana દર્વીકરાદીનાં વિષં ક્રમેણ રૂક્ષકટુકાદિકં વાતાદિ કોપનં ચ (૨-૩) · Śloka ૩

| વિશેષાદ્રૂક્ષકટુકમમ્લોષ્ણં સ્વાદુશીતલમ્||૨|| વિષં દર્વીકરાદીનાં ક્રમાદ્વાતાદિકોપનમ્| |૩|

Adhikarana દર્વીકરાદીનાં તારુણ્યાદિષુ વિષોલ્બણત્વમ્ (૩-૪) · Śloka ૪

| તરુણ્યમધ્યવૃદ્ધત્વે વૃષ્ટિશીતાતપેષુ ચ||૩|| વિષોલ્બણા ભવન્ત્યેતે વ્યન્તરા ઋતુસન્ધિષુ| |૪|

Adhikarana દર્વીકરાણાં લક્ષણમ્ (૪-૫) · Śloka ૫

| રથાઙ્ગલાઙ્ગલચ્છત્રસ્વસ્તિકાઙ્કુશધારિણઃ||૪|| ફણિનઃ શીઘ્રગતયઃ સર્પા દર્વીકરાઃ સ્મૃતાઃ| |૫|

Adhikarana મણ્ડલિનાં લક્ષણમ્ (૫-૬) · Śloka ૬

| જ્ઞેયા મણ્ડલિનોઽભોગા મણ્ડલૈર્વિવિધૈશ્ચિતાઃ||૫|| પ્રાંશવો મન્દગમનાઃ| |૬|

Adhikarana રાજીમતાં લક્ષણમ્ (૬) · Śloka ૬

રાજીમન્તસ્તુ રાજિભિઃ| સ્નિગ્ધા વિચિત્રવર્ણાભિસ્તિર્યગૂર્ધ્વં ચ ચિત્રિતાઃ||૬||

Adhikarana ગૌધેરસ્ય લક્ષણમ્ (૭) · Śloka ૭

વિજાતયોઽધુનોચ્યન્તે - ગોધાસુતસ્તુ ગૌધેરો વિષે દર્વીકરૈઃ સમઃ| ચતુષ્પાદ્|૭|

Adhikarana એતેષામેવ સઙ્કરાત્ વ્યન્તરાજ્ઞેયાઃ (૭-૮) · Śloka ૮

| વ્યન્તરાન્ વિદ્યાદેતેષામેવ સઙ્કરાત્||૭|| વ્યામિશ્રલક્ષણાસ્તે હિ સન્નિપાતપ્રકોપનાઃ| |૮|

Adhikarana સર્પદશને આહારાદિકારણાનિ (૮-૯) · Śloka ૯

| આહારાર્થં ભયાત્ પાદસ્પર્શાદતિવિષાત્ ક્રુધઃ||૮|| પાપવૃત્તિતયા વૈરાદ્દેવર્ષિયમચોદનાત્| દશન્તિ સર્પાસ્તેષૂક્તં વિષાધિક્યં યથોત્તરમ્||૯||

Adhikarana કારણં જ્ઞાત્વા યથાસ્વં પ્રતિક્રિયા (૧૦) · Śloka ૧૦

આદિષ્ટાત્ કારણં જ્ઞાત્વા પ્રતિકુર્યાદ્યથાયથમ્| |૧૦|

Adhikarana વ્યન્તરસ્ય માર્ગાશ્રયત્વમ્ (૧૦) · Śloka ૧૦

| વ્યન્તરઃ પાપશીલત્વાન્માર્ગમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ||૧૦||

Adhikarana તુણ્ડાહતસ્ય લક્ષણમ્, વ્યાલીઢસ્ય લક્ષણમ્, વ્યાલુત્પસ્ય લક્ષણમ્ દશ્ટકસ્ય લક્ષણમ્ દશ્ટનિપીડિતસ્ય લક્ષણમ્, એષાં સાધ્યાસાધ્યત્વમ્ (૧૧-૧૪) · Śloka ૧૪

યત્ર લાલાપરિક્લેદમાત્રં ગાત્રે પ્રદૃશ્યતે| ન તુ દંષ્ટ્રાકૃતં દંશં તત્તુણ્ડાહતમાદિશેત્||૧૧|| એકં દંષ્ટ્રાપદં દ્વે વા વ્યાલીઢાખ્યમશોણિતમ્| દંષ્ટ્રાપદે સરક્તે દ્વે વ્યાલુપ્તં, ત્રીણિ તાનિ તુ||૧૨|| માંસચ્છેદાદવિચ્છિન્નરક્તવાહીનિ દષ્ટકમ્| દંષ્ટ્રાપદાનિ ચત્વારિ તદ્વદ્દષ્ટનિપીડિતમ્||૧૩|| નિર્વિષં દ્વયમત્રાદ્યમસાધ્યં પશ્ચિમં વદેત્| |૧૪|

Adhikarana સર્પવિષસ્ય રક્તપ્રાપ્ત્યૈવ વર્ધનમ્ (૧૪-૧૫) · Śloka ૧૫

| વિષં નાહેયમપ્રાપ્ય રક્તં દૂષયતે વપુઃ||૧૪|| રક્તમણ્વપિ તુ પ્રાપ્તં વર્ધતે તૈલમમ્બુવત્| |૧૫|

Adhikarana સર્પાઙ્ગાભિહતસ્ય લક્ષણમ્ (૧૫-૧૬) · Śloka ૧૬

| ભીરોસ્તુ સર્પસંસ્પર્શાદ્ભયેન કુપિતોઽનિલઃ||૧૫|| કદાચિત્કુરુતે શોફં સર્પાઙ્ગાભિહતં તુ તત્| |૧૬|

Adhikarana શઙ્કવિષસ્ય લક્ષણમ્ (૧૬-૧૭) · Śloka ૧૭

| દુર્ગાન્ધકારે વિદ્ધસ્ય કેનચિદ્દષ્ટશઙ્કયા||૧૬|| વિષોદ્વેગો જ્વરશ્ચર્દિર્મૂર્ચ્છા દાહોઽપિ વા ભવેત્| ગ્લાનિર્મોહોઽતિસારો વા તચ્છઙ્કાવિષમુચ્યતે||૧૭||

Adhikarana સવિષદંશસ્ય લક્ષણમ્ , નિર્વિષદંશસ્ય લક્ષણમ્ (૧૮) · Śloka ૧૮

તુદ્યતે સવિષો દંશઃ કણ્ડૂશોફરુજન્વિતઃ| દહ્યતે ગ્રથિતઃ કિઞ્ચિદ્વિપરીતસ્તુ નિર્વિષઃ||૧૮||

Adhikarana દર્વીકરાણાં પ્રથમવેગસ્ય લક્ષણમ્, દ્વિતીયવેગસ્ય લક્ષણમ્, તૃતીયવેગસ્ય લક્ષણમ્, ચતુર્થવેગસ્ય લક્ષણમ્, પઞ્ચમવેગસ્ય લક્ષણમ્, ષષ્ઠવેગસ્ય લક્ષણમ્, સપ્તમવેગસ્ય લક્ષણમ્ (૧૯-૨૨) · Śloka ૨૨

પૂર્વે દર્વીકૃતાં વેગે દુષ્ટં શ્યાવીભવત્યસૃક્| શ્યાવતા તેન વક્ત્રાદૌ સર્પન્તીવ ચ કીટકાઃ||૧૯|| દ્વિતીયે ગ્રન્થયો વેગે, તૃતીયે મૂર્ધ્નિ ગૌરવમ્| દૃગ્રોધો દંશવિક્લેદશ્ચતુર્થે ષ્ઠીવનં વમિઃ||૨૦|| સન્ધિવિશ્લેષણં તન્દ્રા પઞ્ચમે પર્વભેદનમ્| દાહો હિધ્મા ચ, ષષ્ઠે તુ હૃત્પીડા ગાત્રગૌરવમ્||૨૧|| મૂર્ચ્છા વિપાકોઽતીસારઃ, પ્રાપ્ય શુક્રં તુ સપ્તમે| સ્કન્ધપૃષ્ઠકટીભઙ્ગઃ સર્વચેષ્ટાનિવર્તનમ્||૨૨||

Adhikarana મણ્ડલિદષ્ટસ્ય પ્રથમવેગસ્ય લક્ષણમ્, દ્વિતીયવેગસ્ય લક્ષણમ્, ત્રુતીયઈવેગસ્ય લક્ષણમ્, ચતુર્થવેગસ્ય લક્ષણમ્, પઞ્ચમવેગસ્ય લક્ષણમ્, ષષ્ઠવેગસ્ય લક્ષણમ્, સપ્તમવેગસ્ય લક્ષણમ્ (૨૩-૨૪) · Śloka ૨૪

અથ મણ્ડલિદષ્ટસ્ય દુષ્ટં પીતીભવત્યસૃક્| તેન પીતાઙ્ગતા દાહો, દ્વિતીયે શ્વયથૂદ્ભવઃ||૨૩|| તૃતીયે દંશવિક્લેદઃ સ્વેદસ્તૃષ્ણા ચ જાયતે| ચતુર્થે જ્વર્યતે, દાહઃ પઞ્ચમે સર્વગાત્રગઃ||૨૪||

Adhikarana રાજીમદ્દષ્ટસ્ય પ્રથમવેગસ્ય લક્ષણમ્, દ્વિતીયવેગસ્ય લક્ષણમ્, તૄતીયવેગસ્ય લક્ષણમ્, ચતુર્થવેગસ્ય લક્ષણમ્, પઞ્ચમવેગસ્ય લક્ષણમ્, ષષ્ઠસપ્તમવેગયોઃ લક્ષણમ્ (૨૫-૨૭) · Śloka ૨૭

દષ્ટસ્ય રાજિલૈર્દુષ્ટં પાણ્ડુતાં યાતિ શોણિતમ્| પાણ્ડુતા તેન ગાત્રાણાં, દ્વિતીયે ગુરુતાઽતિ ચ||૨૫|| તૃતીયે દંશવિક્લેદો નાસિકાક્ષિમુખસ્રવાઃ| ચતુર્થે ગરિમા મૂર્ધ્નો મન્યાસ્તમ્ભશ્ચ, પઞ્ચમે||૨૬|| ગાત્રભઙ્ગો જ્વરઃ શીતઃ શેષયોઃ પૂર્વવદ્વદેત્| |૨૭|

Adhikarana પઞ્ચસુ વેગેષુ ચિકિત્સા કાર્યા ષષ્ઠસપ્તમયોર્ન કાર્યા (૨૭) · Śloka ૨૭

| કુર્યાત્પઞ્ચસુ વેગેષુ ચિકિત્સાં, ન તતઃ પરમ્||૨૭||

Adhikarana અલ્પવિષસર્પાણાં લક્ષણમ્ (૨૮-૩૦) · Śloka ૩૦

જલાપ્લુતા રતિક્ષીણા ભીતા નકુલનિર્જિતાઃ| શીતવાતાતપવ્યાધિક્ષુત્તૃષ્ણાશ્રમપીડિતાઃ||૨૮|| તૂર્ણં દેશાન્તરાયાતા વિમુક્તવિષકઞ્ચુકાઃ| કુષૌષધીકણ્ટકવદ્યે ચરન્તિ ચ કાનનમ્||૨૯|| દેશં ચ દિવ્યાધ્યુષિતં સર્પાસ્તેઽલ્પવિષા મતાઃ| |૩૦|

Adhikarana શ્મશાનાદિષુ મર્મસુ ચ દષ્ટસ્યાસાધ્યત્વમ્ (૩૦-૩૨) · Śloka ૩૨

| શ્મશાનચિતિચૈત્યાદૌ પઞ્ચમીપક્ષસન્ધિષુ||૩૦|| અષ્ટમીનવમીસન્ધ્યામધ્યરાત્રિદિનેષુ ચ| યામ્યાગ્નેયમઘાશ્લેષાવિશાખાપૂર્વનૈઃઋતે||૩૧|| નૈઃ-ઋતાખ્યે મુહૂર્તે ચ દષ્ટં મર્મસુ ચ ત્યજેત્| |૩૨|

Adhikarana સર્પદષ્ટો સિતાસ્યાક્ષાદિયુતો ન જીવતિ (૩૨-૩૩) · Śloka ૩૩

| દષ્ટમાત્રઃ સિતાસ્યાક્ષઃ શીર્યમાણશિરોરુહઃ||૩૨|| સ્તબ્ધજિહ્વો મુહુર્મૂર્ચ્છન્ શીતોચ્છ્વાસો ન જીવતિ| |૩૩|

Adhikarana સર્પદષ્ટો યુગપત્ હિધ્માદિયુતો ન જીવતિ (૩૩-૩૪) · Śloka ૩૪

| હિધ્મા શ્વાસો વમિઃ કાસો દષ્ટમાત્રસ્ય દેહિનઃ||૩૩|| જાયન્તે યુગપદ્યસ્ય સ હૃચ્છૂલી ન જીવતિ| |૩૪|

Adhikarana સર્પદષ્ટો વિષપીતાદિશ્ચ ફેનવમનાદિલક્ષણયુતો ન જીવતિ (૩૪-૩૬) · Śloka ૩૬

| ફેનં વમતિ નિઃસંજ્ઞઃ શ્યાવપાદકરાનનઃ||૩૪|| નાસાવસાદો ભઙ્ગોઽઙ્ગે વિડ્ભેદઃ શ્લથસન્ધિતા| વિષપીતસ્ય દષ્ટસ્ય દિગ્ધેનાભિહતસ્ય ચ||૩૫|| ભવન્ત્યેતાનિ રૂપાણિ સમ્પ્રાપ્તે જીવિતક્ષયે| |૩૬|

Adhikarana સર્પદષ્ટો તીક્ષ્ણનસ્યૈશ્ચેતનાભાવાદિર્ન જીવતિ (૩૬-૩૭) · Śloka ૩૭

| ન નસ્યૈશ્ચેતના તીક્ષ્ણૈર્ન ક્ષતાત્ ક્ષતજાગમઃ||૩૬|| દણ્ડાહતસ્ય નો રાજિઃ પ્રયાતસ્ય યમાન્તિકમ્| |૩૭|

Adhikarana અતોઽન્યથા વિષમાશુ શમં નયેત્ (૩૭-૩૮) · Śloka ૩૮

| અતોઽન્યથા તુ ત્વરયા પ્રદીપ્તાગારવદ્ભિષક્||૩૭|| રક્ષન્ કણ્ઠગતાન્ પ્રાણાન્ વિષમાશુ શમં નયેત્| |૩૮|

Adhikarana દષ્ટસ્ય વિષં માત્રાશતાદ્દેહં પ્રક્રમતે (૩૮-૩૯) · Śloka ૩૯

| માત્રાશતં વિષં સ્થિત્વા દંશે દષ્ટસ્ય દેહિનઃ||૩૮|| દેહં પ્રક્રમતે ધાતૂન્ રુધિરાદીન્ પ્રદૂષયત્| |૩૯|

Adhikarana એતસ્મિન્નન્તરે દંશસ્યોત્કર્તનાદિકં કાર્યમ્ (૩૯-૪૦) · Śloka ૪૦

| એતસ્મિન્નન્તરે કર્મ દંશસ્યોત્કર્તનાદિકમ્||૩૯|| કુર્યાચ્છીઘ્રં યથા દેહે વિષવલ્લી ન રોહતિ| |૪૦|

Adhikarana દષ્ટમાત્રસ્તમેવ સર્પમાશુ દશેદિત્યાદિ (૪૦-૪૧) · Śloka ૪૧

| દષ્ટમાત્રો દશેદાશુ તમેવ પવનાશિનમ્||૪૦|| લોષ્ટં મહીં વા દશનૈસ્છિત્ત્વા ચાનુ સસમ્ભ્રમમ્| નિષ્ઠીવેન સમાલિમ્પેદ્દંશં કર્ણમલેન વા||૪૧||

Adhikarana બન્ધનેન વિષસ્તમ્ભનપ્રકારઃ (૪૨-૪૩) · Śloka ૪૩

દંશસ્યોપરિ બધ્નીયાદરિષ્ટાં ચતુરઙ્ગુલે| ક્ષૌમાદિભિર્વેણિકયા સિદ્ધૈર્મન્ત્રૈશ્ચ મન્ત્રવિત્||૪૨|| અમ્બુવત્ સેતુબન્ધેન બન્ધેન સ્તભ્યતે વિષમ્| ન વહન્તિ સિરાશ્ચાસ્ય વિષં બન્ધાભિપીડિતાઃ||૪૩||

Adhikarana અનુ નિષ્પીડ્ય દંશમુદ્ધરેત્ (૪૪) · Śloka ૪૪

નિષ્પીડ્યાનૂદ્ધેરદ્દંશં મર્મસન્ધ્યગતં તથા| ન જાયતે વિષાદ્વેગો બીજનાશાદિવાઙ્કુરઃ||૪૪||

Adhikarana મણ્ડલીતરદંશસ્ય પ્રતપ્તહેમાદિના દહનમ્ (૪૫-૪૬) · Śloka ૪૬

દંશં મણ્ડલિનાં મુક્ત્વા પિત્તલત્વાદથાપરમ્| પ્રતપ્તૈર્હેમલોહાદ્યૈર્દહેદાશૂલ્મુકેન વા||૪૫|| કરોતિ ભસ્મસાત્સદ્યો વહ્નિઃ કિં નામ તુ ક્ષતમ્| |૪૬|

Adhikarana મણ્ડલીતરદંશસ્ય મૃદાદિપૂર્ણવત્ક્રેણ વાઽઽચૂષણમ્, અગદૈર્મુહુરઙ્ગલેપઃ, ચન્દનાદિસલિલેન સેચનમ્ (૪૬-૪૮) · Śloka ૪૮

| આચૂષેત્ પૂર્ણવક્ત્રો વા મૃદ્ભસ્માગદગોમયૈઃ||૪૬|| પ્રચ્છાયાન્તરરિષ્ટાયાં માંસલં તુ વિશેષતઃ| અઙ્ગં સહૈવ દંશેન લેપયેદગદૈર્મુહુઃ||૪૭|| ચન્દનોશીરયુક્તેન સલિલેન ચ સેચયેત્| |૪૮|

Adhikarana મણ્ડલીતરદંશસ્ય વિષે પ્રવિસૃતે સિરાવ્યધઃ (૪૮-૪૯) · Śloka ૪૯

| વિષે પ્રવિસૃતે વિધ્યેત્સિરાં સા પરમા ક્રિયા||૪૮|| રક્તે નિર્હ્રિયમાણે હિ કૃત્સ્નં નિર્હ્રીયતે વિષમ્| |૪૯|

Adhikarana સવિષપરક્તસ્ય લક્ષણમ્ (૪૯-૫૦) · Śloka ૫૦

| દુર્ગન્ધં સવિષં રક્તમગ્નૌ ચટચટાયતે||૪૯|| યથાદોષં વિશુદ્ધં ચ પૂર્વવલ્લક્ષયેદસૃક્| |૫૦|

Adhikarana સિરાસ્વદૃશ્યમાનાસુ શૃઙ્ગાદિના રક્તમોક્ષણમ્ (૫૦) · Śloka ૫૦

| સિરાસ્વદૃષ્યમાનાસુ યોજ્યાઃ શૃઙ્ગજલૌકસઃ||૫૦||

Adhikarana સ્રુતશેષરક્તસ્ય શીતલેપાદિના સ્તમ્ભનમ્ (૫૧) · Śloka ૫૧

શોણિતં સ્રુતશેષં ચ પ્રવિલીનં વિષોષ્મણા| લેપસેકૈઃ સુબહુશઃ સ્તમ્ભયેદ્ભૃશશીતલૈઃ||૫૧||

Adhikarana અસ્કન્ને રક્તે મૂર્ચ્છાદયઃ, તેષુ શીતોપચારાદિશ્ચ (૫૨) · Śloka ૫૨

અસ્કન્ને વિષવેગાદ્ધિ મૂર્ચ્છાયમદહૃદ્દ્રવાઃ| ભવન્તિ તાન્ જયેચ્છીતૈર્બીજેચ્ચારોમહર્ષતઃ||૫૨||

Adhikarana સ્કન્ને રક્તે વિષવેગશાન્તિઃ (૫૩) · Śloka ૫૩

સ્કન્ને તુ રુધિરે સદ્યો વિષવેગઃ પ્રશામ્યતિ| |૫૩|

Adhikarana વિષં તીક્ષ્ણત્વાત્ હૃદયકર્ષણમ્, હૃદયરક્ષણાય ઘૃતાદિ પાનમ્, હૃદયાવરણે હૃદિશ્લેષ્મોપચયઃ (૫૩-૫૪) · Śloka ૫૪

| વિષં કર્ષતિ તીક્ષ્ણત્વાદ્ હૃદયં તસ્ય ગુપ્તયે||૫૩|| પિબેદ્ધૃતં ઘૃતક્ષૌદ્રમગદં વા ઘૃતાપ્લુતમ્| હૃદયાવરણે ચાસ્ય શ્લેષ્મા હૃદ્યુપચીયતે||૫૪||

Adhikarana તતઃ પ્રવૃત્તગૌરવાદેર્વમનમ્ (૫૫-૫૬) · Śloka ૫૬

પ્રવૃત્તગૌરવોત્ક્લેશહૃલ્લાસં વામયેત્તતઃ| દ્રવૈઃ કાઞ્જિકકૌલત્થતૈલમદ્યાદિવર્જિતૈઃ||૫૫|| વમનૈર્વિષહૃદ્ભિશ્ચ નૈવં વ્યાપ્નોતિ તદ્વપુઃ| |૫૬|

Adhikarana ભુજઙ્ગદોષાદ્યવલોકનપૂર્વં વિશિષ્ટા ક્રિયા (૫૬-૫૭) · Śloka ૫૭

| ભુજઙ્ગદોષપ્રકૃતિસ્થાનવેગવિશેષતઃ||૫૬|| સુસૂક્ષ્મં સમ્યગાલોચ્ય વિશિષ્ટાં ચાચરેત્ક્રિયામ્| |૫૭|

Adhikarana દર્વીકરૈર્દષ્ટે સિન્દુવારિતમૂલાદિકં પાનં નસ્યં ચ (૫૭-૫૮) · Śloka ૫૮

| સિન્દુવારિતમૂલાનિ શ્વેતા ચ ગિરિકર્ણિકા||૫૭|| પાનં દર્વીકરૈર્દષ્ટે નસ્યં મધુ સપાકલમ્| |૫૮|

Adhikarana કૃષ્ણસર્પેણ દષ્ટે ચારટ્યાદિ લેપઃ ક્ષૌદ્રાદિયુતઘૃતપાનં ચ (૫૮-૫૯) · Śloka ૫૯

| કૃષ્ણસર્પેણ દષ્ટસ્ય લિમ્પેદ્દંશં હૃતેઽસૃજિ||૫૮|| ચારટીનાકુલીભ્યાં વા તીક્ષ્ણમૂલવિષેણ વા| પાનં ચ ક્ષૌદ્રમઞ્જિષ્ઠાગૃહધૂમયુતં ઘૃતમ્||૫૯||

Adhikarana ફણિનાં રાજીમતાં ચ વિષે તન્દુલીયકાદ્યગદઃ (૬૦-૬૧) · Śloka ૬૧

તન્દુલીયકકાશ્મર્યકિણિહીગિરિકર્ણિકાઃ| માતુલુઙ્ગી સિતા શેલુઃ પાનનસ્યાઞ્જનૈર્હિતઃ||૬૦|| અગદઃ ફણિનાં ઘોરે વિષે રાજીમતામપિ| |૬૧|

Adhikarana મણ્ડલિવિષે સુગન્ધાદ્યગદઃ (૬૧-૬૨) · Śloka ૬૨

| સમાઃ સુગન્ધામૃદ્વીકાશ્વેતાખ્યાગજદન્તિકાઃ||૬૧|| અર્ધાંશં સૌરસં પત્રં કપિત્થં બિલ્વદાડિમમ્| સક્ષૌદ્રો મણ્ડલિવિષે વિશેષાદગદો હિતઃ||૬૨||

Adhikarana મણ્ડલિવિષે હિમવાન્નામાગદઃ (૬૩-૬૪) · Śloka ૬૪

પઞ્ચવલ્કવરાયષ્ટીનાગપુષ્પૈલવાલુકમ્| જીવકર્ષભકૌ શીતં સિતા પદ્મકમુત્પલમ્||૬૩|| સક્ષૌદ્રો હિમવાન્નામ હન્તિ મણ્ડલિનાં વિષમ્| લેપાચ્છ્વયથુવીસર્પવિસ્ફોટજ્વરદાહહા||૬૪||

Adhikarana મણ્ડલિવિષે કાશ્મર્યાદિપાનમ્ (૬૫) · Śloka ૬૫

કાશ્મર્યં વટશુઙ્ગાનિ જીવકર્ષભકૌ સિતા| મઞ્જિષ્ઠા મધુકં ચેતિ દષ્ટો મણ્ડલિના પિબેત્||૬૫||

Adhikarana ગોનસવિષે વંશત્વગાદિકોઽષ્ટાઙ્ગોઽગદઃ (૬૬-૬૭) · Śloka ૬૭

વંશત્વગ્બીજકટુકાપાટલીબીજનાગરમ્| શિરીપબીજાતિવિષે મૂલં ગાવેધુકં વચા||૬૬|| પિષ્ટો ગોવારિણાઽષ્ટાઙ્ગો હન્તિ ગોનસજં વિષમ્| |૬૭|

Adhikarana રાજીમતાં વિષે કટુકાદયઃ (૬૭-૬૮) · Śloka ૬૮

| કટુકાતિવિષાકુષ્ઠગૃહધૂમહરેણુકાઃ||૬૭|| સક્ષૌદ્રવ્યોષતગરા ઘ્નન્તિ રાજીમતાં વિષમ્| |૬૮|

Adhikarana કાણ્ડચિત્રાયા વિષે દંશં ભુવિ નિખનેત્ તતઃ પ્રચ્છિતં સર્પિઃ - પ્રલેપાદિ (૬૮-૭૦) · Śloka ૭૦

| નિખનેત્કાણ્ડચિત્રાયા દંશં યામદ્વયં ભુવિ||૬૮|| ઉદ્ધૃત્ય પ્રચ્છિતં સર્પિર્ધાન્યમૃદ્ભ્યાં પ્રલેપયેત્| પિબેત્પુરાણં ચ ઘૃતં વરાચૂર્ણાવચૂર્ણિતમ્||૬૯|| જીર્ણે વિરિક્તો ભુઞ્જીત યવાન્નં સૂપસંસ્કૃતમ્| |૭૦|

Adhikarana વ્યન્તરદષ્ટવિષે કરવીરાદ્યગદઃ (૭૦-૭૧) · Śloka ૭૧

| કરવીરાર્કકુસુમમૂલલાઙ્ગલિકાકણાઃ||૭૦|| કલ્કયેદારનાલેન પાઠામરિચસંયુતાઃ| એષ વ્યન્તરદષ્ટાનામગદઃ સાર્વકાર્મિકઃ||૭૧||

Adhikarana સર્પદષ્ટવિષે ભાવિતસિતમરિચસ્ય પાનનસ્યાઞ્જનમ્ (૭૨) · Śloka ૭૨

શિરીષપુષ્પસ્વરસે સપ્તાહં મરિચં સિતમ્| ભાવિતં સર્પદષ્ટાનાં પાનનસ્યાઞ્જને હિતમ્||૭૨||

Adhikarana તક્ષકદષ્ટવિષે નતાદિપાનમ્ (૭૩) · Śloka ૭૩

દ્વિપલં નતકુષ્ઠાભ્યાં ઘૃતક્ષૌદ્રં ચતુષ્પલમ્| અપિ તક્ષકદષ્ટાનાં પાનમેતત્સુખપ્રદમ્||૭૩||

Adhikarana દર્વીકૃતાં પ્રથમે વેગે રક્તસ્રાવાદિ (૭૪) · Śloka ૭૪

અથ દર્વીકૃતાં વેગે પૂર્વે વિસ્ત્રાવ્ય શોણિતમ્| અગદં મધુસર્પિર્ભ્યાં સંયુક્તં ત્વરિતં પિબેત્||૭૪||

Adhikarana દર્વીકૃતાં દ્વિતીયે વેગે વમનાદિ (૭૫) · Śloka ૭૫

દ્વિતીયે વમનં કૃત્વા તદ્વદેવાગદં પિબેત્| |૭૫|

Adhikarana દર્વીકૃતાં તૃતીયે વેગે વિષઘ્નમઞ્જનાદિ (૭૫) · Śloka ૭૫

| વિષાપહે પ્રયુઞ્જીત તૃતીયેઽઞ્જનનાવને||૭૫||

Adhikarana દર્વીકૃતાં ચતુર્થે વેગે વમનં યવાગૂશ્ચ (૭૬) · Śloka ૭૬

પિબેચ્ચતુર્થે પૂર્વોક્તાં યવાગૂં વમને કૃતે| |૭૬|

Adhikarana દર્વીકૃતાં પઞ્ચમે ષષ્ઠે ચ વેગે વમનં, યવાગૂ, શીતલેપાદિ¶É (૭૬-૭૭) · Śloka ૭૭

| ષષ્ઠપઞ્ચમયોઃ શીતૈર્દિગ્ધં સિક્તમભીક્ષ્ણશઃ||૭૬|| પાયયેદ્વમનં તીક્ષ્ણં યવાગૂં ચ વિષાપહૈઃ| |૭૭|

Adhikarana દર્વીકૃતામ્ સપ્તમે વેગે તીક્ષ્ણાઞ્જનાદિ (૭૭-૭૮) · Śloka ૭૮

| અગદં સપ્તમે તીક્ષ્ણં યુઞ્જ્યાદઞ્જનનસ્યયોઃ||૭૭|| કૃત્વાઽવગાઢં શસ્ત્રેણ મૂર્ધ્નિ કાકપદં તતઃ| માંસં સરુધિરં તસ્ય ચર્મ વા તત્ર નિક્ષિપેત્||૭૮||

Adhikarana મણ્ડલિનાં તૃતીયે વેગે વમનં પેયા ચ (૭૯) · Śloka ૭૯

તૃતીયે વમિતઃ પેયાં વેગે મણ્ડલિનાં પિબેત્| |૭૯|

Adhikarana મણ્ડલિનાં ષષ્ઠે વેગે તીક્ષણાગદાદિ (૭૯) · Śloka ૭૯

| અતીક્ષ્ણમગદં ષષ્ઠે ગણં વા પદ્મકાદિકમ્||૭૯||

Adhikarana રાજીમતાં પ્રથમે વેગે રક્તસ્રાવાદિ (૮૦) · Śloka ૮૦

અદ્યેઽવગાઢં પ્રચ્છાય વેગે દષ્ટસ્ય રાજિલૈઃ| અલાબુના હરેદ્રક્તં પૂર્વવચ્ચાગદં પિબેત્||૮૦||

Adhikarana રાજીમતાં ષષ્ઠે વેગે તીક્ષ્ણાઞ્જનાદિ (૮૧) · Śloka ૮૧

ષષ્ઠેઽઞ્જનં તીક્ષ્ણતમમવપીડં ચ યોજયેત્| |૮૧|

Adhikarana અનુક્તવેગેષુ દર્વીકરક્રિયા (૮૧) · Śloka ૮૧

| અનુક્તેષુ ચ વેગેષુ ક્રિયાં દર્વીકરોદિતામ્||૮૧||

Adhikarana ગર્ભિણ્યાદિષુ મૃદુક્રિયાદિ (૮૨) · Śloka ૮૨

ગર્ભિણીબાલવૃદ્ધેષુ મૃદું, વિધ્યેત્સિરાં ન ચ| |૮૨|

Adhikarana સર્વવિષઘ્નં વજ્રમ્ (૮૨-૮૩) · Śloka ૮૩

| ત્વઙ્મનોહ્વા નિશે વક્રં રસઃ શાર્દૂલજો નખઃ||૮૨|| તમાલઃ કેસરં શીતં પીતં તન્દુલવારિણા| હન્તિ સર્વવિષાણ્યેતદ્વજ્રં વજ્રમિવાસુરાન્||૮૩||

Adhikarana સર્વવિષઘ્નં બિલ્વમૂલાદ્યઞ્જનાદિ (૮૪-૮૫) · Śloka ૮૫

બિલ્વસ્ય મૂલં સુરસસ્ય પુષ્પં ફલં કરઞ્જસ્ય નતં સુરાહ્વમ્| ફલત્રિકં વ્યોષનિશાદ્વયં ચ વસ્તસ્ય મૂત્રેણ સુસૂક્ષ્મપિષ્ટમ્||૮૪|| ભુજઙ્ગલૂતોન્દુરવૃશ્ચિકાદ્યૈર્વિસૂચિકાજીર્ણગરજ્વરૈશ્ચ| આર્તાન્નરાન્ ભૂતવિધર્ષિતાંશ્ચ સ્વસ્થીકરોત્યઞ્જનપાનનસ્યૈઃ||૮૫||

Adhikarana દંશાદપિ નિઃશેષં વિષમુદ્ધરેત્, શેષં હિ વિષં પુનર્વેગાય જાયેત (૮૬) · Śloka ૮૬

પ્રલેપાદ્યૈશ્ચ નિઃશેષં દંશાદપ્યુદ્ધરેદ્વિષમ્| ભૂયો વેગાય જાયેત્ શેષં દૂષીવિષાય વા||૮૬||

Adhikarana વિષાપાયે કુપિતવાય્વાદીનાં સ્નેહાદ્યુપક્રમઃ (૮૭-૮૮) · Śloka ૮૮

વિષાપાયેઽનિલં ક્રુદ્ધં સ્નેહાદિભિરુપાચરેત્| તૈલમદ્યકુલત્થામ્લવર્જ્યૈઃ પવનનાશનૈઃ||૮૭|| પિત્તં પિત્તજ્વરહરૈઃ કષાયસ્નેહબસ્તિભિઃ| સમાક્ષિકેણ વર્ગેણ કફમારગ્વધાદિના||૮૮||

Adhikarana સર્પાઙ્ગાભિહતે શઙ્કાવિષાર્દિતે ચ સિતાદિપાનં પ્રોક્ષણાદિ (૮૯-૯૦) · Śloka ૯૦

સિતા વૈગન્ધિકો દ્રાક્ષા પયસ્યા મધુકં મધુ| પાનં સમન્ત્રપૂતામ્બુ પ્રેક્ષણં સાન્ત્વહર્ષણમ્||૮૯|| સર્પાઙ્ગાભિહતે યુઞ્જ્યાત્તથા શઙ્કાવિષાર્દિતે| |૯૦|

Adhikarana વિષશાન્ત્યર્થં કર્કેતનાદિધારણમ્ (૯૦-૯૨) · Śloka ૯૨

| કર્કેતનં મરકતં વજ્રં વારણમૌક્તિકમ્||૯૦|| વૈઢૂર્યં ગર્દભમણિં પિચુકં વિષમૂષિકામ્| હિમવદ્ગિરિસમ્ભૂતાં સોમરાજીં પુનર્નવામ્||૯૧|| તથા દ્રોણાં મહાદ્રોણાં માનસીં સર્પજં મણિમ્| વિષાણિ વિષશાન્ત્યર્થં વીર્યવન્તિ ચ ધારયેત્||૯૨||

Adhikarana રાત્રિસઞ્ચારે છત્રઝર્ઝરધારણમ્ (૩૬) · Śloka ૩૬

છત્રી ઝર્ઝરપાણિશ્ચ ચરેદ્રાત્રૌ વિશેષતઃ| તચ્છાયાશબ્દવિત્રસ્તાઃ પ્રણશ્યન્તિ ભુજઙ્ગમાઃ||૯૩|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠે ઉત્તરસ્થાને સર્પવિષપ્રતિષેધો નામ ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩૬||