Adhikarana కరోగప్రతిషేధాధ్యాయః||౧౮|| వాతజే కర్ణశూలే వాతఘ్నసాధితం ఘృతం వాతజే కర్ణశూలే అశ్వత్థాదిపత్రరసైః కర్ణపూరణం (౨-౩) · Śloka ౩
అథాతః కర్ణరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|
(గద్యసూత్రే||2||
) కర్ణశూలే పవనజే పిబేద్రాత్రౌ రసాశితః|
వాతఘ్నసాధితం సర్పిః, కర్ణం స్విన్నం చ పూరయేత్||1||
పత్రాణాం పృథగశ్వత్థబిల్వార్కైరండజన్మనాం|
తైలసింధూత్థదిగ్ధానాం స్విన్నానాం పుటపాకతః||2||
రసైః కవోష్ణైస్తద్వచ్చ మూలకస్యారలోరపి|
|3|
View original
अथातः कर्णरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) कर्णशूले पवनजे पिबेद्रात्रौ रसाशितः|
वातघ्नसाधितं सर्पिः, कर्णं स्विन्नं च पूरयेत्||१||
पत्राणां पृथगश्वत्थबिल्वार्कैरण्डजन्मनाम्|
तैलसिन्धूत्थदिग्धानां स्विन्नानां पुटपाकतः||२||
रसैः कवोष्णैस्तद्वच्च मूलकस्यारलोरपि|
|३|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
అస్మాదనంతరమేతచ్చికిత్సోచ్యత ఇత్యాహ- స0-వాతోద్భవే కర్ణశూలే మాంసరసేన భోజితో వాతఘ్నద్రవ్యసాధితం ఘృతం నిశి పిబేత్| కర్ణం చ స్విన్నం సంతం పృథగశ్వత్థాదిజానాం పత్రాణాం తైలసైంధవదిగ్ధానాం పుటపాకతః స్విన్నానాం రసైః కోష్ణైః పూరయేత్| తథైవ మూలకస్య రసేన స్యోనాకస్య చ రసేన పూరయేత్|
Adhikarana వాతజే కర్ణశూలే వాతహరాదిసాధితో మహాస్నేహః (౩-౪) · Śloka ౪
|
గణే వాతహరేఽమ్లేషు మూత్రేషు చ విపాచితః||3||
మహాస్నేహో ద్రుతం హంతి సుతీవ్రామపి వేదనాం|
|4|
View original
|
गणे वातहरेऽम्लेषु मूत्रेषु च विपाचितः||३||
महास्नेहो द्रुतं हन्ति सुतीव्रामपि वेदनाम्|
|४|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-వాతహరే గణేఽమ్లేషు మూత్రేషు చ-గోమూత్రాదిషు, విపాచితో మహాస్నేహో ద్రాగేవ సుదారుణామపి పీడాం జయతి|
Adhikarana వాతజే కర్ణశూలే మహత్పంచమూలాదిజః స్నేహః (౪-౫) · Śloka ౫
|
మహతః పంచమూలస్య కాష్ఠాత్క్షౌమేణ వేష్టితాత్||4||
తైలసిక్తాత్ప్రదీప్తాగ్రాత్ స్నేహః సద్యో రుజాపహః|
యోజ్యశ్చైవం భద్రకాష్ఠాత్కుష్ఠాత్కాష్ఠాచ్చ సారలాత్||5||
View original
|
महतः पञ्चमूलस्य काष्ठात्क्षौमेण वेष्टितात्||४||
तैलसिक्तात्प्रदीप्ताग्रात् स्नेहः सद्यो रुजापहः|
योज्यश्चैवं भद्रकाष्ठात्कुष्ठात्काष्ठाच्च सारलात्||५||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-మహతః పంచమూలస్య ఏకతమాత్ కాష్ఠాత్ క్షౌమేణ వేష్టితాత్ తైలసిక్తాత్ ప్రజ్వలితాత్ గ్రాహ్యః స్నేహః| స కర్ణే నిషిక్తః సద్యో రుజాహృత్| స0-ఏవం-అనేనైవ విధినా, దేవదారుకాష్ఠాత్ కుష్ఠాత్ సరలకాష్ఠాచ్చ చ్యుతః స్నేహో-రసో, యోజ్యః|
Adhikarana వాతజే కర్ణశూలే వాతవ్యాధిప్రతిశ్యాయచికిత్సా వాతజే కర్ణశూలే శిరఃస్నానాదివర్జనం (౬) · Śloka ౬
వాతవ్యాధిప్రతిశ్యాయవిహితం హితమత్ర చ|
వర్జయేచ్ఛిరసా స్నానం శీతాంభఃపానమహ్న్యపి||6||
View original
वातव्याधिप्रतिश्यायविहितं हितमत्र च|
वर्जयेच्छिरसा स्नानं शीताम्भःपानमह्न्यपि||६||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-వాతవ్యాధౌ ప్రతిశ్యాయే చ యద్విహితం భేషజం తచ్చాత్ర హితం| స0-శిరసా సహ స్నానం వర్జయేత్| శీతజలపానం దివాఽపి న కార్యం, రాత్రౌ తు సర్వథా వర్జ్యమేవేత్యర్థః|
Adhikarana పిత్తజే కర్ణశూలే విరేకః పిత్తజే కర్ణశూలే ద్రాక్షాదిసిద్ధం స్తన్యం కర్ణపూరణం (౭) · Śloka ౭
పిత్తశూలే సితాయుక్తఘృతస్నిగ్ధం విరేచయేత్|
ద్రాక్షాయష్టిశృతం స్తన్యం శస్యతే కర్ణపూరణం||7||
View original
पित्तशूले सितायुक्तघृतस्निग्धं विरेचयेत्|
द्राक्षायष्टिशृतं स्तन्यं शस्यते कर्णपूरणम्||७||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పిత్తశూలే సితాన్వితఘృతేన స్నిగ్ధం విరేచయేత్| ద్రాక్షామధుకసిద్ధం స్త్రీక్షీరం కర్ణపూరణం హితం|
Adhikarana పిత్తజే కర్ణశూలే యష్ట్యాదితైలేన నస్యపూరణాభ్యంజనాని పిత్తజే కర్ణశూలే క్షౌద్రేణ నస్యాదీని (౮-౧౦) · Śloka ౧౦
యష్ట్యనంతాహిమోశీరకాకోలీరోధ్రజీవకైః|
మృణాలబిసమంజిష్ఠాసారివాభిశ్చ సాధయేత్||8||
యష్టీమధురసప్రస్థక్షీరద్విప్రస్థసంయుతం|
తైలస్య కుడవం నస్యపూరణాభ్యంజనైరిదం||9||
నిహంతి శూలదాహోషాః కేవలం క్షౌద్రమేవ వా|
|10|
View original
यष्ट्यनन्ताहिमोशीरकाकोलीरोध्रजीवकैः|
मृणालबिसमञ्जिष्ठासारिवाभिश्च साधयेत्||८||
यष्टीमधुरसप्रस्थक्षीरद्विप्रस्थसंयुतम्|
तैलस्य कुडवं नस्यपूरणाभ्यञ्जनैरिदम्||९||
निहन्ति शूलदाहोषाः केवलं क्षौद्रमेव वा|
|१०|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-యష్ట్యాదిభిః కల్కైర్మధుకక్వాథప్రస్థేన క్షీరస్య ద్విప్రస్థేన చ సంయుతం తైలకుడవం సాధయేత్| నస్యకర్ణపూరణాభ్యంజనైరిదం శూలాదీన్ హంతి| కేవలం క్షౌద్రం వా|
Adhikarana పిత్తజే కర్ణశూలే యష్ట్యాదినా లేపః (౧౦) · Śloka ౧౦
|
యష్ట్యాదిభిశ్చ సఘృతైః కర్ణౌ దిహ్యాత్సమంతతః||10||
View original
|
यष्ट्यादिभिश्च सघृतैः कर्णौ दिह्यात्समन्ततः||१०||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-యష్ట్యాదిభిః-పూర్వోక్తైః, ససర్పికైః కర్ణౌ చ పరితో లింపేత్|
Adhikarana కఫజే కర్ణశూలే వమనం కఫజే కర్ణశూలే కఫాపహాః ధూమనస్య గండూషస్వేదాః (౧౧) · Śloka ౧౧
వామయేత్ పిప్పలీసిద్ధసర్పిఃస్నిగ్ధం కఫోద్భవే|
ధూమనావనగండూషస్వేదాన్ కుర్యాత్కఫాపహాన్||11||
View original
वामयेत् पिप्पलीसिद्धसर्पिःस्निग्धं कफोद्भवे|
धूमनावनगण्डूषस्वेदान् कुर्यात्कफापहान्||११||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కఫోత్థే పిప్పలీపక్వఘృతస్నిగ్ధం వామయేత్| ధూమాదీంశ్చ కఫఘ్నాన్ విదధ్యాత్|
Adhikarana కఫజే కర్ణశూలే లశునాదిస్వరసేన కర్ణపూరణం (౧౨) · Śloka ౧౨
లశునార్ద్రకశిగ్రూణాం మురుంగ్యా మూలకస్య చ|
కదల్యాః స్వరసః శ్రేష్ఠః కదుష్ణః కర్ణపూరణే||12||
View original
लशुनार्द्रकशिग्रूणां मुरुङ्ग्या मूलकस्य च|
कदल्याः स्वरसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे||१२||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-లశునాదీనాం పృథక్ పృథక్ స్వరసః కర్ణపూరణే కోష్ణః శ్రేష్ఠః|
Adhikarana కఫజే కర్ణశూలే అర్కాంకురపుటపాకరసేన కర్ణపూరణం కఫజే కర్ణశూలే బీజపూరాదిస్వరసేన కర్ణపూరణం (౧౩-౧౪) · Śloka ౧౪
అర్కాంకురానమ్లపిష్టాంస్తైలాక్తాంల్లవణాన్వితాన్|
సన్నిధాయ స్నుహీకాండే కోరితే తచ్ఛదావృతాన్||13||
స్వేదయేత్పుటపాకేన స రసః శూలజిత్పరం|
|14|
View original
अर्काङ्कुरानम्लपिष्टांस्तैलाक्तांल्लवणान्वितान्|
सन्निधाय स्नुहीकाण्डे कोरिते तच्छदावृतान्||१३||
स्वेदयेत्पुटपाकेन स रसः शूलजित्परम्|
|१४|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అర్కాంకురానమ్లేన-కాఞికేన, పిష్టాంస్తైలేన రూక్షి(షి)తాన్ లవణాన్వితాన్ స్నుహీకాండే కోరితే సన్నిధాయ తస్యాః-స్నుహ్యాః, పత్రైరావృతాన్ పుటపాకేన స్వేదయేత్| స రసః పరం శూలజిత్|
Adhikarana కఫజే కర్ణశూలే అను సముద్రఫేనేనావచూర్ణనం (౧౪-౧౫) · Śloka ౧౫
|
రసేన బీజపూరస్య కపిత్థస్య చ పూరయేత్||14||
సుక్తేన పూరయిత్వా వా ఫేనేనాన్వవచూర్ణయేత్|
|15|
View original
|
रसेन बीजपूरस्य कपित्थस्य च पूरयेत्||१४||
सुक्तेन पूरयित्वा वा फेनेनान्ववचूर्णयेत्|
|१५|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తథా బీజపూరస్య రసేన కపిత్థరసేన చ పూరయేత్| అథవా సుక్తేన పూరయిత్వా సముద్రఫేనచూర్ణైరవచూర్ణయేత్|
Adhikarana కఫజే కర్ణశూలే అజాదిమూత్రసిద్ధతైలేన కర్ణపూరణం కఫజే కర్ణశూలే హింగ్వాదిసిద్ధసార్షపతైలేన కర్ణపూరణం (౧౫-౧౬) · Śloka ౧౬
|
అజావిమూత్రవంశత్వక్ఽఽసిద్ధం తైలం చ పూరణం||15||
సిద్ధం వా సార్షపం తైలం హింగుతుంబురునాగరైః|
|16|
View original
|
अजाविमूत्रवंशत्वक्ऽऽसिद्धं तैलं च पूरणम्||१५||
सिद्धं वा सार्षपं तैलं हिङ्गुतुम्बुरुनागरैः|
|१६|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అజావిమూత్రాభ్యాం వంశత్వచా చ సిద్ధం తైలం పూరణం హితం| సార్షపం తైలం హింగుతుంబురుశుంఠీభిః సిద్ధం పూరణం హితం|
Adhikarana రక్తజే కర్ణశూలే పిత్తజవచ్చికిత్సా రక్తజే కర్ణశూలే శిరామోక్షణం (౧౬) · Śloka ౧౬
|
రక్తజే పిత్తవత్కార్యం సిరాం చాశు విమోక్షయేత్||16||
View original
|
रक्तजे पित्तवत्कार्यं सिरां चाशु विमोक्षयेत्||१६||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-రక్తజే కర్ణశూలే పిత్తవత్కార్యం| శీఘ్రం చ సిరాం విమోక్షయేత్|
Adhikarana పక్వే పూయవహే కర్ణే (సన్నిపాతజే) యథాస్వం ధూమగండూషనావనం నాడీవిధానం దుష్టవ్రణహరం చ (౧౭) · Śloka ౧౭
పక్వే పూయవహే కర్ణే ధూమగండూషనావనం|
యుంజ్యాన్నాడీవిధానం చ దుష్టవ్రణహరం చ యత్||17||
View original
पक्वे पूयवहे कर्णे धूमगण्डूषनावनम्|
युञ्ज्यान्नाडीविधानं च दुष्टव्रणहरं च यत्||१७||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పక్వే పూయవహే కర్ణే ధూమాదికం యోజ్యం| నాడీవిధానం చ యోజ్యం| దుష్టవ్రణఘ్నం యచ్చ తచ్చ యోజ్యం|
Adhikarana పక్వే పూయవహే కర్ణే స్రోతసి దిగ్ధే ధావనధూపనపూరణం పక్వే పూయవహే కర్ణే స్రోతసి సురసాద్యాక్తాపిచువర్తిః పక్వే పూయవహే కర్ణే స్రోతసి తచ్చూర్ణైరవచూర్ణనం (౧౮-౧౯) · Śloka ౧౯
స్రోతః ప్రముజ్య దిగ్ధం తు ద్వౌ కాలౌ పిచువర్తిభిః|
పురేణ ధూపయిత్వా తు మాక్షికేణ ప్రపూరయేత్||18||
సురసాదిగణక్వాథఫాణితాక్తాం చ యోజయేత్|
పిచువర్తిం సుసూక్ష్మైశ్చ తచ్చూర్ణైరవచూర్ణయేత్||19||
View original
स्रोतः प्रमुज्य दिग्धं तु द्वौ कालौ पिचुवर्तिभिः|
पुरेण धूपयित्वा तु माक्षिकेण प्रपूरयेत्||१८||
सुरसादिगणक्वाथफाणिताक्तां च योजयेत्|
पिचुवर्तिं सुसूक्ष्मैश्च तच्चूर्णैरवचूर्णयेत्||१९||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పిచువర్తిభిశ్చ కర్ణస్రోతో దిగ్ధం-పూయేన, ద్వౌ కాలౌ ప్రమృజ్య గుగ్గులునా ధూపయిత్వా తతో మాక్షికేణ పూరయేత్| సురసాదిగణక్వాథకృతఫాణితాక్తాం పిచువర్తిం చ యోజయేత్| సుసూక్ష్మైస్తచ్చూర్ణైః-సురసాదిరజోభిః, అవచూర్ణయేత్ కర్ణస్రోతః|
Adhikarana పక్వే పూయవహే కర్ణే ఏష శూలాదినివర్తకో విధిః పక్వే పూయవహే కర్ణే ఆస్రావే ప్రియంగ్వాదితైలేన పూరణం (౨౦-౨౧) · Śloka ౨౧
శూలక్లేదగురుత్వానాం విధిరేష నివర్తకః|
ప్రియంగుమధుకాంబష్ఠాధాతక్యుత్పలపర్ణిభిః||20||
మంజిష్ఠాలోధ్రలాక్షాభిః కపిత్థస్య రసేన చ|
పచేత్తైలం తదాస్రావం నిగృహ్ణాత్యాశు పూరణాత్||21||
View original
शूलक्लेदगुरुत्वानां विधिरेष निवर्तकः|
प्रियङ्गुमधुकाम्बष्ठाधातक्युत्पलपर्णिभिः||२०||
मञ्जिष्ठालोध्रलाक्षाभिः कपित्थस्य रसेन च|
पचेत्तैलं तदास्रावं निगृह्णात्याशु पूरणात्||२१||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శూలాదీనాం నివర్తకో విధిరేషః| స0-ప్రియంగ్వాదిభిః కపిత్థరసేన తైలం పచేత్| తత్పూరణాద్ద్రాగేవాస్రావం నిర్హరతి|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోర్వాతశూలోక్తమౌషధం కర్ణనాదబాధిర్యయోః శ్లేష్మానుబంధే వమనాదినా ప్రాక్ శ్లేష్మజయః (౨౨) · Śloka ౨౨
నాదబాధిర్యయోః కుర్యాద్ వాతశూలోక్తమౌషధం|
శ్లేష్మానుబంధే శ్లేష్మాణం ప్రాగ్జయేద్వమనాదిభిః||22||
View original
नादबाधिर्ययोः कुर्याद् वातशूलोक्तमौषधम्|
श्लेष्मानुबन्धे श्लेष्माणं प्राग्जयेद्वमनादिभिः||२२||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-నాదే బధిరత్వే చ వాతశూలోక్తమౌషధం కుర్యాత్| శ్లేష్మానుబంధే ప్రాక్ శ్లేష్మాణం వమనాదిభిర్జయేత్|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోః ఏరండాదితైలేన నావనాభ్యంగపూరణాని (౨౩-౨౪) · Śloka ౨౪
ఏరండశిగ్రువరుణమూలకాత్పత్రజే రసే|
చతుర్గుణే పచేత్తైలం క్షీరే చాష్టగుణోన్మితే||23||
యష్ట్యాహ్వాక్షీరకాకోలీకల్కయుక్తం నిహంతి తత్|
నాదబాధిర్యశూలాని నావనాభ్యంగపూరణైః||24||
View original
एरण्डशिग्रुवरुणमूलकात्पत्रजे रसे|
चतुर्गुणे पचेत्तैलं क्षीरे चाष्टगुणोन्मिते||२३||
यष्ट्याह्वाक्षीरकाकोलीकल्कयुक्तं निहन्ति तत्|
नादबाधिर्यशूलानि नावनाभ्यङ्गपूरणैः||२४||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ఏరండాదిపత్రజే రసే చతుర్గుణే క్షీరే చాష్టగుణే యష్టికాదికల్కయుతం తైలం పచేత్| తచ్చ నావనాదిభిర్నాదాదీన్ హంతి|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోః ప్రతివిషాదితైలేన పూరణం (౨౫) · Śloka ౨౫
పక్వం ప్రతివిషాహింగుమిశిత్వక్ఽఽస్వర్జికోషణైః|
ససుక్తైః పూరణాత్తైలం రుక్ఽఽస్రావాశ్రుతినాదనుత్||25||
View original
पक्वं प्रतिविषाहिङ्गुमिशित्वक्ऽऽस्वर्जिकोषणैः|
ससुक्तैः पूरणात्तैलं रुक्ऽऽस्रावाश्रुतिनादनुत्||२५||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ప్రతివిషాదిభిః సంయుక్తం తైలం పక్వం పూరణాద్రుజాదిజిత్|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోః సార్షపతైలేన పూరణం (౨౬) · Śloka ౨౬
కర్ణనాదే హితం తైలం సర్షపోత్థం చ పూరణే|
|26|
View original
कर्णनादे हितं तैलं सर्षपोत्थं च पूरणे|
|२६|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-సర్షపోద్భవం చ తైలం కర్ణనాదే హితం|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోః ముఖదంతామయే చ క్షారతైలం (౨౬-౩౦) · Śloka ౩౦
|
శుష్కమూలకఖండానాం క్షారో హింగు మహౌషధం||26||
శతపుష్పావచాకుష్ఠదారుశిగ్రురసాంజనం|
సౌవర్చలయవక్షారస్వర్జికౌద్భిదసైంధవం||27||
భూర్జగ్రంథిబిడం ముస్తా మధుసుక్తం చతుర్గుణం|
మాతులుంగరసస్తద్వత్ కదలీస్వరసశ్చ తైః||28||
పక్వం తైలం జయత్యాశు సుకృచ్ఛ్రానపి పూరణాత్|
కండూం క్లేదం చ బాధిర్యపూతికర్ణత్వరుక్ఽఽకృమీన్||29||
క్షారతైలమిదం శ్రేష్ఠం ముఖదంతామయేషు చ|
|30|
View original
|
शुष्कमूलकखण्डानां क्षारो हिङ्गु महौषधम्||२६||
शतपुष्पावचाकुष्ठदारुशिग्रुरसाञ्जनम्|
सौवर्चलयवक्षारस्वर्जिकौद्भिदसैन्धवम्||२७||
भूर्जग्रन्थिबिडं मुस्ता मधुसुक्तं चतुर्गुणम्|
मातुलुङ्गरसस्तद्वत् कदलीस्वरसश्च तैः||२८||
पक्वं तैलं जयत्याशु सुकृच्छ्रानपि पूरणात्|
कण्डूं क्लेदं च बाधिर्यपूतिकर्णत्वरुक्ऽऽकृमीन्||२९||
क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तामयेषु च|
|३०|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శుష్కమూలకఖండానాం క్షారాదీని సామాన్యపరిభాషోక్తప్రమాణాని తథా తైలాన్మధుయుతం సుక్తం చతుర్గుణం తథా బీజపూరరసః కదలీస్వరసశ్చ చతుర్గుణః| తైరేతైస్తైలం పక్వం పూరణాత్ సుకృచ్ఛ్రానపి కండ్వాదీనాశు జయేత్| ఇదం క్షారతైలం ముఖదంతరోగేషు చ శ్రేష్ఠం|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోః సుప్తయోః కర్ణయోః రక్తహరణం (౩౦) · Śloka ౩౦
|
అథ సుప్తావివ స్యాతాం కర్ణౌ రక్తం హరేత్తతః||30||
View original
|
अथ सुप्ताविव स्यातां कर्णौ रक्तं हरेत्ततः||३०||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-యది కర్ణౌ సుప్తావివ స్యాతాం తదాఽస్రం హరేత్|
Adhikarana కర్ణనాదబాధిర్యయోః సశోఫక్లేదయోర్వమనం బాధిర్యస్య సాధ్యాసాధ్యత్వం (౩౧) · Śloka ౩౧
సశోఫక్లేదయోర్మందశ్రుతేర్వమనమాచరేత్|
బాధిర్యం వర్జయేద్బాలవృద్ధయోశ్చిరజం చ యత్||31||
View original
सशोफक्लेदयोर्मन्दश्रुतेर्वमनमाचरेत्|
बाधिर्यं वर्जयेद्बालवृद्धयोश्चिरजं च यत्||३१||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్ణయోః సశోఫక్లేదయోర్మందశ్రుతేరాతురస్య వమనం ప్రయుంజ్యాత్| స0-బాధిర్యం బాలవృద్ధయోశ్చిరజాతం చ యత్తద్వర్జయేత్|
Adhikarana ప్రతీనాహే కర్ణశోధనం ప్రతీనాహే తైలేన పూరణం ప్రతీనాహే మాతులుంగరసాదినా పూరణం ప్రతీనాహే రూక్షత్వే ఘృతమండేన పూరణం (౩౨-౩౩) · Śloka ౩౩
ప్రతీనాహే పరిక్లేద్య స్నేహస్వేదైర్విశోధయేత్|
కర్ణశోధనకేనాను కర్ణం తైలస్య పూరయేత్||32||
ససుక్తసైంధవమధోర్మాతులుంగరసస్య వా|
శోధనాద్రూక్షతోత్పత్తౌ ఘృతమండస్య పూరణం||33||
View original
प्रतीनाहे परिक्लेद्य स्नेहस्वेदैर्विशोधयेत्|
कर्णशोधनकेनानु कर्णं तैलस्य पूरयेत्||३२||
ससुक्तसैन्धवमधोर्मातुलुङ्गरसस्य वा|
शोधनाद्रूक्षतोत्पत्तौ घृतमण्डस्य पूरणम्||३३||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ప్రతీనాహే స్నేహస్వేదైః పరిక్లేద్య కర్ణం కర్ణశోధనకేన విశోధయేత్| పశ్చాత్తైలస్య సుక్తాదినా యుక్తస్య కర్ణౌ(ర్ణం) పూరయేత్| తైలస్యేతి సంబంధమాత్రే షష్ఠీ| మాతులుంగరసస్య వా సుక్తాదియుక్తస్య పూరయేత్| శోధనేన రూక్షతోత్పత్తౌ సత్యాం ఘృతమండస్య పూరణం హితం|
Adhikarana ప్రతీనాహే మలపూర్ణేఽపి కర్ణేఽయం క్రమః కండూకర్ణే కఫఘ్నం నస్యాది శోఫకర్ణేఽపి తద్వత్ కటూష్ణైశ్చ లేపః (౩౪) · Śloka ౩౪
క్రమోఽయం మలపూర్ణేఽపి కర్ణేకండ్వాం కఫాపహం|
నస్యాది, తద్వచ్ఛోఫేఽపి కటూష్ణైశ్చాత్ర లేపనం||34||
View original
क्रमोऽयं मलपूर्णेऽपि कर्णेकण्ड्वां कफापहम्|
नस्यादि, तद्वच्छोफेऽपि कटूष्णैश्चात्र लेपनम्||३४||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్ణే మలేన పూర్ణేఽప్యయం-ప్రతీనాహోక్తః, క్రమః కార్యః| స0-కండ్వాం తథా కఫఘ్నం నస్యాది| శోఫేఽపి తథైవాయం క్రమః| కటూష్ణైశ్చ లేపనం హితం|
Adhikarana పూతికృమికర్ణయోః కర్ణస్రావోక్తం కర్మ కృమికర్ణే కటుతైలేన పూరణం (౩౫) · Śloka ౩౫
కర్ణస్రావోదితం కుర్యాత్పూతికృమిణకర్ణయోః|
పూరణం కటుతైలేన విశేషాత్ కృమికర్ణకే||35||
View original
कर्णस्रावोदितं कुर्यात्पूतिकृमिणकर्णयोः|
पूरणं कटुतैलेन विशेषात् कृमिकर्णके||३५||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పూతికర్ణే కృమి[ణ]కర్ణే చ కర్ణస్రావోక్తం చికిత్సితం కుర్యాత్| కృమిణకర్ణకే విశేషాత్కటుతైలేన పూరణం హితం|
Adhikarana కర్ణవిద్రధౌ వమిపూర్వా విద్రధి క్రియా క్షతవిద్రధౌ పిత్తజకర్ణశూలోక్తం కర్మ అర్శోర్బుదేషు నాసావచ్చికిత్సా కర్ణవిదారికాయాం కర్ణవిద్రధివత్ (౩౬-౩౭) · Śloka ౩౭
వమిపూర్వా హితా కర్ణవిద్రధౌ విద్రధిక్రియా|
పిత్తోత్థకర్ణశూలోక్తం కర్తవ్యం క్షతవిద్రధౌ||36||
అర్శోర్బుదేషు నాసావద్ ఆమా కర్ణవిదారికా|
కర్ణవిద్రధివత్సాధ్యా యథాదోషోదయేన చ||37||
View original
वमिपूर्वा हिता कर्णविद्रधौ विद्रधिक्रिया|
पित्तोत्थकर्णशूलोक्तं कर्तव्यं क्षतविद्रधौ||३६||
अर्शोर्बुदेषु नासावद् आमा कर्णविदारिका|
कर्णविद्रधिवत्साध्या यथादोषोदयेन च||३७||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్ణవిద్రధౌ వమనపూర్వా విద్రధిక్రియా శస్తా| స0-క్షతవిద్రధౌ పిత్తోత్థకర్ణశూలోక్తం సర్వం కర్తవ్యం| స0-అర్శోర్బుదేషు నాసావత్ చికిత్సా| స0-కర్ణవిదారికాఽపక్వా కర్ణవిద్రధివత్ చికిత్స్యా, యథాదోషోదయేన చ|
Adhikarana పాలీశోషే వాతజకర్ణశూలవన్నస్యాది పాలీశోషే ప్రియాలబీజాదిభిరుద్ధర్తనం (౩౮-౩౯) · Śloka ౩౯
పాలీశోషేఽనిలశ్రోత్రశూలవన్నస్యలేపనం|
స్వేదం చ కుర్యాత్ స్విన్నాం చ పాలీముద్వర్తయేత్తిలైః||38||
ప్రియాలబీజయష్ట్యాహ్వహయగంధాయవాన్వితైః|
|39|
View original
पालीशोषेऽनिलश्रोत्रशूलवन्नस्यलेपनम्|
स्वेदं च कुर्यात् स्विन्नां च पालीमुद्वर्तयेत्तिलैः||३८||
प्रियालबीजयष्ट्याह्वहयगन्धायवान्वितैः|
|३९|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పాలీశోషే వాతశ్రోత్రశూల ఇవ నస్యాది స్వేదం చ కుర్యాత్| పాలీం చ స్విన్నాం తిలైః ప్రియాలబీజాదియుక్తైరుద్వర్తయేత్|
Adhikarana పాలీశోషే పుష్టికరైః స్నేహైర్నిత్యమభ్యంగః (౩౯) · Śloka ౩౯
|
తతః పుష్టికరైః స్నేహైరభ్యంగం నిత్యమాచరేత్||39||
View original
|
ततः पुष्टिकरैः स्नेहैरभ्यङ्गं नित्यमाचरेत्||३९||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తతః స్నేహైః పుష్టికృద్భిర్నిత్యం సాఽభ్యక్తవ్యా|
Adhikarana పాలీశోషే పాలీపుష్టికరం శతావర్యాదితైలం (౪౦) · Śloka ౪౦
శతావరీవాజిగంధాపయస్యైరండజీవకైః|
తైలం విపక్వం సక్షీరం పాలీనాం పుష్టికృత్పరం||40||
View original
शतावरीवाजिगन्धापयस्यैरण्डजीवकैः|
तैलं विपक्वं सक्षीरं पालीनां पुष्टिकृत्परम्||४०||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శతావర్యాదిభిస్తైలం సక్షీరం పక్వం పాలీనాం పరం పుష్టికృత్|
Adhikarana పాలీశోషే పాలీపుష్టికరం జీవనీయాదితైలం (౪౧) · Śloka ౪౧
కల్కేన జీవనీయేన తైలం పయసి పాచితం|
ఆనూపమాంసక్వాథే చ పాలీపోషణవర్ధనం||41||
View original
कल्केन जीवनीयेन तैलं पयसि पाचितम्|
आनूपमांसक्वाथे च पालीपोषणवर्धनम्||४१||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-జీవంత్యాదిగణజేన కల్కేన క్షీరే ఆనూపమాంసక్వాథే చ తైలం పాచితం పాలిపోషణం పాలీవృద్ధికృచ్చ|
Adhikarana పాలీశోషే అతిసంక్షీణాయాః పాల్యాశ్ఛేదనం శేషాయాః సంధానం పోషణం చ (౪౨) · Śloka ౪౨
పాలీం ఛిత్త్వాఽతిసంక్షీణాం శేషాం సంధాయ పోషయేత్|
|42|
View original
पालीं छित्त्वाऽतिसङ्क्षीणां शेषां सन्धाय पोषयेत्|
|४२|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పాలీమతిసంక్షీణాం ఛిత్త్వా శేషాం సంధాయ వర్ధయేత్|
Adhikarana తంత్రికాయామప్యేవం చికిత్సా పరిపోటేఽప్యయం విధిః ఉత్పాతే జలౌకోహృతరక్తే శీతలేపః (౪౨-౪౩) · Śloka ౪౩
|
యాప్యైవం తంత్రికాఖ్యాఽపి పరిపోటేఽప్యయం విధిః||42||
ఉత్పాతే శీతలైర్లేపో జలౌకోహృతశోణితే|
|43|
View original
|
याप्यैवं तन्त्रिकाख्याऽपि परिपोटेऽप्ययं विधिः||४२||
उत्पाते शीतलैर्लेपो जलौकोहृतशोणिते|
|४३|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-యాప్యైవం తంత్రికాసంజ్ఞా| స0-పరిపోటేఽప్యేష ఏవ విధిర్యాప్యాఖ్యః| స0-ఉత్పాతే జలౌకోభిరపనీతరక్తే శీతలైర్లేపః|
Adhikarana ఉత్పాతే జలౌకోహృతరక్తే జంబ్వాదితైలేనాభ్యంజనం ఉత్పాతే జలౌకోహృతరక్తే విసర్పోక్తఘృతాని (౪౩-౪౪) · Śloka ౪౪
|
జంబ్వామ్రపల్లవబలాయష్టీరోధ్రతిలోత్పలైః||43||
సధాన్యామ్లైః సమంజిష్ఠైః సకదంబైః ససారివైః|
సిద్ధమభ్యంజనే తైలం విసర్పోక్తఘృతాని చ||44||
View original
|
जम्ब्वाम्रपल्लवबलायष्टीरोध्रतिलोत्पलैः||४३||
सधान्याम्लैः समञ्जिष्ठैः सकदम्बैः ससारिवैः|
सिद्धमभ्यञ्जने तैलं विसर्पोक्तघृतानि च||४४||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-జంబ్వాదిభిః సిద్ధం తైలమభ్యంగే హితం| విసర్పోక్తఘృతాని చ హితాని|
Adhikarana ఉన్మంథే తీక్ష్ణం నావనం (౪౫-౪౬) · Śloka ౪౬
ఉన్మంథేఽభ్యంజనం తైలం గోధాకర్కవసాన్వితం|
తాలపత్ర్యశ్వగంధార్కబాకుచీఫలసైంధవైః||45||
సురసాలాంగలీభ్యాం చ సిద్ధం, తీక్ష్ణం చ నావనం|
|46|
View original
उन्मन्थेऽभ्यञ्जनं तैलं गोधाकर्कवसान्वितम्|
तालपत्र्यश्वगन्धार्कबाकुचीफलसैन्धवैः||४५||
सुरसालाङ्गलीभ्यां च सिद्धं, तीक्ष्णं च नावनम्|
|४६|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ఉన్మంథే తైలం గోధాకర్కటవసాయుక్తం తాలపర్ణ్యాదిభిః సిద్ధమభ్యంజనం హితం| తథా సురసాలాంగలీభ్యాం చ తైలం సిద్ధం తీక్ష్ణం నావనం హితం|
Adhikarana దుఃఖవర్ధనేఽశ్మంతకాదిక్వాథేన సేకః దుఃఖవర్ధనే మధుకాదిచూర్ణేనావచూర్ణనం దుఃఖవర్ధనే లాక్షాదితైలేనాభ్యంజనం (౪౬-౪౮) · Śloka ౪౮
|
దుర్విద్ధేఽశ్మంతజంబ్వామ్రపత్రక్వాథేన సేచితాం||46||
తైలేన పాలీం స్వభ్యక్తాం సుశ్లక్ష్ణైరవచూర్ణయేత్|
చూర్ణైర్మధుకమంజిష్ఠాప్రపుండ్రాహ్వనిశోద్భవైః||47||
లాక్షావిడంగసిద్ధం చ తైలమభ్యంజనే హితం|
|48|
View original
|
दुर्विद्धेऽश्मन्तजम्ब्वाम्रपत्रक्वाथेन सेचिताम्||४६||
तैलेन पालीं स्वभ्यक्तां सुश्लक्ष्णैरवचूर्णयेत्|
चूर्णैर्मधुकमञ्जिष्ठाप्रपुण्ड्राह्वनिशोद्भवैः||४७||
लाक्षाविडङ्गसिद्धं च तैलमभ्यञ्जने हितम्|
|४८|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-దుర్విద్ధేఽశ్మంతకాదిక్వాథేన సేచితాం పాలీం తైలేన స్వభ్యక్తాం మధుకాదిభిః సూక్ష్మరజీకృతైరవచూర్ణయేత్| లాక్షావిడంగసిద్ధం తైలమభ్యంజనే హితం|
Adhikarana లేహికాయాం గోమయపిండైః స్వేదః లేహికాయాం కౌటజాదిభిరాలేపనం లేహికాయాం కౌటజాదిసిద్ధకటుతైలేనాభ్యంజనం (౪౮-౫౦) · Śloka ౫౦
|
స్విన్నాం గోమయజైః పిండైర్బహుశః పరిలేహికాం||48||
విడంగసారైరాలింపేదురభ్రీమూత్రకల్కితైః|
కౌటజేంగుదకారంజబీజశమ్యాకవల్కలైః||49||
అథవాఽభ్యంజనం తైర్వా కటుతైలం విపాచయేత్|
సనింబపత్రమరిచమదనైర్లేహికావ్రణే||50||
View original
|
स्विन्नां गोमयजैः पिण्डैर्बहुशः परिलेहिकाम्||४८||
विडङ्गसारैरालिम्पेदुरभ्रीमूत्रकल्कितैः|
कौटजेङ्गुदकारञ्जबीजशम्याकवल्कलैः||४९||
अथवाऽभ्यञ्जनं तैर्वा कटुतैलं विपाचयेत्|
सनिम्बपत्रमरिचमदनैर्लेहिकाव्रणे||५०||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పరిలేహికాం గోమయజైః పిండైర్బహుశః స్విన్నాం విడంగసారైరురభ్రీమూత్రకల్కితైరాలింపేత్| కౌటజాదిబీజాదిభిర్వాఽవిమూత్రేణ కల్కితైరాలింపేత్| అథవా తైరేవ-కౌటజాదిభిః, కటుతైలం నింబాదిభిః సహ విపాచయేత్ లేహికావ్రణే|
Adhikarana ఛిన్నే కర్ణే బంధాది (౫౧) · Śloka ౫౧
ఛిన్నం తు కర్ణం శుద్ధస్య బంధమాలోచ్య యౌగికం|
శుద్ధాస్రం లాగయేల్లగ్నే సద్యశ్ఛిన్నే విశోధనం||51||
View original
छिन्नं तु कर्णं शुद्धस्य बन्धमालोच्य यौगिकम्|
शुद्धास्रं लागयेल्लग्ने सद्यश्छिन्ने विशोधनम्||५१||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్ణం తు ఛిన్నం శుద్ధరక్తం శుద్ధస్య యౌగికం బంధమాలోచ్య లాగయేత్| లగ్నే కర్ణే సద్యశ్ఛిన్నే విశోధనం-విరేకాది|
Adhikarana కర్ణసంధానవిధిః (౫౨-౫౪) · Śloka ౫౪
అథ కర్ణరోగవిధానమాహ అథ గ్రథిత్వా కేశాంతం కృత్వా ఛేదనలేఖనం|
నివేశ్య సంధిం సుషమం న నిమ్నం న సమున్నతం||52||
అభ్యజ్య మధుసర్పిర్భ్యాం పిచుప్లోతావగుంఠితం|
సూత్రేణాగాఢశిథిలం బద్ధ్వా చూర్ణైరవాకిరేత్||53||
శోణితస్థాపనైర్వ్రణ్యమాచారం చాదిశేత్తతః|
సప్తాహాదామతైలాక్తం శనైరపనయేత్ పిచుం||54||
View original
अथ कर्णरोगविधानमाह अथ ग्रथित्वा केशान्तं कृत्वा छेदनलेखनम्|
निवेश्य सन्धिं सुषमं न निम्नं न समुन्नतम्||५२||
अभ्यज्य मधुसर्पिर्भ्यां पिचुप्लोतावगुण्ठितम्|
सूत्रेणागाढशिथिलं बद्ध्वा चूर्णैरवाकिरेत्||५३||
शोणितस्थापनैर्व्रण्यमाचारं चादिशेत्ततः|
सप्ताहादामतैलाक्तं शनैरपनयेत् पिचुम्||५४||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కేశాంతం గ్రథిత్వా ఛేదనం లేఖనం చ కృత్వా సంధిం సుషమం నివేశ్య న నిమ్నం న చోన్నతం, సుషమమితి "సుషామాదిషు చ" ఇతి షత్వం, అభ్యజ్య మధుసర్పిర్భ్యాం పిచుప్లోతావగుంఠితం సూత్రేణ న గాఢం న చ శిథిలం బధ్వా శోణితస్థాపనైః-మధుకగైరికాదిభిః, అవచూర్ణయేత్| తతో వ్రణహితమాచారమాచరేత్| సప్తాహాదూర్ధ్వమామతైలేనాక్తం శనైః పిచుమపనయేత్| సుశ్రుతే(?) (సంగ్రహే) తూక్తం (సం. ఉ. అ. 22)- "న కర్ణే శోఫరాగాదియుక్తే సంధానమిష్యతే| న ఘస్మరస్య నాత్యుష్ణే నావిశుద్ధతనోరపి||" ఇతి|
Adhikarana సురూఢాదేః కర్ణస్య వివర్ధనం (౫౫) · Śloka ౫౫
సురూఢం జాతరోమాణం శ్లిష్టసంధిం సమం స్థిరం|
సువర్ష్మాణమరోగం చ శనైః కర్ణం వివర్ధయేత్||55||
View original
सुरूढं जातरोमाणं श्लिष्टसन्धिं समं स्थिरम्|
सुवर्ष्माणमरोगं च शनैः कर्णं विवर्धयेत्||५५||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-సురూఢాదిగుణం చ కర్ణం శనైర్వివర్ధయేత్|
Adhikarana కర్ణవర్ధనం జలశూకాదిఘృతం (౫౬-౫౯) · Śloka ౫౯
వర్ష్మరూపముచ్యతే(?) జలశూకః స్వయంగుప్తా రజన్యౌ బృహతీఫలం|
అశ్వగంధాబలాహస్తిపిప్పలీగౌరసర్షపాః||56||
మూలం కోశాతకాశ్వఘ్నరూపికాసప్తపర్ణజం|
ఛుచ్ఛుందరీ కాలమృతా గృహం మధుకరీకృతం||57||
జతూకా జలజన్మా చ తథా శబరకందకం|
ఏభిః కల్కైః ఖరం పక్వం సతైలం మాహిషం ఘృతం||58||
హస్త్యశ్వమూత్రేణ పరమభ్యంగాత్కర్ణవర్ధనం|
|59|
View original
वर्ष्मरूपमुच्यते(?) जलशूकः स्वयङ्गुप्ता रजन्यौ बृहतीफलम्|
अश्वगन्धाबलाहस्तिपिप्पलीगौरसर्षपाः||५६||
मूलं कोशातकाश्वघ्नरूपिकासप्तपर्णजम्|
छुच्छुन्दरी कालमृता गृहं मधुकरीकृतम्||५७||
जतूका जलजन्मा च तथा शबरकन्दकम्|
एभिः कल्कैः खरं पक्वं सतैलं माहिषं घृतम्||५८||
हस्त्यश्वमूत्रेण परमभ्यङ्गात्कर्णवर्धनम्|
|५९|
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-జలశూకాదిభిర్గజాశ్వయోర్మూత్రైః పిష్టైః సతైలం మాహిషం ఘృతం ఖరపాకం పక్వమభ్యంగాత్ కర్ణవర్ధనం| జలశూకః-శేవాలం| రూపికా-అర్కః| ఛుచ్ఛుందరీ-మూషికాభేదః| సా చ కాలేన మృతా, న తు వ్యాపాదితా| జతూకా-చర్మచటికా| జలజన్మా-జలౌకా| శబరకందకో-లశునః|
Adhikarana నాసాసంధానవిధిః (౫౯-౬౫) · Śloka ౬౫
|
అథ కుర్యాద్వయస్థస్య ఛిన్నాం శుద్ధస్య నాసికాం||59||
ఛింద్యాన్నాసాసమం పత్రం తత్తుల్యం చ కపోలతః|
త్వఙ్మాంసం నాసికాసన్నే రక్షంస్తత్తనుతాం నయేత్||60||
సీవ్యేద్ గండం తతః సూచ్యా సేవిన్యా పిచుయుక్తయా|
నాసాచ్ఛేదేఽథ లిఖితే పరీవర్త్యోపరి త్వచం||61||
కపోలవధ్రం సందధ్యాత్సీవ్యేన్నాసాం చ యత్నతః|
నాడీభ్యాముత్క్షిపేదంతః సుఖోచ్ఛ్వాసప్రవృత్తయే||62||
ఆమతైలేన సిక్త్వాν పత్తంగమధుకాంజనైః|
శోణితస్థాపనైశ్చాన్యైః సుశ్లక్ష్ణైరవచూర్ణయేత్||63||
తతో మధుఘృతాభ్యక్తం బధ్వాఽఽచారికమాదిశేత్|
జ్ఞాత్వాఽవస్థాంతరం కుర్యాత్ సద్యోవ్రణవిధిం తతః||64||
ఛింద్యాద్రూఢేఽధికం మాంసం నాసోపాంతాచ్చ చర్మ తత్|
సీవ్యేత్తతశ్చ సుశ్లక్ష్ణం హీనం సంవర్ధయేత్పునః||65||
View original
|
अथ कुर्याद्वयस्थस्य छिन्नां शुद्धस्य नासिकाम्||५९||
छिन्द्यान्नासासमं पत्रं तत्तुल्यं च कपोलतः|
त्वङ्मांसं नासिकासन्ने रक्षंस्तत्तनुतां नयेत्||६०||
सीव्येद् गण्डं ततः सूच्या सेविन्या पिचुयुक्तया|
नासाच्छेदेऽथ लिखिते परीवर्त्योपरि त्वचम्||६१||
कपोलवध्रं सन्दध्यात्सीव्येन्नासां च यत्नतः|
नाडीभ्यामुत्क्षिपेदन्तः सुखोच्छ्वासप्रवृत्तये||६२||
आमतैलेन सिक्त्वाν पत्तङ्गमधुकाञ्जनैः|
शोणितस्थापनैश्चान्यैः सुश्लक्ष्णैरवचूर्णयेत्||६३||
ततो मधुघृताभ्यक्तं बध्वाऽऽचारिकमादिशेत्|
ज्ञात्वाऽवस्थान्तरं कुर्यात् सद्योव्रणविधिं ततः||६४||
छिन्द्याद्रूढेऽधिकं मांसं नासोपान्ताच्च चर्म तत्|
सीव्येत्ततश्च सुश्लक्ष्णं हीनं संवर्धयेत्पुनः||६५||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అథేతి మంగలే| కృతమంగలస్య వయస్థస్య-తరుణస్య, శుద్ధస్య నాసికాం ఛిన్నాం కుర్యాత్| కథం ? ఇత్యాహ-నాసాతుల్యం పత్రం ఛింద్యాత్| తేన-పత్రేణ, తుల్యం కపోలాచ్ఛింద్యాత్| నాసికాతుల్యే దేశే త్వచం మాంసం చ రక్షన్ తత్-పత్రం, తనుతాం నయేత్| అనంతరం సూచ్యా సేవిన్యా పిచుయుక్తయా గండం సీవ్యేత్| అథ నాసాఛేదే లిఖితే తత్త్వచముపరివర్త్య కపోలవధ్రం సందధ్యాత్| నాసాం చ యత్నేన సీవ్యేత్| అంతః-మధ్యే, నాసికాం నాడీభ్యాముత్క్షిపేత్ సుఖోచ్ఛ్వాసప్రవర్తనాయ| తత ఆమతైలేన సిక్త్వా పత్తంగమధుకాంజనైరవచూర్ణయేత్| అన్యైరపి-సిరావ్యధవిధ్యుక్తైః శోణితస్థాపనైః (హృ. సూ. అ. 27|48) , సుశ్లక్ష్ణైశ్చూర్ణైరవచూర్ణయేత్| అనంతరం మాక్షికఘృతాభ్యామభ్యక్తం బధ్వా, ఆచారికం-స్నేహవిధ్యుక్తం, ఆదిశేత్| అవస్థాంతరం చ జ్ఞాత్వా సద్యోవ్రణప్రతిషేధవిధిం కుర్యాత్| తతో రూఢే సత్యధికం మాంసం తచ్చ నాసాసమీపాదధికం చర్మ ఛింద్యాత్| అనంతరం సీవ్యేత్| తతః సుశ్లక్ష్ణం చ కృత్వా పునః సీవ్యేత్| హీనం చ వర్ధయేత్|
Adhikarana ఓష్ఠసంధానవిధిః (౧౮) · Śloka ౧౮
నివేశితే యథాన్యాసం సద్యశ్చ్ఛిన్నేఽప్యయం విధిః|
నాడీయోగాద్వినౌష్ఠస్య నాసాసంధానవద్విధిః||66||
ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే కర్ణరోగప్రతిషేధో నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||
View original
निवेशिते यथान्यासं सद्यश्च्छिन्नेऽप्ययं विधिः|
नाडीयोगाद्विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिः||६६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगप्रतिषेधो नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
Hide commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-సద్యశ్ఛిన్నేఽపి ఘ్రాణే యథాన్యాసం నివేశితే సత్యయమేవ విధిః| స0-నాడీయోగమంతరేణౌష్ఠస్యాపి ఛిన్నస్య నాసాసంధానతుల్యో విధిరితి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే కర్ణరోగప్రతిషేధో నామాష్టాదశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 18||