Adhikarana ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ ||೨೧|| ಮುಖರೋಗಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ನಿದಾನಮ್ (೨-೩) · Śloka ೩
ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನಮಭಿಧಿತ್ಸುರಾಹ ಅಥತೋ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ|
(ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||
) ಮಾತ್ಸ್ಯಮಾಹಿಷವಾರಾಹಪಿಶಿತಾಮಕಮೂಲಕಮ್|
ಮಾಷಸೂಪದಧಿಕ್ಷೀರಸುಕ್ತೇಕ್ಷುರಸಫಾಣಿತಮ್||೧||
ಅವಾಕ್ಶಯ್ಯಾಂ ಚ ಭಜತೋ ದ್ವಿಷತೋ ದನ್ತಧಾವನಮ್|
ಧೂಮರ್ಚ್ಛರ್ದನಗಣ್ಡೂಷಾನುಚಿತಂ ಚ ಸಿರಾವ್ಯಧಮ್||೨||
ಕೃದ್ಧಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನ್ತರ್ಮುಖಂ ಗದಾನ್|
|೩|
View original
क्रमप्राप्तं मुखरोगविज्ञानमभिधित्सुराह अथतो मुखरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) मात्स्यमाहिषवाराहपिशितामकमूलकम्|
माषसूपदधिक्षीरसुक्तेक्षुरसफाणितम्||१||
अवाक्शय्यां च भजतो द्विषतो दन्तधावनम्|
धूमर्च्छर्दनगण्डूषानुचितं च सिराव्यधम्||२||
कृद्धाः श्लेष्मोल्बणा दोषाः कुर्वन्त्यन्तर्मुखं गदान्|
|३|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಾತ್ಸ್ಯಮಾಹಿಷವಾರಾಹಪಿಶಿತಾದಿ ಭಜತೋ ದನ್ತಧಾವನಂ ದ್ವಿಷತಃ-ಅಸೇವಮಾನಸ್ಯ, ಧೂಮಾದಿಕಂ ಚೋಚಿತಂ ದ್ವಿಷತಃ, ಸಿರಾವ್ಯಧಂ ಚ ದ್ವಿಷತಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ದೋಷಾಃ ಕೃದ್ಧಾ ಮುಖಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಗದಾನ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ|
Adhikarana ಓಷ್ಠೇ ಏಕಾದಶ ರೋಗಾಃ| ೧ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩) · Śloka ೩
|
ತತ್ರ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಾತೇನೌಷ್ಠೋ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ||೩||
View original
|
तत्र खण्डौष्ठ इत्युक्तो वातेनौष्ठो द्विधा कृतः||३||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತೇಷು ಮುಖರೋಗೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಪವನಾದೋಷ್ಠೋ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಃ ಖಣ್ಡೌಷ್ಠ ಇತಿ ಗದಿತಃ|
Adhikarana ೨ ವಾತಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪) · Śloka ೪
ಓಷ್ಠಕೋಪೇ ತು ಪವನಾತ್ ಸ್ತಬ್ಧಾವೋಷ್ಠೌ ಮಹಾರುಜೌ|
ದಾಲ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಪರುಷಾಸಿತಕರ್ಕಶೌ||೪||
View original
ओष्ठकोपे तु पवनात् स्तब्धावोष्ठौ महारुजौ|
दाल्येते परिपाट्येते परुषासितकर्कशौ||४||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪವನಾದೋಷ್ಠಕೋಪೇ ತ್ವೋಷ್ಠೌ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಮಹಾರುಜೌ ದಾಲ್ಯೇತೇ ತಥಾ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ ಇವ| ತಥಾ ಪರುಷೌ ಕೃಷ್ಣೌ ರೂಕ್ಷೌ ದೃಶ್ಯೇತೇ|
Adhikarana ೩ ಪಿತ್ತಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫) · Śloka ೫
ಪಿತ್ತಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಸಹೌ ಪೀತೌ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿಶ್ಚಿತೌ|
ಪಿಟಿಕಾಭಿರ್ಬಹುಕ್ಲೇದಾವಾಶುಪಾಕೌ|೫|
View original
पित्तात्तीक्ष्णासहौ पीतौ सर्षपाकृतिभिश्चितौ|
पिटिकाभिर्बहुक्लेदावाशुपाकौ|५|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪಿತ್ತೇನೌಷ್ಠೌ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನ ಸಹೇತೇ| ಪೀತೌ ಚ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ತಥಾ ಚ ಸರ್ಷಪಾಕೃತಿಭಿಃ ಪಿಟಿಕಾಭಿಶ್ಚಿತೌ ಬಹುಕ್ಲೇದೌ ಶೀಘ್ರಪಾಕೌ ಚ|
Adhikarana ೪ ಕಫಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫-೬) · Śloka ೬
|
ಕಫಾತ್ಪುನಃ||೫||
ಶೀತಾಸಹೌ ಗುರು ಶೂನೌ ಸವರ್ಣಪಿಟಿಕಾಚಿತೌ|
|೬|
View original
|
कफात्पुनः||५||
शीतासहौ गुरु शूनौ सवर्णपिटिकाचितौ|
|६|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕಫೇನ ಶೀತಾಸಹೌ ಗುರು ಶೂನೌ ಸವರ್ಣೈಃ ಪಿಟಕೈರಾಚಿತೌ ಸ್ಯಾತಾಮ್|
Adhikarana ೫ ಸನ್ನಿಪಾತಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೬-೭) · Śloka ೭
|
ಸನ್ನಿಪಾತಾದನೇಕಾಭೌ ದುರ್ಗನ್ಧಾಸ್ರಾವಪಿಚ್ಛಿಲೌ||೬||
ಅಕಸ್ಮಾನ್ಮ್ಲಾನಸಂಶೂನರುಜೌ ವಿಷಮಪಾಕಿನೌ|
|೭|
View original
|
सन्निपातादनेकाभौ दुर्गन्धास्रावपिच्छिलौ||६||
अकस्मान्म्लानसंशूनरुजौ विषमपाकिनौ|
|७|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಾದೋಷ್ಠೌ ನಾನಾವರ್ಣಪಿಟಕೈರಾಚಿತೌ ದುರ್ಗನ್ಧಸ್ರಾವಪಿಚ್ಛಿಲೌ ಸಹಸೈವ ಮ್ಲಾನೌ ಕದಾಚಿತ್ಸಂಶೂನೌ ವಿಷಮಪಾಕಿನೌ ವಾ|
Adhikarana ೬ ರಕ್ತಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೭-೮) · Śloka ೮
|
ರಕ್ತೋಪಸೃಷ್ಟೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವತಃ ಶೋಣಿತಪ್ರಭೌ||೭||
ಖರ್ಜೂರಸದೃಶಂ ಚಾತ್ರ ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇಽರ್ಬುದಂ ಭವೇತ್|
|೮|
View original
|
रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ||७||
खर्जूरसदृशं चात्र क्षीणे रक्तेऽर्बुदं भवेत्|
|८|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸಂ-ರಕ್ತೇನ ಯುಕ್ತೌ ರುಧಿರಂ ಸ್ರವನ್ತೌ ರಕ್ತಪ್ರಭೌ ಚ| ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇ ಖರ್ಜೂರಾಕಾರಮರ್ಬುದಮೋಷ್ಠೌ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೭ ಅರ್ಬುದಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೮ ಮಾಂಸಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೮) · Śloka ೮
|
ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋಪಮೌ ಮಾಂಸಾತ್ಸ್ಯಾತಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ ಕ್ರಮಾತ್||೮||
View original
|
मांसपिण्डोपमौ मांसात्स्यातां मूर्च्छत्कृमी क्रमात्||८||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮಾಂಸೇನ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡೋಪಮಾವೋಷ್ಠೌ| ಕ್ರಮೇಣ ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಕೃಮಯೋ ಯಯೋರಿತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಕೃಮೀ| ತಯೋಃ ಕೃಮಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana ೯ ಮೇದೋಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೧೦ಕ್ಷತಜಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೯-೧೦) · Śloka ೧೦
ತೈಲಾಭಶ್ವಯಥುಕ್ಲೇದೌ ಸಕಣ್ಡ್ವೌ ಮೇದಸಾ ಮೃದೂ|
ಕ್ಷತಜಾವವತೀರ್ಯೇತೇ ಪಾಟ್ಯೇತೇ ಚಾಸಕೃತ್ಪುನಃ||೯||
ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಪುನಃ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕಣ್ಡೂಲೌ ದಶನಚ್ಛದೌ|
|೧೦|
View original
तैलाभश्वयथुक्लेदौ सकण्ड्वौ मेदसा मृदू|
क्षतजाववतीर्येते पाट्येते चासकृत्पुनः||९||
ग्रथितौ च पुनः स्यातां कण्डूलौ दशनच्छदौ|
|१०|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮೇದಸಾ ತೈಲಾಭಃ ಶೋಫಃ ಕ್ಲೇದಶ್ಚ ಯಯೋಸ್ತಾವೇವಮ್| ತಥಾ ಕಣ್ಡೂಯುತೌ ಮೃದೂ ಚೌಷ್ಠೌ ಸ್ಯಾತಾಮ್| ಸ೦-ಕ್ಷತಜಾವಸಕೃದವದೀರ್ಯೇತೇ ಪರಿಪಾಟ್ಯೇತೇ-ಭೇದ್ಯೇತೇ ಇವ, ಗ್ರಥಿತೌ ಚ ಪುನರೋಷ್ಠೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ಸಕಣ್ಡೂಕೌ ಚ|
Adhikarana ೧೧ ಜಲಾರ್ಬುದಸ್ಯ ಓಷ್ಠಕೋಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೦) · Śloka ೧೦
|
ಜಲಬುದ್ಬುದವದ್ವಾತಕಫಾದೋಷ್ಠೇ ಜಲಾರ್ಬುದಮ್||೧೦||
View original
|
जलबुद्बुदवद्वातकफादोष्ठे जलार्बुदम्||१०||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾತಕಫಾತ್ ಜಲಬುದ್ಬುದಾಕಾರಂ ಜಲಾರ್ಬುದಮೋಷ್ಠೇ ಸ್ಯಾತ್| ಇತ್ಯೇಕಾದಶ ಓಷ್ಠೇ|
Adhikarana ಗಣ್ಡೇ ಏಕೋ ರೋಗಃ| ೧ ಗಣ್ಡಾಲಜ್ಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಗಣ್ಡಾಲಜೀ ಸ್ಥಿರಃ ಶೋಫೋ ಗಣ್ಡೇ ದಾಹಜ್ವರಾನ್ವಿತಃ|
|೧೧|
View original
गण्डालजी स्थिरः शोफो गण्डे दाहज्वरान्वितः|
|११|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸ್ಥಿರಃ ಶೋಫೋ ಗಣ್ಡಪ್ರದೇಶೇ ದಾಹಜ್ವರಯುತೋ ಗಣ್ಡಾಲಜೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಇತ್ಯೇಕೋ ಗಣ್ಡೇ|
Adhikarana ದನ್ತೇ ದಶ ರೋಗಾಃ| ೧ ಶೀತದನ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೧-೧೨) · Śloka ೧೨
|
ವಾತಾದುಷ್ಣಸಹಾ ದನ್ತಾಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೇಽಧಿಕವ್ಯಥಾಃ||೧೧||
ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇವ ಶೂಲೇನ ಶೀತಾಖ್ಯೋ ದಾಲನಶ್ಚ ಸಃ|
|೧೨|
View original
|
वातादुष्णसहा दन्ताः शीतस्पर्शेऽधिकव्यथाः||११||
दाल्यन्त इव शूलेन शीताख्यो दालनश्च सः|
|१२|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾತೇನ ದನ್ತಾ ಉಷ್ಣಸಹಾಃ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೇಽಧಿಕವ್ಯಥಾಃ, ಶೂಲೇನ ದಾಲ್ಯನ್ತ ಇವ ಚ| ಅಸೌ ಶೀತದನ್ತಸಂಜ್ಞೋ ದಾಲನಶ್ಚೋಕ್ತಃ|
Adhikarana ೨ ದನ್ತಹರ್ಷಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೩ ದನ್ತಭೇದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೨-೧೩) · Śloka ೧೩
|
ದನ್ತಹರ್ಷೇ ಪ್ರವಾತಾಮ್ಲಶೀತಭಕ್ಷಾಕ್ಷಮಾ ದ್ವಿಜಾಃ||೧೨||
ಭವನ್ತ್ಯಮ್ಲಾಶನೇನೇವ ಸರುಜಾಶ್ಚಲಿತಾ ಇವ|
ದನ್ತಭೇದೇ ದ್ವಿಜಾಸ್ತೋದಭೇದರುಕ್ಸ್ಫುಟನಾನ್ವಿತಾಃ||೧೩||
View original
|
दन्तहर्षे प्रवाताम्लशीतभक्षाक्षमा द्विजाः||१२||
भवन्त्यम्लाशनेनेव सरुजाश्चलिता इव|
दन्तभेदे द्विजास्तोदभेदरुक्स्फुटनान्विताः||१३||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದನ್ತಹರ್ಷೇ ಪ್ರಚಣ್ಡವಾತಸ್ಯಾಮ್ಲಶೀತಭಕ್ಷಸ್ಯಾ (ಸ್ಯ ಚಾ)- ಸಹಾಃ, ದ್ವಿಜಾಃ ತಥಾಽಮ್ಲಾಶನೇನೇವ ಸರುಜಾಶ್ಚಿಲಿತಾ ಇವ ಚ ಸ್ಯುಃ| ಸ೦-ದನ್ತಭೇದೇ ದನ್ತಾಸ್ತೋದಾದಿಯುತಾಃ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana ೪ ದನ್ತಚಾಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೫ಕರಾಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೪) · Śloka ೧೪
ಚಾಲಶ್ಚಲದ್ಭಿರ್ದಶನೈರ್ಭಕ್ಷಣಾದಧಿಕವ್ಯಥೈಃ|
ಕರಾಲಸ್ತು ಕರಾಲಾನಾಂ ದಶನಾನಾಂ ಸಮುದ್ಗಮಃ||೧೪||
View original
चालश्चलद्भिर्दशनैर्भक्षणादधिकव्यथैः|
करालस्तु करालानां दशनानां समुद्गमः||१४||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಚಾಲಾಖ್ಯೋ ರೋಗೋ ದನ್ತೈಶ್ಚ ಚಲದ್ಭಿರ್ಭಕ್ಷಣಾದಧಿಕವ್ಯಥೈಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಕರಾಲಾನಾಂ ದನ್ತಾನಾಂ ಸಮುದ್ಗಮಃ ಕರಾಲಾಖ್ಯೋ ರೋಗಃ|
Adhikarana ೬ ಅಧಿದನ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೫) · Śloka ೧೫
ದನ್ತೋಽಧಿಕೋಽಧಿದನ್ತಾಖ್ಯಃ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಖಲು ವರ್ಧನಃ|
ಜಾಯಮಾನೇಽತಿರುಗ್ ದನ್ತೇ, ಜಾತೇ ತತ್ರ ತು ಶಾಮ್ಯತಿ||೧೫||
View original
दन्तोऽधिकोऽधिदन्ताख्यः स चोक्तः खलु वर्धनः|
जायमानेऽतिरुग् दन्ते, जाते तत्र तु शाम्यति||१५||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅಧಿಕೋ ದನ್ತೋಽಧಿದನ್ತಸಂಜ್ಞೋ ರೋಗಃ| ವರ್ಧನಶ್ಚ ಸ ಏವೋಕ್ತಃ| ಜಾಯಮಾನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ದನ್ತೇಽತಿಪೀಡಾ ಜಾಯತೇ| ಜಾತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ ಪೀಡಾ ಶಾಮ್ಯತಿ|
Adhikarana ೭ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ Vಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಅಧಾವನಾಮಲೋ ದನ್ತೇ ಕಫೋ ವಾ ವಾತಶೋಷಿತಃ|
ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಃ ಶರ್ಕರಾ|೧೬|
View original
अधावनामलो दन्ते कफो वा वातशोषितः|
पूतिगन्धिः स्थिरीभूतः शर्करा|१६|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅಧಾವನಾದ್ದನ್ತೇ ಮಲಃ ಕಫೋ ವಾ ಪವನೇನ ಶೋಷಿತಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿಃ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಃ| ಸ ಏವೋಪೇಕ್ಷಿತಃ ಶರ್ಕರಾ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೮ ಕಪಾಲಿಕಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೬-೧೭) · Śloka ೧೭
|
ಸಾಽಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಾ||೧೬||
ಶಾತಯತ್ಯಣುಶೋ ದನ್ತಾತ್ಕಪಾಲಾನಿ ಕಪಾಲಿಕಾ|
|೧೭|
View original
|
साऽप्युपेक्षिता||१६||
शातयत्यणुशो दन्तात्कपालानि कपालिका|
|१७|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕಪಾಲಿಕಾಖ್ಯೋ ದನ್ತಾತ್ ಕಪಾಲಾನ್ಯಣುಶಃ-ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಂ, ಶಾತಯತಿ|
Adhikarana ೯ ಶ್ಯಾವಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೭) · Śloka ೧೭
|
ಶ್ಯಾವಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಯಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲೈರ್ದ್ವಿಜಃ||೧೭||
View original
|
श्यावः श्यावत्वमायातो रक्तपित्तानिलैर्द्विजः||१७||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದ್ವಿಜಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಮಾಯಾತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಿಲೈಃ ಶ್ಯಾವಾಖ್ಯಃ|
Adhikarana ೧೦ ಕೃಮಿದನ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ದನ್ತಮೂಲೇ ತ್ರಯೋದಶ ರೋಗಾಃ| (೧೮-೨೦) · Śloka ೨೦
ಸಮೂಲಂ ದನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೋಷೈರುಲ್ಬಣಮಾರುತೈಃ|
ಶೋಷಿತೇ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಸುಷಿರೇ ದನ್ತೇಽನ್ನಮಲಪೂರಿತೇ||೧೮||
ಪೂತಿತ್ವಾತ್ಕೃಮಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ, ಜಾಯತೇ ತತಃ|
ಅಹೇತುತೀವ್ರಾರ್ತಿಶಮಃ ಸಸಂರಮ್ಭೋಽಸಿತಶ್ಚಲಃ||೧೯||
ಪ್ರಲೂನಃ ಪೂಯರಕ್ತಸ್ರುತ್ ಸ ಚೋಕ್ತಃ ಕೃಮಿದನ್ತಕಃ|
|೨೦|
View original
समूलं दन्तमाश्रित्य दोषैरुल्बणमारुतैः|
शोषिते मज्ज्ञि सुषिरे दन्तेऽन्नमलपूरिते||१८||
पूतित्वात्कृमयः सूक्ष्मा जायन्ते, जायते ततः|
अहेतुतीव्रार्तिशमः ससंरम्भोऽसितश्चलः||१९||
प्रलूनः पूयरक्तस्रुत् स चोक्तः कृमिदन्तकः|
|२०|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸಮೂಲಂ ದನ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದೋಷೈರಧಿಕಮಾರುತೈಃ ಶೋಷಿತೇ ಮಜ್ಜ್ಞಿ ಸುಷಿರೇ ದನ್ತೇಽನ್ನಮಲಪೂರಿತೇ ಪೂತಿತ್ವಾತ್ ಕೃಮಯಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತತೋಽಹೇತು-ನಿಮಿತ್ತಮನ್ತರೇಣ, ತೀವ್ರಾರ್ತಿಶಾನ್ತಿರ್ಜಾಯತೇ| ತಥಾ ಸಂರಮ್ಭಾನ್ವಿತಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚಲಃ ಪ್ರಲೂನಾಖ್ಯಃ ಪೂಯರಕ್ತಸ್ರಾವೀ| ಸ ಚ ಕೃಮಿದನ್ತಕ ಉಕ್ತಃ| ಇತಿ ದನ್ತೇ ದಶೈತೇ|
Adhikarana ೧ ಶೀತಾದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೦-೨೧) · Śloka ೨೧
|
ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತೇನ ಪೂತೀನಿ ವಹನ್ತ್ಯಸ್ರಮಹೇತುಕಮ್||೨೦||
ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಮೃದುಕ್ಲಿನ್ನಾಸಿತಾನಿ ಚ|
ಶೀತಾದೋಽಸೌ|೨೧|
View original
|
श्लेष्मरक्तेन पूतीनि वहन्त्यस्रमहेतुकम्||२०||
शीर्यन्ते दन्तमांसानि मृदुक्लिन्नासितानि च|
शीतादोऽसौ|२१|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತೇನ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ಪೂತೀನಿ ರಕ್ತಂ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತಂ ವಹನ್ತಿ ಶೀರ್ಯನ್ತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಿ ? ಮೃದುಕ್ಲಿನ್ನಾನಿ ಅಸಿತಾನಿ ಚ| ಅಸೌ ಶೀತಾದಃ ಕಥ್ಯತೇ|
Adhikarana ೨ ಉಪಕುಶಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೧-೨೩) · Śloka ೨೩
|
ಉಪಕುಶಃ ಪಾಕಃ ಪಿತ್ತಾಸೃಗುದ್ಭವಃ||೨೧||
ದನ್ತಮಾಮ್ಸಾನಿ ದಹ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತಾನ್ಯುತ್ಸೇಧವನ್ತ್ಯತಃ|
ಕಣ್ಡೂಮನ್ತಿ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಸ್ರಮಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇಽಸೃಜಿ ಸ್ಥಿತೇ||೨೨||
ಚಲಾ ಮನ್ದರುಜೋ ದನ್ತಾ ಪೂತಿ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಜಾಯತೇ|
|೨೩|
View original
|
उपकुशः पाकः पित्तासृगुद्भवः||२१||
दन्तमाम्सानि दह्यन्ते रक्तान्युत्सेधवन्त्यतः|
कण्डूमन्ति स्रवन्त्यस्रमाध्मायन्तेऽसृजि स्थिते||२२||
चला मन्दरुजो दन्ता पूति वक्त्रं च जायते|
|२३|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥೋ ಯೋ ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಪಾಕಃ ಸ ಉಪಕುಶಸಂಜ್ಞಃ| ತೇನ ದನ್ತಮಾಂಸಾನಿ ದಹ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತವರ್ಣಾನಿ ಸೋತ್ಸೇಧಾನಿ ಚ| ತತಃ ಕಣ್ಡೂಯುತಾನಿ ರಕ್ತಂ ಸ್ರವನ್ತಿ| ರಕ್ತೇ ಸ್ಥಿತೇ ಸತ್ಯಾಧ್ಮಾಯನ್ತೇ| ಚಲಾ ದನ್ತಾ ಮನ್ದರುಜಃ ಸ್ಯುಃ| ಪೂತಿ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಜಾಯತೇ|
Adhikarana ೩ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೩-೨೪) · Śloka ೨೪
|
ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವಾ ಶೋಫೋ ಬದರಾಸ್ಥಿನಿಭೋ ಘನಃ||೨೩||
ಕಫಾಸ್ರಾತ್ತೀವ್ರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಃ|
|೨೪|
View original
|
दन्तयोस्त्रिषु वा शोफो बदरास्थिनिभो घनः||२३||
कफास्रात्तीव्ररुक् शीघ्रं पच्यते दन्तपुप्पुटः|
|२४|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದ್ವಯೋರ್ದನ್ತಯೋಸ್ತ್ರಿಷು ವ ದನ್ತೇಷು ಶೋಫೋ ಬದರಾಸ್ಥಿಸದೃಶೋ ಘನಃ ಕಫರಕ್ತಾತ್ ತೀವ್ರರುಕ್ ಶೀಘ್ರಂ ಪಚ್ಯತೇ| ಸ ದನ್ತಪುಪ್ಪುಟಸಂಜ್ಞಃ|
Adhikarana ೪ ದನ್ತವಿದ್ರಧೇಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೪-೨೫) · Śloka ೨೫
|
ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಮಲೈಃ ಸಾಸ್ರೈರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗುರುಃ||೨೪||
ಸರುಗ್ದಾಹಃ ಸ್ರವೇದ್ಭಿನ್ನಃ ಪೂಯಾಸ್ರಂ ದನ್ತವಿದ್ರಧಿಃ|
|೨೫|
View original
|
दन्तमांसे मलैः सास्रैर्बाह्यान्तः श्वयथुर्गुरुः||२४||
सरुग्दाहः स्रवेद्भिन्नः पूयास्रं दन्तविद्रधिः|
|२५|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದನ್ತಮಾಂಸೇ ಬಾಹ್ಯೇಽಭ್ಯನ್ತರೇ ಚ ದೋಷೈಃ ಸರಕ್ತೈರ್ಗುರುಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಸರುಗ್ದಾಹಃ| ಸ ಚ ಭಿನ್ನಃ ಸನ್ ಪೂಯಾಸ್ರಂ ಸ್ರವೇತ್| ಸ ದನ್ತಾವಿದ್ರಧಿಃ|
Adhikarana ೫ ಸುಷಿರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೫-೨೬) · Śloka ೨೬
|
ಶ್ವಯಥುರ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು ರುಜಾವಾನ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಜಃ||೨೫||
ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ ಸ ಸುಷಿರೋ ದನ್ತಮಾಂಸಪ್ರಶಾತನಃ|
|೨೬|
View original
|
श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् पित्तरक्तजः||२५||
लालास्रावी स सुषिरो दन्तमांसप्रशातनः|
|२६|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸಂ-ದನ್ತಮೂಲೇಷು ಶ್ವಯಥುಃ ಪೀಡಾವಾನ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ಥೋ ಲಾಲಾಸ್ರಾವೀ| ಸುಷಿರಸಂಜ್ಞೋ ದನ್ತಮಾಂಸಪ್ರಶಾತನಃ
Adhikarana ೬ ಮಹಾಸುಷಿರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೬-೨೭) · Śloka ೨೭
|
ಸ ಸನ್ನಿಪಾತಾಜ್ಜ್ವರವಾನ್ ಸಪೂಯರುಧಿರಸ್ರುತಿಃ||೨೬||
ಮಹಾಸುಷಿರ ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ವಿಶೀರ್ಣದ್ವಿಜಬನ್ಧನಃ|
|೨೭|
View original
|
स सन्निपाताज्ज्वरवान् सपूयरुधिरस्रुतिः||२६||
महासुषिर इत्युक्तो विशीर्णद्विजबन्धनः|
|२७|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಯುತಃ ಪೂಯರುಧಿರಸ್ರಾವೇನಾನ್ವಿತಃ ಮಹಾಸುಷಿರಾಖ್ಯ ಉಕ್ತಃ| ಸ ಚ ವಿಶೀರ್ಣದ್ವಿಜಬನ್ಧನಃ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೭ ಅಧಿಮಾಂಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೭-೨೮) · Śloka ೨೮
|
ದನ್ತಾನ್ತೇ ಕೀಲವಚ್ಛೋಫೋ ಹನುಕರ್ಣರುಜಾಕರಃ||೨೭||
ಪ್ರತಿಹನ್ತ್ಯಭ್ಯವಹೃತಿಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ|
|೨೮|
View original
|
दन्तान्ते कीलवच्छोफो हनुकर्णरुजाकरः||२७||
प्रतिहन्त्यभ्यवहृतिं श्लेष्मणा सोऽधिमांसकः|
|२८|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದನ್ತಾನ್ತೇ ಕೀಲಸದೃಶಃ ಶೋಫೋ ಹನೌ ಕರ್ಣೇ ಚ ರುಜಾಂ ಕರೋತಿ| ಅಭ್ಯವಹೃತಿಂ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ| ಸೋಽಧಿಮಾಂಸಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೮ ವಿದರ್ಭಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೮-೨೯) · Śloka ೨೯
|
ಘೃಷ್ಟೇಷು ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ ಮಹಾನ್||೨೮||
ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಲನ್ತಿ ದನ್ತಾಶ್ಚ ಸ ವಿದರ್ಭೋಽಭಿಘಾತಜಃ|
|೨೯|
View original
|
घृष्टेषु दन्तमांसेषु संरम्भो जायते महान्||२८||
यस्मिंश्चलन्ति दन्ताश्च स विदर्भोऽभिघातजः|
|२९|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದನ್ತಮಾಂಸೇಷು ದನ್ತಕಾಷ್ಠಾದಿನಾ ಘೃಷ್ಟೇಷು ಮಹಾನ್ ಸಂರಮ್ಭೋ ಜಾಯತೇ| ಯಸ್ಮಿನ್ಸತಿ ದನ್ತಾಶ್ಚ ಚಲನ್ತಿ| ಸೋಽಭಿಘಾತಜೋ ವಿದರ್ಭಾಖ್ಯಃ|
Adhikarana ೯,೧೦,೧೧,೧೨,೧೩ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ದನ್ತನಾಡೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೯-೩೧) · Śloka ೩೧
|
ದನ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಯಃ ಸಾಧ್ಯಾನಪ್ಯುಪೇಕ್ಷತೇ||೨೯||
ಅನ್ತಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ರವನ್ ದೋಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಸಞ್ಜನಯೇದ್ಗತಿಮ್|
ಪೂಯಂ ಮುಹುಃ ಸಾ ಸ್ರವತಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಪ್ರಭೇದಿನೀ||೩೦||
ತಾಃ ಪುನಃ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸ್ವೈರ್ಯಥೋದಿತೈಃ|
|೩೧|
View original
|
दन्तमांसाश्रितान् रोगान् यः साध्यानप्युपेक्षते||२९||
अन्तस्तस्यास्रवन् दोषः सूक्ष्मां सञ्जनयेद्गतिम्|
पूयं मुहुः सा स्रवति त्वङ्मांसास्थिप्रभेदिनी||३०||
ताः पुनः पञ्च विज्ञेया लक्षणैः स्वैर्यथोदितैः|
|३१|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದನ್ತಮಾಂಸಾಶ್ರಿತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಸಾಧ್ಯಾನಪಿ ಯ ಉಪೇಕ್ಷತೇ, ತಸ್ಯಾನ್ತರೇಷು ದೋಷೋಽಸ್ರವನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಗತಿಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್| ಸಾ ಚ ಗತಿಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪೂಯಂ ಸ್ರವತಿ| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥೀನಿ ಪ್ರಭಿನತ್ತಿ| ತಾಶ್ಚ ಗತಯಃ ಪಞ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈರ್ವಾತಾದಿಜೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಃ| ಇತಿ ದನ್ತಮೂಲೇ ತ್ರಯೋದಶ|
Adhikarana ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಷಡ್ರೋಗಾಃ| ೧ ವಾತದೂಷಿತಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೨ ಪಿತ್ತದೂಷಿತಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೧-೩೨) · Śloka ೩೨
|
ಶಾಖಪತ್ರಖರಾ ಸುಪ್ತಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ವಾತದೂಷಿತಾ||೩೧||
ಜಿಹ್ವಾ ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹೋಷಾ ರಕ್ತೈರ್ಮಾಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚಿತಾ|
|೩೨|
View original
|
शाखपत्रखरा सुप्ता स्फुटिता वातदूषिता||३१||
जिह्वा पित्तात् सदाहोषा रक्तैर्मासाङ्कुरैश्चिता|
|३२|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾತದೂಷಿತಾ ಜಿಹ್ವಾ ಶಾಕಪತ್ರವತ್ ಖರಾ ಸುಪ್ತಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಪಿತ್ತಾತ್ ಸದಾಹೋಷಾ ತಥಾ ರಕ್ತೈರ್ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈಶ್ಚ ಚಿತಾ ಜಿಹ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೩ ಕಫದೂಷಿತಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೨) · Śloka ೩೨
|
ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಭೈಸ್ತು ಕಫೇನ ಬಹಲಾ ಗುರುಃ||೩೨||
View original
|
शाल्मलीकण्टकाभैस्तु कफेन बहला गुरुः||३२||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕಫೇನ ಶಾಲ್ಮಲೀಕಣ್ಟಕಾಭೈಃ ಕಣ್ಟಕೈಶ್ಚಿತಾ ಬಹಲಾ ಗುರುಶ್ಚ ಜಿಹ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೪ ಅಲಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೩) · Śloka ೩೩
ಕಫಪಿತ್ತಾದಧಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಕೃದುನ್ನತಃ|
ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವೇತ್ಪಕ್ವಃ ಸೋಽಲಸೋ ಮಾಂಸಶಾತನಃ||೩೩||
View original
कफपित्तादधः शोफो जिह्वास्तम्भकृदुन्नतः|
मत्स्यगन्धिर्भवेत्पक्वः सोऽलसो मांसशातनः||३३||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಕಫಪಿತ್ತಾತ್ ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಅಧಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಕರ ಉನ್ನತಃ ಪಕ್ವೋ ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವೇತ್| ಸೋಽಲಸಾಖ್ಯೋಮಾಂಸಶಾತನಃ|
Adhikarana ೫ ಅಧಿಜಿಹ್ವಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೬ಉಪಜಿಹ್ವಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೪-೩೫) · Śloka ೩೫
ಪ್ರಬನ್ಧನೇಽಧೋ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಶೋಫೋ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಸನ್ನಿಭಃ|
ಸಾಙ್ಕುರಃ ಕಫಪಿತ್ತಾಸ್ರೈರ್ಲಾಲೋಷಾಸ್ತಮ್ಭವಾನ್ ಖರಃ||೩೪||
ಅಧಿಜಿಹ್ವಃ ಸರುಕ್ಕಣ್ಡೂರ್ವಾಕ್ಯಾಹಾರವಿಘಾತಕೃತ್|
ತಾದೃಗೇವೋಪಜಿಹ್ವಸ್ತು ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಉಪರಿ ಸ್ಥಿತಃ||೩೫||
View original
प्रबन्धनेऽधो जिह्वायाः शोफो जिह्वाग्रसन्निभः|
साङ्कुरः कफपित्तास्रैर्लालोषास्तम्भवान् खरः||३४||
अधिजिह्वः सरुक्कण्डूर्वाक्याहारविघातकृत्|
तादृगेवोपजिह्वस्तु जिह्वाया उपरि स्थितः||३५||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಪ್ರಬನ್ಧನೇಽಧಸ್ತಾಜ್ಜಿಹ್ವಾಗ್ರತುಲ್ಯಃ ಶೋಫಃ ಸಹಾಙ್ಕುರಃ ಕಫಪಿತ್ತರಕ್ತೈರ್ಲಾಲೋಷಾಸ್ತಮ್ಭಯುತಃ ಖರಸ್ಪರ್ಶಯುತೋಽಧಿಜಿಹ್ವೋರುಕ್ಕಣ್ಡೂಭ್ಯಾಂ ಯುತೋ ವಾಕ್ಯಾಹಾರವಿಘಾತಂ ಕರೋತಿ| ಸ೦-ತಾದೃಗೇವ-ಅಧಿಜಿಹ್ವಾಸದೃಶ ಉಪಜಿಹ್ವಃ, ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಉಪರಿ ಸ್ಥಿತಃ| ಇತಿ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಷಡೇತೇ|
Adhikarana ತಾಲುರೋಗಾ ಅಷ್ಟೌ| ೧ ತಾಲುಪಿಟಿಕಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೬) · Śloka ೩೬
ತಾಲುಮಾಂಸೇಽನಿಲಾದ್ದುಷ್ಟೇ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜಃ ಖರಾಃ|
ಬಹ್ಯೋ ಘನಾಃ ಸ್ರಾವಯುತಾಸ್ತಾಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೩೬||
View original
तालुमांसेऽनिलाद्दुष्टे पिटिकाः सरुजः खराः|
बह्यो घनाः स्रावयुतास्तास्तालुपिटिकाः स्मृताः||३६||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾತಾತ್ತಾಲುಮಾಂಸೇ ದುಷ್ಟೇ ಪಿಟಿಕಾಃ ಸರುಜಃ ಖರಾ ಬಹ್ಯೋ ಘನಾಃ ಸ್ರಾವಾನ್ವಿತಾಶ್ಚ| ತಾಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|
Adhikarana ೨ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೭-೩೮) · Śloka ೩೮
ತಾಲುಮೂಲೇ ಕಫಾತ್ಸಾಸ್ರಾತ್ ಮತ್ಸ್ಯಬಸ್ತಿನಿಭೋ ಮೃದುಃ|
ಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೋಫೋ ನಾಸಯಾಽಽಹಾರಮೀರಯನ್||೩೭||
ಕಣ್ಠೋಪರೋಧತೃಟ್ಕಾಸವಮಿಕೃತ್ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ|
|೩೮|
View original
तालुमूले कफात्सास्रात् मत्स्यबस्तिनिभो मृदुः|
प्रलम्बः पिच्छिलः शोफो नासयाऽऽहारमीरयन्||३७||
कण्ठोपरोधतृट्कासवमिकृत् गलशुण्डिका|
|३८|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸಂ-ತಾಲುಮೂಲೇ ಕಫಾದ್ರಕ್ತಾನ್ವಿತಾತ್ ಮತ್ಸ್ಯಬಸ್ತಿಸದೃಶೋ ಮೃದುಃ ಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೋಫೋ ನಾಸಯಾಽಽಹಾರಂ ಪ್ರೇರಯನ್ ಕಣ್ಠೋಪರೋಧಾದಿಕೃತ್| ಗುಲಶುಣ್ಡಿಕಾಖ್ಯಃ|
Adhikarana ೩ ತಾಲುಸಂಹತೇಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೪ ಅರ್ಬುದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೮-೩೯) · Śloka ೩೯
|
ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ನಿರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಸಂಹತಂ ತಾಲುಸಂಹತಿಃ||೩೮||
ಪದ್ಮಾಕೃತಿಸ್ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ರಕ್ತಾಚ್ಛ್ವಯಥುರರ್ಬುದಮ್|
|೩೯|
View original
|
तालुमध्ये निरुङ्मांसं संहतं तालुसंहतिः||३८||
पद्माकृतिस्तालुमध्ये रक्ताच्छ्वयथुरर्बुदम्|
|३९|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ನಿರುಙ್ಮಾಂಸಂ ಸಂಹತಂ ಸಾ ತಾಲುಸಂಹತಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಸ೦- ತಾಲುಮಧ್ಯೇ ಪದ್ಮಾಕಾರೋ ರಕ್ತಾದ್ದುಷ್ಟಾಚ್ಛ್ವಯಥುರರ್ಬುದಮ್|
Adhikarana ೫ ಕಚ್ಛಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೬ಪುಪ್ಪಟಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೯-೪೦) · Śloka ೪೦
|
ಕಚ್ಛಪಃ ಕಚ್ಛಪಾಕಾರಶ್ಚಿರವೃದ್ಧಿಃ ಕಫಾದರುಕ್||೩೯||
ಕೋಲಾಭಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭ್ಯಾಂ ಪುಪ್ಪುಟೋ ನೀರುಜಃ ಸ್ಥಿರಃ|
|೪೦|
View original
|
कच्छपः कच्छपाकारश्चिरवृद्धिः कफादरुक्||३९||
कोलाभः श्लेष्ममेदोभ्यां पुप्पुटो नीरुजः स्थिरः|
|४०|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪದಾರ್ಥಚನ್ದ್ರಿಕಾ-ಕಫಾದ್ದುಷ್ಟಾತ್ ತಾಲುದೇಶೇ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಕಚ್ಛಪಾಕಾರಶ್ಚಿರವೃದ್ಧಿರರುಕ್ ಚ, ಸ ಕಚ್ಛಪ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ಕೋಲಾಭಃ-ಕೋಲಸದೃಶೋ, ನೀರುಜಃ ಸ್ಥಿರಶ್ಚ ಯಃ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಪುಪ್ಪುಟ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|
Adhikarana ೭ ತಾಲುಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೦) · Śloka ೪೦
|
ಪಿತ್ತೇನ ಪಾಕಃ ಪಾಕಾಖ್ಯಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಮಹಾರುಜಃ||೪೦||
View original
|
पित्तेन पाकः पाकाख्यः पूयास्रावी महारुजः||४०||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಪಿತ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಯಸ್ತಾಲುನಃ ಪಾಕಃ ಪೂಯಾಸ್ರಾವೀ ಮಹಾರುಜಃ, ಸ ಪಾಕಾಖ್ಯಃ-ಪಾಕಸಂಜ್ಞಃ|
Adhikarana ೮ ತಾಲುಶೋಷಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೧) · Śloka ೪೧
ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಯಾಸೈಸ್ತಾಲುಶೋಷಸ್ತದಾಹ್ವಯಃ|
|೪೧|
View original
वातपित्तज्वरायासैस्तालुशोषस्तदाह्वयः|
|४१|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ವಾತಪಿತ್ತಜ್ವರಾಯಾಸೈಃ ಪ್ರತಿಬದ್ಧೋ ಯಃ ಶೋಷಸ್ತಾಲುಶೋಷಃ, ಸ ತದಾಹ್ವಯಃ-ತಾಲುಶೋಷ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ತಾಲುರೋಗಾಃ|
Adhikarana ಗಲೇ ಅಷ್ಟಾದಶ ರೋಗಾಃ| ರೋಹಿಣ್ಯಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೧-೪೨) · Śloka ೪೨
|
ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಜಾಃ ಕಣ್ಠೇ ದಾರುಣಾ ಮಾರ್ಗರೋಧಿನಃ||೪೧||
ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾಃ ಶೀಘ್ರಚಯಾ ರೋಹಿಣೀ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣೀ|
|೪೨|
View original
|
जिह्वाप्रबन्धजाः कण्ठे दारुणा मार्गरोधिनः||४१||
मांसाङ्कुराः शीघ्रचया रोहिणी शीघ्रकारिणी|
|४२|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠೇ-ಕಣ್ಠಪ್ರದೇಶೇ, ಯೇ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾ ಜಿಹ್ವಾಪ್ರಬನ್ಧಜಾಃ-ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೋತ್ಥಾಃ, ದಾರುಣಾಃ-ದುಃಸಹಾಃ, ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಾನುರೋಧಿನಃ ಶೀಘ್ರಚಯಾಃ-ಸತ್ವರೋದ್ಭೂತಾಃ, ಭವನ್ತಿ| ಸಾ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣೀ-ಆಶುವ್ಯಾಪಾದನಶೀಲಾ, ರೋಹಿಣೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ|
Adhikarana ೧ ವಾತಜಾಯಾ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೨) · Śloka ೪೨
|
ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಕೃದ್ವಾತಾತ್ ಸಾ ಹನುಶ್ರೋತ್ರರುಕ್ಕರೀ||೪೨||
View original
|
कण्ठास्यशोषकृद्वातात् सा हनुश्रोत्ररुक्करी||४२||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಸಾ-ರೋಹಿಣೀ, ವಾತಾತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಂ ಕರೋತಿ| ಹನ್ವೋಃ ಶ್ರೋತ್ರಯೋಶ್ಚ ರುಜಂ ಕರೋತಿ|
Adhikarana ೨ ಪಿತ್ತಜಾಯಾಃ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೩ ಕಫಜಾಯಾಃ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೩-೪೪) · Śloka ೪೪
ಪಿತ್ತಾಜ್ಜ್ವರೋಷಾತೃಣ್ಮೋಹಕಣ್ಠಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಾ|
ಕ್ಷಿಪ್ರಜಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಾಽತಿರಾಗಿಣೀ ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ||೪೩||
ಕಫೇನ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಪಾಣ್ಡುಃ|
|೪೪|
View original
पित्ताज्ज्वरोषातृण्मोहकण्ठधूमायनान्विता|
क्षिप्रजा क्षिप्रपाकाऽतिरागिणी स्पर्शनासहा||४३||
कफेन पिच्छिला पाण्डुः|
|४४|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಪಿತ್ತಾದ್ ರೋಹಿಣೀ ಜ್ವರಾದಿಭಿರನ್ವಿತಾ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷಿಪ್ರಜಾ-ಶೀಘ್ರೋತ್ಥಾನಾ| ಶೀಘ್ರಪಾಕಾ ಅತಿರಾಗಿಣೀ-ಭೃಶಲೋಹಿತಾ| ಸ್ಪರ್ಶನಾಸಹಾ-ಸ್ಪರ್ಶಂ ನ ಸಹತೇ| ಪಂ ಚಂ-ಕಫೇನ ದುಷ್ಟೇನ ರೋಹಿಣೀ ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಪಾಣ್ಡುರಾ ಚ ಭವೇತ್|
Adhikarana ೪ ರಕ್ತಜಾಃ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೪) · Śloka ೪೪
ಅಸೃಜಾ ಸ್ಫೋಟಕಾಚಿತಾ|
ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರನಿಭಾ ಕರ್ಣರುಕ್ಕರೀ ಪಿತ್ತಜಾಕೃತಿಃ||೪೪||
View original
असृजा स्फोटकाचिता|
तप्ताङ्गारनिभा कर्णरुक्करी पित्तजाकृतिः||४४||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಅಸೃಜಾ-ರಕ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ, ರೋಹಿಣೀ ಸ್ಫೋಟಕೈರಾಚಿತಾ ಸಮನ್ತಾತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್| ತಪ್ತಾಙ್ಗಾರನಿಭಾ-ವರ್ಣತಃ ಸ್ಪರ್ಶತೋ ವಾ, ಕರ್ಣಯೋ ರುಜಾಂ ಕರೋತಿ| ಪಿತ್ತಜಾಕೃತಿಃ-ಪಿತ್ತೋತ್ಥರೋಹಿಣೀಲಕ್ಷಣಸಮನ್ವಿತಾ ಭವೇತ್|
Adhikarana ೫ ಸನ್ನಿಪಾತಜಾಯಾಃ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೬ ಶಾಲೂಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೫-೪೬) · Śloka ೪೬
ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾ ನಿಚಯಾತ್ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಸಮನ್ವಿತಾ|
ದೋಷೈಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ ಶೋಫಃ ಕೋಲವದ್ ಗ್ರಥಿತೋನ್ನತಃ||೪೫||
ಶೂಕಕಣ್ಟಕವತ್ಕಣ್ಠೇ ಶಾಲೂಕೋ ಮಾರ್ಗರೋಧನಃ|
|೪೬|
View original
गम्भीरपाका निचयात् सर्वलिङ्गसमन्विता|
दोषैः कफोल्बणैः शोफः कोलवद् ग्रथितोन्नतः||४५||
शूककण्टकवत्कण्ठे शालूको मार्गरोधनः|
|४६|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ನಿಚಯಾತ್-ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ರೋಹಿಣೀ ಗಮ್ಭೀರಪಾಕಾಗೂಢಪಾಕಾ, ಸ್ಯಾತ್| ಸರ್ವಲಿಙ್ಗೈಃ-ವಾತಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿಃ, ಸಮನ್ವಿತಾ-ಯುಕ್ತಾ, ಸ್ಯಾತ್| ಪ೦ ಚ೦-ದೋಷೈಃ-ವಾತಾದಿಭಿಃ, ಕಫೋಲ್ಬಣೈಃ-ಕಫಪ್ರಧಾನೈಃ, ಕಣ್ಠೇ ಕೋಲವದ್ ಗ್ರಥಿತೋನ್ನತಃ ಶೂಕಕಣ್ಟಕವತ್ ಮಾರ್ಗರೋಧನೋ ಯಃ ಶೋಫಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಕಣ್ಠಶಾಲೂಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|
Adhikarana ೭ ವೃನ್ದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೮ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೬-೪೭) · Śloka ೪೭
|
ವೃನ್ದೋ ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ದಾಹಜ್ವರಕೃದ್ ಗಲಪಾರ್ಶ್ವಗಃ||೪೬||
ಹನುಸನ್ಧ್ಯಾಶ್ರಿತಃ ಕಣ್ಠೇ ಕಾರ್ಪಾಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಃ|
ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮನ್ದರುಕ್ ಶೋಫಃ ಕಠಿನಾಸ್ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕಾ||೪೭||
View original
|
वृन्दो वृत्तोन्नतो दाहज्वरकृद् गलपार्श्वगः||४६||
हनुसन्ध्याश्रितः कण्ठे कार्पासीफलसन्निभः|
पिच्छिलो मन्दरुक् शोफः कठिनास्तुण्डिकेरिका||४७||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠೇ ವೃತ್ತೋನ್ನತೋ ಗಲಪಾರ್ಶ್ವಗೋ ಯಃ ಶೋಫೋ ಭವತಿ, ದಾಹಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ, ಸ ನಾಮ್ನಾ ವೃನ್ದ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠಪ್ರದೇಶೇ ಶೋಫಃ ಕಾರ್ಪಾಸ್ಯಾಃ ಫಲಸನ್ನಿಭಃ-ತದಾಕಾರಃ, ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮನ್ದರುಕ್ ಶೋಫಃ ಕಠಿನಶ್ಚ| ಸ ನಾಮ್ನಾ ತುಣ್ಡಿಕೇರಿಕೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|
Adhikarana ೯ ಗಲೌಘಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೧೦ವಲಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೮-೪೯) · Śloka ೪೯
ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಘೋರೋ ಗಲಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೋಪಮಃ|
ಗಲೌಘೋ ಮೂರ್ದ್ಧಗುರುತಾತನ್ದ್ರಾಲಾಲಾಜ್ವರಪ್ರದಃ||೪೮||
ವಲಯಂ ನಾತಿರುಕ್ ಶೋಫಸ್ತದ್ವದೇವಾಯತೋನ್ನತಃ|
|೪೯|
View original
बाह्यान्तः श्वयथुर्घोरो गलमार्गार्गलोपमः|
गलौघो मूर्द्धगुरुतातन्द्रालालाज्वरप्रदः||४८||
वलयं नातिरुक् शोफस्तद्वदेवायतोन्नतः|
|४९|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಕಣ್ಠೇ ಶ್ವಯಥುರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರ್ಘೋರೋ-ದುಸ್ತರೋ, ಗಲಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೋಪಮಃ-ಸ ಇವ, ಜಾಯತೇ| ಮೂರ್ದ್ಧಗುರುತಾದೀಂಶ್ಚ ಪ್ರದದಾತಿ| ಸ ಗಲೌಘ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಗಲೇ ಯಃ ಶೋಫೋ ನಾತಿರುಕ್ ಆಯತೋನ್ನತಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ವ್ಯಾಧಿರ್ವಲಯಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತದ್ವದೇವ-ವಲಯಾಕೃತಿತ್ವಾತ್|
Adhikarana ೧೧ ಗಿಲಾಯುಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೧೨ಶತಘ್ನ್ಯಾಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೯-೫೧) · Śloka ೫೧
|
ಮಾಂಸಕೀಲೋ ಗಲೇ ದೋಷೈರೇಕೋಽನೇಕೋಽಥವಾಽಲ್ಪರುಕ್||೪೯||
ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸಾಭ್ಯವಹೃತಿಃ ಪೃಥುಮೂಲೋ ಗಿಲಾಯುಕಃ|
ಭೂರಿಮಾಂಸಙ್ಕುರವೃತಾ ತೀವ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಮೂರ್ದ್ಧರುಕ್||೫೦||
ಶತಘ್ನೀ ನಿಚಿತಾ ವರ್ತಿಃ ಶತಘ್ನೀವಾತಿರುಕ್ವರೀ|
|೫೧|
View original
|
मांसकीलो गले दोषैरेकोऽनेकोऽथवाऽल्परुक्||४९||
कृच्छ्रोच्छ्वासाभ्यवहृतिः पृथुमूलो गिलायुकः|
भूरिमांसङ्कुरवृता तीव्रतृड्ज्वरमूर्द्धरुक्||५०||
शतघ्नी निचिता वर्तिः शतघ्नीवातिरुक्वरी|
|५१|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ದೋಷೈಃ ವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟೈಃ, ಗಲೇ ಮಾಂಸಕೀಲ ಏಕೋಽನೇಕೋ ವಾಽಲ್ಪರುಗ್ ಜಾತೋ ಮೂಲೇ ಪೃಥುಃ-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್-ದುಃಖೇನ, ಉಚ್ಛ್ವಾಸಾಭ್ಯವಹೃತಿರ್ಯ(ತೀ ಯ)ಸ್ಯ ಸಃ| ತಥಾವಿಧೋ ವ್ಯಾಧಿರ್ಗಿಲಾಯುಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಭೂರಿಭಿಃ-ಪ್ರಭೂತೈಃ, ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈರಾವೃತಾ-ಪರಿವೃತಾ, ತೀವ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಮೂರ್ದ್ಧರುಗ್ಯುತಾ ವೃತ್ತಾ ಯಾ ವರ್ತಿಃ ಸಾ ಶತಘ್ನೀ| ನಿಚಯಾತ್ಸಞ್ಚಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಶತಘ್ನೀವಚ್ಚಾತಿರುಕ್ಕರೀ| ಸ ವ್ಯಾಧಿರ್ನಾಮ್ನಾ ಶತಘ್ನೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಶತಘ್ನೀ-ಶಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಃ|
Adhikarana ೧೩ ಗಲವಿದ್ರಧೇಃ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೧೪ ಗಲಾರ್ಬುದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೧-೫೩) · Śloka ೫೩
|
ವ್ಯಾಪ್ತಸರ್ವಗಲಃ ಶೀಘ್ರಜನ್ಮಪಾಕೋ ಮಹಾರುಜಃ||೫೧||
ಪೂತಿಪೂಯನಿಭಸ್ರಾವೀ ಶ್ವಯಥುರ್ಗಲವಿದ್ರಧಿಃ|
ಜಿಹ್ವಾವಸಾನೇ ಕಣ್ಠಾದಾವಪಾಕಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಮಲಾಃ||೫೨||
ಜನಯನ್ತಿ ಸ್ಥಿರಂ ರಕ್ತಂ ನೀರುಜಂ ತದ್ಗಲಾರ್ಬುದಮ್|
|೫೩|
View original
|
व्याप्तसर्वगलः शीघ्रजन्मपाको महारुजः||५१||
पूतिपूयनिभस्रावी श्वयथुर्गलविद्रधिः|
जिह्वावसाने कण्ठादावपाकं श्वयथुं मलाः||५२||
जनयन्ति स्थिरं रक्तं नीरुजं तद्गलार्बुदम्|
|५३|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ವ್ಯಾಪ್ತಃ ಸರ್ವಗಲಃ-ಕಣ್ಠೋ, ಯೇನೇತಿ| ಏವಂವಿಧೋ ಯಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಶೀಘ್ರಜನ್ಮಪಾಕೋ ಮಹಾರುಜಃ ಪೂತಿ-ದುರ್ಗನ್ಧಿ, ಪೂಯಸದೃಶಂ ಸ್ರವತಿ ಮಲಂ,ಸ ಗಲವಿದ್ರಧಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಪ೦ ಚ೦-ಜಿಹ್ವಾವಸಾನೇ-ಪರ್ಯನ್ತೇ, ಕಣ್ಠಾದೌ ಶ್ವಯಥುಮಪಾಕಂ ಸ್ಥಿರಂ ರಕ್ತಂ ನೀರುಜಂ ಮಲಾಃ-ದೋಷಾಃ, ಜನಯನ್ತಿ| ತದ್ಗಲಾರ್ಬುದಂ ಸ್ಮೃತಮ್|
Adhikarana ಗಲಾಗಣ್ಡಾಸ್ಯ ನಿದಾನಾದಿ ೧೫ವಾತಜಸ್ಯ ಗಲಗಣ್ಡಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೩-೫೪) · Śloka ೫೪
ಪವನಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭಿರ್ಗಲಗಣ್ಡೋ ಭವೇದ್ಬಹಿಃ|
ವರ್ಧಮಾನಃ ಸ ಕಾಲೇನ ಮುಷ್ಕವಲ್ಲಮ್ಬತೇಽತಿರುಕ್||೫೩||
ಕೃಷ್ಣೋಽರುಣೋ ವಾ ತೋದಾಢ್ಯಃ ಸ ವಾತಾತ್ಕೃಷ್ಣರಾಜಿಮಾನ್|
ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಶೋಷಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ವಿರಸಾಸ್ಯತಾಮ್||೫೪||
View original
पवनश्लेष्ममेदोभिर्गलगण्डो भवेद्बहिः|
वर्धमानः स कालेन मुष्कवल्लम्बतेऽतिरुक्||५३||
कृष्णोऽरुणो वा तोदाढ्यः स वातात्कृष्णराजिमान्|
वृद्धस्तालुगले शोषं कुर्याच्च विरसास्यताम्||५४||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ದುಷ್ಟೈಃ ಪವನಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭಿರ್ಗಲಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಗಲಗಣ್ಡೋ ನಾಮ ವ್ಯಾಧಿರ್ಭವೇತ್| ಸ ಚ ಕಾಲೇನ ವಿವರ್ಧಮಾನೋ
Adhikarana ೧೬ ಕಫಜಸ್ಯ ಗಲಗಣ್ಡಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೫) · Śloka ೫೫
ಸ್ಥಿರಃ ಸವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುರುಃ ಕಫಾತ್|
ವೃದ್ಧಸ್ತಾಲುಗಲೇ ಲೇಪಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾಮ್||೫೫||
View original
स्थिरः सवर्णः कण्डूमान् शीतस्पर्शो गुरुः कफात्|
वृद्धस्तालुगले लेपं कुर्याच्च मधुरास्यताम्||५५||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಕಫಾತ್ಪ್ರಕುಪಿತಾತ್ ಗಲೇ ಗಲಗಣ್ಡೋ ಜಾತಃ ಸ್ಥಿರಃ ಸಮಾನವರ್ಣಃ ಕಣ್ಡುಮಾನ್ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುರುಶ್ಚ ಭವೇತ್| ವೃದ್ಧಃ ಸನ್ ತಾಲುಗಲೇ ಲೇಪಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಮಧುರಾಸ್ಯತಾಂ-ಮಧುರವಕ್ತ್ರತ್ವಂ ಚ, ಕುರ್ಯಾತ್|
Adhikarana ೧೭ ಮೇದೋಜಸ್ಯ ಗಲಗಣ್ಡಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೬) · Śloka ೫೬
ಮೇದಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವದ್ಧಾನಿವೃದ್ಧ್ಯೋಃ ಸೋಽನುವಿಧೀಯತೇ|
ದೇಹಂ ವೃದ್ಧಶ್ಚ ಕುರುತೇ ಗಲೇ ಶಬ್ದಂ ಸ್ವರೇಽಲ್ಪತಾಮ್||೫೬||
View original
मेदसः श्लेष्मवद्धानिवृद्ध्योः सोऽनुविधीयते|
देहं वृद्धश्च कुरुते गले शब्दं स्वरेऽल्पताम्||५६||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಮೇದಸಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾದುತ್ಪನ್ನೋ ಗಲಗಣ್ಡಃ ಕಫವಲ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ಭವೇತ್| ಸ ಚ ದೇಹಂ-ಶರೀರಂ, ಹಾನಿವೃದ್ಧ್ಯೋರನುವಿಧೀಯತೇ-ಅನುಕರೋತಿ| ತೇನ ದೇಹಸ್ಯ ವೃದ್ಧೌ ಸೋಽಪಿ ವೃದ್ಧೋ ಭವೇತ್, ದೇಹಸ್ಯ ಕ್ಷಯಾತ್ ಕ್ಷೀಣಃ ಸ್ಯಾತ್| ವೃದ್ಧಃ ಸ ಗಲೇ ಶಬ್ದಂ ಕುರುತೇ ಸ್ವರೇ ಚಾಲ್ಪತಾಮ್|
Adhikarana ೧೮ ಸ್ವರಘ್ನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೭) · Śloka ೫೭
ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧಾಽನಿಲಗತಿಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಹತಸ್ವರಃ|
ತಾಮ್ಯನ್ ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಯೇನ ಸ ಸ್ವರಹಾಽನಿಲಾತ್||೫೭||
View original
श्लेष्मरुद्धाऽनिलगतिः शुष्ककण्ठो हतस्वरः|
ताम्यन् प्रसक्तं श्वसिति येन स स्वरहाऽनिलात्||५७||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ದುಷ್ಟೇನ ಯದಾಽನಿಲಸ್ಯ-ವಾಯೋಃ, ಗತಿಃ ರುದ್ಧಾ ಭವೇತ್| ತಥಾ ಸ ಚ ಯೇನ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಪುರುಷಃ ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಹತಸ್ವರಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ತೇ(ಯೇ)ನ ಚ ತಾಮ್ಯನ್-ತಮೋಗಚ್ಛನ್ ತಮಃಪ್ರವಿಶನ್, ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಸಕ್ತಂ ಶ್ವಾಸಂ ಮುಞ್ಚತಿ| ಸ ವ್ಯಾಧಿರನಿಲಾತ್-ವಾತಾತ್, ಸ್ವರಹಾಸ್ವರಘ್ನನಾಮ್ನಾ, ಭವೇತ್| ಇತಿ ಗಲರೋಗಾ ಅಷ್ಟಾದಶ|
Adhikarana ಸರ್ವವಕ್ರಗಾ ಅಷ್ಟೌ ರೋಗಾಃ| ೧ ವಾತಜಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೮-೫೯) · Śloka ೫೯
ಕರೋತಿ ವದನಸ್ಯಾನ್ತರ್ವ್ರಣಾನ್ ಸರ್ವಸರೋಽನಿಲಃ|
ಸಞ್ಚಾರಿಣೋಽರುಣಾನ್ ರೂಕ್ಷಾನೋಷ್ಠೌ ತಾಮ್ರೌ ಚಲತ್ವಚೌ||೫೮||
ಜಿಹ್ವಾ ಶೀತಾಸಹಾ ಗುರ್ವೀ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಕಣ್ಟಾಕಾಚಿತಾ|
ವಿವೃಣೋತಿ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಮುಖಂ ಪಾಕೋ ಮುಖಸ್ಯ ಸಃ||೫೯||
View original
करोति वदनस्यान्तर्व्रणान् सर्वसरोऽनिलः|
सञ्चारिणोऽरुणान् रूक्षानोष्ठौ ताम्रौ चलत्वचौ||५८||
जिह्वा शीतासहा गुर्वी स्फुटिता कण्टाकाचिता|
विवृणोति च कृच्छ्रेण मुखं पाको मुखस्य सः||५९||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಅನಿಲೋ-ವಾಯುಃ, ಸರ್ವಸರಃ-ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಸರನ್ ಸನ್, ಸರ್ವತೋ ವದನಸ್ಯಾನ್ತರ್ವ್ರಣಾನ್ ಸಞ್ಚಾರಿಣೋಽರುಣಾನ್ ರೂಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಕರೋತಿ| ತಥೌಷ್ಠೌ ತಾಮ್ರೌ-ತಾಮ್ರವರ್ಣೌ, ಚಲತ್ವಚೌ| ಜಿಹ್ವಾ ಚ ಶೀತಾಸಹಾ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಾಕ್ಷಮಾ, ಗುರ್ವೀ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಕಣ್ಟಕೈರಾಚಿತಾ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಮುಖಂ-ವಕ್ತ್ರಂ, ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ವಿವೃಣೋತಿ| ಸ ಮುಖಸ್ಯ ಪಾಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|
Adhikarana ೨ ಊರ್ಧ್ವಗುದಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೬೦) · Śloka ೬೦
ಅಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರರ್ಶೋಗುಲ್ಮಕಫಾದಿಭಿಃ|
ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ವಕ್ತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನೂರ್ಧ್ವಗುದಸ್ತು ಸಃ||೬೦||
View original
अधः प्रतिहतो वायुरर्शोगुल्मकफादिभिः|
यात्यूर्ध्वं वक्त्रदौर्गन्ध्यं कुर्वन्नूर्ध्वगुदस्तु सः||६०||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಅರ್ಶೋಗುಲ್ಮಕಫಾದಿಭಿರ್ವಾಯುರಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಕ್ತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ| ಸ ಊರ್ಧ್ವಗುದ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ|
Adhikarana ೩ ಪಿತ್ತಜಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೪ರಕ್ತಜಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೬೧) · Śloka ೬೧
ಮುಖಸ್ಯ ಪಿತ್ತಜೇ ಪಾಕೇ ದಾಹೋಷೇ ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತಾ|
ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತಸಮಾ ವ್ರಣಾಃ ತದ್ವಚ್ಚ ರಕ್ತಜೇ||೬೧||
View original
मुखस्य पित्तजे पाके दाहोषे तिक्तवक्त्रता|
क्षारोक्षितक्षतसमा व्रणाः तद्वच्च रक्तजे||६१||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಪಿತ್ತಜೇ-ಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇ, ಮುಖಸ್ಯ ಪಾಕೇ ದಾಹೋಷೇ ಭವತಃ| ತಥಾ ತಿಕ್ತವಕ್ತ್ರತಾ-ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತ್ವಂ, ಭವೇತ್| ವ್ರಣಾಶ್ಚ ಕ್ಷಾರೇಣೋಕ್ಷಿತಂ ಯತ್ ಕ್ಷತಂ-ವ್ರಣಃ, ತೇನ ಸಮಾನಾಃ-ತತ್ಸಮರುಜಾಃ, ಭವನ್ತಿ| ಪಂ ಚಂ-ರಕ್ತಜೇ ಪಾಕೇ ಮುಖಸ್ಯಾನ್ತಃ ಪಿತ್ತಜಪಾಕವಲ್ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ|
Adhikarana ೫ ಕಫಜಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೬ಅರ್ಬುದಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೬೨-೬೩) · Śloka ೬೩
ಕಫಜೇ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ವ್ರಣಾಃ|
ಅನ್ತಃಕಪೋಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶ್ಯಾವಪಾಣ್ಡು ಕಫೋಽರ್ಬುದಮ್||೬೨||
ಕುರ್ಯಾತ್ತದ್ ಘಟ್ಟಿತಂ ಛಿನ್ನಂ ಮೃದಿತಂ ಚ ವಿವರ್ಧತೇ|
|೬೩|
View original
कफजे मधुरास्यत्वं कण्डूमत्पिच्छिला व्रणाः|
अन्तःकपोलमाश्रित्य श्यावपाण्डु कफोऽर्बुदम्||६२||
कुर्यात्तद् घट्टितं छिन्नं मृदितं च विवर्धते|
|६३|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಕಫಜೇ ಪಾಕೇ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಂ-ಮಧುರಮುಖತ್ವಂ, ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪಿಚ್ಛಿಲಾಶ್ಚ ವ್ರಣಾ ಭವನ್ತಿ| ಪ೦ ಚ೦-ಕಫೋ ವೃದ್ಧೋಽನ್ತಃಕಪೋಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯಾರ್ಬುದಂ ಶ್ಯಾವಂ ಪಾಣ್ಡು ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚಾರ್ಬುದಂ ಘಟ್ಟಿತಂ ಛಿನ್ನಂ ಮೃದಿತಂ ಚ ಪುನರ್ವಿವರ್ಧತೇ|
Adhikarana ೭ ಸನ್ನಿಪಾತಜಸ್ಯ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ೮ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾಯಾಃ ಮುಖಪಾಕಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೬೩-೬೪) · Śloka ೬೪
|
ಮುಖಪಾಕೋ ಭವೇತ್ಸಾಸ್ರೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾಕೃತಿರ್ಮಲೈಃ||೬೩||
ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾ ಚ ತೈರೇವ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಾದಿವಿದ್ವಿಷಃ|
|೬೪|
View original
|
मुखपाको भवेत्सास्रैः सर्वैः सर्वाकृतिर्मलैः||६३||
पूत्यास्यता च तैरेव दन्तकाष्ठादिविद्विषः|
|६४|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಮಲೈಃ-ವಾತಾದಿಭಿಃ, ಸರ್ವೈಃ-ತ್ರಿಭಿಃ, ಸಾಸ್ರೈಃ-ಸರಕ್ತೈಃ, ಮುಖಸ್ಯ ಪಾಕೋ ಭವೇತ್| ಸ ಚ ಸರ್ವಾಕೃತಿಃ-ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ, ಸ್ಯಾತ್| ಪ೦ ಚ೦-ದನ್ತಕಾಷ್ಠವಿದ್ವಿಷಃ ಪುಂಸಸ್ತೈರೇವ ದೋಷೈಃ ಪೂತ್ಯಾಸ್ಯತಾಪೂತಿವಕ್ತ್ರತ್ವಂ, ಸ್ಯಾತ್| [ಇತಿ ಸರ್ವವಕ್ತ್ರಗಾ ಅಷ್ಟೌ|]
Adhikarana ಓಷ್ಠಾದಿಸ್ಥಾನೇಷು ಏಕಾದಶಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರ್ಮುಖರೋಗಾಃ (೬೪-೬೬) · Śloka ೬೬
|
ಓಷ್ಟೇ ಗಣ್ಡೇ ದ್ವಿಜೇ ಮೂಲೇ ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ತಾಲುಕೇ ಗಲೇ||೬೪||
ವಕ್ತ್ರೇ ಸರ್ವತ್ರ ಚೇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರಾಮಯಾಃ|
ಏಕಾದಶೈಕೋ ದಶ ಚ ತ್ರಯೋದಶ ತಥಾ ಚ ಷಟ್||೬೫||
ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟಾದಶಾಷ್ಟೌ ಚ ಕ್ರಮಾತ್|
|೬೬|
View original
|
ओष्टे गण्डे द्विजे मूले जिह्वायां तालुके गले||६४||
वक्त्रे सर्वत्र चेत्युक्ताः पञ्चसप्ततिरामयाः|
एकादशैको दश च त्रयोदश तथा च षट्||६५||
अष्टावष्टादशाष्टौ च क्रमात्|
|६६|
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಓಷ್ಠಾಮಯಾ ಏಕಾದಶೋಕ್ತಾಃ| ಗಣ್ಡೇ ಏಕಃ| ದ್ವಿಜೇದನ್ತೇ, ದಶ| ದನ್ತಮೂಲೇ ತ್ರಯೋದಶ| ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಷಟ್| ತಾಲುನ್ಯಷ್ಟೌ| ಗಲೇಽಷ್ಟದಶ| ವಕ್ತ್ರೇಽಷ್ಟವಾಮಯಾಃ| ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಪಞ್ಚಸಪ್ತತಿರಾಮಯಾ ಆಖ್ಯಾತಾಃ-ಉಕ್ತಾಃ|
Adhikarana ತೇಷಾಂ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್ (೨೧) · Śloka ೨೧
ತೇಷ್ವನುಪಕ್ರಮಾಃ|
ಕರಾಲೋ ಮಾಂಸರಕ್ತೌಷ್ಠಾವರ್ಬುದಾನಿ ಜಲಾದ್ವಿನಾ||೬೬||
ಕಚ್ಛಪಸ್ತಾಲುಪಿಟಿಕಾ ಗಲೌಘಃ ಸುಷಿರೋ ಮಹಾನ್|
ಸ್ವರಘ್ನೋರ್ಧ್ವಗುದಶ್ಯಾವಶತಘ್ನೀವಲಯಾಲಸಾಃ||೬೭||
ನಾಡ್ಯೋಷ್ಠಕೋಪೌ ನಿಚಯಾತ್, ರಕ್ತಾತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚ ರೋಹಿಣೀ|
ದಶನೇ ಸ್ಫುಟಿತೇ ದನ್ತಭೇದಃ, ಪಕ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾ||೬೮||
ಗಲಗಣ್ಡಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶೀ ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿವತ್ಸರಃ|
ಯಾಪ್ಯಸ್ತು ಹರ್ಷೋ ಭೇದಶ್ಚ ಶೇಷಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್||೬೯||
ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರ- ಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರ- ಸ್ಥಾನೇ ಮುಖರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈ- ಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||
View original
तेष्वनुपक्रमाः|
करालो मांसरक्तौष्ठावर्बुदानि जलाद्विना||६६||
कच्छपस्तालुपिटिका गलौघः सुषिरो महान्|
स्वरघ्नोर्ध्वगुदश्यावशतघ्नीवलयालसाः||६७||
नाड्योष्ठकोपौ निचयात्, रक्तात्सर्वैश्च रोहिणी|
दशने स्फुटिते दन्तभेदः, पक्वोपजिह्विका||६८||
गलगण्डः स्वरभ्रंशी कृच्छ्रोच्छ्वासोऽतिवत्सरः|
याप्यस्तु हर्षो भेदश्च शेषान् शस्त्रौषधैर्जयेत्||६९||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने मुखरोगविज्ञानीयो नामै- कविंशोऽध्यायः||२१||
Hide commentary
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಪ೦ ಚ೦-ಓಷ್ಠಾದ್ಯಾಮಯೇಷು ಮಧ್ಯೇಽನುಪಕ್ರಮಾಃ-ಅಸಾಧ್ಯಾಃ| ಕರಾಲೋ ನಾಮ ದನ್ತರೋಗಃ| ಮಹಾಸುಷಿರೋ ದನ್ತರೋಗಃ| ಸ್ವರಘ್ನೋ ಗಲರೋಗಃ| ಊರ್ಧ್ವಗುದೋ ವಕ್ತ್ರರೋಗಃ| ಶತಘ್ನೀವಲಯೌ ಕಣ್ಠರೋಗೌ| ಅಲಸೋಽಧಿಜಿಹ್ವಾರೋಗಃ| ನಿಚಯಾತ್-ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ನಾಡೀ ದನ್ತಮೂಲಜಾ| ಓಷ್ಠಕೋಪಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋಽಸಾಧ್ಯಃ| ರಕ್ತಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ [ಚ] ಜಾತಾ ರೋಹಿಣೀ| ದನ್ತಭೇದೋ ದಶನೇ-ದನ್ತೇ, ಸ್ಫುಟಿತೇಽಸಾಧ್ಯಃ| ಪಕ್ವೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾಽಸಾಧ್ಯಾ| ಗಲಗಣ್ಡಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಃ(ಶೀ)ಕೃಚ್ಛ್ರೋಚ್ಛ್ವಾಸೋಽತಿವತ್ಸರೋಽಸಾಧ್ಯಃ| ಪ೦ ಚ೦-ದನ್ತಹರ್ಷೋ ದನ್ತಭೇದಶ್ಚ ದ್ವಾವೇತೌ ಯಾಪ್ಯೌ| ಪ೦ ಚ೦-ಶೇಷಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಶಸ್ತ್ರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್| ಯಥಾಯೋಗೈರ್ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈರಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಮುಖರೋಗ- ವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೧||