Adhikarana અધ્યાયોપક્રમઃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
અધુના ગ્રન્થ્યાદીનાં ચિકિત્સિતં બિભણિષુરાહ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
૩૦. ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિશેધાધ્યાયઃ
Adhikarana ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધાધ્યાયઃ ગ્રન્થિષ્વામેષુ શોફવત્ ક્રિયા (૨-૧) · Śloka ૧
અથાતો ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) ગ્રન્થિષ્વામેષુ કર્તવ્યા યથાસ્વં શોફવત્ ક્રિયા| |૧|
View original
अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) ग्रन्थिष्वामेषु कर्तव्या यथास्वं शोफवत् क्रिया| |१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- આમેષુ-અપક્વેષુ, ગ્રન્થિષુ યથાસ્વં શોફેષ્વિવ ક્રિયાચિકિત્સિતમ્|
Adhikarana વાતજે ગ્રન્થૌ સ્નેહનં શોધનં ચ (૧-૨) · Śloka ૨
| બૃહતીચિત્રકવ્યાઘ્રીકણાસિદ્ધેન સર્પિષા||૧|| સ્નેહયેચ્છુદ્ધિકામં ચ, તીક્ષ્ણૈઃ શુદ્ધસ્ય લેપનમ્| |૨|
View original
| बृहतीचित्रकव्याघ्रीकणासिद्धेन सर्पिषा||१|| स्नेहयेच्छुद्धिकामं च, तीक्ष्णैः शुद्धस्य लेपनम्| |२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- બૃહત્યાદિભિઃ સિદ્ધેન સર્પિષા શુદ્ધિકામં નરં સ્નેહયેત્| તતઃ શુદ્ધસ્ય-કૃતવમનવિરેકસ્ય સતઃ, તીક્ષ્ણૈર્દ્રવ્યૈર્લેપનં કાર્યમ્ |
Adhikarana વાતજે સ્વેદો વિમર્દનં ચ પુનઃ પુનઃ (૨) · Śloka ૨
| સંસ્વેદ્ય બહુશો ગ્રન્થિં વિમૃદ્નીયાત્ પુનઃ પુનઃ||૨||
View original
| संस्वेद्य बहुशो ग्रन्थिं विमृद्नीयात् पुनः पुनः||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ગ્રન્થિં સમ્યક્ સ્વેદયિત્વાઽઙ્ગુષ્ઠાદિભિઃ પુનઃ પુનર્વિમૃદ્નીયાત્|
Adhikarana પિત્તાસ્ત્રજે ગ્રન્થૌ જલૌકસઃ, પિત્તાસ્રજે પ્રલેપાદિકં સર્વં હિતમ્, કફજે ગ્રન્થૌ વાતિકો વિધિઃ (૩) · Śloka ૩
એષ વાતે વિશેષેણ ક્રમઃ, પિત્તાસ્રજે પુનઃ| જલૌકસો હિમં સર્વં, કફજે વાતિકો વિધિઃ||૩||
View original
एष वाते विशेषेण क्रमः, पित्तास्रजे पुनः| जलौकसो हिमं सर्वं, कफजे वातिको विधिः||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- એષ ક્રમો વિશેષેણ વાતે કાર્યઃ| પિત્તાસ્રજે ગ્રન્થૌ જલૌકસઃ| સર્વદા શીતં પ્રલેપાદિકં હિતમ્| કફજે ગ્રન્થૌ વાતોદ્ભવગ્રન્થિવિહિતઃ ક્રમઃ|
Adhikarana એવમપ્યપક્વે છેદો દાહશ્ચ (૪) · Śloka ૪
તથાઽપ્યક્વં છિત્ત્વૈનં સ્થિતે રક્તેઽગ્નિના દહેત્| સાધ્વશેષં, સશેષો હિ પુનરાપ્યાયતે ધ્રુવમ્||૪||
View original
तथाऽप्यक्वं छित्त्वैनं स्थिते रक्तेऽग्निना दहेत्| साध्वशेषं, सशेषो हि पुनराप्यायते ध्रुवम्||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- એવમપ્યપક્વમેનં ગ્રન્થિં સાધુ યથા ભવત્યશેષં ચ તથા છિત્ત્વા સ્થિતે રક્તે સત્યગ્નિના દહેત્| શેષઃ કસ્માન્ન ક્રિયતે ? ઇત્યાહ-સશેષ ઇતિ| યસ્માત્ સશેષો ગ્રન્થિર્નિશ્ચયેનૈવ પુનરાપ્યાયતે-વૃદ્ધિં યાતિ|
Adhikarana માંસવ્રણોદ્ભવયોર્ગ્રન્થ્યોરેવમેવ (૫) · Śloka ૫
માંસવ્રણોદ્ભવૌ ગ્રન્થી યાપયેદેવમેવ ચ| |૫|
View original
मांसव्रणोद्भवौ ग्रन्थी यापयेदेवमेव च| |५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ- માંસવ્રણોદ્ભવૌ ગ્રન્થી એવમેવ યાપયેત્|
Adhikarana મેદોભવે ગ્રન્થૌ તપ્તફાલાદિસ્પર્શઃ શસ્ત્રેણ પાટનમ્ અગ્નિદાહશ્ચ (૫-૬) · Śloka ૬
| કાર્યં મેદોભવેઽપ્યેતત્તપ્તૈઃ ફાલાદિભિશ્ચ તમ્||૫|| પ્રમૃદ્યાત્તિલદિગ્ધેન છન્નં દ્વિગુણવાસસા| શસ્ત્રેણ પાટયિત્વા વા દહેન્મેદસિ સૂદ્ધૃતે||૬||
View original
| कार्यं मेदोभवेऽप्येतत्तप्तैः फालादिभिश्च तम्||५|| प्रमृद्यात्तिलदिग्धेन छन्नं द्विगुणवाससा| शस्त्रेण पाटयित्वा वा दहेन्मेदसि सूद्धृते||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- મેદોજેઽપ્યેતત્ કાર્યમ્| તં ચ-મેદોદ્ભવં ગ્રન્થિં, તિલકલ્કદિગ્ધેન દ્વિગુણવાસસા છન્નં સન્તં તપ્તૈઃ ફાલાદિભિરુપસ્પૃશેત્| અથવા શસ્ત્રેણ પાટયિત્વા મેદસિ નિઃશેષમુદ્ધૃતે સત્યગ્નિના દહેત્|
Adhikarana સિરાગ્રન્થૌ સાહચરતૈલં પેયમ્,સિરાગ્રન્થૌ વાતઘ્નૈરુપનાહાદિ (૭) · Śloka ૭
સિરાગ્રન્થૌ નવે પેયં તૈલં સાહચરં, તથા| ઉપનાહોઽનિલહરૈર્બસ્તિકર્મ સિરાવ્યધઃ||૭||
View original
सिराग्रन्थौ नवे पेयं तैलं साहचरं, तथा| उपनाहोऽनिलहरैर्बस्तिकर्म सिराव्यधः||७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સિરાગ્રન્થૌ ચ નવે સાહચરં તૈલં પેયમ્| તથા વાતઘ્નૈરુપનાહો હિતો બસ્તિકર્મ સિરાવ્યધશ્ચ|
Adhikarana અર્બુદે યથાસ્વં ગ્રન્થિવત્ક્રિયા, અર્બુદે અજાશકૃદાદિના સ્વેદાદિ (૮-૩) · Śloka ૩
અર્બુદે ગ્રન્થિવત્ કુર્યાત્ યથાસ્વં સુતરાં હિતમ્| |૮| | અજાશકૃચ્છિગ્રૂમૂલલાક્ષાસુરસ(લવણક્ષાર)-કાઞ્જિકૈઃ| વસ્ત્રબદ્ધૈરુપસ્વેદ્ય મર્દયિત્વા પ્રલેપયેત્||૧|| ઉપોદકાપત્રપિણ્ડ્યા છદૈરાચ્છાદિતં ઘનમ્| નિવેશ્ય પટ્ટં બધ્નીયાચ્છામ્યત્યેવં નવાર્બુદમ્||૨|| જીર્ણે ચાર્કચ્છદસુધાસામુદ્રગુડકાઞ્જિકૈઃ| પ્રચ્છાને પિણ્ડિકા બદ્ધા ગ્રન્થ્યર્બુદવિલાયની]||૩||
View original
अर्बुदे ग्रन्थिवत् कुर्यात् यथास्वं सुतरां हितम्| |८| | अजाशकृच्छिग्रूमूललाक्षासुरस(लवणक्षार)-काञ्जिकैः| वस्त्रबद्धैरुपस्वेद्य मर्दयित्वा प्रलेपयेत्||१|| उपोदकापत्रपिण्ड्या छदैराच्छादितं घनम्| निवेश्य पट्टं बध्नीयाच्छाम्यत्येवं नवार्बुदम्||२|| जीर्णे चार्कच्छदसुधासामुद्रगुडकाञ्जिकैः| प्रच्छाने पिण्डिका बद्धा ग्रन्थ्यर्बुदविलायनी]||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- અર્બુદે ગ્રન્થાવિવ સર્વં યથાયોગં સુતરાં હિતં કુર્યાત્ |
Adhikarana વાતજે શ્લીપદે વ્યધઃ, વાતજે એરણ્ડતૈલપાનમ્, વાતજે જીર્ણાન્નભક્ષણમ્, વાતજે ત્રૈવૃતં વા પિબેત્, વાતજે એવમશાન્તાવગ્નિના દહેત્ (૮-૧૦) · Śloka ૧૦
| શ્લીપદેઽનિલજે વિધ્યેત્ સ્નિગ્ધસ્વિન્નોપનાહિતે||૮|| સિરામુપરિ ગુલ્ફસ્ય દ્વ્યઙ્ગુલે, પાયયેચ્ચ તમ્| માસમેરણ્ડજં તૈલં ગોમૂત્રેણ સમન્વિતમ્||૯|| જીર્ણે જીર્ણાન્નમશ્નીયાચ્છુણ્ઠીશૃતપયોન્વિતમ્| ત્રૈવૃતં વા પિબેદેવમશાન્તાવગ્નિના દહેત્||૧૦||
View original
| श्लीपदेऽनिलजे विध्येत् स्निग्धस्विन्नोपनाहिते||८|| सिरामुपरि गुल्फस्य द्व्यङ्गुले, पाययेच्च तम्| मासमेरण्डजं तैलं गोमूत्रेण समन्वितम्||९|| जीर्णे जीर्णान्नमश्नीयाच्छुण्ठीशृतपयोन्वितम्| त्रैवृतं वा पिबेदेवमशान्तावग्निना दहेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શ્લીપદે વાતોત્થે સ્નિગ્ધે સ્વિન્ન ઉપનાહિતે ચ ગુલ્ફસ્ય દ્વયઙ્ગુલ ઉપરિ સિરાં વિધ્યેત્| તં ચ-શ્લીપદિનં, માસમેરણ્ડોદ્ભવં તૈલં ગોમૂત્રયુતં પાયયેત્| જીર્ણે ચૈરણ્ડતૈલે પુરાણમન્નં શાલ્યોદનં શુણ્ઠીશૃતેન ક્ષીરેણ સહાશ્નીયાત્| ત્રૈવૃતં વા પિબેત્| એવમપ્યશાન્તૌ વહ્નિના દહેત્| તથા ગુલ્ફસ્યાધસ્તાત્સિરાં મોક્ષયેત્|
Adhikarana પિત્તજે શ્લીપદે ગુલ્ફસ્યાધઃ, સિરામોક્ષઃ, પિત્તજિચ્ચ સર્વમ્ (૧૧) · Śloka ૧૧
ગુલ્ફસ્યાધઃ સિરામોક્ષઃ પૈત્તે સર્વં ચ પિત્તજિત્| |૧૧|
View original
गुल्फस्याधः सिरामोक्षः पैत्ते सर्वं च पित्तजित्| |११|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- પૈત્તે તુ શ્લીપદે સર્વં પિત્તજિચ્ચિકિત્સિતં હિતમ્|
Adhikarana કફજે શ્લીપદેઽઙ્ગુષ્ઠકે સિરાં વિધ્વા યવાન્નાદિ શીલયેત્, કફજે સર્ષપાદિનાં લેપઃ (૧૧-૧૨) · Śloka ૧૨
| સિરામઙ્ગુષ્ઠકે વિધ્વા કફજે શીલયેદ્યવાન્||૧૧|| સક્ષૌદ્રાણિ કષાયાણિ વર્દ્ધમાનાસ્તથાઽભયાઃ| લિમ્પેત્સર્ષપવાર્તાકિમૂલાભ્યાં ધન્વયાઽથવા||૧૨||
View original
| सिरामङ्गुष्ठके विध्वा कफजे शीलयेद्यवान्||११|| सक्षौद्राणि कषायाणि वर्द्धमानास्तथाऽभयाः| लिम्पेत्सर्षपवार्ताकिमूलाभ्यां धन्वयाऽथवा||१२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- કફજે તુ સિરામઙ્ગુષ્ઠકે વિધ્વા યવાન્નં શીલયેત્| કષાયગુણયુક્તાનિ દ્રવ્યાણિ માક્ષિકાન્વિતાનિ હિતાનિ| તથા વર્ધમાના દ્વિત્ર્યાદિક્રમેણ હરીતક્યો હિતાઃ| સર્ષપૈર્વાર્તાકીમૂલેન ચ લિમ્પેત્| ધાન્ય(ધન્વ)યા-યવાસકયા વા, નિશુણ્ઠ્યા લિમ્પેત્|
Adhikarana અપચ્યામૂર્ધ્વાધઃ શોધનં દન્ત્યાદિઘૃતમ્, અપચ્યાં કફમેદોઘ્નં ધૂમાદિકમ્, અપચ્યાં સિરા રક્તહરણમ્, અપચ્યાં રસાઞ્જનં ગોમૂત્રેણ પિબેત્, અપચ્યાં કાઞ્ચનારત્વચઃ પાનમ્ (૧૩-૧) · Śloka ૧
ઊર્ધ્વાધઃશોધનં પેયમપચ્યાં સાધિતં ઘૃતમ્| દન્તીદ્રવન્તીત્રિવૃતાજાલિનીદેવદાલિભિઃ||૧૩|| શીલયેત્કફમેદોઘ્નં ધૂમગણ્ડૂષનાવનમ્| સિરયાઽપહરેદ્રક્તં, પિબેન્મૂત્રેણ તાર્ક્ષ્યજમ્||૧૪|| | પલમર્દ્ધપલં વાઽપિ કર્ષં વાઽપ્યુષ્ણવારિણા| કાઞ્ચનારત્વચં પીત્વા ગણ્ડમાલાં વ્યપોહતિ]||૧||
View original
ऊर्ध्वाधःशोधनं पेयमपच्यां साधितं घृतम्| दन्तीद्रवन्तीत्रिवृताजालिनीदेवदालिभिः||१३|| शीलयेत्कफमेदोघ्नं धूमगण्डूषनावनम्| सिरयाऽपहरेद्रक्तं, पिबेन्मूत्रेण तार्क्ष्यजम्||१४|| | पलमर्द्धपलं वाऽपि कर्षं वाऽप्युष्णवारिणा| काञ्चनारत्वचं पीत्वा गण्डमालां व्यपोहति]||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- અપચ્યામૂર્ધ્વાધઃ શોધનં દન્ત્યાદિભિઃ સાધિતં ઘૃતં પાતવ્યમ્| તથા કફમેદોહરં ધૂમાદિકમભ્યસેત્| સિરયા રક્તં હરેત્| રસાઞ્જનં ગોમૂત્રેણાલોડિતં પિબેત્|
Adhikarana અપચ્યાં અપક્વગ્રન્થિષુ નાકુલ્યાદિ લેપઃ, અપચ્યાં કઠિણગ્રન્થિષુ સ્વેદો મર્દનં ચ (૧૫) · Śloka ૧૫
ગ્રન્થીનપક્વાનાલિમ્પેન્નાકુલીપટુનાગરૈઃ| સ્વિન્નાન્ લવણપોટલ્યા કઠિનાનનુ મર્દયેત્||૧૫||
View original
ग्रन्थीनपक्वानालिम्पेन्नाकुलीपटुनागरैः| स्विन्नान् लवणपोटल्या कठिनाननु मर्दयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- આમાન્ ગ્રન્થીન્નાકુલ્યાદિભિરાલિમ્પેત્| કઠિનાન્ ગ્રન્થીલ્લવણપોટલ્યા સ્વિન્નાન્ પશ્ચાદઙ્ગુષ્ઠાદિના મર્દયેત્ |
Adhikarana અપચ્યાં શમ્યાદિલેપો ગ્રન્થ્યાદિ વિલાયનઃ, અપચ્યાં નિમ્બપત્રાદિલેપઃ (૧૬-૧.૫) · Śloka ૧
શમીમૂલકશિગ્રૂણાં બીજૈઃ સયવસર્ષપૈઃ| લેપઃ પિષ્ટોઽમ્લતક્રેણ ગ્રન્થિગણ્ડવિલાયનઃ||૧૬|| | ક્ષુણ્ણાનિ નિમ્બપત્રાણિ ક્લ્undefined્પ્તૈર્ભલ્લાતકૈઃ સહ| શરાવસમ્પુટે દગ્ધ્વા સાર્ધં સિદ્ધાર્થકૈઃ સમૈઃ||૧|| એતચ્છાગામ્બુના પિષ્ટં ગણ્ડમાલાપ્રલેપનમ્]||૧.૫||
View original
शमीमूलकशिग्रूणां बीजैः सयवसर्षपैः| लेपः पिष्टोऽम्लतक्रेण ग्रन्थिगण्डविलायनः||१६|| | क्षुण्णानि निम्बपत्राणि क्ल्ऱ्प्तैर्भल्लातकैः सह| शरावसम्पुटे दग्ध्वा सार्धं सिद्धार्थकैः समैः||१|| एतच्छागाम्बुना पिष्टं गण्डमालाप्रलेपनम्]||१.५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શમ્યાદિભિરમ્લતક્રપિષ્ટૈર્લેપો ગ્રન્થ્યાદિવિમ્લાપ(લાય)નઃ|
Adhikarana અપચ્યાં પાકોન્મુખેષુ ગ્રન્થિષુ રક્તસ્રાવાદિ, અપક્વેષુ ગ્રન્થિષુ ક્ષારાગ્નિભ્યામુપચારઃ (૧૭) · Śloka ૧૭
પાકોન્મુખાન્ સ્રુતાસ્રસ્ય પિત્તશ્લેષ્મહરૈર્જયેત્| અપક્વાનેવ વોદ્ધૃત્ય ક્ષારાગ્નિભ્યામુપાચરેત્||૧૭||
View original
पाकोन्मुखान् स्रुतास्रस्य पित्तश्लेष्महरैर्जयेत्| अपक्वानेव वोद्धृत्य क्षाराग्निभ्यामुपाचरेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- પાકોન્મુખાન્ ગ્રન્થીન્ સ્રુતરક્તસ્ય પિત્તશ્લેષ્મઘ્નૈર્દ્રવ્યૈર્જયેત્| અથવાઽપક્વાનેવ ગ્રન્થીનુદ્ધૃત્ય ક્ષારાગ્નિભ્યામુપક્રમેત્ |
Adhikarana અપક્વેષુ કાકાદન્યાદિતૈલેન નસ્યાદિકમ્ (૧૮-૨૦) · Śloka ૨૦
કાકાદનીલાઙ્ગલિકાનહિતોત્તુણ્ડિકીફલૈઃ| જીમૂતબીજકર્કોટીવિશાલાકૃતવેધનૈઃ||૧૮|| પાઠાન્વિતૈઃ પલાર્ધશૈર્વિષકર્ષયુતૈઃ પચેત્| પ્રસ્થં કરઞ્જતૈલસ્ય નિરુગ્ણ્ડીસ્વરસાઢકે||૧૯|| અનેન માલા ગણ્ડાનાં ચિરજા પૂયવાહિની| સિધ્યત્યસાધ્યકલ્પાઽપિ પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૨૦||
View original
काकादनीलाङ्गलिकानहितोत्तुण्डिकीफलैः| जीमूतबीजकर्कोटीविशालाकृतवेधनैः||१८|| पाठान्वितैः पलार्धशैर्विषकर्षयुतैः पचेत्| प्रस्थं करञ्जतैलस्य निरुग्ण्डीस्वरसाढके||१९|| अनेन माला गण्डानां चिरजा पूयवाहिनी| सिध्यत्यसाध्यकल्पाऽपि पानाभ्यञ्जननावनैः||२०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-કાકાદન્યાદિભિઃ કલ્કૈર્દ્વિકર્ષોન્મિતૈર્વિષકર્ષયુતૈઃ કરઞ્જતૈલસ્ય પ્રસ્થં નિર્ગુણ્ડીસ્વરસસ્યાઢકે પચેત્| તેન (અનેન) તૈલેન ગણ્ડમાલા ચિરોત્થા પૂયવાહિની ચાસાધ્યપ્રાયાઽપિ પાનાદિભિઃ સિધ્યતિ|
Adhikarana અપક્વેષુ લાઙ્ગલક્યાદિતૈલેન નસ્યાદિકમ્ (૨૧) · Śloka ૨૧
તૈલં લાઙ્ગલિકીકન્દકલ્કપાદં ચતુર્ગુણે| નિર્ગુણ્ડીસ્વરસે પક્વં નસ્યાદ્યૈરપચીપ્રણુત્||૨૧||
View original
तैलं लाङ्गलिकीकन्दकल्कपादं चतुर्गुणे| निर्गुण्डीस्वरसे पक्वं नस्याद्यैरपचीप्रणुत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- લાઙ્ગલિકીકન્દકલ્કપાદં નિર્ગુણ્ડીસ્વરસે ચતુર્ગુણે તૈલં પક્વં નસ્યાદ્યૈરપચીજિત્| લાઙ્ગલિકીકન્દકલ્કઃ પાદો યસ્મિસ્તૈલે તદેવમ્ |
Adhikarana અપક્વેષુ ભદ્રાદિતૈલેન પાનાદિકમ્ (૨૨-૨૪) · Śloka ૨૪
ભદ્રશ્રીદારુમરિચદ્વિહરિદ્રાત્રિવૃદ્ધનૈઃ| મનઃ શિલાલનલદવિશાલાકરવીરકૈઃ||૨૨|| ગોમૂત્રપિષ્ટૈઃ પલિકૈર્વિષસ્યાર્ધપલેન ચ| બ્રાહ્મીરસાર્કજક્ષીરગોશકૃદ્રસસંયુતમ્||૨૩|| પ્રસ્થં સર્ષપતૈલસ્ય સિદ્ધમાશુ વ્યપોહતિ| પાનાદ્યૈઃ શીલિતં કુષ્ઠદુષ્ટનાડીવ્રણાપચીઃ||૨૪||
View original
भद्रश्रीदारुमरिचद्विहरिद्रात्रिवृद्धनैः| मनः शिलालनलदविशालाकरवीरकैः||२२|| गोमूत्रपिष्टैः पलिकैर्विषस्यार्धपलेन च| ब्राह्मीरसार्कजक्षीरगोशकृद्रससंयुतम्||२३|| प्रस्थं सर्षपतैलस्य सिद्धमाशु व्यपोहति| पानाद्यैः शीलितं कुष्ठदुष्टनाडीव्रणापचीः||२४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ભદ્રશ્રીદાર્વાદિભિઃ પલિકૈર્ગોમૂત્રપિષ્ટૈર્વિષસ્ય ચાર્ધપલેન યુક્તૈર્બ્રાહ્મીરસાદિભિઃ સંયુતં સર્ષપતૈલપ્રસ્થં પક્વં પાનાદ્યૈરભ્યસ્તં કુષ્ઠાદીન્ શીઘ્રમેવ હન્તિ |
Adhikarana અપક્વેષુ વચાદિતૈલપાનમ્ (૨૫) · Śloka ૨૫
વચાહરીતકીલાક્ષાકટુરોહિણિચન્દનૈઃ| તૈલં પ્રસાધિતં પીતં સમૂલામપચીં જયેત્||૨૫||
View original
वचाहरीतकीलाक्षाकटुरोहिणिचन्दनैः| तैलं प्रसाधितं पीतं समूलामपचीं जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વચાહરીતક્યાદિભિઃ કલ્કિતૈસ્તૈલં પક્વં પીતં નિર્મૂલામપચીં કુર્યાત્|
Adhikarana અપક્વેષુ શરપુઙ્ખાદિના નસ્યં લેપશ્ચ (૨૬) · Śloka ૨૬
શરપુઙ્ખોદ્ભવં મૂલં પિષ્ટં તન્દુલવારિણા| નસ્યાલ્લેપાચ્ચ દુષ્ટારુરપચીવિષજન્તુજિત્||૨૬||
View original
शरपुङ्खोद्भवं मूलं पिष्टं तन्दुलवारिणा| नस्याल्लेपाच्च दुष्टारुरपचीविषजन्तुजित्||२६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શરપુઙ્ખામૂલં તન્દુલજલેન પિષ્ટં નસ્યેન લેપનેન ચ દુષ્ટારુઃપ્રભૃતીન્ હન્તિ|
Adhikarana અપક્વેષુ ઉત્તમકારણ્યાદિતૈલેન લેપઃ (૨૭-૨૮) · Śloka ૨૮
મૂલૈરુત્તમકારણ્યાઃ પીલુપર્ણ્યાઃ સહાચરાત્| સરોધ્રાભયયષ્ટ્યાહ્વશતાહ્વાદ્વીપિદારુભિઃ||૨૭|| તૈલં ક્ષીરસમં સિદ્ધં નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ પૂજિતમ્| |૨૮|
View original
मूलैरुत्तमकारण्याः पीलुपर्ण्याः सहाचरात्| सरोध्राभययष्ट्याह्वशताह्वाद्वीपिदारुभिः||२७|| तैलं क्षीरसमं सिद्धं नस्येऽभ्यङ्गे च पूजितम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-ઉત્તમકારણ્યાદીનાં મૂલૈસ્તૈલં ક્ષીરતુલ્યં સિદ્ધં નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ હિતમ્| ઉત્તમૈવોત્તમકેતિ "અન્યતરસ્યામ્" ઇતિ હ્રસ્વઃ| ઉત્તમકા ચાસાવરણિશ્ચ(ણી ચ) ઉત્તમકારણીત્યર્થઃ| ઉત્તમકારણી-કરમ્ભઃ(મ્ભા)|
Adhikarana અપક્વેષુ કૃષ્ણસર્પાદીનામિઙ્ગુદીતૈલેન લેપઃ (૨૮-૨૯) · Śloka ૨૯
| ગોવ્યજાશ્વખુરા દગ્ધાઃ કટુતૈલેન લેપનમ્||૨૮|| ઐઙ્ગુદેન તુ કૃષ્ણાહિર્વાયસો વા સ્વયં મૃતઃ| |૨૯|
View original
| गोव्यजाश्वखुरा दग्धाः कटुतैलेन लेपनम्||२८|| ऐङ्गुदेन तु कृष्णाहिर्वायसो वा स्वयं मृतः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ગવાદીનાં ખુરા દગ્ધાઃ કટુતૈલેન વિમિશ્રિતેન લેપો હિતઃ| કૃષ્ણસર્પો દગ્ધ ઇઙ્ગુદીતૈલેન, કાકો વા સ્વયં મૃત ઇઙ્ગુદીતૈલેન, લેપનં હિતમ્ |
Adhikarana અપક્વેષુ ઇત્યશાનાવગ્નિના દાહઃ (૨૯-૩૦) · Śloka ૩૦
| ઇત્યશાન્તૌ ગદસ્યાન્યપાર્શ્વજઙ્ઘાસમાશ્રિતમ્||૨૯|| બસ્તેરૂર્ધ્વમધસ્તાદ્વા મેદો હૃત્વાઽગ્નિના દહેત્| |૩૦|
View original
| इत्यशान्तौ गदस्यान्यपार्श्वजङ्घासमाश्रितम्||२९|| बस्तेरूर्ध्वमधस्ताद्वा मेदो हृत्वाऽग्निना दहेत्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-એવમપ્યશાન્તૌ સત્યાં રોગસ્યાપરપાર્શ્વજઙ્ઘાસમાશ્રિતં બસ્તેરૂર્ધ્વમધસ્તાદ્વા મેદો હૃત્વા જ્વલનેન દહેત્ |
Adhikarana અપક્વેષુ ગ્રન્થિહરણે નિમિમુનિમતમ્ (૩૦-૩૧) · Śloka ૩૧
| સ્થિતસ્યોર્ધ્વં પદં મિત્વા તન્માનેન ચ પાર્ષ્ણિતઃ||૩૦|| તત ઊર્ધ્વં હરેદ્ ગ્રન્થીનિત્યાહ ભગવાન્નિમિઃ| |૩૧|
View original
| स्थितस्योर्ध्वं पदं मित्वा तन्मानेन च पार्ष्णितः||३०|| तत ऊर्ध्वं हरेद् ग्रन्थीनित्याह भगवान्निमिः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સ્થિતસ્ય પુંસ ઊર્ધ્વં પદં મિત્વા તન્માનેન પાર્ષ્ણિપ્રદેશાત્ તાવન્માત્રં મિત્વા તત ઊર્ધ્વ ગ્રન્થીન્ હરેત્, ઇતિ નિમિમુનિઃ પ્રાજ્યાશયો વદતીતિ|
Adhikarana અપક્વેષુ ગ્રન્થિ સુશ્રુતમતમ્ (૩૧) · Śloka ૩૧
પાર્ષ્ણિં પ્રતિ દ્વાદશ ચાઙ્ગુલાનિ મુક્ત્વેન્દ્રબસ્તિં ચ ગદાન્યપાર્શ્વે| વિદાર્ય મત્સ્યાણ્ડનિભાનિ મધ્યાજ્જાલાનિ કર્ષેદિતિ સુશ્રુતોક્તિઃ||૩૧||
View original
पार्ष्णिं प्रति द्वादश चाङ्गुलानि मुक्त्वेन्द्रबस्तिं च गदान्यपार्श्वे| विदार्य मत्स्याण्डनिभानि मध्याज्जालानि कर्षेदिति सुश्रुतोक्तिः||३१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- પાર્ષ્ણિં લક્ષીકૃત્ય દ્વાદશાઙ્ગુલાનિ મિત્ત્વા ઇન્દ્રબસ્તિં મુક્ત્વા ગદસ્યાપરપાર્શ્વે વિદાર્ય મધ્યાન્મત્સ્યાણ્ડસદૃશાનિ જાલાનિ કર્ષેત્, એવં સુશ્રુતસ્ય વચનમ્| ઉપજાતિવૃત્તમ્|
Adhikarana અપક્વેષુ ગ્રન્થિ અપરમુનિમતમ્ (૩૨) · Śloka ૩૨
આ ગુલ્ફકર્ણાત્સુમિતસ્ય જન્તોસ્તસ્યાષ્ટભાગં ખુડકાદ્વિભજ્ય| ઘ્રાણાર્જવેઽધઃ સુરરાજબસ્તેર્ભિત્ત્વાઽક્ષમાત્રં ત્વપરે વદન્તિ||૩૨||
View original
आ गुल्फकर्णात्सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य| घ्राणार्जवेऽधः सुरराजबस्तेर्भित्त्वाऽक्षमात्रं त्वपरे वदन्ति||३२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ગુલ્ફાન્તં યાવત્ કર્ણાદારભ્ય પ્રાણિનઃ સુષ્ઠુ મિતસ્ય કર્ણાનાં હ્રસ્વલમ્બત્વેનાનિયતસ્થાનત્વાત્ સ્થાનનિયમં કરોતિ| ઘ્રાણાર્જવ ઇતિ| એતદુક્તં ભવતિ| નાસાગ્રાત્ કર્ણં પ્રતિ સૃષ્ટત્વે સતિ સુમિતસ્ય કર્ણાદ્ ગુલ્ફં યાવન્ન ત્વેવમેવ, તથા તસ્ય નરસ્ય ખુડકાદ્ ગુલ્ફાદષ્ટભાગં બિભજ્ય-ત્યક્ત્વા, ઇન્દ્રબસ્તેરધસ્તાદ્ભીત્ત્વાઽક્ષમાત્રં કર્ષેત્, ઇત્યપરે વદન્તિ| ઇન્દ્રવજ્રાવૃત્તમ્|
Adhikarana વાતનાડ્યાં ઉપનાહનં પાટનં પ્રત્યક્પુષ્પ્યાદિલેપશ્ચ (૩૩) · Śloka ૩૩
ઉપનાહ્યાનિલાન્નાડીં પાટિતાં સાધુ લેપયેત્| પ્રત્યક્પુષ્પીફલયુતૈસ્તિલૈઃ પિષ્ટૈઃ સસૈન્ધવૈઃ||૩૩||
View original
उपनाह्यानिलान्नाडीं पाटितां साधु लेपयेत्| प्रत्यक्पुष्पीफलयुतैस्तिलैः पिष्टैः ससैन्धवैः||३३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- વાતાન્નાડીમુપનાહ્ય પાટયિત્વા સાધુ કૃત્વાઽપામાર્ગાદિભિર્લેપયેત્|
Adhikarana પિત્તનાડ્યાં તિલાદિલેપઃ (૩૪) · Śloka ૩૪
પૈત્તીં તુ તિલમઞ્જિષ્ઠાનાગદન્તીનિશાદ્વયૈઃ| |૩૪|
View original
पैत्तीं तु तिलमञ्जिष्ठानागदन्तीनिशाद्वयैः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- પૈત્તિં તુ પાટિતાં સતીં તિલાદિભિઃ પ્રદેહયેત્|
Adhikarana કફનાડ્યાં તિલસૌરાષ્ટ્ર્યાદિ લેપઃ (૩૪) · Śloka ૩૪
| શ્લૈષ્મિકીં તિલસૌરાષ્ટ્રીનિકુમ્ભારિષ્ટસૈન્ધવૈઃ||૩૪||
View original
| श्लैष्मिकीं तिलसौराष्ट्रीनिकुम्भारिष्टसैन्धवैः||३४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શલૈષ્મિકીં ચ પાટિતાં તિલસૌરાષ્ટ્ર્યાદિભિઃ પ્રદેહયેત્|
Adhikarana શલ્યનાડ્યાં છિન્નશોધિતાયાં તિલાદિલેપઃ (૩૫) · Śloka ૩૫
શલ્યજાં તિલમધ્વાજ્યૈર્લેપયેચ્છિન્નશોધિતામ્| |૩૫|
View original
शल्यजां तिलमध्वाज्यैर्लेपयेच्छिन्नशोधिताम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- શલ્યજાં ગતિં છિન્નાં શોધિતાં ચ તિલમધ્વાજ્યૈર્લેપયેત્|
Adhikarana છેદનાનર્હાયાં ભિત્વા ક્ષારસૂત્રેણ દારણમ્ (૩૫-૩૬) · Śloka ૩૬
| અશસ્ત્રકૃત્યામેષિણ્યા ભિત્વાઽન્તે સમ્યગેષિતામ્||૩૫|| ક્ષારપીતેન સૂત્રેણ બહુશો દારયેદ્ ગતિમ્| |૩૬|
View original
| अशस्त्रकृत्यामेषिण्या भित्वाऽन्ते सम्यगेषिताम्||३५|| क्षारपीतेन सूत्रेण बहुशो दारयेद् गतिम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-શસ્ત્રેણ છેદનાનર્હાં ગતિં સમ્યગેષિતામેષિણ્યા ભિત્ત્વાઽન્તે ક્ષારયુક્તેન સૂત્રેણ પુનઃપુનર્દારયેત્|
Adhikarana દુષ્ટાદિવ્રણેષુ યત્સાધનં તન્નાડીષ્વપિ (૩૬-૩૭) · Śloka ૩૭
| વ્રણેષુ દુષ્ટસૂક્ષ્માસ્યગમ્ભીરાદિષુ સાધનમ્||૩૬|| યા વર્ત્યો યાનિ તૈલાનિ તન્નાડીષ્વપિ શસ્યતે| |૩૭|
View original
| व्रणेषु दुष्टसूक्ष्मास्यगम्भीरादिषु साधनम्||३६|| या वर्त्यो यानि तैलानि तन्नाडीष्वपि शस्यते| |३७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- દુષ્ટેષુ સૂક્ષ્મમુખેષુ ગમ્ભીરાદિષુ વ્રણેષુ યત્સાધનં કથિતં, યા વર્તય ઉક્તાઃ, યાનિ તૈલાનિ, તત્-એતચ્ચિકિત્સિતં, નાડીષ્વપિ યુજ્યતે|
Adhikarana નાડીવ્રણહરો ચઞ્ચુફલલેપઃ (૩૭) · Śloka ૩૭
| પિષ્ટં ચઞ્ચુફલં લેપાન્નાડીવ્રણહરં પરમ્||૩૭||
View original
| पिष्टं चञ्चुफलं लेपान्नाडीव्रणहरं परम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સં-ચઞ્ચોઃ ફલં પિષ્ટં લેપેન પરં નાડીવ્રણહૃત્|
Adhikarana નાડીઘોણ્ટાફલત્વગાદિકલ્કઃ (૩૮) · Śloka ૩૮
ઘોણ્ટાફલત્વક્ લવણં સલાક્ષં બૂકસ્ય પત્રં વનિતાપયશ્ચ| સ્રુગર્કદુગ્ધાન્વિત એષ કલ્કો વર્તીકૃતો હન્ત્યચિરેણ નાડીમ્||૩૮||
View original
घोण्टाफलत्वक् लवणं सलाक्षं बूकस्य पत्रं वनितापयश्च| स्रुगर्कदुग्धान्वित एष कल्को वर्तीकृतो हन्त्यचिरेण नाडीम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- ઘોણ્ટાફલાદિકઃ સ્ત્રીક્ષીરસ્રુગર્કદુગ્ધયુત એષ કલ્કો વર્તીકૃતો દ્રાગેવ નાડીં હન્તિ| ઇન્દ્રવજ્રાવૃત્તમ્|
Adhikarana નાડીસામુદ્રાદિભિઃ કલ્કોઽભ્યઙ્ગશ્ચૂર્ણો વર્તિશ્ચ (૩૦) · Śloka ૩૦
સામુદ્રસૌવર્ચલસિન્ધુજન્મ સુપક્વઘોણ્ટાફલવેશ્મધૂમાઃ| આમ્રાતગાયત્રિજપલ્લવાશ્ચ કટંકટેર્યાવથ ચેતકી ચ||૩૯|| કલ્કેઽભ્યઙ્ગે ચૂર્ણે વર્ત્યાં ચૈતેષુ શીલ્યમાનેષુ| અગતિરિવ નશ્યતિ ગતિશ્ચપલા ચપલેષુ ભૂતિરિવ||૪૦|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠ ઉત્તરસ્થાને ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધો નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩૦||
View original
सामुद्रसौवर्चलसिन्धुजन्म सुपक्वघोण्टाफलवेश्मधूमाः| आम्रातगायत्रिजपल्लवाश्च कटंकटेर्यावथ चेतकी च||३९|| कल्केऽभ्यङ्गे चूर्णे वर्त्यां चैतेषु शील्यमानेषु| अगतिरिव नश्यति गतिश्चपला चपलेषु भूतिरिव||४०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठ उत्तरस्थाने ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीप्रतिषेधो नाम त्रिंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦- સમુદ્રલવણાદિકં કલ્કેઽભ્યઙ્ગે ચૂર્ણે વર્ત્યાં ચામીષ્વભ્યસ્યમાનેષ્વવિદ્યમાનગતિરિવ ગતિઃ શીઘ્રં નશ્યતિ| ચપલા ચપલેષુ નરેષુ ભૂતિઃ-વિત્તં, યથેતિ| ઉપજાતિરાર્યા ચ| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદ યટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં ષષ્ઠ ઉત્તરસ્થાને ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધો નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૩૦||