೧೭. ಸ್ವೇದವಿಧಿರಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಶೋಧನಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಸ್ನೇಹೋಪಯೋಗಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಚ ದೇಹೇ ದೋಷಾಣಾಂ ಮಾರ್ದವೀಕರಣಾಯ ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

೦೦೦೦೦

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥಾತ ಇತಿ| ಸ್ವೇದನಂ-ಸ್ವೇದಃ, ತಸ್ಯ ವಿಧಿಃ-ವಿಧಾನಂ, ಯತ್ರ ತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸ್ವೇದವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ-ಅಥೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ವೇದಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ,- ತಾಪಾದಿಭೇದಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದಭೇದಾನಾಹ-ಸ್ವೇದ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಾಪಃ-ತಾಪಸ್ವೇದಃ, ಅಗ್ನಿತಪ್ತೇನ ವಸನೇನ, ತಥಾ ಫಾಲೇನ-ಅಯೋಮಯೇನಾಗ್ನಿತಪ್ತೇನ, ತಥಾ [ ಅಗ್ನಿತಪ್ತೇನ ] ಹಸ್ತತಲೇನಾಪಿ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾದ್ದಾರುವಾಲುಕಾಘಟಿಕಾಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತಾಪಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ತಾಪ ಇತಿ| ಅಗ್ನಿತಪ್ತೈರ್ವಸ್ತ್ರಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಯಃ ಸ್ವೇದಃ ಸ ತಾಪಃ| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ಕಾಂಸ್ಯವಾಲುಕಾಘಟಿಕಾಸಾಕ್ಷಾದಗ್ನಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಉಪನಾಹೋ-ಬನ್ಧನಮ್| ಕಿಣ್ವಂ-ಸುರಾಪ್ರಕೃತಿಃ| ಶತಾಹ್ವಾ-ಶತಪುಷ್ಪಾ| ಧಾನ್ಯೈರಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಾವಪಿ ತಿಲಾತಸೀಮಾಷಾದೀನಿಯೋಗ್ಯತ್ವಾದ್ಯಾನ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ವಾ ತಾನಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನೀತಿ| ಸಮಸ್ತಗ್ರಹಣಂ ಗನ್ಧೈರೇವ ಯುಜ್ಯತೇ| ಅತ ಏವ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽವದತ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೬) - "ಸರ್ವಗನ್ಧ" ಇತಿ| ಗನ್ಧೈಃ-ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯೈಃ ಕುಷ್ಠಾಗುರುತಗರಸುರಸಾದಿಭಿಃ| ತಥಾ, ರಾಸ್ನಾದಿಭಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ? ಉದ್ರಿಕ್ತಲವಣೈಃ-ಲವಣಾಢ್ಯೈಃ| ತಥಾ, ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಚುಕ್ರಂ ಚ ತಕ್ರಂ ಚ ಪಯಶ್ಚ, ತೈಃ ಪ್ಲುತೈಃ-ಆಲೋಡಿತೈಃ| ಚುಕ್ರಂ-ಅಮ್ಲಮ್| ತಕ್ರಸ್ಯ ಚುಕ್ರತ್ವಾದೇವ ಗ್ರಹಣೇ ಸಿದ್ಧೇ ತಕ್ರಗ್ರಹಣಮತಿಶಯಾರ್ಥಮ್, ಅತಿಶಯೇನ ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯೇ ಸ್ವೇದೇ ತಕ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ| ಕೇವಲೇ ಪವನೇ ವಚಾದಿಭಿರುಪಾನಾಹಸ್ವೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಸುರಸಾದಿಭಿಃ-ಸುರಸಯುಗಾದಿನಾ ಗಣೇನ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೦)| ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯೈಃ-"ಪದ್ಮಕಪುಣ್ಡ್ರೌ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೨) ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನ ಇತ್ಯತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದಿಭಿರುಪನಾಹಃ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯವಬೋಧ್ಯಮ್, ನಾಧಿಕೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪವನೇ, ನಾಪಿ ತುಲ್ಯೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪವನ ಇತಿ| ಏವಂ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೧೪)- "ಗ್ರೈಷ್ಮಃ ಪ್ರಾಯೋ ಮರುತ್ಪಿತ್ತೇ" ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಗ್ರೈಷ್ಮಶ್ಚ ವಿಧಿಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸರ್ವಃ ಶೀತಃ| ತತ್ರ ಸ್ವೇದೋ ದೂರೋತ್ಸಾರಿತ ಏವ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯೈರುಪನಾಹಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ವೇದ್ಯಮ್| ಏತೇ ಚ ತ್ರಯ ಉಪನಾಹಾಃ ಕೇವಲೇ ವಾಯೌ ತಥಾ ಕಫಯುಕ್ತೇ ಪಿತ್ತಯುಕ್ತೇ ಚ ಕ್ರಮೇಣ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ಏತೇ ಚ ಸಾಲ್ವಣಾಭಿಧಾನಾಃ ಸ್ವೇದಾ ಇತ್ಯಾಹ-ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯೈರಿತಿ| ಪುನಃಪುನರಿತಿ ಅಸಕೃತ್ತೈಃ ಸ್ವೇದಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿರಪಾಯೋ ಹಿ ಯಥಾಽಯಂ ಸಾಲ್ವಣಾಪರಸಂಜ್ಞ ಉಪನಾಹಾಖ್ಯಃ ಸ್ವೇದೋ ನ ತಥಾಽಪರೇ ಸ್ವೇದಾ ಇತಿ| ಉಪನಹ್ಯತೇ-ಬಧ್ಯತೇ ಚರ್ಮಪಟಾದಿನಾ, ಇತ್ಯನ್ವರ್ಥಂ ನಾಮಾಸ್ಯೋಪನಾಹ ಇತಿ| ಸಾಲ್ವಣ ಇತ್ಯಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ನಾಮ| ತಥಾ ಚ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ (ಸು. ಚಿ. ಅ. ೪|೧೪) - "ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸವಾತಘ್ನಃ ಸರ್ವಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಃ| ಸಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಸ್ತು ಸರ್ವಸ್ನೇಹಸಮನ್ವಿತಃ|| ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ಪಷ್ಟಲವಣಃ ಸಾಲ್ವಣಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ|" ಇತಿ| 'ಉದ್ರಿಕ್ತಲವಣೈಃ ಸ್ನೇಹಚುಕ್ರತಕ್ರಪಯಃಪ್ಲುತೈಃ|' ಇತಿ ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಸ್ವೇದೇಷು ಯೋಜ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಉಪನಾಹಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಉಪನಾಹ ಇತ್ಯಾದಿ| ವಚಾದಿಭಿರ್ಯಃ ಸ್ವೇದಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಉಪನಾಹಃ| ಕಿಣ್ವಂ-ಸುರಾಕಾಞ್ಜಿಕಾದ್ಯಧಃಸ್ಥಿತದ್ರವ್ಯಮ್| ಗನ್ಧೈಃ-ಕುಷ್ಠಾದಿಗನ್ಧದ್ರವ್ಯೈಃ| ಏರಣ್ಡಜಟಾ-ಏರಣ್ಡಮೂಲಮ್| ಆಮಿಷಂ-ಮಾಂಸಮ್| ಉದ್ರಿಕ್ತಲವಣೈಃ-ಸೈನ್ಧವಾದ್ಯುತ್ಕಟೈಃ| ಸ್ನೇಹಾದಿಭಿಃ ಪ್ಲುತೈಃ-ಆಲೋಡಿತೈಃ| ಚುಕ್ರಂ-ಸುಕ್ತಮ್| ಪಯಃ-ಕ್ಷೀರಮ್| ಏಷಃ ಸ್ವೇದಃ ಕೇವಲೇ ಪವನೇ| ಏಷ ಏವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟಪವನೇ ಸುರಸಾದಿವರ್ಗೇಣ ಸಹ ಕಾರ್ಯಃ| ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದಿವರ್ಗೇಣ ಸಹ ಕಾರ್ಯಃ| ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯೈಃ-ಸಾಲ್ವಣ ಇತ್ಯಾಖ್ಯಾ ಉಪನಾಹಸ್ಯ ಯೇಭ್ಯಃ ಪದ್ಮಕಾದಿಭ್ಯಸ್ತೈಃ| ಪದ್ಮಕಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತ ಉಪನಾಹಃ-ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯಃ| ಉಕ್ತಂ ಚ ಸುಶ್ರುತೇನ (ಚಿ.ಅ. ೪/೧೪)-"ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸವಾತಘ್ನಃ ಸರ್ವಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಃ| ಸಾನೂಪಮಾಂಸಃ ಸುಸ್ವಿನ್ನಃ ಸರ್ವಸ್ನೇಹಸಮನ್ವಿತಃ|| ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಲವಣಃ ಸಾಲ್ವಣಃ ಪರಿಕಿರ್ತಿತಃ| ತೇನೋಪನಾಹಂ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವದಾ ವಾತರೋಗಿಣಾಮ್||" ಇತಿ| ತವ್ದ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಚ,- "ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿರ್ಗಣೋ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ನಾಷ್ಟವರ್ಗಕಸಂಜ್ಞಿತಃ| ವಾತಘ್ನೋ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿವರ್ಗೋಽಮ್ಲೋ ದಾಡಿಮಾದಿಕಃ|| ಸರ್ವಸ್ನೇಹಶ್ಚತುಃಸ್ನೇಹೋ ಲವಣಂ ಸೈನ್ಧವಾದಿಕಮ್| ಅಮ್ಲಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರ್ಯಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿತ್ರಯಂ ತ್ರಿಭಿಃ||" ಇತಿ| ಪದ್ಮಕಾದಿರೇವ ತನ್ಮತೇ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ| ಸ ಚೋಪನಾಹಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಉಪನಾಹೋ-ಬನ್ಧನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಚರ್ಮಪಟ್ಟೈರ್ಬದ್ಧಂ-ಉಪನದ್ಧಮಙ್ಗಂ, ರಾತ್ರೌ ದಿವಾ ಮುಞ್ಚೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೀರ್ಯೈಃ, ತಥಾಽಪೂತಿಭಿಃ-ಅದುರ್ಗನ್ಧೈಃ ಸುಪರಿಕರ್ಮಿತತ್ವಾತ್| ಅಲಾಭೇ-ಚರ್ಮಪಟ್ಟಾನಾಮಭಾವೇ, ವಾತಜಿತ್ಪತ್ರೈಃ-ಏರಣ್ಡಜಾದಿಭಿಃ, ತಥಾ ಕೌಶೇಯಾದಿಭಿಃ| ಕೌಶೇಯಂ-ರಾಙ್ಕವಾದಿವಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಮ್| ಆವಿಕಂ-ಕಮ್ಬಲಮ್| [ ಶಾಟಕಂ-ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡಮ್| ] ತೈರ್ಬದ್ಧಂ ರಾತ್ರೌ ದಿವಾ ಮುಞ್ಚೇತ್| ದಿವಾ ತು ಬದ್ಧಂ ರಾತ್ರೌ ಮೋಕ್ತವ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಬನ್ಧನವಿಧಿಮಾಹ-ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವಿರ್ಯೈರಿತಿ| ಅಲಾಭೇ-ಚರ್ಮಾಲಾಭೇ| ವಾತಜಿತ್ಪತ್ರಾಣಿ-ಏರಣ್ಡಾದಿಪತ್ರಾಣಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಊಷ್ಮಾ-ಬಾಷ್ಪಃ, ತದಾಖ್ಯಃ ಸ್ವೇದ ಉತ್ಕಾರಿಕಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ತತ್ರ ಯವಮಾಷೈರಣ್ಡಬೀಜಾತಸೀಕುಸುಮ್ಭಬೀಜಾದಿಭಿಃ ಪಿಷ್ಟಸ್ವಿನ್ನೈರ್ಲಪ್ಯಸಿಕಾಕೃತಿರ್ಯಃ ಸ್ವೇದನೋಪಾಯಃ ಸಾ ಉತ್ಕಾರಿಕಾ| ಲೋಷ್ಟಂ-ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಃ| ಕಪಾಲಂ-ಕರ್ಪರಮ್| ಉಪಲಃ-ಪಾಷಾಣಃ| ಪಾಂಸುಃ-ಧೂಲಿಃ| ತಥಾ, ಪತ್ರಭಙ್ಗೇನ-ಛದಸಮೂಹೇನ| ತಥಾ, ಧಾನ್ಯೇನ| ಕರೀಷೋ-ಗವಾದಿಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣಃ| ಸಿಕತಾ-ವಾಲುಕಾ| ತುಷೋ-ಧಾನ್ಯತ್ವಕ್| ಏತೈರುತ್ಕಾರಿಕಾದಿಭಿಸ್ತುಷಾನ್ತೈಃ ಸ್ವೇದೋ ವಿಧಾತವ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಅನೇಕೋಪಾಯಸನ್ತಪ್ತೈಃ,-ಅನೇಕೇ ಚ ತ ಉಪಾಯಾಶ್ಚ, ತೈಃ ಸನ್ತಪ್ತಾಃ-ಉಷ್ಣೀಕೃತಾ ಯ ಉತ್ಕಾರಿಕಾದಯಃ, ತೈಃ| ಕಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೇಶಕಾಲತಃ| ಲ್ಯಬ್ಲೋಪೇ ಪಞ್ಚಮೀ ಚೇಯಮ್| ತೇನ ದೇಶಕಾಲಾವಪೇಕ್ಷ್ಯ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ತೇನ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದೀನಪ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವೇದೋಽಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಲೋಷ್ಟಕಪಾಲಪಾಷಾಣಾನಗ್ನಿತಪ್ತಾನ್ ಸನ್ದಂಶೇನ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವೇದ್ಯದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽಮ್ಭಸ್ಯಮ್ಲೇ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೇ ಶುಕ್ತಾದೌ ವಾ ನಿಮಜ್ಜಯೇತ್| ತದುದ್ಭೂತಬಾಷ್ಪೈಃ ಸ್ವೇದಃ ಶಯನಸ್ಥಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಃ| ಅಥವಾ ಗವಾದಿಶಕೃತಾಽಽರ್ದ್ರೇಣ ಪಿಣ್ಡೀಕೃತೇನೋಷ್ಣೇನ ಸ್ವೇದಃ ಸ ಚ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಸಂಜ್ಞಃ| ಸ ಏವ ಸಙ್ಕರಸ್ವೇದ ಉಚ್ಯತೇ| ಅಥವೈರಣ್ಡಾದಿದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತಾನಿ ಯವಾದೀನಿ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಸಾಮ್ಲಕಾದೀನಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಿಹಿತಮುಖಾಯಾಮುಖಾಯಾಂ ಸಮ್ಯಗುಪಸ್ವೇದ್ಯ ನಿವಾತೇ ಗೃಹೇ ಶಯನಸ್ಥೇ ಕಿಲಿಞ್ಜೇ ಪ್ರಸ್ತೀರ್ಯಾವಿಕಕೌಶೇಯವಾತಹರಪತ್ರಾನ್ಯತಮೋತ್ತರಪ್ರಚ್ಛದೇ ರೌರವಾಜಿನಪ್ರಾವಾರಾದಿಸ್ವವಚ್ಛನ್ನಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅಥವಾ ಪೂರ್ವವತ್ಸ್ವೇದ್ಯದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ತನ್ನಿಕಟೋಪವಿಷ್ಟೋ ಘನವಸ್ತ್ರಪ್ರಾವೃತ ಊಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಏಷ ಸಂಸ್ತರಸ್ವೇದಃ| ಏವಮನೇಕೋಪಾಯಸನ್ತಪ್ತತ್ವಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ನಿರೂಪ್ಯ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಊಷ್ಮಸ್ವೇದಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಊಷ್ಮೇತಿ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾದಿಭಿಃ ಸೋಷ್ಮಾಭಿಃ ಕಮ್ಬಲಾದಿವೇಷ್ಟಿತೈರ್ಯಃ ಸ್ವೇದಃ ಕ್ರಿಯತೇ, ಸ ಊಷ್ಮಸ್ವೇದಃ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾ-ರೋಟಿಕಾ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೇನ-ಖಣ್ಡಶಃ ಕೃತೈಃ ಪತ್ರೈಃ| ಧಾನ್ಯೇನ-ಗೋಧೂಮಾದಿನಾ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ. ಅ. ೨೬) -"ಊಷ್ಮಸ್ವೇದಃ ಪುನರಷ್ಟಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ,- ಪಿಣ್ಡಃ ಸಂಸ್ತರೋ ನಾಡೀ ಘನಾಶ್ಮಾ ಕುಮ್ಭೀ ಕೂಪಃ ಕುಟೀ ಜೇನ್ತಾಕಶ್ಚೇತಿ| ತತ್ರ ಕಪಾಲಪಾಷಾಣಲೋಷ್ಠಲೋಹಿಪಿಣ್ಡಾನಗ್ನಿವರ್ಣಾನ್ ಸನ್ದಂಶೇನ ಗೃಹೀತ್ವಾಽಮ್ಭಸ್ಯಮ್ಲೇ ವಾ ನಿಮಜ್ಜಯೇತ್| ತೈರಾರ್ದ್ರಾವಿಕವಸ್ತ್ರೇಣ ವೇಷ್ಟಿತೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಭೂಯಿಷ್ಠ ಸರುಜಮಙ್ಗಂ ಗ್ರನ್ಥಿಮದ್ವಾ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಪಾಂಶುಸಿಕತಾಗವಾದಿಕರೀಷತುಷಧಾನ್ಯಬುಸಪುಲಾಕಪಲಲೈರ್ವಾಽಮ್ಲೋತ್ಕ್ವಥಿತೈಃ ಪೂರ್ವವದ್ವೇಷ್ಟಿತೈರ್ಗವಾದಿಶಕೃತಾಽಽರ್ದ್ರೇಣ ಪಿಣ್ಡೀಕೃತೇನೋಪನಾಹದ್ರವ್ಯೋತ್ಕಾರಿಕಾಕೃಶರಾಪಯಸಪಿಣ್ಡಾಇರ್ವಾ ವಾತರೋಗಿಷ್ವಿತಿ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಃ| ಸ ಏವ ಚ ಸಙ್ಕರಾಖ್ಯಃ| ಯಥಾರ್ಹಸ್ವೇದದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪಿಹಿತಮುಖಾಯಾಮುಖಾಯಾಂ ಸಮ್ಯಗುಪಸ್ವೇದ್ಯ ನಿವಾತಶರಣಶಯನಸ್ಥೇ ಕಿಲಿಞ್ಜೇ ಪ್ರಸ್ತಾರ್ಯಾವಿಕಕೌಶೇಯವಾತಹರಪತ್ರಾನ್ಯತಮೋತ್ತರಪ್ರಚ್ಛದೇ ರೌರವಾಜಿನಪ್ರಾವಾರಾದಿಭಿಃ ಸ್ವವಚ್ಛನ್ನಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಸಂಸ್ತರಸ್ವೇದಃ| ಪೂರ್ವವದೇವೋಪಸ್ವೇದ್ಯೋಖಾಮುಖೇಽನ್ಯಾಮುಖಾಂ ನಾಡೀಮೂಲಚ್ಛಿದ್ರಪ್ರಮಾಣಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರಾಮಭಿಸನ್ಧಾಯೋಪಲಿಪ್ಯ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರಸ್ಥಯಾ ನಾಡ್ಯ ಶರೇಷಿಕಾವಂಶದಲಕಿಲಿಞ್ಜಕರಞ್ಜಪತ್ರಾನ್ಯತಮಕೃತಯಾ ಗಜಾಗ್ರಹಸ್ತಸಂಸ್ಥಾನಯಾ ವ್ಯಾಮದೀರ್ಘಯಾಽಧ್ಯರ್ದ್ಧವ್ಯಾಮದೀರ್ಘಯಾ ವಾ ಸ್ವಾಯಾಮಚತುರ್ಭಾಗಾಷ್ಟಭಾಗಪರಿಣಾಹಮೂಲಾಗ್ರಸ್ರೋತಸಾ ಸರ್ವತೋ ವಾತಹರಪತ್ರಸಂವೃತಚ್ಛಿದ್ರಯಾ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ವಿನಮಿತಯಾ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಪ್ರಾವೃತೇಽಙ್ಗೇ ಬಾಷ್ಪಮುಪಹರೇತ್| ಬಾಷ್ಪೋ ಹ್ಯನೃಜುಗಾಮೀ ವಿಹತ್ಚಣ್ಡವೇಗಸ್ತ್ವಚಮವಿದಹನ್ ಸುಖಂ ಸ್ವೇದಯತೀತಿ ನಾಡೀಸ್ವೇದಃ| ಪುರುಷಾಯಾಮಮಾತ್ರಮಧಿಕಂ ವಾ ಘನಂ ಸಮಂ ಸುಖಂ ಚ ಶಿಲಾತಲಂ ಭೂಪ್ರದೇಶಂ ವಾ ವಾತಹರದಾರುದೀಪ್ತೇನಾಗ್ನಿನಾ ಸರ್ವತಸ್ತಾಪಯಿತ್ವಾಽಗ್ನಿಮಪೋಹ್ಯೋಷ್ಣೋದಕಾಮ್ಲಾದಿಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಪ್ರಚ್ಛದೇ ಸಂಸ್ತರವತ್ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಘನಾಶ್ಮಸ್ವೇದಃ| ಪೂರ್ವವತ್ಸ್ವೇದದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯಾಶ್ಲಿಷ್ಯೋಪವಿಷ್ಟಸ್ತದೂಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಭೂಮೌ ವಾ ತಾಂ ನಿಖಾಯ ತದೂರ್ಧ್ವಮಾಸನಂ ಶಯನಂ ವಾ ನಾತಿಘನಪ್ರಚ್ಛದಂ ಪರಿತಃಪ್ರಲಮ್ಬಮಾನಕುಥಾಕಮ್ಬಲಗೋಣಿಕಂ ನಿಧಾಯ ತತ್ರಸ್ಥಸ್ಯೋಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹ್ಣತಃ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಮಗ್ನಿವರ್ಣಾನಯೋಗುಡಾನುಪಲಾಂಶ್ಚ ಶನೈರ್ನಿಮಜ್ಜಯೇದಿತಿ ಕುಮ್ಭೀಸ್ವೇದಃ| ಶಯನಸ್ಯಾಧೋ ವಿಸ್ತಾರದ್ವಿಗುಣಖಾತೇ ಕೂಪೇ ವಾತಹರದಾರುಕರೀಷಾನ್ಯತರಪೂರ್ಣದಗ್ಧೇ ವಿಗತಧೂಮೇ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಶಯನಸ್ಥಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಕೂಪಸ್ವೇದಃ| ಕುಟೀಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಚವಿಸ್ತಾರಾಂ ವೃತ್ತಾಮಚ್ಛಿದ್ರಾಮುಪನಾಹದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕಘನಪ್ರದಿಗ್ಧಕುಡ್ಯಾಂ ಸರ್ವತೋ ವಿಧೂಮಪ್ರದೀಪ್ತಖದಿರಾಙ್ಗಾರಪೂರ್ಣಹಸನ್ತಿಕಾಸಮೂಹಪರಿವೃತಾಂ ವಿಧಾಯ ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಚ ಶಯ್ಯಾಂ ತತ್ರಸ್ಥಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಕುಟೀಸ್ವೇದಃ|" ಇತಿ| ಜೇನ್ತಾಕಸ್ವೇದಸ್ತ್ವಶಕ್ಯತ್ವಾನ್ನ ಲಿಖ್ಯತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿಜೈಃ ಪತ್ರಸಮೂಹೈಃ, ತಥಾ ವಚಾದ್ಯೈಃ-ವಚಾದಿಗಣೋಕ್ತೈಃ, ತಥಾ ಮಾಂಸೈರಾನೂಪಜೈರ್ಜಲಜೈಶ್ಚ, ದಶಮೂಲೇನ ಚ ಪೃಥಕ್-ವ್ಯಸ್ತೈರ್ದ್ವಿತ್ರಾದಿಭಿಃ, ಸಹಿತೈರ್ವಾ-ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ, ಯಥಾಮಲಂ ಸ್ನೇಹವದ್ಭಿಃ-ದೋಷಹರಘೃತಾದ್ಯನ್ಯತಮಸ್ನೇಹಯುಕ್ತೈರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಸುರಾಶುಕ್ತವಾರಿಕ್ಷೀರಾದಿಸಾಧಿತೈಃ, ಕುಮ್ಭೀಃ-ಸ್ಥಾಲೀಃ, ಪೂರಯಿತ್ವಾ, ಅಥವಾ ಗಲನ್ತೀರ್ನಾಡೀರ್ವಾ-ಅನವರತಂ ಧಾರಯಾ ಜಲಾದಿಸ್ರವನ್ತೀರ್ವಾರಿಧಾನಿಕಾಸಂಜ್ಞಾಃ ವಂಶಾದಿಮಯೀಃ ಪೂರಯಿತ್ವಾ, ರುಜಾರ್ದಿತಂ-ಪೀಡಾರ್ತಂ, ಗಾತ್ರಂ-ಅಙ್ಗಂ, ವಾಸಸಾಽಽಚ್ಛಾದಿತಂ ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸತ್ ಯಥಾಸುಖಂ-ಸುಖಸ್ಪರ್ಶಂ ಕದಾಚಿದತ್ಯುಷ್ಣಂ ಕದಾಚಿದೀಷದುಷ್ಣಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದ್ರವಸ್ವೇದಮಾಹ-ಶಿಗ್ರುವಾರಣಕೇತ್ಯಾದಿ| ವಾರಣಕಃ-ಕಣ್ಟಕಿಕರಞ್ಜಃ| ದೀರ್ಘವೃನ್ತಃ-ಟಿಣ್ಟುಕಃ| ಶಿಗ್ರ್ವಾದೀನಾಂ ಪತ್ರಭಙ್ಗೈಃ, ವಚಾದ್ಯೈಃ-ಉಪನಾಹೋಕ್ತೈಃ, ಆನೂಪವಾರಿಜೈಮಾಂಸೇಃ, ದಶಮೂಲೇನ ಚ, ಇತಿ ಚತುರ್ಭಿರ್ವರ್ಗೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಹಿತೈರ್ವಾ ದೋಷಾನುಸಾರೇಣ ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತೈಃ ಸುರಾದಿಸಾಧಿತೈಃ, ಗಲನ್ತೀಃ ಕುಮ್ಭೀಃ-ಸಚ್ಛಿದ್ರಾ ಘಟಿಕಾಃ, ನಾಡೀಃ-ವಂಶಾದಿನಲಿಕಾಃ, ಪೂರಯಿತ್ವಾ ರುಜಾದಿತಂ ಗಾತ್ರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಸ್ತ್ರಾಚ್ಛಾದಿತಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ತಾಭಿಃ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಏಷಃ ಪರಿಷೇಕಾಖ್ಯೋ ದ್ರವಸ್ವೇದಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೈರೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ, ಸ್ವೇದದ್ರವೈಃ ಪೂರ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಂ ಭೃಶಮವಗಾಹ್ಯ-ಪ್ರವಿಶ್ಯ, ಆತುರೋ-ರೋಗೀ ತಿಷ್ಠೇತ್| ಕೀದೃಶೇ ದೋಷೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸರ್ವಾಙ್ಗಗೇಽನಿಲೇ,-ಸರ್ವಶರೀರವ್ಯಾಪಿನಿ ವಾಯೌ| ತಥಾ, ಅರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿರೋಗಕಷ್ಟಪೀಡಾಸು| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಹಸ್ತಪಾದಪೀಡಾಸು ಚ| ಕುಣ್ಡಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ಕೂಪಕುಟೀಸ್ವೇದೌ ಚ ವೇದ್ಯೌ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೬)- "ಶಯನಸ್ಯಾಧೋವಿಸ್ತಾರದ್ವಿಗುಣಖಾತೇ ಕೂಪೇ ವಾತಹರದಾರುಕರೀಷಾನ್ಯತರಪೂರ್ಣದಗ್ಧೇ ವಿಗತಧೂಮೇ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಶಯನಸ್ಥಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಕೂಪಸ್ವೇದಃ| ಕುಟೀಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಚವಿಸ್ತಾರಾಂ ವೃತ್ತಾಮಚ್ಛಿದ್ರಾಮುಪನಾಹದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕಘನಪ್ರದಿಗ್ಧಕುಡ್ಯಾಂ ಸರ್ವತೋ ವಿಧೂಮಪ್ರದೀಪ್ತಖದಿರಾಙ್ಗಾರಪೂರ್ಣಹಸನ್ತಿಕಾಸಮೂಹಪರಿವೃತಾಂ ವಿಧಾಯ ತನ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಿತಶಯ್ಯಾಸ್ಥಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಕುಟೀಸ್ವೇದಃ| ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ತುಪಿಣ್ಡ್ಯಾ ವಾಽಽಚ್ಛಾದ್ಯ ಚಕ್ಷುಷೀ| ಶೀತೈರ್ಮುಕ್ತಾವಲೀಪದ್ಮಮುಕುಲೋತ್ಪಲಭಾಜನೈಃ|| ಮುಹುಃ ಕರೈಶ್ಚ ಸಜಲೈಃ ಸ್ವಿದ್ಯತೋ ಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದ್ರವಸ್ವೇದೋ ದ್ವಿವಿಧಃ,-ಪರಿಷೇಕೋಽವಗಾಹಶ್ಚ| ತತ್ರ ಪರಿಷೇಕಮುಕ್ತ್ವಾಽವಗಾಹಮಾಹ-ತೈರೇವೇತಿ| [ತೈರೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ಸ್ವೇದದ್ರವೈಃ ಪೂರ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಂ ಭೃಶಮವಗಾಹ್ಯ-ಪ್ರವಿಶ್ಯ, ರೋಗೀ ತಿಷ್ಠೇತ್| ಕದೇತ್ಯಾಹ-ಸರ್ವಶರೀರವ್ಯಾಪಿನಿ ವಾಯೌ, ತಥಾಽರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿರೋಗಪೀಡಾಸು|] ಕೃಚ್ಛ್ರಂ-ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮ್| ಆದಿಶಬ್ದಾದಶ್ಮರ್ಯಾನಾಹಹಸ್ತಪಾದಪೀಡಾಸು ಚ| ಕುಣ್ಡಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ಕೂಪಕುಟೀಸ್ವೇದೌ ಚ ವೇದ್ಯೌ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಪಗತವಾತೇ ದೇಶೇ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಅನ್ತಃ ಸ್ನೇಹಪಾನೇನ ಬಹಿಶ್ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಾದಿನಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ| ತಥಾ, ಜೀರ್ಣಾನ್ನಶ್ಚ,-ಯೇನ (ಯಸ್ಯ) ಹ್ಯಸ್ತನಮನ್ನಂ ಜೀರ್ಣಮ್, ಆಮಜೀರ್ಣಾದ್ಯಾಕ್ರಾನ್ತಂ ನರಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ತೇನ ಸ್ವೇದಾರ್ಹೇಣ ನರೇಣ ಸ್ವೇದ ಆಚರಣೀಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದವಿಧಿಮಾಹ-ನಿವಾತೇ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ವ್ಯಾಧಿತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದೇಶಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಋತ್ವಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಯಥಾವಿಧಮೇವ ಮಧ್ಯಮಮುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ಹೀನಂ ವಾ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿವಶಾತ್ ಮಧ್ಯಮಮಾತ್ರಮುತ್ತಮಮಾತ್ರಮಧಮಮಾತ್ರಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಫಾರ್ತಃ-ಕಫಗ್ರಸ್ತೋ, ರೂಕ್ಷಃ ಸನ್-ಅನ್ತರ್ಬಹಿರಸ್ನಿಗ್ಧೋ, ರೂಕ್ಷಣಂ-ನ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಅಪರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತೇ ರೂಕ್ಷಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಕೇನಚಿದಂಶೇನ ರೂಕ್ಷಂ ಕೇನಚಿದಂಶೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಪರ್ಯಾಯೇಣ ವಾ ರೂಕ್ಷಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಏವಂವಿಧಂ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಫೇ ಸ್ವೇದವಿಶೇಷಮಾಹ-ಕಫೇ ತಮಿತಿ| ರೂಕ್ಷಣೈಃ-ರೂಕ್ಷದ್ರವ್ಯೈಃ, ಸ್ನೇಹರಹಿತೈಃ| ತಂ-ಸ್ವೇದಮ್| ರೂಕ್ಷಃ-ಪುರುಷೋ ನಾನ್ತರ್ಬಹಿಃಸ್ನಿಗ್ಧಃ| ಕಫಾನಿಲೇ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಿತಿ| ರೂಕ್ಷಃ-ಪುರುಷಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಸ್ವೇದಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆಮಾಶಯಂ ಗತಃ-ಆಮಾಶಯಗತಃ, ಪಕ್ವಾಶಯಮಾಶ್ರಿತಃ-ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತಃ, ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತೇತಿ ಸಮಾಸಃ| ವಾಯಾವಾಮಾಶಯಗತೇ ಕಫೇ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ರೂಕ್ಷಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಂ ಚ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾತ ಆದೌ ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ವೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಃ| ತಥಾ, ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಕಫ ಆದೌ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವೇದಃ, ಪಶ್ಚಾದ್ರೂಕ್ಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತ ಏವಂ ನಿಯಮಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ್ಥಾನಾನುರೋಧತಃ,-ಸ್ಥಾನವಶಾತ್| ವಾಯುರ್ಯತಃ ಆಮಾಶಯ ಆಗನ್ತುಃ, ಸ್ಥಾನಂ ಚ ತತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ, ತದ್ವಶಾತ್ತತ್ರಾದೌ ರೂಕ್ಷ ಏವ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ, ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಇತಿ| ಕಫಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯ ಆಗನ್ತುಃ, ಸ್ಥಾನಂ ಚ ತದ್ವಾಯೋಃ, ಅತಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ, ಪಶ್ಚಾದ್ರೂಕ್ಷ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಏವ ನ್ಯಾಯೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೨೦) - "ತತ್ರಾನ್ಯಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥೇಷು ತದೀಯಾಮ್" ಇತಿ| ತಥಾ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೨೯) - "ಆಗನ್ತುಂ ಶಮಯೇದ್ದೋಷಂ ಸ್ಥಾನಿನಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯ ವಾ|" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಂ ರೂಕ್ಷೇಣ ಸ್ಥಾನಿನಂ ಕಫಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯ ಪಶ್ಚಾದಾಗನ್ತುಕಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಶಮನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವೇದಾಖ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ| ನನು, ವಾಯೋರಾಮಾಶಯೇ ಕೋಪೋಽನುಪಪನ್ನಃ| ಯತೋ ಮರುತ್ ಲಘ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ| ಆಮಾಶಯಸ್ತು ಗುರುಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಅತಃ ಶಮ ಏವೋಪಪನ್ನ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಏತಚ್ಚಾಯುಕ್ತಮ್| ಬಲಿನೋ ಹ್ಯನ್ಯಾಶ್ರಯಸ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಕೋಪೋ ಯುಕ್ತಃ| ಮಾರ್ಗರೋಧಾಚ್ಚ ವಾಯೋರಾಮಾಶಯೇಽಪಿ ಪ್ರಕೋಪಸಮ್ಭವ ಇತಿ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೬|೫೭) - "ಪ್ರಾಯೋಽನಿಲೋ ರುದ್ಧಗತಿಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಗತಃ|" ಇತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೧೯) - "ತೇ ಕಾಲಾದಿಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕುಪ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯಾಶ್ರಯೇಷ್ವಪಿ|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ಥಾನಭೇದೇನ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಆಮೇತ್ಯಾದಿ, ರೂಕ್ಷಪೂರ್ವಮಿತಿ| ರೂಕ್ಷಪೂರ್ವಂ-ಪ್ರಥಮಂ ರೂಕ್ಷಂ ತತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್| ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಂ-ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ತತೋ ರೂಕ್ಷಮ್| ಸ್ಥಾನಾನುರೋಧತಃ-ಸ್ಥಾನಿಪ್ರತೀಕಾರಪೂರ್ವಕಮಾಗನ್ತುಪ್ರತೀಕಾರಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಙ್ಕ್ಷ್ಣಯೋರಲ್ಪಮೇವೇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ದೃಶೋರ್ಮುಷ್ಕಯೋರ್ಹೃದಿ ಚಾತ್ಯಲ್ಪಮೇವೇತಿ| ಅಥವಾ ದೃಗಾದಿಷು ಸ್ವೇದಂ ನಾಚರೇದೇವ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅವಯವಭೇದೇನ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಅಲ್ಪಮಿತಿ| ವಙ್ಕ್ಷಣಯೋರಲ್ಪಂ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ದೃಗಾದಿಷ್ವತ್ಯಲ್ಪಮೇವ, ನೈವ ವಾ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ. ಅ. ೨೬) -"ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ತುಪಿಣ್ಡ್ಯಾ ವಾಽಽಚ್ಛಾದ್ಯ ಚಕ್ಷುಷೀ| ಶೀತೈರ್ಮುಕ್ತಾವಲೀಪದ್ಮಕುಮುದೋತ್ಪಲಭಾಜನೈಃ|| ಮುಹುಃ ಕರೈಶ್ಚ ಸಜಲೈಃ ಸ್ವಿದ್ಯತೋ ಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶೀತಶೂಲಯೋಃ ಕ್ಷಯೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ಸತಿ, ಅಙ್ಗಾನಾಂ-ಪಾಣಿಪಾದಾದೀನಾಂ ಚ, ಮಾರ್ದವೇ-ಮೃದುತ್ವೇ ಜಾತೇ ಸತಿ, ಸ್ವಿನ್ನೋ ನರಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಶನೈರ್ಮೃದಿತೋ-ಮನ್ದಂ ಮರ್ದಿತಾಙ್ಗಃ, ಸ್ನಾತಃ-ಉಷ್ಣೋದಕೇನ, [ ತತಃ- ] ಅನನ್ತರಂ, ಸ್ನೇಹೋಕ್ತ (ಸ್ನೇಹ) ವಿಧಿಂ-'ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್' ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ಭಜೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ ರಂ-ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ವಿನ್ನಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಶೀತಶೂಲಕ್ಷಯ ಇತಿ| ಶೀತಶೂಲಯೋರ್ನಿವೃತ್ತಾವಙ್ಗಮಾರ್ದವೇ ಚ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಕೃತ್ಯಮಾಹ-ಶನೈರಿತಿ| ಶನೈರ್ಮೃದಿತೋ-ಯಥಾಸುಖಂ ಕೃತಮರ್ದನಃ| ಸ್ನೇಹವಿಧಿಂ-ಸ್ನೇಹನೋಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರನಿಯಮಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ವೇದಸ್ಯಾತಿಯೋಗಾತ್ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕೋಪಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ, ಛರ್ದಿಶ್ಚ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ-ಮೋಹಃ| ಸ್ವರಾಙ್ಗಯೋಃ ಸದನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಭ್ರಮಃ-ಅಜ್ಞಾನಮ್| ಶ್ಯಾವಾನಿ ಚ ರಕ್ತಾನಿ ಚ ಶ್ಯಾವರಕ್ತಾನಿ, ತಾನ್ಯೇವಂಭೂತಾನಿ ಯಾನಿ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತೇಷಾಂ ದರ್ಶನಂ-ಉಪಲಮ್ಭಃ| ತತ್ರ-ಸ್ವೇದಾತಿಯೋಗೇ, ಸ್ತಮ್ಭನಂ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮೌಷಧಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ವಿಷಾದ್ಯಾತುರೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತಮ್ಭನಮೇವೌಷಧಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ವಿಷಾದ್ಯಾತುರೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತಮ್ಭನಮೇವೌಷಧಂ ನ್ಯಾಯ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅತಿಸ್ವಿನ್ನಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಪಿತ್ತಾಸ್ರಕೋಪೇತಿ| ಅತಿಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯೌಷಧಮಾಹ-ತತ್ರ ಸ್ತಮ್ಭನಮಿತಿ| ಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ವಿಷಾದಿಷ್ವಪಿ ಸ್ತಮ್ಭನಮೌಷಧಮಾಹ-ವಿಷೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯಾತುರಃ-ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧಃ| ಮೋಹಾತುರೋ-ಮೂರ್ಚ್ಛಾವಾನ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗುರು ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಚ, ತದ್ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಸ್ವೇದನಂ ಭವತಿ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾತ್ ಭಯಶೋಕಾದಿಕಮಗುರ್ವಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಅನ್ಯಥಾ-ಅತೋ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ, ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಭವತಿ| ದ್ರವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಯತ್ ತತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ವೇದನಂ ಭವತಿ| ತಥಾ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾದಿಯುಕ್ತಂ ತತ್ ಸಮಾಸತಃ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಭವತಿ| ಅಧುನಾ ರಸತಃ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ-ಪ್ರಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಚ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಭವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದನದ್ರವ್ಯಮಾಹ-ಸ್ವೇದನಮಿತಿ| ಸ್ತಮ್ಭನದ್ರವ್ಯಮಾಹ-ಸ್ತಮ್ಭನಮಿತಿ| ಅನ್ಯಥಾ-ಲಘುಮನ್ದಶೀತಮ್, ತಿಕ್ತಾದಿರಸಂ ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಲೇ ಲಬ್ಧೇ-ಜಾತೇ ಸತಿ, ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭಿತೋ ನರಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ತಮ್ಭಿತಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸ್ತಮ್ಭಿತ ಇತಿ| ಯಥೋಕ್ತಾಃ-ಪಿತ್ತಾಸ್ರಕೋಪಾದಯೋ ವಿಷಾದಯಶ್ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತ್ವಕ್ ಚ ಸ್ನಾಯುಶ್ಚ, ತಯೋಃ ಸಙ್ಕೋಚಃ| ಹೃದಯಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹೇಣ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತತಃ ಸ್ತಮ್ಭಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಸ್ತಮ್ಭಾದಿಭಿಸ್ತಥಾ ಶ್ಯಾವೈಃ ಪಾದಾದಿಭಿರತಿಸ್ತಮ್ಭಿತಂ ಕಥಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅತಿಸ್ತಮ್ಭಿತಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸ್ತಮ್ಭತ್ವಗಿತ್ಯಾದಿ| ಹೃದಯವಚೋಹನೂನಾಂ ಗ್ರಹಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅತಿಸ್ಥೂಲದೀನ್ನ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅತಿಸ್ಥೂಲಸ್ಯ ಸ್ವೇದೇನ ಮೇದೋವಿಲಯನಾದತ್ಯನ್ತಂ ಶರೀರಕ್ಷೋಭಃ ಸ್ಯಾತ್| ರೂಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಮತಿಶಯೇನ ಭವೇತ್| 'ಮದ್ಯವಿಕಾರಿಣಃ' ಇತ್ಯವಿಶೇಷೋಕ್ತಾವಪಿ ಪಿತ್ತಾದ್ಯನ್ಯೇಷಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಪಿತ್ತಮದ್ಯವಿಕಾರಿಣಸ್ತು 'ಪಿತ್ತಪೀಡಿತಾನ್' ಇತ್ಯನೇನೈವ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾಃ| ಆಢ್ಯರೋಗೇ-ವಾತರಕ್ತಮ್| ಭ್ರಷ್ಟದಗ್ಧಗುದಾಃ-ಅತೀಸಾರಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಗ್ಲಾನ್ಯಾದೀನಾಮರ್ದಿತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕ್ಷುಧಾದೀನಾಂ ಮೇಹಾನ್ತಾನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ, ತತೋ ಮತ್ವರ್ಥೀಯ ಇನಿಃ| ಕ್ಷುಧ್ವತಃ ಸ್ವೇದಾದತ್ಯನ್ತಂ ದೇಹಗ್ಲಾನಿಃ| ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮತೋಃ ಸ್ವೇದೇನ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧ್ಯಾ ರೋಗವೃದ್ಧಿಃ| ಯಸ್ಮಾದಧ್ಯೇಷ್ಯತೇ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೩|೧೫) - "ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ, (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೩|೧೫) - "ಯಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀ ಸೇವೇತ ಪಿತ್ತಲಂ ತಸ್ಯ ಕಾಮಲಾಮ್|" ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೇಹಿನಸ್ತು ಸ್ವೇದವೃದ್ಧ್ಯಾ ರೋಗವೃದ್ಧಿಃ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಸ್ವೇದೇನ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪತ್| ಪುಷ್ಪಿತಾಯಾ ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಸೂತಾಯಾಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಮ್| ಮೃದು ಚೇತಿ| ಯದೈಷಾಮತಿಸ್ಥೂಲಾದೀನಾಮಾತ್ಯಯಿಕೋ ವ್ಯಾಧಿಃ-ವಿಸೂಚಿಕಾದಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ತದೈತೇ ಮೃದು ಸ್ವೇದಯಿತವ್ಯಾ ಏವ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦ ಸ್ಥೂಲಾದೀನಾಂ ಸ್ವೇದನಂ ನಿಷೇಧತಿ-ನ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ| ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಾಃ-ವಿಷಾದಯಃ| ಕ್ಷತಃ-ಉರಃಕ್ಷತೀ| ಕ್ಷೀಣಃ-ಕ್ಷಯರೋಗೀ| ಕ್ಷಾಮಃ-ಕೃಶಃ| ಶೋಷೋ-ಮುಖಶೋಷಃ| ಆಢ್ಯರೋಗೋವಾತರಕ್ತಮ್| ಭ್ರಷ್ಟಗುದೋ ದಗ್ಧಗುದಶ್ಚ| ಪುಷ್ಪಿತಾ-ಋತುಮತೀ| ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಗದೇ ಅಸ್ವೇದ್ಯಾನಪಿ ಮೃದು ಸ್ವೇದಯೇತ್, ತಥಾಽಪ್ಯನುಪಶಮೇ ತೀವ್ರಂ ವಾ ಸ್ವೇದಯೇದಿತ್ಯಾಹ-ಮೃದು ಚೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶ್ವಾಸಾದೀನಾಂ ವಿಬನ್ಧಾನ್ತಾನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಶ್ವಾಸಾದಿಮತ್ಸು ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ವೇದಂ ಕುರ್ಯಾತ್,- ಕ್ವಚಿತ್ತಾಪಂ ಕ್ವಚಿದುಪನಾಹಂ ಕ್ವಚಿದೂಷ್ಮಾಣಂ ಕ್ವಚಿದ್ದ್ರವಮಿತಿ| ಕಥಮ್ ? ತೇಷ್ವೌಷಧಾನಿ ತದೌಷಧಾನಿ, ತೇಷಾಂ ವಿಭಾಗೋ-ಯಥಾಸ್ವಮುಪಯೋಗಃ, ತೇನ,- ತದೌಷಧವಿಭಾಗೇನ ಸ್ವೇದಂ ಕುರ್ಯಾತ್| "ಖಲ್ಲೀ ತೀವ್ರರುಜಾನ್ವಿತಾ|" ಇತಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೫|೫೫) ವಾತವ್ಯಾಧೌ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ಆಯಾಮವಾತಕಣ್ಟಕೌ ಚ| ಆಢ್ಯಮಾರುತಃ-ಊರುಸ್ತಮ್ಭಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದಸಾಧ್ಯಾನ್ ರೋಗಾನಾಹ-ಶ್ವಾಸಕಾಸೇತ್ಯಾದಿ| ಮುಷ್ಕಯೋರ್ಮಹತ್ತ್ವೇ-ವೃದ್ಧಿರೋಗೇ| ಖಲ್ಯಾಂ-ಹಸ್ತಪಾದಾವಮೋಟನೇ| ಆಯಾಮೇ-ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಾದೌ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ. ಅ. ೨೬) - "ಸ್ವರಭೇದಾನಿಲವ್ಯಾಧಿಪಕ್ಷಾಘಾತಾಪತಾನಕೇ| ವೇಪಥುಶ್ವಯಥುಸ್ವಾಪಸ್ತಮ್ಭಜೃಮ್ಭಾಮಗೌರವೇ|| ಕರ್ಣಮನ್ಯಾಶಿರಃಕೋಷ್ಠಜಙ್ಘಾಪಾದೋರುರುಕ್ಷು ಚ|" ಇತಿ| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಕೃತ್ಯಮುಕ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ. ಅ. ೨೬) -"ಸ್ವಿನ್ನೋಽನ್ನಂ ಪಥ್ಯಮಶ್ನೀಯಾದ್ದೋಷರೋಗಾನುರೋಧತಃ| ತದಹಃ ಸ್ವಿನ್ನಸರ್ವಾಙ್ಗೋ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಸುತರಾಂ ತ್ಯಜೇತ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೇದಃಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಪವನ ಆವೃತೇ ಸತ್ಯನಾಗ್ನೇಯಃ ಸ್ವೇದೋ ಹಿತಃ| ಅಮಾಗ್ನೇಯ ಇತ್ಯಗ್ನೇರ್ಢಕ್, ತತೋ ನಞ್ಽಽಸಮಾಸಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನಾಗ್ನೇಯಸ್ವೇದಸ್ಯ ವಿಷಯಮಾಹ-ಸ್ವೇದ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಿವಾತಗೃಹಾದಯೋಽನಾಗ್ನೇಯಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ| ಆಯಾಸೋ-ವ್ಯಾಯಾಮಃ| ಗುರುಪ್ರಾವರಣಂ-ರಲ್ಲಕಾದಿ| ಭಯಂ-ಖಡ್ಗಹಸ್ತರಾಜಪುರುಷದರ್ಶನಾದಿನಾ| ಉಪನಾಹೋಽಪ್ಯನಾಗ್ನೇಯಃ ಸ್ವೇದಃ, ಉಪನಾಹಸ್ಯ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಾತ್| ತತ್ರ "ಉಪನಾಹೋ ವಚಾಕಿಣ್ವ" ಇತ್ಯಾದಿರಾಗ್ನೇಯಃ, ತತ್ರ "ತಾಪೋಽಗ್ನಿತಪ್ತವಸನ" ಇತ್ಯನುವೃತ್ತೇಃ| ಅನಾಗ್ನೇಯಸ್ತು-"ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೀರ್ಯೈರ್ಮೃದುಭಿಶ್ಚರ್ಮಪಟ್ಟೈಃ" ಇತ್ಯಾದಿಕಃ| ಆಹವಃ-ಸಮರಃ| ಭೂರಿಪಾನಂ-ಬಹುಮದ್ಯಪಾನಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನಾಗ್ನೇಯಸ್ವೇದಸ್ಯ ಭೇದಾನಾಹ-ನಿವಾತಮಿತಿ| ನಿವಾತಗೃಹಾದಯೋ ದಶ ಭೇದಾಃ| ಉಪನಾಹೋ-ವಚಾದಿಭಿರನಗ್ನಿತಪ್ತೈಃ ಕೃತಃ| ಆಹವೋ-ಯುದ್ಧಮ್| ಭೂರಿಪಾನಂ-ಬಹುಮದ್ಯಪಾನಮ್| ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಫಲಮುಕ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ. ಅ. ೨೬) -"ಅಗ್ನೇರ್ದೀಪ್ತಿಂ ಮಾರ್ದವಂ ತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಂ ಭಕ್ತಶ್ರದ್ಧಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ನಿರ್ಮಲತ್ವಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ವೇದೋ ಜಾಡ್ಯತನ್ದ್ರಾಪಹಾರಂ ಸ್ತಬ್ಧಾನ್ ಸನ್ಧೀಂಶ್ರೇಷ್ಟಯತ್ಯಾಶು ಚಾಸ್ಯ||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೇ ದೋಷಾಃ ಸಮ್ಯಕ್-ಸುಷ್ಠು, ಶುದ್ಧಿಭಿಃ-ವಮನವಿರೇಚನಲಕ್ಷಣಾಭಿಃ, ನಿರ್ಹ್ರಿಯನ್ತೇ-ನಿಷ್ಕಾಸ್ಯನ್ತೇ| ಕೇ ದೋಷಾಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾ ಯೇ, ತಥಾ ಕೋಷ್ಠಗಾ ಧಾತುಸ್ಥಾಶ್ಚ, ತಥಾ ಸ್ರೋತೋಲೀನಾಃ, ತಥಾ ಶಾಖಾಸ್ವಸ್ಥಿಷು ಚ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಸ್ವೇದೈರ್ದ್ರವೀಕೃತ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ನೀತಾಃ-ಉದರಂ ಪ್ರಾಪಿತಾಃ| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವೇದವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯಃ ಸಪ್ತದಶಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೭||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವೇದನಸ್ಯ ಶೋಧನಾಙ್ಗತ್ವಮಾಹ-ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾ ಇತಿ| ಅಸ್ಥಿಶಬ್ದೇನ ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗೋ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಧಾತುಗಾನಾಂ ಸ್ರೋತೋಲೀನಾನಾಂ [ಚ] ಪುನರುಪಾದಾನಂ ಸ್ವೇದೈಕಸಾಧ್ಯತ್ವಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಮಾರ್ಗತ್ರಯಕಥನೇನ ಹಿ ತೇಽಪ್ಯುಕ್ತಾಃ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಸಂಸ್ವೇದನಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೧೭||