Adhikarana நாஸாரோகப்ரதிஷேதாத்யாயஃ||௨௦|| ஸர்வேஷு ப்ரதிஶ்யாயேஷு ஸ்நேஹஸ்வேதாதிஸேவநம் (௨-௫) · Śloka ௫
அதுநா நாஸாசிகித்ஸாபணநாவஸர இத்யாஹ அதாதோ நாஸாரோகப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ|
(கத்யஸூத்ரே||௨||
) ஸர்வேஷு பீநஸேஷ்வாதௌ நிவாதாகாரகோ பஜேத்|
ஸ்நேஹநஸ்வேதவமநதூமகண்டூஷதாரணம்||௧||
வாஸோ குரூஷ்ணஂ ஶிரஸஃ ஸுகநஂ பரிவேஷ்டநம்|
லக்வம்லலவணஂ ஸ்நிக்தமுஷ்ணஂ போஜநமத்ரவம்||௨||
தந்வமாஂஸகுடக்ஷீரசணகத்ரிகடூத்கடம்|
யவகோதூமபூயிஷ்டஂ ததிதாடிமஸாரிகம்||௩||
பாலமூலகஜோ யூஷஃ குலத்தோத்தஶ்ச பூஜிதஃ|
கவோஷ்ணஂ தஶமூலாம்பு ஜீர்ணாஂ வா வாருணீஂ பிபேத்||௪||
ஜிக்ரேச்சோரகதர்காரீவசாஜாஜ்யுபகுஞ்சிகாஃ|
|௫|
View original
अधुना नासाचिकित्साभणनावसर इत्याह अथातो नासारोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) सर्वेषु पीनसेष्वादौ निवातागारगो भजेत्|
स्नेहनस्वेदवमनधूमगण्डूषधारणम्||१||
वासो गुरूष्णं शिरसः सुघनं परिवेष्टनम्|
लघ्वम्ललवणं स्निग्धमुष्णं भोजनमद्रवम्||२||
धन्वमांसगुडक्षीरचणकत्रिकटूत्कटम्|
यवगोधूमभूयिष्ठं दधिदाडिमसारिकम्||३||
बालमूलकजो यूषः कुलत्थोत्थश्च पूजितः|
कवोष्णं दशमूलाम्बु जीर्णां वा वारुणीं पिबेत्||४||
जिघ्रेच्चोरकतर्कारीवचाजाज्युपकुञ्चिकाः|
|५|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பீநஸேஷ்வகிலேஷ்வபி நிவாதவேஶ்மஸ்திதஃ ஸந் ஸ்நேஹநஸ்வேதநவமநதூமாந் கண்டூஷதாரணஂ ச ஸேவேத்| ததா வஸ்த்ரஂ குரூஷ்ணஸ்வபாவஂ கௌஶேயாவிகாதிபிர்மூர்த்நஃ பரிவேஷ்டநஂ ஸுகநஂ பஜேத்| ததா போஜநஂ லக்வாதிகுணஂ பஜேத்| தாடிமஂ ஶ்ரேஷ்டஂ-தாடிமஸாரம்| ததிதாடிமஸாதிதமிதி கேசித் படந்தி| பாலமூலகோத்தோ யூஷஃ குலத்தஜஶ்ச யூஷஃ பூஜிதஃ| தஶமூலாம்பு கோஷ்ணஂ ப்ரஸந்நாஂ வா ஜீர்ணாஂ-புராணாஂ, பிபேத்| ஸ௦-சோரகாதீந் ஜிக்ரேத்|
Adhikarana ஸர்வேஷு ப்ரதிஶ்யாயேஷு வ்யோஷாதிவடகஃ (௫-௭) · Śloka ௭
|
வ்யோஷதாலீஸசவிகாதிந்திடீகாம்லவேதஸம்||௫||
ஸாக்ந்யஜாஜி த்விபலிகஂ த்வகேலாபத்ரபாதிகம்|
ஜீர்ணாத்குடாத்துலார்தேந பக்வேந வடகீகதம்||௬||
பீநஸஶ்வாஸகாஸக்நஂ ருசிஸ்வரகரஂ பரம்|
|௭|
View original
|
व्योषतालीसचविकातिन्तिडीकाम्लवेतसम्||५||
साग्न्यजाजि द्विपलिकं त्वगेलापत्रपादिकम्|
जीर्णाद्गुडात्तुलार्धेन पक्वेन वटकीकृतम्||६||
पीनसश्वासकासघ्नं रुचिस्वरकरं परम्|
|७|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வ்யோஷாதிகஂ பதக் த்விபலதத்நஂ, த்வகாதிகஂ த்விகார்ஷிகஂ, புராணகுடேந பஞ்சாஶத்பலப்ரமாணேந பக்வேந வடகீகதமேதத் பீநஸாதிஹத் பரஂ ருச்யாதிகத்|
Adhikarana ஸர்வேஷு ப்ரதிஶ்யாயேஷு ஶதாஹ்வாதிதூமஃ ஸர்வேஷு ப்ரதிஶ்யாயேஷு ஸகதஸக்துதூமஃ (௭-௮) · Śloka ௮
|
ஶதாஹ்வாத்வக்ऽऽபலா மூலஂ ஸ்யோநாகைரண்டபில்வஜம்||௭||
ஸாரக்வதஂ பிபேத்தூமஂ வஸாஜ்யமதநாந்விதம்|
அதவா ஸகதாந் ஸக்தூந் கத்வா மல்லகஸம்புடே||௮||
View original
|
शताह्वात्वग्ऽऽबला मूलं स्योनाकैरण्डबिल्वजम्||७||
सारग्वधं पिबेद्धूमं वसाज्यमदनान्वितम्|
अथवा सघृतान् सक्तून् कृत्वा मल्लकसम्पुटे||८||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஶதாஹ்வாதிகஂ வஸாதியுதஂ தூமஂ பிபேத்| மல்லகஸம்புடே வா ஸக்தூந் ஸஸர்பிஷ்காந் கத்வா தூமஂ பிபேத்|
Adhikarana ஸர்வேஷு ப்ரதிஶ்யாயேஷு ஸ்நாநாதிவர்ஜநம் (௯) · Śloka ௯
த்யஜேத்ஸ்நாநஂ ஶுசஂ க்ரோதஂ பஶஂ ஶய்யாஂ ஹிமஂ ஜலம்|
|௯|
View original
त्यजेत्स्नानं शुचं क्रोधं भृशं शय्यां हिमं जलम्|
|९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்நாநாதீநி த்யஜேத்|
Adhikarana வாதஜே ப்ரதிஶ்யாயே வாதக்நாதிஸாதிதகதாநி வாதஜே ப்ரதிஶ்யாயே அர்திதோக்தஂ ஸ்வேதநஸ்யாதிகம் (௯-௧௦) · Śloka ௧௦
இதி ஸாமாந்யேந சிகித்ஸாமபிதாய விஶேஷேணாஹ |
பிபேத்வாதப்ரதிஶ்யாயே ஸர்பிர்வாதக்நஸாதிதம்||௯||
படுபஞ்சகஸித்தஂ வா விதார்யாதிகணேந வா|
ஸ்வேதநஸ்யாதிகாஂ குர்யாத் சிகித்ஸாமர்திதோதிதாம்||௧௦||
View original
इति सामान्येन चिकित्सामभिधाय विशेषेणाह |
पिबेद्वातप्रतिश्याये सर्पिर्वातघ्नसाधितम्||९||
पटुपञ्चकसिद्धं वा विदार्यादिगणेन वा|
स्वेदनस्यादिकां कुर्यात् चिकित्सामर्दितोदिताम्||१०||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதப்ரதிஶ்யாயே வாதக்நைஃ-ராஸ்நாதிபிஃ, ஸாதிதஂ கதஂ பிபேத்| ஸைந்தவாதிபிஃ பஞ்சபிர்லவணைர்வா ஸித்தஂ, 'விதாரிபஞ்சாங்குல' (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫|௯) இத்யாதிநா வா ஸித்தஂ கதஂ பிபேத்| ததா, அர்திதோக்தாஂ சிகித்ஸாஂ ஸ்வேதாதிகாஂ குர்யாத்|
Adhikarana பித்தஜே ரக்தஜே ச ஸ்வேதநஸ்யாதிகம் மதுரஸாதிதஂ கதஂ ஶீதபரிஷேகாதி ச பித்தஜே ரக்தஜே ச தவத்வாதிதைலேந நாவநம் (௧௧-௧௨) · Śloka ௧௨
பித்தரக்தோத்தயோஃ பேயஂ ஸர்பிர்மதுரகைஃ ஶதம்|
பரிஷேகாந் ப்ரதேஹாஂஶ்ச ஶீதைஃ குர்வீத ஶீதலாந்||௧௧||
தவத்வக்ऽऽத்ரிபலாஶ்யாமாஶ்ரீபர்ணீயஷ்டிதில்வகைஃ|
க்ஷீரே தஶகுணே தைலஂ நாவநஂ ஸநிஶைஃ பசேத்||௧௨||
View original
पित्तरक्तोत्थयोः पेयं सर्पिर्मधुरकैः शृतम्|
परिषेकान् प्रदेहांश्च शीतैः कुर्वीत शीतलान्||११||
धवत्वक्ऽऽत्रिफलाश्यामाश्रीपर्णीयष्टितिल्वकैः|
क्षीरे दशगुणे तैलं नावनं सनिशैः पचेत्||१२||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பித்தோத்தே ரக்தஜே ச ப்ரதிஶ்யாயே மதுரத்ரவ்யைஃ ஶதஂ ஸர்பிஃ பாதவ்யம்| பரிஷேகாதீந் ஶீதவீர்யைஃ ஶீதலாந் குர்யாத்| தவத்வகாதிபிஸ்தைலஂ க்ஷீரே தஶகுணே ஹரித்ராந்விதைர்நாவநஂ பசேத்|
Adhikarana கபஜே தவத்வாதிதைலேந லங்கநலேபநாதி கபஜே தவத்வாதிதைலேந படுவ்யோஷாதிநா நாவநம் ஸர்வஜே தவத்வாதிதைலேந கடுதீக்ஷ்ணைர்கதைர்நஸ்யாதீநி (௧௩-௧௪) · Śloka ௧௪
கபஜே லங்கநஂ லேபஃ ஶிரஸோ கௌரஸர்ஷபைஃ|
ஸக்ஷாரஂ வா கதஂ பீத்வா வமேத், பிஷ்டைஸ்து நாவநம்||௧௩||
பஸ்தாம்புநா படுவ்யோஷவேல்லவத்ஸகஜீரகைஃ|
கடுதீக்ஷ்ணைர்கதைர்நஸ்யைஃ கவலைஃ ஸர்வஜஂ ஜயேத்||௧௪||
View original
कफजे लङ्घनं लेपः शिरसो गौरसर्षपैः|
सक्षारं वा घृतं पीत्वा वमेत्, पिष्टैस्तु नावनम्||१३||
बस्ताम्बुना पटुव्योषवेल्लवत्सकजीरकैः|
कटुतीक्ष्णैर्घृतैर्नस्यैः कवलैः सर्वजं जयेत्||१४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கபஜே லங்கநஂ ஹிதம்| ததா ஶிரஸோ கௌரஸர்ஷபைர்லேபஃ| கதஂ ஸயவக்ஷாரஂ பீத்வா வமேத்| சாகமூத்ரேண ச பிஷ்டைஃ ஸைந்தவாதிபிர்நஸ்யஂ ஹிதம்| கதைஃ கடுதீக்ஷ்ணைர்நஸ்யைஃ கவலைஶ்ச ஸாந்நிபாதிகஂ ப்ரதிஶ்யாயஂ ஜயேத்|
Adhikarana துஷ்டப்ர்திஶ்யாயே யக்ஷ்மகமிக்ரமஃ துஷ்டப்ர்திஶ்யாயே வ்யோஷாதிவர்திதூமஃ (௧௫-௧௭) · Śloka ௧௭
யக்ஷ்மகமிக்ரமஂ குர்வந் யாபயேத்துஷ்டபீநஸம்|
வ்யோஷோருபூககமிஜித்தாருமாத்ரீகதேங்குதம்||௧௫||
வார்தாகபீஜஂ த்ரிவதா ஸித்தார்தஃ பூதிமத்ஸ்யகஃ|
அக்நிமந்தஸ்ய புஷ்பாணி பீலுஶிக்ருபலாநி ச||௧௬||
அஶ்வவிட்ऽऽரஸமூத்ராப்யாஂ ஹஸ்திமூத்ரேண சைகதஃ|
க்ஷௌமகர்பாஂ கதாஂ வர்திஂ தூமஂ க்ராணாஸ்யதஃ பிபேத்||௧௭||
View original
यक्ष्मकृमिक्रमं कुर्वन् यापयेद्दुष्टपीनसम्|
व्योषोरुबूककृमिजिद्दारुमाद्रीगदेङ्गुदम्||१५||
वार्ताकबीजं त्रिवृता सिद्धार्थः पूतिमत्स्यकः|
अग्निमन्थस्य पुष्पाणि पीलुशिग्रुफलानि च||१६||
अश्वविड्ऽऽरसमूत्राभ्यां हस्तिमूत्रेण चैकतः|
क्षौमगर्भां कृतां वर्तिं धूमं घ्राणास्यतः पिबेत्||१७||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-துஷ்டபீநஸஂ யாபயேத், யக்ஷ்மஹரஂ கமிஹரஂ ச சிகித்ஸிதஂ குர்வந்| வ்யோஷாதிஶிக்ருபலாந்தாநி துரகவிட்ऽऽரஸமூத்ராப்யாஂ ஹஸ்திமூத்ரேண சைகதஃ பிஷ்டாநி க்ஷௌமகர்பாஂ கதாஂ வர்திஂ நாஸயா முகேந ச பிபேத்|
Adhikarana பஶக்ஷவதௌ புடகே ச தீக்ஷ்ணைஃ ப்ரதமநம் பஶக்ஷவதௌ புடகே ச ஶுண்ட்யாதிஸாதிததைலேந நஸ்யம் (௧௮-௧௯) · Śloka ௧௯
க்ஷவதௌ புடகாக்யே ச தீக்ஷ்ணைஃ ப்ரதமநஂ ஹிதம்|
ஶுண்டீகுஷ்டகணாவேல்லத்ராக்ஷாகல்ககஷாயவத்||௧௮||
ஸாதிதஂ தைலமாஜ்யஂ வா நஸ்யஂ க்ஷவபுடப்ரணுத்|
|௧௯|
View original
क्षवथौ पुटकाख्ये च तीक्ष्णैः प्रधमनं हितम्|
शुण्ठीकुष्ठकणावेल्लद्राक्षाकल्ककषायवत्||१८||
साधितं तैलमाज्यं वा नस्यं क्षवपुटप्रणुत्|
|१९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-க்ஷவதௌ புடகாக்யே ச ரோகே தீக்ஷ்ணைஃ ப்ரதமநஂ ஹிதம்| ஶுண்ட்யாதிகல்கக்வாதவத் தைலஂ கதஂ வா ஸாதிதஂ நஸ்யஂ க்ஷவஂ புடஂ ச ஹந்தி|
Adhikarana நாஸாஶோஷே பலாதைலாதி நாஸாநாஹேऽப்யயஂ விதிஃ க்ராணபாகே தீப்தௌ ச பித்தக்நம் நாஸாஸ்ராவே தீக்ஷ்ணஂ நஸ்யாதி (௧௯-௨௦) · Śloka ௨௦
|
நாஸாஶோஷே பலாதைலஂ பாநாதௌ போஜநஂ ரஸைஃ||௧௯||
ஸ்நிக்தோ தூமஸ்ததா ஸ்வேதோ நாஸாநாஹேऽப்யயஂ விதிஃ|
பாகே தீப்தௌ ச பித்தக்நஂ தீக்ஷ்ணஂ நஸ்யாதி ஸஂஸ்ருதௌ||௨௦||
View original
|
नासाशोषे बलातैलं पानादौ भोजनं रसैः||१९||
स्निग्धो धूमस्तथा स्वेदो नासानाहेऽप्ययं विधिः|
पाके दीप्तौ च पित्तघ्नं तीक्ष्णं नस्यादि संस्रुतौ||२०||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-நாஸாஶோஷே பலாதைலஂ பாநநஸ்யாதௌ ஹிதம்| போஜநஂ மாஂஸரஸைர்ஹிதம்| ததா ஸ்நிக்தோ தூமஃ ஸ்வேதஶ்ச ஹிதஃ| ஸ௦-நாஸாநாஹேऽப்யேஷ ஏவ விதிஃ-சிகித்ஸேத்யர்தஃ| ஸ௦-நாஸாபாகே தீப்தௌ ச பித்தக்நஂ சிகித்ஸிதம்| ஸஂஸ்ருதௌ-ஸ்ராவே, தீக்ஷ்ணஂ நஸ்யாதி ஹிதம்|
Adhikarana பூதிநாஸேऽபீநஸே ச கபபீநஸவத் பூதிநாஸேऽபீநஸே ச லாக்ஷாதிபிர்நஸ்யம் பூதிநாஸேऽபீநஸே ச கதவமநே ஶிக்ர்வாதிதைலேந நஸ்யம் (௨௧-௨௩) · Śloka ௨௩
கபபீநஸவத்பூதிநாஸாபீநஸயோஃ க்ரியா|
லாக்ஷாகரஞ்ஜமரிசவேல்லஹிங்குகணாகுடைஃ||௨௧||
அவிமூத்ரத்ருதைர்நஸ்யஂ காரயேத்வமநே கதே|
ஶிக்ருஸிஂஹீநிகும்பாநாஂ பீஜைஃ ஸவ்யோஷஸைந்தவைஃ||௨௨||
ஸவேல்லஸுரஸைஸ்தைலஂ நாவநஂ பரமஂ ஹிதம்|
|௨௩|
View original
कफपीनसवत्पूतिनासापीनसयोः क्रिया|
लाक्षाकरञ्जमरिचवेल्लहिङ्गुकणागुडैः||२१||
अविमूत्रद्रुतैर्नस्यं कारयेद्वमने कृते|
शिग्रुसिंहीनिकुम्भानां बीजैः सव्योषसैन्धवैः||२२||
सवेल्लसुरसैस्तैलं नावनं परमं हितम्|
|२३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பூதிநாஸாபீநஸயோஃ கபபீநஸவதுபக்ரமஃ| லாக்ஷாதிபிருரப்ரமூத்ரத்ருதைஃ கதே வமநே நஸ்யஂ காரயேத்| ஶிக்ர்வாதீநாஂ பீஜைர்வ்யோஷாதியுதைஸ்தைலஂ பக்வஂ பூதிநாஸாபீநஸயோர்நஸ்யஂ ஹிதம்|
Adhikarana பூயரக்தே நவே ரக்தபீநஸவத் பூயரக்தே அதிப்ரவத்தே நாடீவத் (௨௩-௨௪) · Śloka ௨௪
|
பூயரக்தே நவே குர்யாத் ரக்தபீநஸவத் க்ரமம்||௨௩||
அதிப்ரவத்தே நாடீவத்|
|௨௪|
View original
|
पूयरक्ते नवे कुर्याद् रक्तपीनसवत् क्रमम्||२३||
अतिप्रवृद्धे नाडीवत्|
|२४|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பூயரக்தே நவோத்தே ரக்தபீநஸ இவ சிகித்ஸிதஂ குர்யாத்| அதிப்ரவத்தே சாஸ்மிந்நாடீவ்ரணவதுபக்ரமஃ|
Adhikarana அர்ஶோர்புதேஷு தக்தேஷு நிகும்பாதிவர்திஃ அர்ஶோர்புதேஷு ஶிக்ர்வாதிநஸ்யம் (௨௦) · Śloka ௨௦
தக்தேஷ்வர்ஶோர்புதேஷு ச|
நிகும்பகும்பஸிந்தூத்தமநோஹ்வாலகணாக்நிகைஃ||௨௪||
கல்கிதைர்கதமத்வக்தாஂ க்ராணே வர்திஂ ப்ரவேஶயேத்|
ஶிக்ர்வாதி நாவநஂ சாத்ர பூதிநாஸோதிதஂ பஜேத்||௨௫||
இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே நாஸாரோகப்ரதிஷேதோ நாம விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௦||
View original
दग्धेष्वर्शोर्बुदेषु च|
निकुम्भकुम्भसिन्धूत्थमनोह्वालकणाग्निकैः||२४||
कल्कितैर्घृतमध्वक्तां घ्राणे वर्तिं प्रवेशयेत्|
शिग्र्वादि नावनं चात्र पूतिनासोदितं भजेत्||२५||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने नासारोगप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அர்ஶோர்புதேஷு ச தக்தேஷு நிகும்பாதிபிஃ கல்கிதைர்கதமத்வக்தாஂ க்ராணே வர்திஂ ப்ரவேஶயேத்| ஶிக்ர்வாதிகஂ ச நஸ்யஂ பூதிநாஸோக்தஂ பஜேதிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே நாஸாரோகப்ரதிஷேதோ நாம விஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௦||