Adhikarana முகரோகவிஜ்ஞாநீயாத்யாயஃ ||௨௧|| முகரோகாணாஂ ஸாமாந்யஂ நிதாநம் (௨-௩) · Śloka ௩
க்ரமப்ராப்தஂ முகரோகவிஜ்ஞாநமபிதித்ஸுராஹ அததோ முகரோகவிஜ்ஞாநீயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ|
(கத்யஸூத்ரே||௨||
) மாத்ஸ்யமாஹிஷவாராஹபிஶிதாமகமூலகம்|
மாஷஸூபததிக்ஷீரஸுக்தேக்ஷுரஸபாணிதம்||௧||
அவாக்ஶய்யாஂ ச பஜதோ த்விஷதோ தந்ததாவநம்|
தூமர்ச்சர்தநகண்டூஷாநுசிதஂ ச ஸிராவ்யதம்||௨||
கத்தாஃ ஶ்லேஷ்மோல்பணா தோஷாஃ குர்வந்த்யந்தர்முகஂ கதாந்|
|௩|
View original
क्रमप्राप्तं मुखरोगविज्ञानमभिधित्सुराह अथतो मुखरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) मात्स्यमाहिषवाराहपिशितामकमूलकम्|
माषसूपदधिक्षीरसुक्तेक्षुरसफाणितम्||१||
अवाक्शय्यां च भजतो द्विषतो दन्तधावनम्|
धूमर्च्छर्दनगण्डूषानुचितं च सिराव्यधम्||२||
कृद्धाः श्लेष्मोल्बणा दोषाः कुर्वन्त्यन्तर्मुखं गदान्|
|३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மாத்ஸ்யமாஹிஷவாராஹபிஶிதாதி பஜதோ தந்ததாவநஂ த்விஷதஃ-அஸேவமாநஸ்ய, தூமாதிகஂ சோசிதஂ த்விஷதஃ, ஸிராவ்யதஂ ச த்விஷதஃ, ஶ்லேஷ்மோல்பணா தோஷாஃ கத்தா முகஸ்யாந்தரே கதாந் குர்வந்தி|
Adhikarana ஓஷ்டே ஏகாதஶ ரோகாஃ| ௧ கண்டௌஷ்டஸ்ய லக்ஷணம் (௩) · Śloka ௩
|
தத்ர கண்டௌஷ்ட இத்யுக்தோ வாதேநௌஷ்டோ த்விதா கதஃ||௩||
View original
|
तत्र खण्डौष्ठ इत्युक्तो वातेनौष्ठो द्विधा कृतः||३||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தேஷு முகரோகேஷு மத்யே பவநாதோஷ்டோ த்விதா கதஃ கண்டௌஷ்ட இதி கதிதஃ|
Adhikarana ௨ வாதஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௪) · Śloka ௪
ஓஷ்டகோபே து பவநாத் ஸ்தப்தாவோஷ்டௌ மஹாருஜௌ|
தால்யேதே பரிபாட்யேதே பருஷாஸிதகர்கஶௌ||௪||
View original
ओष्ठकोपे तु पवनात् स्तब्धावोष्ठौ महारुजौ|
दाल्येते परिपाट्येते परुषासितकर्कशौ||४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பவநாதோஷ்டகோபே த்வோஷ்டௌ ஸ்தப்தௌ மஹாருஜௌ தால்யேதே ததா பரிபாட்யேதே இவ| ததா பருஷௌ கஷ்ணௌ ரூக்ஷௌ தஶ்யேதே|
Adhikarana ௩ பித்தஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௫) · Śloka ௫
பித்தாத்தீக்ஷ்ணாஸஹௌ பீதௌ ஸர்ஷபாகதிபிஶ்சிதௌ|
பிடிகாபிர்பஹுக்லேதாவாஶுபாகௌ|௫|
View original
पित्तात्तीक्ष्णासहौ पीतौ सर्षपाकृतिभिश्चितौ|
पिटिकाभिर्बहुक्लेदावाशुपाकौ|५|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பித்தேநௌஷ்டௌ தீக்ஷ்ணஂ ந ஸஹேதே| பீதௌ ச ஸ்யாதாம்| ததா ச ஸர்ஷபாகதிபிஃ பிடிகாபிஶ்சிதௌ பஹுக்லேதௌ ஶீக்ரபாகௌ ச|
Adhikarana ௪ கபஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௫-௬) · Śloka ௬
|
கபாத்புநஃ||௫||
ஶீதாஸஹௌ குரு ஶூநௌ ஸவர்ணபிடிகாசிதௌ|
|௬|
View original
|
कफात्पुनः||५||
शीतासहौ गुरु शूनौ सवर्णपिटिकाचितौ|
|६|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கபேந ஶீதாஸஹௌ குரு ஶூநௌ ஸவர்ணைஃ பிடகைராசிதௌ ஸ்யாதாம்|
Adhikarana ௫ ஸந்நிபாதஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௬-௭) · Śloka ௭
|
ஸந்நிபாதாதநேகாபௌ துர்கந்தாஸ்ராவபிச்சிலௌ||௬||
அகஸ்மாந்ம்லாநஸஂஶூநருஜௌ விஷமபாகிநௌ|
|௭|
View original
|
सन्निपातादनेकाभौ दुर्गन्धास्रावपिच्छिलौ||६||
अकस्मान्म्लानसंशूनरुजौ विषमपाकिनौ|
|७|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸந்நிபாதாதோஷ்டௌ நாநாவர்ணபிடகைராசிதௌ துர்கந்தஸ்ராவபிச்சிலௌ ஸஹஸைவ ம்லாநௌ கதாசித்ஸஂஶூநௌ விஷமபாகிநௌ வா|
Adhikarana ௬ ரக்தஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௭-௮) · Śloka ௮
|
ரக்தோபஸஷ்டௌ ருதிரஂ ஸ்ரவதஃ ஶோணிதப்ரபௌ||௭||
கர்ஜூரஸதஶஂ சாத்ர க்ஷீணே ரக்தேऽர்புதஂ பவேத்|
|௮|
View original
|
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ||७||
खर्जूरसदृशं चात्र क्षीणे रक्तेऽर्बुदं भवेत्|
|८|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸஂ-ரக்தேந யுக்தௌ ருதிரஂ ஸ்ரவந்தௌ ரக்தப்ரபௌ ச| க்ஷீணே ரக்தே கர்ஜூராகாரமர்புதமோஷ்டௌ ஸ்யாத்|
Adhikarana ௭ அர்புதஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் ௮ மாஂஸஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௮) · Śloka ௮
|
மாஂஸபிண்டோபமௌ மாஂஸாத்ஸ்யாதாஂ மூர்ச்சத்கமீ க்ரமாத்||௮||
View original
|
मांसपिण्डोपमौ मांसात्स्यातां मूर्च्छत्कृमी क्रमात्||८||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மாஂஸேந மாஂஸபிண்டோபமாவோஷ்டௌ| க்ரமேண ச மூர்ச்சத்கமீ ஸ்யாதாம்| மூர்ச்சந்தி கமயோ யயோரிதி மூர்ச்சத்கமீ| தயோஃ கமயோ ஜாயந்த இத்யர்தஃ|
Adhikarana ௯ மேதோஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் ௧௦க்ஷதஜஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௯-௧௦) · Śloka ௧௦
தைலாபஶ்வயதுக்லேதௌ ஸகண்ட்வௌ மேதஸா மதூ|
க்ஷதஜாவவதீர்யேதே பாட்யேதே சாஸகத்புநஃ||௯||
க்ரதிதௌ ச புநஃ ஸ்யாதாஂ கண்டூலௌ தஶநச்சதௌ|
|௧௦|
View original
तैलाभश्वयथुक्लेदौ सकण्ड्वौ मेदसा मृदू|
क्षतजाववतीर्येते पाट्येते चासकृत्पुनः||९||
ग्रथितौ च पुनः स्यातां कण्डूलौ दशनच्छदौ|
|१०|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மேதஸா தைலாபஃ ஶோபஃ க்லேதஶ்ச யயோஸ்தாவேவம்| ததா கண்டூயுதௌ மதூ சௌஷ்டௌ ஸ்யாதாம்| ஸ௦-க்ஷதஜாவஸகதவதீர்யேதே பரிபாட்யேதே-பேத்யேதே இவ, க்ரதிதௌ ச புநரோஷ்டௌ ஸ்யாதாஂ ஸகண்டூகௌ ச|
Adhikarana ௧௧ ஜலார்புதஸ்ய ஓஷ்டகோபஸ்ய லக்ஷணம் (௧௦) · Śloka ௧௦
|
ஜலபுத்புதவத்வாதகபாதோஷ்டே ஜலார்புதம்||௧௦||
View original
|
जलबुद्बुदवद्वातकफादोष्ठे जलार्बुदम्||१०||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதகபாத் ஜலபுத்புதாகாரஂ ஜலார்புதமோஷ்டே ஸ்யாத்| இத்யேகாதஶ ஓஷ்டே|
Adhikarana கண்டே ஏகோ ரோகஃ| ௧ கண்டாலஜ்யாஃ லக்ஷணம் (௧௧) · Śloka ௧௧
கண்டாலஜீ ஸ்திரஃ ஶோபோ கண்டே தாஹஜ்வராந்விதஃ|
|௧௧|
View original
गण्डालजी स्थिरः शोफो गण्डे दाहज्वरान्वितः|
|११|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்திரஃ ஶோபோ கண்டப்ரதேஶே தாஹஜ்வரயுதோ கண்டாலஜீத்யுச்யதே| இத்யேகோ கண்டே|
Adhikarana தந்தே தஶ ரோகாஃ| ௧ ஶீததந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧௧-௧௨) · Śloka ௧௨
|
வாதாதுஷ்ணஸஹா தந்தாஃ ஶீதஸ்பர்ஶேऽதிகவ்யதாஃ||௧௧||
தால்யந்த இவ ஶூலேந ஶீதாக்யோ தாலநஶ்ச ஸஃ|
|௧௨|
View original
|
वातादुष्णसहा दन्ताः शीतस्पर्शेऽधिकव्यथाः||११||
दाल्यन्त इव शूलेन शीताख्यो दालनश्च सः|
|१२|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதேந தந்தா உஷ்ணஸஹாஃ ஶீதஸ்பர்ஶேऽதிகவ்யதாஃ, ஶூலேந தால்யந்த இவ ச| அஸௌ ஶீததந்தஸஂஜ்ஞோ தாலநஶ்சோக்தஃ|
Adhikarana ௨ தந்தஹர்ஷஸ்ய லக்ஷணம் ௩ தந்தபேதஸ்ய லக்ஷணம் (௧௨-௧௩) · Śloka ௧௩
|
தந்தஹர்ஷே ப்ரவாதாம்லஶீதபக்ஷாக்ஷமா த்விஜாஃ||௧௨||
பவந்த்யம்லாஶநேநேவ ஸருஜாஶ்சலிதா இவ|
தந்தபேதே த்விஜாஸ்தோதபேதருக்ஸ்புடநாந்விதாஃ||௧௩||
View original
|
दन्तहर्षे प्रवाताम्लशीतभक्षाक्षमा द्विजाः||१२||
भवन्त्यम्लाशनेनेव सरुजाश्चलिता इव|
दन्तभेदे द्विजास्तोदभेदरुक्स्फुटनान्विताः||१३||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தந்தஹர்ஷே ப்ரசண்டவாதஸ்யாம்லஶீதபக்ஷஸ்யா (ஸ்ய சா)- ஸஹாஃ, த்விஜாஃ ததாऽம்லாஶநேநேவ ஸருஜாஶ்சிலிதா இவ ச ஸ்யுஃ| ஸ௦-தந்தபேதே தந்தாஸ்தோதாதியுதாஃ ஸ்யுஃ|
Adhikarana ௪ தந்தசாலஸ்ய லக்ஷணம் ௫கராலஸ்ய லக்ஷணம் (௧௪) · Śloka ௧௪
சாலஶ்சலத்பிர்தஶநைர்பக்ஷணாததிகவ்யதைஃ|
கராலஸ்து கராலாநாஂ தஶநாநாஂ ஸமுத்கமஃ||௧௪||
View original
चालश्चलद्भिर्दशनैर्भक्षणादधिकव्यथैः|
करालस्तु करालानां दशनानां समुद्गमः||१४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-சாலாக்யோ ரோகோ தந்தைஶ்ச சலத்பிர்பக்ஷணாததிகவ்யதைஶ்ச ஸ்யாத்| ஸ௦-கராலாநாஂ தந்தாநாஂ ஸமுத்கமஃ கராலாக்யோ ரோகஃ|
Adhikarana ௬ அதிதந்தஸ்ய லக்ஷணம் (௧௫) · Śloka ௧௫
தந்தோऽதிகோऽதிதந்தாக்யஃ ஸ சோக்தஃ கலு வர்தநஃ|
ஜாயமாநேऽதிருக் தந்தே, ஜாதே தத்ர து ஶாம்யதி||௧௫||
View original
दन्तोऽधिकोऽधिदन्ताख्यः स चोक्तः खलु वर्धनः|
जायमानेऽतिरुग् दन्ते, जाते तत्र तु शाम्यति||१५||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிகோ தந்தோऽதிதந்தஸஂஜ்ஞோ ரோகஃ| வர்தநஶ்ச ஸ ஏவோக்தஃ| ஜாயமாநே தஸ்மிந் தந்தேऽதிபீடா ஜாயதே| ஜாதே து தஸ்மிந் பீடா ஶாம்யதி|
Adhikarana ௭ ஶர்கராயாஃ Vலக்ஷணம் (௧௬) · Śloka ௧௬
அதாவநாமலோ தந்தே கபோ வா வாதஶோஷிதஃ|
பூதிகந்திஃ ஸ்திரீபூதஃ ஶர்கரா|௧௬|
View original
अधावनामलो दन्ते कफो वा वातशोषितः|
पूतिगन्धिः स्थिरीभूतः शर्करा|१६|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதாவநாத்தந்தே மலஃ கபோ வா பவநேந ஶோஷிதஃ பூதிகந்திஃ ஸ்திரீபூதஃ| ஸ ஏவோபேக்ஷிதஃ ஶர்கரா ஸ்யாத்|
Adhikarana ௮ கபாலிகாயாஃ லக்ஷணம் (௧௬-௧௭) · Śloka ௧௭
|
ஸாऽப்யுபேக்ஷிதா||௧௬||
ஶாதயத்யணுஶோ தந்தாத்கபாலாநி கபாலிகா|
|௧௭|
View original
|
साऽप्युपेक्षिता||१६||
शातयत्यणुशो दन्तात्कपालानि कपालिका|
|१७|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கபாலிகாக்யோ தந்தாத் கபாலாந்யணுஶஃ-ஸ்தோகஂ ஸ்தோகஂ, ஶாதயதி|
Adhikarana ௯ ஶ்யாவஸ்ய லக்ஷணம் (௧௭) · Śloka ௧௭
|
ஶ்யாவஃ ஶ்யாவத்வமாயாதோ ரக்தபித்தாநிலைர்த்விஜஃ||௧௭||
View original
|
श्यावः श्यावत्वमायातो रक्तपित्तानिलैर्द्विजः||१७||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-த்விஜஃ ஶ்யாவத்வமாயாதோ ரக்தபித்தாநிலைஃ ஶ்யாவாக்யஃ|
Adhikarana ௧௦ கமிதந்தஸ்ய லக்ஷணம் தந்தமூலே த்ரயோதஶ ரோகாஃ| (௧௮-௨௦) · Śloka ௨௦
ஸமூலஂ தந்தமாஶ்ரித்ய தோஷைருல்பணமாருதைஃ|
ஶோஷிதே மஜ்ஜ்ஞி ஸுஷிரே தந்தேऽந்நமலபூரிதே||௧௮||
பூதித்வாத்கமயஃ ஸூக்ஷ்மா ஜாயந்தே, ஜாயதே ததஃ|
அஹேதுதீவ்ரார்திஶமஃ ஸஸஂரம்போऽஸிதஶ்சலஃ||௧௯||
ப்ரலூநஃ பூயரக்தஸ்ருத் ஸ சோக்தஃ கமிதந்தகஃ|
|௨௦|
View original
समूलं दन्तमाश्रित्य दोषैरुल्बणमारुतैः|
शोषिते मज्ज्ञि सुषिरे दन्तेऽन्नमलपूरिते||१८||
पूतित्वात्कृमयः सूक्ष्मा जायन्ते, जायते ततः|
अहेतुतीव्रार्तिशमः ससंरम्भोऽसितश्चलः||१९||
प्रलूनः पूयरक्तस्रुत् स चोक्तः कृमिदन्तकः|
|२०|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸமூலஂ தந்தமாஶ்ரித்ய தோஷைரதிகமாருதைஃ ஶோஷிதே மஜ்ஜ்ஞி ஸுஷிரே தந்தேऽந்நமலபூரிதே பூதித்வாத் கமயஃ ஸூக்ஷ்மா ஜாயந்தே| ததோऽஹேது-நிமித்தமந்தரேண, தீவ்ரார்திஶாந்திர்ஜாயதே| ததா ஸஂரம்பாந்விதஃ கஷ்ணஶ்சலஃ ப்ரலூநாக்யஃ பூயரக்தஸ்ராவீ| ஸ ச கமிதந்தக உக்தஃ| இதி தந்தே தஶைதே|
Adhikarana ௧ ஶீதாதஸ்ய லக்ஷணம் (௨௦-௨௧) · Śloka ௨௧
|
ஶ்லேஷ்மரக்தேந பூதீநி வஹந்த்யஸ்ரமஹேதுகம்||௨௦||
ஶீர்யந்தே தந்தமாஂஸாநி மதுக்லிந்நாஸிதாநி ச|
ஶீதாதோऽஸௌ|௨௧|
View original
|
श्लेष्मरक्तेन पूतीनि वहन्त्यस्रमहेतुकम्||२०||
शीर्यन्ते दन्तमांसानि मृदुक्लिन्नासितानि च|
शीतादोऽसौ|२१|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஶ்லேஷ்மரக்தேந தந்தமாஂஸாநி பூதீநி ரக்தஂ நிர்நிமித்தஂ வஹந்தி ஶீர்யந்தே| கிம்பூதாநி ? மதுக்லிந்நாநி அஸிதாநி ச| அஸௌ ஶீதாதஃ கத்யதே|
Adhikarana ௨ உபகுஶஸ்ய லக்ஷணம் (௨௧-௨௩) · Śloka ௨௩
|
உபகுஶஃ பாகஃ பித்தாஸகுத்பவஃ||௨௧||
தந்தமாம்ஸாநி தஹ்யந்தே ரக்தாந்யுத்ஸேதவந்த்யதஃ|
கண்டூமந்தி ஸ்ரவந்த்யஸ்ரமாத்மாயந்தேऽஸஜி ஸ்திதே||௨௨||
சலா மந்தருஜோ தந்தா பூதி வக்த்ரஂ ச ஜாயதே|
|௨௩|
View original
|
उपकुशः पाकः पित्तासृगुद्भवः||२१||
दन्तमाम्सानि दह्यन्ते रक्तान्युत्सेधवन्त्यतः|
कण्डूमन्ति स्रवन्त्यस्रमाध्मायन्तेऽसृजि स्थिते||२२||
चला मन्दरुजो दन्ता पूति वक्त्रं च जायते|
|२३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பித்தரக்தோத்தோ யோ தந்தமாஂஸே பாகஃ ஸ உபகுஶஸஂஜ்ஞஃ| தேந தந்தமாஂஸாநி தஹ்யந்தே ரக்தவர்ணாநி ஸோத்ஸேதாநி ச| ததஃ கண்டூயுதாநி ரக்தஂ ஸ்ரவந்தி| ரக்தே ஸ்திதே ஸத்யாத்மாயந்தே| சலா தந்தா மந்தருஜஃ ஸ்யுஃ| பூதி வக்த்ரஂ ச ஜாயதே|
Adhikarana ௩ தந்தபுப்புடஸ்ய லக்ஷணம் (௨௩-௨௪) · Śloka ௨௪
|
தந்தயோஸ்த்ரிஷு வா ஶோபோ பதராஸ்திநிபோ கநஃ||௨௩||
கபாஸ்ராத்தீவ்ரருக் ஶீக்ரஂ பச்யதே தந்தபுப்புடஃ|
|௨௪|
View original
|
दन्तयोस्त्रिषु वा शोफो बदरास्थिनिभो घनः||२३||
कफास्रात्तीव्ररुक् शीघ्रं पच्यते दन्तपुप्पुटः|
|२४|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-த்வயோர்தந்தயோஸ்த்ரிஷு வ தந்தேஷு ஶோபோ பதராஸ்திஸதஶோ கநஃ கபரக்தாத் தீவ்ரருக் ஶீக்ரஂ பச்யதே| ஸ தந்தபுப்புடஸஂஜ்ஞஃ|
Adhikarana ௪ தந்தவித்ரதேஃ லக்ஷணம் (௨௪-௨௫) · Śloka ௨௫
|
தந்தமாஂஸே மலைஃ ஸாஸ்ரைர்பாஹ்யாந்தஃ ஶ்வயதுர்குருஃ||௨௪||
ஸருக்தாஹஃ ஸ்ரவேத்பிந்நஃ பூயாஸ்ரஂ தந்தவித்ரதிஃ|
|௨௫|
View original
|
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यान्तः श्वयथुर्गुरुः||२४||
सरुग्दाहः स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः|
|२५|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தந்தமாஂஸே பாஹ்யேऽப்யந்தரே ச தோஷைஃ ஸரக்தைர்குருஃ ஶ்வயதுஃ ஸருக்தாஹஃ| ஸ ச பிந்நஃ ஸந் பூயாஸ்ரஂ ஸ்ரவேத்| ஸ தந்தாவித்ரதிஃ|
Adhikarana ௫ ஸுஷிரஸ்ய லக்ஷணம் (௨௫-௨௬) · Śloka ௨௬
|
ஶ்வயதுர்தந்தமூலேஷு ருஜாவாந் பித்தரக்தஜஃ||௨௫||
லாலாஸ்ராவீ ஸ ஸுஷிரோ தந்தமாஂஸப்ரஶாதநஃ|
|௨௬|
View original
|
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् पित्तरक्तजः||२५||
लालास्रावी स सुषिरो दन्तमांसप्रशातनः|
|२६|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸஂ-தந்தமூலேஷு ஶ்வயதுஃ பீடாவாந் பித்தரக்தோத்தோ லாலாஸ்ராவீ| ஸுஷிரஸஂஜ்ஞோ தந்தமாஂஸப்ரஶாதநஃ
Adhikarana ௬ மஹாஸுஷிரஸ்ய லக்ஷணம் (௨௬-௨௭) · Śloka ௨௭
|
ஸ ஸந்நிபாதாஜ்ஜ்வரவாந் ஸபூயருதிரஸ்ருதிஃ||௨௬||
மஹாஸுஷிர இத்யுக்தோ விஶீர்ணத்விஜபந்தநஃ|
|௨௭|
View original
|
स सन्निपाताज्ज्वरवान् सपूयरुधिरस्रुतिः||२६||
महासुषिर इत्युक्तो विशीर्णद्विजबन्धनः|
|२७|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸந்நிபாதஜ்வரயுதஃ பூயருதிரஸ்ராவேநாந்விதஃ மஹாஸுஷிராக்ய உக்தஃ| ஸ ச விஶீர்ணத்விஜபந்தநஃ ஸ்யாத்|
Adhikarana ௭ அதிமாஂஸஸ்ய லக்ஷணம் (௨௭-௨௮) · Śloka ௨௮
|
தந்தாந்தே கீலவச்சோபோ ஹநுகர்ணருஜாகரஃ||௨௭||
ப்ரதிஹந்த்யப்யவஹதிஂ ஶ்லேஷ்மணா ஸோऽதிமாஂஸகஃ|
|௨௮|
View original
|
दन्तान्ते कीलवच्छोफो हनुकर्णरुजाकरः||२७||
प्रतिहन्त्यभ्यवहृतिं श्लेष्मणा सोऽधिमांसकः|
|२८|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தந்தாந்தே கீலஸதஶஃ ஶோபோ ஹநௌ கர்ணே ச ருஜாஂ கரோதி| அப்யவஹதிஂ ப்ரதிஹந்தி| ஸோऽதிமாஂஸகஃ ஶ்லேஷ்மணா ஸ்யாத்|
Adhikarana ௮ விதர்பஸ்ய லக்ஷணம் (௨௮-௨௯) · Śloka ௨௯
|
கஷ்டேஷு தந்தமாஂஸேஷு ஸஂரம்போ ஜாயதே மஹாந்||௨௮||
யஸ்மிஂஶ்சலந்தி தந்தாஶ்ச ஸ விதர்போऽபிகாதஜஃ|
|௨௯|
View original
|
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्||२८||
यस्मिंश्चलन्ति दन्ताश्च स विदर्भोऽभिघातजः|
|२९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தந்தமாஂஸேஷு தந்தகாஷ்டாதிநா கஷ்டேஷு மஹாந் ஸஂரம்போ ஜாயதே| யஸ்மிந்ஸதி தந்தாஶ்ச சலந்தி| ஸோऽபிகாதஜோ விதர்பாக்யஃ|
Adhikarana ௯,௧௦,௧௧,௧௨,௧௩ பஞ்சாநாஂ தந்தநாடீநாஂ லக்ஷணம் (௨௯-௩௧) · Śloka ௩௧
|
தந்தமாஂஸாஶ்ரிதாந் ரோகாந் யஃ ஸாத்யாநப்யுபேக்ஷதே||௨௯||
அந்தஸ்தஸ்யாஸ்ரவந் தோஷஃ ஸூக்ஷ்மாஂ ஸஞ்ஜநயேத்கதிம்|
பூயஂ முஹுஃ ஸா ஸ்ரவதி த்வங்மாஂஸாஸ்திப்ரபேதிநீ||௩௦||
தாஃ புநஃ பஞ்ச விஜ்ஞேயா லக்ஷணைஃ ஸ்வைர்யதோதிதைஃ|
|௩௧|
View original
|
दन्तमांसाश्रितान् रोगान् यः साध्यानप्युपेक्षते||२९||
अन्तस्तस्यास्रवन् दोषः सूक्ष्मां सञ्जनयेद्गतिम्|
पूयं मुहुः सा स्रवति त्वङ्मांसास्थिप्रभेदिनी||३०||
ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर्यथोदितैः|
|३१|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தந்தமாஂஸாஶ்ரிதாந் ரோகாந் ஸாத்யாநபி ய உபேக்ஷதே, தஸ்யாந்தரேஷு தோஷோऽஸ்ரவந் ஸூக்ஷ்மாஂ கதிஂ ஸஞ்ஜநயேத்| ஸா ச கதிஃ புநஃ புநஃ பூயஂ ஸ்ரவதி| த்வங்மாஂஸாஸ்தீநி ப்ரபிநத்தி| தாஶ்ச கதயஃ பஞ்ச விஜ்ஞேயாஃ ஸ்வைஃ ஸ்வைர்வாதாதிஜைர்லக்ஷணைஃ| இதி தந்தமூலே த்ரயோதஶ|
Adhikarana ஜிஹ்வாயாஂ ஷட்ரோகாஃ| ௧ வாததூஷிதாயாஃ லக்ஷணம் ௨ பித்ததூஷிதாயாஃ லக்ஷணம் (௩௧-௩௨) · Śloka ௩௨
|
ஶாகபத்ரகரா ஸுப்தா ஸ்புடிதா வாததூஷிதா||௩௧||
ஜிஹ்வா பித்தாத் ஸதாஹோஷா ரக்தைர்மாஸாங்குரைஶ்சிதா|
|௩௨|
View original
|
शाखपत्रखरा सुप्ता स्फुटिता वातदूषिता||३१||
जिह्वा पित्तात् सदाहोषा रक्तैर्मासाङ्कुरैश्चिता|
|३२|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாததூஷிதா ஜிஹ்வா ஶாகபத்ரவத் கரா ஸுப்தா ஸ்புடிதா ச ஸ்யாத்| ஸ௦-பித்தாத் ஸதாஹோஷா ததா ரக்தைர்மாஂஸாங்குரைஶ்ச சிதா ஜிஹ்வா ஸ்யாத்|
Adhikarana ௩ கபதூஷிதாயாஃ லக்ஷணம் (௩௨) · Śloka ௩௨
|
ஶால்மலீகண்டகாபைஸ்து கபேந பஹலா குருஃ||௩௨||
View original
|
शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः||३२||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கபேந ஶால்மலீகண்டகாபைஃ கண்டகைஶ்சிதா பஹலா குருஶ்ச ஜிஹ்வா ஸ்யாத்|
Adhikarana ௪ அலஸஸ்ய லக்ஷணம் (௩௩) · Śloka ௩௩
கபபித்தாததஃ ஶோபோ ஜிஹ்வாஸ்தம்பகதுந்நதஃ|
மத்ஸ்யகந்திர்பவேத்பக்வஃ ஸோऽலஸோ மாஂஸஶாதநஃ||௩௩||
View original
कफपित्तादधः शोफो जिह्वास्तम्भकृदुन्नतः|
मत्स्यगन्धिर्भवेत्पक्वः सोऽलसो मांसशातनः||३३||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கபபித்தாத் ஜிஹ்வாயா அதஃ ஶோபோ ஜிஹ்வாஸ்தம்பகர உந்நதஃ பக்வோ மத்ஸ்யகந்திர்பவேத்| ஸோऽலஸாக்யோமாஂஸஶாதநஃ|
Adhikarana ௫ அதிஜிஹ்வஸ்ய லக்ஷணம் ௬உபஜிஹ்வஸ்ய லக்ஷணம் (௩௪-௩௫) · Śloka ௩௫
ப்ரபந்தநேऽதோ ஜிஹ்வாயாஃ ஶோபோ ஜிஹ்வாக்ரஸந்நிபஃ|
ஸாங்குரஃ கபபித்தாஸ்ரைர்லாலோஷாஸ்தம்பவாந் கரஃ||௩௪||
அதிஜிஹ்வஃ ஸருக்கண்டூர்வாக்யாஹாரவிகாதகத்|
தாதகேவோபஜிஹ்வஸ்து ஜிஹ்வாயா உபரி ஸ்திதஃ||௩௫||
View original
प्रबन्धनेऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसन्निभः|
साङ्कुरः कफपित्तास्रैर्लालोषास्तम्भवान् खरः||३४||
अधिजिह्वः सरुक्कण्डूर्वाक्याहारविघातकृत्|
तादृगेवोपजिह्वस्तु जिह्वाया उपरि स्थितः||३५||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஜிஹ்வாயாஃ ப்ரபந்தநேऽதஸ்தாஜ்ஜிஹ்வாக்ரதுல்யஃ ஶோபஃ ஸஹாங்குரஃ கபபித்தரக்தைர்லாலோஷாஸ்தம்பயுதஃ கரஸ்பர்ஶயுதோऽதிஜிஹ்வோருக்கண்டூப்யாஂ யுதோ வாக்யாஹாரவிகாதஂ கரோதி| ஸ௦-தாதகேவ-அதிஜிஹ்வாஸதஶ உபஜிஹ்வஃ, ஜிஹ்வாயா உபரி ஸ்திதஃ| இதி ஜிஹ்வாயாஃ ஷடேதே|
Adhikarana தாலுரோகா அஷ்டௌ| ௧ தாலுபிடிகாயா லக்ஷணம் (௩௬) · Śloka ௩௬
தாலுமாஂஸேऽநிலாத்துஷ்டே பிடிகாஃ ஸருஜஃ கராஃ|
பஹ்யோ கநாஃ ஸ்ராவயுதாஸ்தாஸ்தாலுபிடிகாஃ ஸ்மதாஃ||௩௬||
View original
तालुमांसेऽनिलाद्दुष्टे पिटिकाः सरुजः खराः|
बह्यो घनाः स्रावयुतास्तास्तालुपिटिकाः स्मृताः||३६||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதாத்தாலுமாஂஸே துஷ்டே பிடிகாஃ ஸருஜஃ கரா பஹ்யோ கநாஃ ஸ்ராவாந்விதாஶ்ச| தாஸ்தாலுபிடிகாஃ ஸ்மதாஃ|
Adhikarana ௨ கலஶுண்டிகாயாஃ லக்ஷணம் (௩௭-௩௮) · Śloka ௩௮
தாலுமூலே கபாத்ஸாஸ்ராத் மத்ஸ்யபஸ்திநிபோ மதுஃ|
ப்ரலம்பஃ பிச்சிலஃ ஶோபோ நாஸயாऽऽஹாரமீரயந்||௩௭||
கண்டோபரோததட்காஸவமிகத் கலஶுண்டிகா|
|௩௮|
View original
तालुमूले कफात्सास्रात् मत्स्यबस्तिनिभो मृदुः|
प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाऽऽहारमीरयन्||३७||
कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृत् गलशुण्डिका|
|३८|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸஂ-தாலுமூலே கபாத்ரக்தாந்விதாத் மத்ஸ்யபஸ்திஸதஶோ மதுஃ ப்ரலம்பஃ பிச்சிலஃ ஶோபோ நாஸயாऽऽஹாரஂ ப்ரேரயந் கண்டோபரோதாதிகத்| குலஶுண்டிகாக்யஃ|
Adhikarana ௩ தாலுஸஂஹதேஃ லக்ஷணம் ௪ அர்புதஸ்ய லக்ஷணம் (௩௮-௩௯) · Śloka ௩௯
|
தாலுமத்யே நிருங்மாஂஸஂ ஸஂஹதஂ தாலுஸஂஹதிஃ||௩௮||
பத்மாகதிஸ்தாலுமத்யே ரக்தாச்ச்வயதுரர்புதம்|
|௩௯|
View original
|
तालुमध्ये निरुङ्मांसं संहतं तालुसंहतिः||३८||
पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्|
|३९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தாலுமத்யே நிருங்மாஂஸஂ ஸஂஹதஂ ஸா தாலுஸஂஹதிரித்யுச்யதே| ஸ௦- தாலுமத்யே பத்மாகாரோ ரக்தாத்துஷ்டாச்ச்வயதுரர்புதம்|
Adhikarana ௫ கச்சபஸ்ய லக்ஷணம் ௬புப்படஸ்ய லக்ஷணம் (௩௯-௪௦) · Śloka ௪௦
|
கச்சபஃ கச்சபாகாரஶ்சிரவத்திஃ கபாதருக்||௩௯||
கோலாபஃ ஶ்லேஷ்மமேதோப்யாஂ புப்புடோ நீருஜஃ ஸ்திரஃ|
|௪௦|
View original
|
कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफादरुक्||३९||
कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः|
|४०|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
பதார்தசந்த்ரிகா-கபாத்துஷ்டாத் தாலுதேஶே யஃ ஶ்வயதுஃ கச்சபாகாரஶ்சிரவத்திரருக் ச, ஸ கச்சப இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-ஶ்லேஷ்மமேதோப்யாஂ துஷ்டாப்யாஂ கோலாபஃ-கோலஸதஶோ, நீருஜஃ ஸ்திரஶ்ச யஃ ஶோபஃ ஸ்யாத், ஸ புப்புட இத்யுச்யதே|
Adhikarana ௭ தாலுபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௪௦) · Śloka ௪௦
|
பித்தேந பாகஃ பாகாக்யஃ பூயாஸ்ராவீ மஹாருஜஃ||௪௦||
View original
|
पित्तेन पाकः पाकाख्यः पूयास्रावी महारुजः||४०||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-பித்தேந துஷ்டேந யஸ்தாலுநஃ பாகஃ பூயாஸ்ராவீ மஹாருஜஃ, ஸ பாகாக்யஃ-பாகஸஂஜ்ஞஃ|
Adhikarana ௮ தாலுஶோஷஸ்ய லக்ஷணம் (௪௧) · Śloka ௪௧
வாதபித்தஜ்வராயாஸைஸ்தாலுஶோஷஸ்ததாஹ்வயஃ|
|௪௧|
View original
वातपित्तज्वरायासैस्तालुशोषस्तदाह्वयः|
|४१|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-வாதபித்தஜ்வராயாஸைஃ ப்ரதிபத்தோ யஃ ஶோஷஸ்தாலுஶோஷஃ, ஸ ததாஹ்வயஃ-தாலுஶோஷ இத்யுச்யதே| இத்யஷ்டௌ தாலுரோகாஃ|
Adhikarana கலே அஷ்டாதஶ ரோகாஃ| ரோஹிண்யாஃ ஸாமாந்யஂ லக்ஷணம் (௪௧-௪௨) · Śloka ௪௨
|
ஜிஹ்வாப்ரபந்தஜாஃ கண்டே தாருணா மார்கரோதிநஃ||௪௧||
மாஂஸாங்குராஃ ஶீக்ரசயா ரோஹிணீ ஶீக்ரகாரிணீ|
|௪௨|
View original
|
जिह्वाप्रबन्धजाः कण्ठे दारुणा मार्गरोधिनः||४१||
मांसाङ्कुराः शीघ्रचया रोहिणी शीघ्रकारिणी|
|४२|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-கண்டே-கண்டப்ரதேஶே, யே மாஂஸாங்குரா ஜிஹ்வாப்ரபந்தஜாஃ-ஜிஹ்வாமூலோத்தாஃ, தாருணாஃ-துஃஸஹாஃ, கண்டமார்காநுரோதிநஃ ஶீக்ரசயாஃ-ஸத்வரோத்பூதாஃ, பவந்தி| ஸா ஶீக்ரகாரிணீ-ஆஶுவ்யாபாதநஶீலா, ரோஹிணீத்யுச்யதே|
Adhikarana ௧ வாதஜாயா ரோஹிண்யா லக்ஷணம் (௪௨) · Śloka ௪௨
|
கண்டாஸ்யஶோஷகத்வாதாத் ஸா ஹநுஶ்ரோத்ரருக்கரீ||௪௨||
View original
|
कण्ठास्यशोषकृद्वातात् सा हनुश्रोत्ररुक्करी||४२||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-ஸா-ரோஹிணீ, வாதாத்ஸமுத்பந்நா கண்டாஸ்யஶோஷஂ கரோதி| ஹந்வோஃ ஶ்ரோத்ரயோஶ்ச ருஜஂ கரோதி|
Adhikarana ௨ பித்தஜாயாஃ ரோஹிண்யா லக்ஷணம் ௩ கபஜாயாஃ ரோஹிண்யா லக்ஷணம் (௪௩-௪௪) · Śloka ௪௪
பித்தாஜ்ஜ்வரோஷாதண்மோஹகண்டதூமாயநாந்விதா|
க்ஷிப்ரஜா க்ஷிப்ரபாகாऽதிராகிணீ ஸ்பர்ஶநாஸஹா||௪௩||
கபேந பிச்சிலா பாண்டுஃ|
|௪௪|
View original
पित्ताज्ज्वरोषातृण्मोहकण्ठधूमायनान्विता|
क्षिप्रजा क्षिप्रपाकाऽतिरागिणी स्पर्शनासहा||४३||
कफेन पिच्छिला पाण्डुः|
|४४|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-பித்தாத் ரோஹிணீ ஜ்வராதிபிரந்விதா ஸ்யாத்| க்ஷிப்ரஜா-ஶீக்ரோத்தாநா| ஶீக்ரபாகா அதிராகிணீ-பஶலோஹிதா| ஸ்பர்ஶநாஸஹா-ஸ்பர்ஶஂ ந ஸஹதே| பஂ சஂ-கபேந துஷ்டேந ரோஹிணீ பிச்சிலா பாண்டுரா ச பவேத்|
Adhikarana ௪ ரக்தஜாஃ ரோஹிண்யா லக்ஷணம் (௪௪) · Śloka ௪௪
அஸஜா ஸ்போடகாசிதா|
தப்தாங்காரநிபா கர்ணருக்கரீ பித்தஜாகதிஃ||௪௪||
View original
असृजा स्फोटकाचिता|
तप्ताङ्गारनिभा कर्णरुक्करी पित्तजाकृतिः||४४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-அஸஜா-ரக்தேந துஷ்டேந, ரோஹிணீ ஸ்போடகைராசிதா ஸமந்தாத் வ்யாப்தா ஸ்யாத்| தப்தாங்காரநிபா-வர்ணதஃ ஸ்பர்ஶதோ வா, கர்ணயோ ருஜாஂ கரோதி| பித்தஜாகதிஃ-பித்தோத்தரோஹிணீலக்ஷணஸமந்விதா பவேத்|
Adhikarana ௫ ஸந்நிபாதஜாயாஃ ரோஹிண்யா லக்ஷணம் ௬ ஶாலூகஸ்ய லக்ஷணம் (௪௫-௪௬) · Śloka ௪௬
கம்பீரபாகா நிசயாத் ஸர்வலிங்கஸமந்விதா|
தோஷைஃ கபோல்பணைஃ ஶோபஃ கோலவத் க்ரதிதோந்நதஃ||௪௫||
ஶூககண்டகவத்கண்டே ஶாலூகோ மார்கரோதநஃ|
|௪௬|
View original
गम्भीरपाका निचयात् सर्वलिङ्गसमन्विता|
दोषैः कफोल्बणैः शोफः कोलवद् ग्रथितोन्नतः||४५||
शूककण्टकवत्कण्ठे शालूको मार्गरोधनः|
|४६|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-நிசயாத்-ஸந்நிபாதாத், ரோஹிணீ கம்பீரபாகாகூடபாகா, ஸ்யாத்| ஸர்வலிங்கைஃ-வாதாதீநாஂ ஸம்பந்திபிஃ, ஸமந்விதா-யுக்தா, ஸ்யாத்| ப௦ ச௦-தோஷைஃ-வாதாதிபிஃ, கபோல்பணைஃ-கபப்ரதாநைஃ, கண்டே கோலவத் க்ரதிதோந்நதஃ ஶூககண்டகவத் மார்கரோதநோ யஃ ஶோபஃ ஸ்யாத், ஸ கண்டஶாலூக இத்யுச்யதே|
Adhikarana ௭ வந்தஸ்ய லக்ஷணம் ௮துண்டிகேரிகாயாஃ லக்ஷணம் (௪௬-௪௭) · Śloka ௪௭
|
வந்தோ வத்தோந்நதோ தாஹஜ்வரகத் கலபார்ஶ்வகஃ||௪௬||
ஹநுஸந்த்யாஶ்ரிதஃ கண்டே கார்பாஸீபலஸந்நிபஃ|
பிச்சிலோ மந்தருக் ஶோபஃ கடிநாஸ்துண்டிகேரிகா||௪௭||
View original
|
वृन्दो वृत्तोन्नतो दाहज्वरकृद् गलपार्श्वगः||४६||
हनुसन्ध्याश्रितः कण्ठे कार्पासीफलसन्निभः|
पिच्छिलो मन्दरुक् शोफः कठिनास्तुण्डिकेरिका||४७||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-கண்டே வத்தோந்நதோ கலபார்ஶ்வகோ யஃ ஶோபோ பவதி, தாஹஜ்வரஂ கரோதி, ஸ நாம்நா வந்த இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-கண்டப்ரதேஶே ஶோபஃ கார்பாஸ்யாஃ பலஸந்நிபஃ-ததாகாரஃ, பிச்சிலோ மந்தருக் ஶோபஃ கடிநஶ்ச| ஸ நாம்நா துண்டிகேரிகேத்யுச்யதே|
Adhikarana ௯ கலௌகஸ்ய லக்ஷணம் ௧௦வலயஸ்ய லக்ஷணம் (௪௮-௪௯) · Śloka ௪௯
பாஹ்யாந்தஃ ஶ்வயதுர்கோரோ கலமார்கார்கலோபமஃ|
கலௌகோ மூர்த்தகுருதாதந்த்ராலாலாஜ்வரப்ரதஃ||௪௮||
வலயஂ நாதிருக் ஶோபஸ்தத்வதேவாயதோந்நதஃ|
|௪௯|
View original
बाह्यान्तः श्वयथुर्घोरो गलमार्गार्गलोपमः|
गलौघो मूर्द्धगुरुतातन्द्रालालाज्वरप्रदः||४८||
वलयं नातिरुक् शोफस्तद्वदेवायतोन्नतः|
|४९|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-கண்டே ஶ்வயதுர்பாஹ்யாந்தர்கோரோ-துஸ்தரோ, கலமார்கார்கலோபமஃ-ஸ இவ, ஜாயதே| மூர்த்தகுருதாதீஂஶ்ச ப்ரததாதி| ஸ கலௌக இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-கலே யஃ ஶோபோ நாதிருக் ஆயதோந்நதஃ ஸ்யாத், ஸ வ்யாதிர்வலயமித்யுச்யதே| தத்வதேவ-வலயாகதித்வாத்|
Adhikarana ௧௧ கிலாயுகஸ்ய லக்ஷணம் ௧௨ஶதக்ந்யாஃ லக்ஷணம் (௪௯-௫௧) · Śloka ௫௧
|
மாஂஸகீலோ கலே தோஷைரேகோऽநேகோऽதவாऽல்பருக்||௪௯||
கச்ச்ரோச்ச்வாஸாப்யவஹதிஃ பதுமூலோ கிலாயுகஃ|
பூரிமாஂஸங்குரவதா தீவ்ரதட்ஜ்வரமூர்த்தருக்||௫௦||
ஶதக்நீ நிசிதா வர்திஃ ஶதக்நீவாதிருக்வரீ|
|௫௧|
View original
|
मांसकीलो गले दोषैरेकोऽनेकोऽथवाऽल्परुक्||४९||
कृच्छ्रोच्छ्वासाभ्यवहृतिः पृथुमूलो गिलायुकः|
भूरिमांसङ्कुरवृता तीव्रतृड्ज्वरमूर्द्धरुक्||५०||
शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्वरी|
|५१|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-தோஷைஃ வாதாதிபிர்துஷ்டைஃ, கலே மாஂஸகீல ஏகோऽநேகோ வாऽல்பருக் ஜாதோ மூலே பதுஃ-விஸ்தீர்ணஃ, கச்ச்ராத்-துஃகேந, உச்ச்வாஸாப்யவஹதிர்ய(தீ ய)ஸ்ய ஸஃ| ததாவிதோ வ்யாதிர்கிலாயுக இத்யுச்யதே| ப௦ ச௦-பூரிபிஃ-ப்ரபூதைஃ, மாஂஸாங்குரைராவதா-பரிவதா, தீவ்ரதட்ஜ்வரமூர்த்தருக்யுதா வத்தா யா வர்திஃ ஸா ஶதக்நீ| நிசயாத்ஸஞ்சயஂ ப்ராப்தா ஶதக்நீவச்சாதிருக்கரீ| ஸ வ்யாதிர்நாம்நா ஶதக்நீத்யுச்யதே| ஶதக்நீ-ஶஸ்த்ரவிஶேஷஃ|
Adhikarana ௧௩ கலவித்ரதேஃ லக்ஷணம் ௧௪ கலார்புதஸ்ய லக்ஷணம் (௫௧-௫௩) · Śloka ௫௩
|
வ்யாப்தஸர்வகலஃ ஶீக்ரஜந்மபாகோ மஹாருஜஃ||௫௧||
பூதிபூயநிபஸ்ராவீ ஶ்வயதுர்கலவித்ரதிஃ|
ஜிஹ்வாவஸாநே கண்டாதாவபாகஂ ஶ்வயதுஂ மலாஃ||௫௨||
ஜநயந்தி ஸ்திரஂ ரக்தஂ நீருஜஂ தத்கலார்புதம்|
|௫௩|
View original
|
व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः||५१||
पूतिपूयनिभस्रावी श्वयथुर्गलविद्रधिः|
जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः||५२||
जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद्गलार्बुदम्|
|५३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-வ்யாப்தஃ ஸர்வகலஃ-கண்டோ, யேநேதி| ஏவஂவிதோ யஃ ஶ்வயதுஃ ஶீக்ரஜந்மபாகோ மஹாருஜஃ பூதி-துர்கந்தி, பூயஸதஶஂ ஸ்ரவதி மலஂ,ஸ கலவித்ரதிரித்யுச்யதே| ப௦ ச௦-ஜிஹ்வாவஸாநே-பர்யந்தே, கண்டாதௌ ஶ்வயதுமபாகஂ ஸ்திரஂ ரக்தஂ நீருஜஂ மலாஃ-தோஷாஃ, ஜநயந்தி| தத்கலார்புதஂ ஸ்மதம்|
Adhikarana கலாகண்டாஸ்ய நிதாநாதி ௧௫வாதஜஸ்ய கலகண்டஸ்ய லக்ஷணம் (௫௩-௫௪) · Śloka ௫௪
பவநஶ்லேஷ்மமேதோபிர்கலகண்டோ பவேத்பஹிஃ|
வர்தமாநஃ ஸ காலேந முஷ்கவல்லம்பதேऽதிருக்||௫௩||
கஷ்ணோऽருணோ வா தோதாட்யஃ ஸ வாதாத்கஷ்ணராஜிமாந்|
வத்தஸ்தாலுகலே ஶோஷஂ குர்யாச்ச விரஸாஸ்யதாம்||௫௪||
View original
पवनश्लेष्ममेदोभिर्गलगण्डो भवेद्बहिः|
वर्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बतेऽतिरुक्||५३||
कृष्णोऽरुणो वा तोदाढ्यः स वातात्कृष्णराजिमान्|
वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्||५४||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-துஷ்டைஃ பவநஶ்லேஷ்மமேதோபிர்கலஸ்ய பஹிர்கலகண்டோ நாம வ்யாதிர்பவேத்| ஸ ச காலேந விவர்தமாநோ
Adhikarana ௧௬ கபஜஸ்ய கலகண்டஸ்ய லக்ஷணம் (௫௫) · Śloka ௫௫
ஸ்திரஃ ஸவர்ணஃ கண்டூமாந் ஶீதஸ்பர்ஶோ குருஃ கபாத்|
வத்தஸ்தாலுகலே லேபஂ குர்யாச்ச மதுராஸ்யதாம்||௫௫||
View original
स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्|
वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्||५५||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-கபாத்ப்ரகுபிதாத் கலே கலகண்டோ ஜாதஃ ஸ்திரஃ ஸமாநவர்ணஃ கண்டுமாந் ஶீதஸ்பர்ஶோ குருஶ்ச பவேத்| வத்தஃ ஸந் தாலுகலே லேபஂ குர்யாத்| ததா மதுராஸ்யதாஂ-மதுரவக்த்ரத்வஂ ச, குர்யாத்|
Adhikarana ௧௭ மேதோஜஸ்ய கலகண்டஸ்ய லக்ஷணம் (௫௬) · Śloka ௫௬
மேதஸஃ ஶ்லேஷ்மவத்தாநிவத்த்யோஃ ஸோऽநுவிதீயதே|
தேஹஂ வத்தஶ்ச குருதே கலே ஶப்தஂ ஸ்வரேऽல்பதாம்||௫௬||
View original
मेदसः श्लेष्मवद्धानिवृद्ध्योः सोऽनुविधीयते|
देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरेऽल्पताम्||५६||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-மேதஸஃ ப்ரவத்தாதுத்பந்நோ கலகண்டஃ கபவல்லக்ஷணைர்பவேத்| ஸ ச தேஹஂ-ஶரீரஂ, ஹாநிவத்த்யோரநுவிதீயதே-அநுகரோதி| தேந தேஹஸ்ய வத்தௌ ஸோऽபி வத்தோ பவேத், தேஹஸ்ய க்ஷயாத் க்ஷீணஃ ஸ்யாத்| வத்தஃ ஸ கலே ஶப்தஂ குருதே ஸ்வரே சால்பதாம்|
Adhikarana ௧௮ ஸ்வரக்நஸ்ய லக்ஷணம் (௫௭) · Śloka ௫௭
ஶ்லேஷ்மருத்தாऽநிலகதிஃ ஶுஷ்ககண்டோ ஹதஸ்வரஃ|
தாம்யந் ப்ரஸக்தஂ ஶ்வஸிதி யேந ஸ ஸ்வரஹாऽநிலாத்||௫௭||
View original
श्लेष्मरुद्धाऽनिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः|
ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहाऽनिलात्||५७||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-ஶ்லேஷ்மணா துஷ்டேந யதாऽநிலஸ்ய-வாயோஃ, கதிஃ ருத்தா பவேத்| ததா ஸ ச யேந வ்யாதிநா புருஷஃ ஶுஷ்ககண்டோ ஹதஸ்வரஶ்ச ஸ்யாத்| தே(யே)ந ச தாம்யந்-தமோகச்சந் தமஃப்ரவிஶந், ப்ரகர்ஷேண ஸக்தஂ ஶ்வாஸஂ முஞ்சதி| ஸ வ்யாதிரநிலாத்-வாதாத், ஸ்வரஹாஸ்வரக்நநாம்நா, பவேத்| இதி கலரோகா அஷ்டாதஶ|
Adhikarana ஸர்வவக்ரகா அஷ்டௌ ரோகாஃ| ௧ வாதஜஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௫௮-௫௯) · Śloka ௫௯
கரோதி வதநஸ்யாந்தர்வ்ரணாந் ஸர்வஸரோऽநிலஃ|
ஸஞ்சாரிணோऽருணாந் ரூக்ஷாநோஷ்டௌ தாம்ரௌ சலத்வசௌ||௫௮||
ஜிஹ்வா ஶீதாஸஹா குர்வீ ஸ்புடிதா கண்டாகாசிதா|
விவணோதி ச கச்ச்ரேண முகஂ பாகோ முகஸ்ய ஸஃ||௫௯||
View original
करोति वदनस्यान्तर्व्रणान् सर्वसरोऽनिलः|
सञ्चारिणोऽरुणान् रूक्षानोष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ||५८||
जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टाकाचिता|
विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः||५९||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-அநிலோ-வாயுஃ, ஸர்வஸரஃ-ஸர்வதஃ ப்ரஸரந் ஸந், ஸர்வதோ வதநஸ்யாந்தர்வ்ரணாந் ஸஞ்சாரிணோऽருணாந் ரூக்ஷாஂஶ்ச கரோதி| ததௌஷ்டௌ தாம்ரௌ-தாம்ரவர்ணௌ, சலத்வசௌ| ஜிஹ்வா ச ஶீதாஸஹா ஶீதஸ்பர்ஶாக்ஷமா, குர்வீ ஸ்புடிதா கண்டகைராசிதா ஸ்யாத்| ஸ ச முகஂ-வக்த்ரஂ, கச்ச்ரேண விவணோதி| ஸ முகஸ்ய பாக இத்யுச்யதே|
Adhikarana ௨ ஊர்த்வகுதஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௬௦) · Śloka ௬௦
அதஃ ப்ரதிஹதோ வாயுரர்ஶோகுல்மகபாதிபிஃ|
யாத்யூர்த்வஂ வக்த்ரதௌர்கந்த்யஂ குர்வந்நூர்த்வகுதஸ்து ஸஃ||௬௦||
View original
अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः|
यात्यूर्ध्वं वक्त्रदौर्गन्ध्यं कुर्वन्नूर्ध्वगुदस्तु सः||६०||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-அர்ஶோகுல்மகபாதிபிர்வாயுரதஃ ப்ரதிஹதோ வக்த்ரதௌர்கந்த்யஂ குர்வந்நூர்த்வஂ யாதி| ஸ ஊர்த்வகுத இதி ஸஂஜ்ஞிதஃ|
Adhikarana ௩ பித்தஜஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் ௪ரக்தஜஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௬௧) · Śloka ௬௧
முகஸ்ய பித்தஜே பாகே தாஹோஷே திக்தவக்த்ரதா|
க்ஷாரோக்ஷிதக்ஷதஸமா வ்ரணாஃ தத்வச்ச ரக்தஜே||௬௧||
View original
मुखस्य पित्तजे पाके दाहोषे तिक्तवक्त्रता|
क्षारोक्षितक्षतसमा व्रणाः तद्वच्च रक्तजे||६१||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-பித்தஜே-பித்தோத்பவே, முகஸ்ய பாகே தாஹோஷே பவதஃ| ததா திக்தவக்த்ரதா-திக்தாஸ்யத்வஂ, பவேத்| வ்ரணாஶ்ச க்ஷாரேணோக்ஷிதஂ யத் க்ஷதஂ-வ்ரணஃ, தேந ஸமாநாஃ-தத்ஸமருஜாஃ, பவந்தி| பஂ சஂ-ரக்தஜே பாகே முகஸ்யாந்தஃ பித்தஜபாகவல்லக்ஷணாநி பவந்தி|
Adhikarana ௫ கபஜஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் ௬அர்புதஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௬௨-௬௩) · Śloka ௬௩
கபஜே மதுராஸ்யத்வஂ கண்டூமத்பிச்சிலா வ்ரணாஃ|
அந்தஃகபோலமாஶ்ரித்ய ஶ்யாவபாண்டு கபோऽர்புதம்||௬௨||
குர்யாத்தத் கட்டிதஂ சிந்நஂ மதிதஂ ச விவர்ததே|
|௬௩|
View original
कफजे मधुरास्यत्वं कण्डूमत्पिच्छिला व्रणाः|
अन्तःकपोलमाश्रित्य श्यावपाण्डु कफोऽर्बुदम्||६२||
कुर्यात्तद् घट्टितं छिन्नं मृदितं च विवर्धते|
|६३|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-கபஜே பாகே மதுராஸ்யத்வஂ-மதுரமுகத்வஂ, ஸ்யாத்| ததா கண்டூமத்பிச்சிலாஶ்ச வ்ரணா பவந்தி| ப௦ ச௦-கபோ வத்தோऽந்தஃகபோலமாஶ்ரித்யார்புதஂ ஶ்யாவஂ பாண்டு ச குர்யாத்| தச்சார்புதஂ கட்டிதஂ சிந்நஂ மதிதஂ ச புநர்விவர்ததே|
Adhikarana ௭ ஸந்நிபாதஜஸ்ய முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் ௮பூத்யாஸ்யதாயாஃ முகபாகஸ்ய லக்ஷணம் (௬௩-௬௪) · Śloka ௬௪
|
முகபாகோ பவேத்ஸாஸ்ரைஃ ஸர்வைஃ ஸர்வாகதிர்மலைஃ||௬௩||
பூத்யாஸ்யதா ச தைரேவ தந்தகாஷ்டாதிவித்விஷஃ|
|௬௪|
View original
|
मुखपाको भवेत्सास्रैः सर्वैः सर्वाकृतिर्मलैः||६३||
पूत्यास्यता च तैरेव दन्तकाष्ठादिविद्विषः|
|६४|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-மலைஃ-வாதாதிபிஃ, ஸர்வைஃ-த்ரிபிஃ, ஸாஸ்ரைஃ-ஸரக்தைஃ, முகஸ்ய பாகோ பவேத்| ஸ ச ஸர்வாகதிஃ-ஸர்வலக்ஷணஃ, ஸ்யாத்| ப௦ ச௦-தந்தகாஷ்டவித்விஷஃ புஂஸஸ்தைரேவ தோஷைஃ பூத்யாஸ்யதாபூதிவக்த்ரத்வஂ, ஸ்யாத்| [இதி ஸர்வவக்த்ரகா அஷ்டௌ|]
Adhikarana ஓஷ்டாதிஸ்தாநேஷு ஏகாதஶாதிக்ரமேண பஞ்சஸப்ததிர்முகரோகாஃ (௬௪-௬௬) · Śloka ௬௬
|
ஓஷ்டே கண்டே த்விஜே மூலே ஜிஹ்வாயாஂ தாலுகே கலே||௬௪||
வக்த்ரே ஸர்வத்ர சேத்யுக்தாஃ பஞ்சஸப்ததிராமயாஃ|
ஏகாதஶைகோ தஶ ச த்ரயோதஶ ததா ச ஷட்||௬௫||
அஷ்டாவஷ்டாதஶாஷ்டௌ ச க்ரமாத்|
|௬௬|
View original
|
ओष्टे गण्डे द्विजे मूले जिह्वायां तालुके गले||६४||
वक्त्रे सर्वत्र चेत्युक्ताः पञ्चसप्ततिरामयाः|
एकादशैको दश च त्रयोदश तथा च षट्||६५||
अष्टावष्टादशाष्टौ च क्रमात्|
|६६|
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-ஓஷ்டாமயா ஏகாதஶோக்தாஃ| கண்டே ஏகஃ| த்விஜேதந்தே, தஶ| தந்தமூலே த்ரயோதஶ| ஜிஹ்வாயாஂ ஷட்| தாலுந்யஷ்டௌ| கலேऽஷ்டதஶ| வக்த்ரேऽஷ்டவாமயாஃ| ஏவஂ ஸர்வத்ர பஞ்சஸப்ததிராமயா ஆக்யாதாஃ-உக்தாஃ|
Adhikarana தேஷாஂ ஸாத்யாஸாத்யத்வம் (௨௧) · Śloka ௨௧
தேஷ்வநுபக்ரமாஃ|
கராலோ மாஂஸரக்தௌஷ்டாவர்புதாநி ஜலாத்விநா||௬௬||
கச்சபஸ்தாலுபிடிகா கலௌகஃ ஸுஷிரோ மஹாந்|
ஸ்வரக்நோர்த்வகுதஶ்யாவஶதக்நீவலயாலஸாஃ||௬௭||
நாட்யோஷ்டகோபௌ நிசயாத், ரக்தாத்ஸர்வைஶ்ச ரோஹிணீ|
தஶநே ஸ்புடிதே தந்தபேதஃ, பக்வோபஜிஹ்விகா||௬௮||
கலகண்டஃ ஸ்வரப்ரஂஶீ கச்ச்ரோச்ச்வாஸோऽதிவத்ஸரஃ|
யாப்யஸ்து ஹர்ஷோ பேதஶ்ச ஶேஷாந் ஶஸ்த்ரௌஷதைர்ஜயேத்||௬௯||
இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிர- சிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தர- ஸ்தாநே முகரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாமை- கவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௧||
View original
तेष्वनुपक्रमाः|
करालो मांसरक्तौष्ठावर्बुदानि जलाद्विना||६६||
कच्छपस्तालुपिटिका गलौघः सुषिरो महान्|
स्वरघ्नोर्ध्वगुदश्यावशतघ्नीवलयालसाः||६७||
नाड्योष्ठकोपौ निचयात्, रक्तात्सर्वैश्च रोहिणी|
दशने स्फुटिते दन्तभेदः, पक्वोपजिह्विका||६८||
गलगण्डः स्वरभ्रंशी कृच्छ्रोच्छ्वासोऽतिवत्सरः|
याप्यस्तु हर्षो भेदश्च शेषान् शस्त्रौषधैर्जयेत्||६९||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने मुखरोगविज्ञानीयो नामै- कविंशोऽध्यायः||२१||
Hide commentary
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ப௦ ச௦-ஓஷ்டாத்யாமயேஷு மத்யேऽநுபக்ரமாஃ-அஸாத்யாஃ| கராலோ நாம தந்தரோகஃ| மஹாஸுஷிரோ தந்தரோகஃ| ஸ்வரக்நோ கலரோகஃ| ஊர்த்வகுதோ வக்த்ரரோகஃ| ஶதக்நீவலயௌ கண்டரோகௌ| அலஸோऽதிஜிஹ்வாரோகஃ| நிசயாத்-ஸந்நிபாதாத், நாடீ தந்தமூலஜா| ஓஷ்டகோபஃ ஸந்நிபாதஜோऽஸாத்யஃ| ரக்தாத்ஸந்நிபாதாத் [ச] ஜாதா ரோஹிணீ| தந்தபேதோ தஶநே-தந்தே, ஸ்புடிதேऽஸாத்யஃ| பக்வோபஜிஹ்விகாऽஸாத்யா| கலகண்டஃ ஸ்வரப்ரஂஶஃ(ஶீ)கச்ச்ரோச்ச்வாஸோऽதிவத்ஸரோऽஸாத்யஃ| ப௦ ச௦-தந்தஹர்ஷோ தந்தபேதஶ்ச த்வாவேதௌ யாப்யௌ| ப௦ ச௦-ஶேஷாந் ரோகாந் ஶஸ்த்ரௌஷதைர்ஜயேத்| யதாயோகைர்வக்ஷ்யமாணைரிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே முகரோக- விஜ்ஞாநீயோ நாமைகவிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௧||