Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਯਤੇ| ਯਤੋਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤੇਧ੍ਯਾਯੇ (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੫)-"ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਾਦੌ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣੋ ਵਿਧਾਨਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
अथातः शस्त्रकर्मविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ,- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣਕ੍ਰਿਯਾ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ-ਇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ, ਤਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਨਨੁ, ਯਦ੍ਯਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ, ਤਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਗ੍ਰਨ੍ਥ ਏਵਾਦੌ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਂ ਯੁਕ੍ਤਃ, (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੪)- "ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਮਾਤੁਰਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਤੁ "ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਯਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧੇਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਯੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੁਂ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧੇਰੁਪਾਯੋਯਮ੍, ਇਤ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ-ਅਥੇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਸਯਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਃ (੧-੨) · Śloka ੨
ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਾਕਾਚ੍ਛ੍ਵਥੁਪੂਰ੍ਵਕਾਤ੍| ਤਮੇਵੋਪਚਰੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸਨ੍ ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ||੧|| ਸੁਸ਼ੀਤਲੇਪਸੇਕਾਸ੍ਰਮੋਕ੍ਸਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਿਭਿਃ| |੨|
व्रणः सञ्जायते प्रायः पाकाच्छ्वथुपूर्वकात्| तमेवोपचरेत्तस्माद्रक्षन् पाकं प्रयत्नतः||१|| सुशीतलेपसेकास्रमोक्षसंशोधनादिभिः| |२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਰਣਃ ਪਾਕਾਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ ? ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਯਸ੍ਯ ਪਾਕਸ੍ਯ ਸ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪੂਰ੍ਵਕਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਵ੍ਰਣੋ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਵਯਾਥੁਪੂਰ੍ਵਕਾਤ੍ ਪਾਕਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ, ਅਤਸ੍ਤਮੇਵ-ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ, ਉਪਚਰੇਤ੍-ਉਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸਨ੍| ਕਥਮ੍ ? ਸੁਸ਼ੀਤਲੇਪਸੇਕਾਦਿਭਿਃ| ਸੁਸ਼ੀਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵੀਰ੍ਯਤਸ਼੍ਚ, ਲੇਪਸੇਕਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣੇਨ| ਤਥਾ, ਸਂਸ਼ੋਧਨੇਨ-ਵਮਨੇਨ ਵਿਰੇਕੇਣ ਚ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕਸਾਯਪਾਨਘਤਪਾਨਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਮਪਚ੍ਯਮਾਨਪਕ੍ਵਾਖ੍ਯਾਤਿਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਸਯਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਹ-ਵ੍ਰਣ ਇਤਿ|ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਮਾਹ-ਤਮੇਵੇਤਿ| ਤਮੇਵ-ਸ਼੍ਵਯਥੁਮੇਵ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਭੇਸਜਵਿਧਾਨਂ ਭੇਸਜਾਸਾਧ੍ਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਦ੍ਵਿਵਿਧੇਪਿ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਾਵੁਪਾਯਾਪੇਕ੍ਸੇ ਨਿਜ ਆਗਨ੍ਤੌ ਵਾ ਭੇਸਜਵਿਸਯਾਤੀਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨) · Śloka ੨
| ਸ਼ੋਫੋਲ੍ਪੋਲ੍ਪੋਸ੍ਮਰੁਕ੍ਸਾਮਃਸਵਰ੍ਣਃ ਕਠਿਨਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੨||
| शोफोऽल्पोऽल्पोष्मरुक्सामःसवर्णः कठिनः स्थिरः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮੋ ਯਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤੋਲ੍ਪਃ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪੋਸ੍ਮਾ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਰੁਕ੍-ਅਲ੍ਪਸ਼ੂਲਃ| ਤਥਾ, ਸਵਰ੍ਣਃ-ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ, ਕਠਿਨੋ-ਨ ਮਦੁਃ, ਪਕ੍ਵਵਤ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਥਿਰੋ-ਨ ਪਕ੍ਵਵਚ੍ਚਲਃ| ਸ ਆਮਃ ਸਾਮ ਇਤਿ "ਸੋਚਿ ਲੋਪੇ ਚੇਤ੍ਪਾਦਪੂਰਣਮ੍" ਇਤਿ ਸੁਲੋਪਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸ਼ੋਫ਼ ਇਤਿ| ਆਮਃ-ਅਪਕ੍ਵਃ| ਊਸ੍ਮਾ-ਔਸ੍ਣ੍ਯਮ੍| ਰੂਕ੍-ਸ਼ੂਲਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਃ-ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਰ੍ਧਮਾਨਃ|
Adhikarana ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੩-੪) · Śloka ੪
ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਰਾਗੀ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ| ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਃ||੩|| ਸਂਰਮ੍ਭਾਰੁਚਿਦਾਹੋਸਾਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਨਿਦ੍ਰਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਵਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਸਹਃ||੪||
पच्यमानो विवर्णस्तु रागी बस्तिरिवाततः| स्फुटतीव सनिस्तोदः साङ्गमर्दविजृम्भिकः||३|| संरम्भारुचिदाहोषातृड्ज्वरानिद्रतान्वितः| स्त्यानं विष्यन्दयत्याज्यं व्रणवत्स्पर्शनासहः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ ਸ਼ੋਫਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਵਰ੍ਣੋ-ਨ ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ ਰਾਗੀ-ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ-ਸ੍ਤਬ੍ਧੋ ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਦਤਿਵਤ੍| ਛਾਗਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰੋ ਬਸ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ| { ਤਥਾ, } ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ-ਸਹ ਨਿਸ੍ਤੋਦੇਨ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਃ| ਨਿਯਤਪ੍ਰਬਨ੍ਧਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਰੂਕ੍-ਨਿਸ੍ਤੋਦੋ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਤੁ ਸ਼ੂਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਮਰ੍ਦਃ- ਕ੍ਸੋਭਃ, ਸਹਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾਯਾਂ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਵਿਜਮ੍ਭਿਕਃ| ਤਥਾ, ਸਂਰਮ੍ਭਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਃ| ਅਨ੍ਵਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਂਰਮ੍ਭਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਂਰਮ੍ਭੋ-ਵਾਗ੍ਵਿਸਯਾਤੀਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦ੍ਯਾਨਾਮਨੇਕਰੂਪਾਣਾਂ ਪੀਡਨਵਿਘਟ੍ਟਨਚ੍ਛੇਦਨਭੇਦਨਦਂਸ਼ਨਾਦੀਨਾਂ ਰੂਜਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ-ਦਾਹਃ| ਅਰਤਿਮਾਨ੍ ਦਾਹ ਉਸਾ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸ ਪਚ੍ਯਮਾਨੋ ਘਤਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਲੀਨਯਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਸਹਤੇ ਵ੍ਰਣਵਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਚ੍ਯਾਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫ਼ਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਪਚ੍ਯਮਾਨ ਇਤਿ| ਵਿਵਰ੍ਣਃ-ਤ੍ਵਾਗ੍ਵਿਪਰੀਤਵਰ੍ਣਃ| ਰਾਗੀ-ਰਞ੍ਜਨਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍, ਲੇਪੌਸਧਂ ਵਰ੍ਣਨ੍ਤਰਂ ਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਫ਼ੁਟਤਿ-ਵਿਸ੍ਲਿਸ੍ਟਾਵਯਤ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਤਿ| ਸਂਰਮ੍ਭੋ-ਝਟਿਤਿ ਰੁਜਾਦਿਵਦ੍ਧਿਃ|
Adhikarana ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫-੬) · Śloka ੬
ਪਕ੍ਵੇਲ੍ਪਵੇਗਤਾ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਵਲਿਸਮ੍ਭਵਃ| ਨਾਮੋਨ੍ਤੇਸੂਨ੍ਨਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਾਦਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍||੫|| ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਬਸ੍ਤਾਵਿਵਾਮ੍ਭਸਃ| |੬|
पक्वेऽल्पवेगता ग्लानिः पाण्डुता वलिसम्भवः| नामोऽन्तेषून्नतिर्मध्ये कण्डूशोफादिमार्दवम्||५|| स्पृष्टे पूयस्य सञ्चारो भवेद्बस्ताविवाम्भसः| |६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਕ੍ਵੇ ਸਤਿ, ਅਲ੍ਪਵੇਗਤਾ ਭਵਤਿ, ਨ ਤੁ ਸਂਰਮ੍ਭਃ| ਤਥਾ, ਗ੍ਲਾਨਿਃ-ਮ੍ਲਾਨਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਵਲੀਨਾਂ ਚੋਦ੍ਭਵਃ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਤੇਸੁ-ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇਸੁ, ਨਾਮੋ-ਨਿਮ੍ਨਤ੍ਵਮ੍, ਮਧ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤਿਃ| ਨਾਮੋਨ੍ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਮਧ੍ਯ ਉਨ੍ਨਤਿਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਮੇਵ, ਉਨ੍ਨਤਿਗ੍ਰਹਣਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍, ਤੇਨੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤ੍ਵਂ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਮਦੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰੋ ਭਵਤਿ, ਬਸ੍ਤੇਰਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਯਥਾਮ੍ਭਸਃ ਸਞ੍ਚਾਰਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫ਼ਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਪਵ੍ਕ ਇਤਿ| ਅਲ੍ਪਵੇਗਤਾ-ਉਪਦ੍ਰਵਾਲ੍ਪਤ੍ਵਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫ਼ਾਦਯੋ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ-ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਦਯਃ|
Adhikarana ਪਾਕਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਦੋਸਤ੍ਰਯਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੬-੭) · Śloka ੭
| ਸ਼ੂਲਂ ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫਃ ਕਫੋਦਯਾਤ੍||੬|| ਰੋਗੋ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਤੋ ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ| |੭|
| शूलं नर्तेऽनिलाद्दाहः पित्ताच्छोफः कफोदयात्||६|| रोगो रक्ताच्च पाकः स्यादतो दोषैः सशोणितैः| |७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਂ ਵਿਨਾ ਸ਼ੂਲਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਦਾਹੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਫੋਦਯਾਦ੍ਵਿਨਾ ਸ਼ੋਫੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੋਫਃ ਕਫਾਦਿਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਉਦਯਗ੍ਰਹਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਦਤੇ-ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਨਾ, ਰਾਗਸ੍ਯ ਲੌਹਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਨ| ਤੇਨ ਕਫਾਧਿਕੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸਹਿਤੈਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰਕ੍ਤਦੋਸਤ੍ਰਯਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪਾਕਸ੍ਯਾਹ-ਸ਼ੂਲਮਿਤਿ|
Adhikarana ਅਤਿਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੭-੮) · Śloka ੮
| ਪਾਕੇਤਿਵਤ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ||੭|| ਵਲੀਭਿਰਾਚਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ| |੮|
| पाकेऽतिवृत्ते सुषिरस्तनुत्वग्दोषभक्षितः||७|| वलीभिराचितः श्यावः शीर्यमाणतनूरुहः| |८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਕੇ ਚਾਤਿਵਤ੍ਤੇ-ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ, ਸੁਸਿਰੋਨ੍ਤਸ੍ਥਃ ਸ਼ੋਫਦੇਸ਼ਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਤਨੁਃ-ਤਨ੍ਵੀ, ਤ੍ਵਕ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍| ਤਥਾ, ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ-ਪੂਯਵਾਨ੍, ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਪੂਯ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਭਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਸਿਰਤ੍ਵਂ ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਵਲੀਭਿਰਾਚਿਤੋ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ-ਪਤਦ੍ਰੋਮਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਤਿਪਵ੍ਕਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫ਼ਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਪਾਕ ਇਤਿ| ਅਤਿਵਤ੍ਤੇ-ਪ੍ਰਮਾਣਮਤਿਕ੍ਰਨ੍ਤੇ| ਸੁਸਿਰਃ-ਸ਼ੂਨ੍ਯੋਦਰਃ| ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍-ਵਿਰਲਤ੍ਵਕ੍| ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ-ਪੂਯਭਕ੍ਸਿਤਮਾਂਸਾਦਿਃ| ਤਨੂਰੁਹਂ-ਰੋਮ|
Adhikarana ਰਕ੍ਤਪਾਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੮-੧੦) · Śloka ੧੦
| ਕਫਜੇਸੁ ਤੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਪਾਕਮੇਤ੍ਯਸਕ੍||੮|| ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਤਤੋਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਸ਼ੋਫਤਾ| ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਰੁਜੋਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਘਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮਸ਼੍ਮਵਤ੍||੯|| ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੁਕ੍ਤਸਂਸ਼ਯਃ| |੧੦|
| कफजेषु तु शोफेषु गम्भीरं पाकमेत्यसृक्||८|| पक्वलिङ्गं ततोऽस्पष्टं यत्र स्याच्छीतशोफता| त्वक्सावर्ण्यं रुजोऽल्पत्वं घनस्पर्शत्वमश्मवत्||९|| रक्तपाकमिति ब्रूयात्तं प्राज्ञो मुक्तसंशयः| |१०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਦੋਸੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਪਾਕੋ ਜਾਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਕਫਜੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਰਧਿਕਤਰਕਫੇਸ੍ਵਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਕਫਜੇਸ੍ਵਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਦੇਹਦੇਸ਼ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯੇਸੁ ਦੇਹਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਸੌ ਕਫੋ ਜਾਯਤੇ, ਤੇਸੁ ਕਫਜੇਸੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਂ-ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਮਤਿਸ਼ਯੇਨਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਸਕ੍ ਪਾਕਮੇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ-ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ, ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਗੁਣਯੋਗਾਤ੍, ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਃ, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾ| ਤਥਾ, ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਰੁਜਃ ਸ੍ਤੋਕਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਘਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ-ਨਿਬਿਡਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਸ਼੍ਮਵਤ੍-ਹਸ੍ਤਾਦਿਨਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਪਾਸਾਣਤੁਲ੍ਯਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ| ਤਂ-ਤਥਾਭੂਤਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਂ, ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ-ਧੀਮਾਨ੍, ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍-ਨ ਤੁ ਸ਼ੋਫਂ ਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਕਥਯੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਮੁਕ੍ਤਸਂਸ਼ਯਃ,- ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰਕ੍ਤਪਾਕਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਕਫ਼ਜੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਯਦਸਕ੍ ਤਤ੍ ਪਾਕਮੇਤਿ, ਨ ਮਾਂਸਮ੍| ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਤ੍, ਉਕ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫ਼ਤ੍ਵਾਦਿ, ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਾਕਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍|
Adhikarana ਦਾਰਣਪਾਟਨਯੋਰ੍ਵਿਸਯੋਭੇਦਃ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
| ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵੇਬਲੇ ਬਾਲੇ ਪਾਕਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ||੧੦|| ਦਾਰਣਂ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਿਤੇ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਟਨਮ੍| |੧੧|
| अल्पसत्त्वेऽबले बाले पाकाद्वाऽत्यर्थमुद्धते||१०|| दारणं मर्मसन्ध्यादिस्थिते चान्यत्र पाटनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਤੋਕੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਰ੍ਬਲੇ, ਤਥਾ ਬਾਲੇ, ਏਤੇਸੁ ਜਾਤੇ ਸ਼੍ਵਯਥੌ, ਤਥਾ ਪਾਕਾਦ੍ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ-ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੌ, ਦਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍; ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦਾਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ (ਹ. ਉ. ਅ. ੨੫|੩੭)| ਯਥਾ-"ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਤਸਿਗੇਨ੍ਦਤਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਕਪੋਤਵਿਟ੍| ਕ੍ਸਾਰੌਸਧਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਵਿਦਾਰਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਮਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਸ਼੍ਵਥੌ ਦਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਯਾਵਤ੍ ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਿਤੇ ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਦਾਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਨ ਪਾਟਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ ਦਾਰਣਵਿਸਯਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਥ ਪਾਟਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦਾਰਣਪਾਟਨਯੋਰ੍ਵਿਸਯਭੇਦਮਾਹ-ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਵ ਇਤਿ| ਸਤ੍ਵਂ-ਮਾਨਸਂ ਬਲਮ੍| ਪਾਕੇ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਦ੍ਧਤੇ-ਅਤਿਪਕ੍ਵੇ, ਸ਼ੋਫੇ ਮਰ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਨਵਚਾਰ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਙ੍ਗੇਸੁ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚ, ਦਾਰਣਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਟਨਮ੍| ਦਾਰਣਂ ਕ੍ਸਾਰਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਾਰਕਰਣਮ੍| ਪਾਟਨਂ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ|
Adhikarana ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਦਾਰਣਪਾਟਨਨਿਸੇਧਃ (੧੧-੧੨) · Śloka ੧੨
| ਆਮਚ੍ਛੇਦੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਦੋਸਗਤਿਸ੍ਰੁਤਿਃ||੧੧|| ਰੂਜੋਤਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਰਣਂ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਃ| |੧੨|
| आमच्छेदे सिरास्नायुव्यापदोऽसृगतिस्रुतिः||११|| रूजोऽतिवृद्धिर्दरणं विसर्पो वा क्षतोद्भवः| |१२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਛੇਦੇ ਸਤਿ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਦੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਅਸਜੋਤਿਸ੍ਰਾਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਰੁਜਾਯਾ ਵਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਤਥਾ, ਦਰਣਂ ਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਕ੍ਸਤੋਤ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਦਾਰਣਪਾਟਨੇ ਨਿਸੇਧੈ-ਆਮਚ੍ਛੇਦ ਇਤਿ| ਸ਼ਿਰਾਨਾਸ਼ਾਦਿਦੋਸਾਦਾਮੋ ਨ ਛੇਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਚ੍ਛੇਦਨੇ ਦੋਸਃ (੧੨-੧੩) · Śloka ੧੩
| ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੂਯਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸਗਾਮਿਸਮ੍||੧੨|| ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਦਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਣੋਲਪਮਿਵਾਨਲਃ| |੧੩|
| तिष्ठन्नन्तः पुनः पूयः सिरास्नाय्वसृगामिषम्||१२|| विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपमिवानलः| |१३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਤਃ-ਅਨ੍ਤਰੇ, ਤੁ ਪੂਯਸ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਸਨ੍ ਸਿਰਾਦੀਨਿ ਦਹਤਿ| ਕਃ ਕਮਿਵ ? ਅਨਲਸ੍ਤਣੋਲਪਮਿਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਚ੍ਛੇਦਨੇ ਦੋਸ਼ਮਾਹ-ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਿਤਿ| ਤਣੋਲਪਂ-ਤਣਗੁਲ੍ਮਮ੍|
Adhikarana ਆਮਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਨਭਿਜ੍ਞਾਨਿਨ੍ਦਾ (੧੩-੧੪) · Śloka ੧੪
| ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ||੧੩|| ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ| |੧੪|
| यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते||१३|| श्वपचाविव विज्ञेयौ तावनिश्चितकारिणौ| |१४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਃ-ਪੁਰੁਸਃ (ਵੈਦ੍ਯਃ), ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍-ਮੋਹਾਤ੍, ਆਮਂ- ਅਪਕ੍ਵਂ, ਛਿਨਤ੍ਤਿ| ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ-ਨ ਪਾਟਯਤਿ| ਤੌ-ਨਰੌ, ਸ਼੍ਵਪਚਤੁਲ੍ਯੌ ਵੇਦ੍ਯੌ, ਆਤੁਰਵ੍ਯਾਪਾਦਨਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਯਾਪਾਦਨਂ ਤੁ ਕੁਤੋ ਵਿਧਤ੍ਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ,-ਅਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਵਿਧਾਯਿਨੌ ਯਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਆਮਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਨਭਿਜ੍ਞਣ੍ ਨਿਨ੍ਦਤਿ-ਯਸ਼੍ਚ੍ਛਿਨਤ੍ਤੀਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੋਜਨਾਦਿ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਮਾਤੁਰਮ੍||੧੪|| ਪਾਨਪਂ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਸਮਃ| ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ||੧੫||
| प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदन्नमातुरम्||१४|| पानपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाक्षमः| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਆਤੁਰਮਿਸ੍ਟਮਨ੍ਨਂ-ਯਦ੍ਵ੍ਰਣੇਪਥ੍ਯਮਪਿ, ਤਦ੍ਵਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਯੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਸਮਃ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਥਾਮਸਹਿਸ੍ਣੁਃ, ਤਮਾਤੁਰਂ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਤੀਵ੍ਰਮਦਂ, ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਤਿ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਹ-ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋਨ੍ਨੋਪਯੋਗਾਨ੍ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ| ਪਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਪਾਨਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ-ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਙ੍ਗੇ, ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ-ਨ ਚੇਤਯਤੇ, ਤਤ੍ਕਦਰ੍ਥਨਯਾ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੋਜਨਮਾਹ-ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣ ਇਤਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਪਾਨਮਾਹ-ਪਾਨਪਮਿਤਿ| ਯੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਸਮਃ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਥਾਂ ਸੋਢੁਮਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਪਃ, ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਮ੍| ਇਤਰਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮੇਵ|
Adhikarana ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਦੌ ਭੋਜਨਾਦਿਨਿਸੇਧਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਮੁਖ਼ਰੋਗੋਦਰਾਤੁਰਾਤ੍| |੧੬|
अन्यत्र मूढगर्भाश्ममुख़रोगोदरातुरात्| |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਸ਼੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਸ਼੍ਮਰੀ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਦਿਭਿਰ੍ਯ ਆਤੁਰਸ੍ਤਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੇਸ੍ਟਭੋਜਨਂ ਮਦ੍ਯਪਾਨਂ ਚ ਕਾਰਯਿਤਵ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਦੌ ਭੋਜਨਮਦ੍ਯਪਾਨੇ ਨਿਸੇਧਤਿਅਨਤ੍ਰੇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ ਭੋਜਨਾਦਿਨਿਸੇਧਃ (੧੬-੧੮) · Śloka ੧੮
| ਅਥਾਹਤੋਪਕਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮਾਤੁਰਮ੍||੧੬|| ਸਮ੍ਮੁਖ਼ੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਮਰ੍ਮਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯਨ੍| ਅਨੁਲੋਮਂ ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੧੭|| ਸਕਦੇਵਾਹਰੇਤ੍ਤਚ੍ਚ| |੧੮|
| अथाहृतोपकरणं वैद्यः प्राङ्मुख़मातुरम्||१६|| सम्मुख़ो यन्त्रयित्वाऽऽशु न्यस्येन्मर्मादि वर्जयन्| अनुलोमं सुनिशितं शस्त्रमापूयदर्शनात्||१७|| सकृदेवाहरेत्तच्च| |१८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਙ੍ਗਲਵਾਚਿਨਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਯਥਾ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਸੁਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਦਧ੍ਯਕ੍ਸਤਾਨ੍ਨਪਾਨਰੁਕ੍ਮਰਤ੍ਨਾਰ੍ਚਿਤਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਤੇਸ੍ਟਦੇਵਤਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਹਤਂ-ਢੌਕਿਤਂ ਸਮੀਪਾਨੀਤਂ, ਉਪਕਰਣਂ-ਤਤ੍ਕਾਲਯੋਗ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਪਿਚੁਪ੍ਲੋਤਸ੍ਨੇਹਮਧੁਕਲ੍ਕਾਦਿਕਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍, ਆਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਂ-ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਮੁਖ਼ਂ, ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਮ੍ਮੁਖ਼ਃ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖ਼ੋ, ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਸ਼ੁ-ਨ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ, ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍-ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਮਰ੍ਮਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯਨ੍-ਮਰ੍ਮਸਿਰਾਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍| ਤਥਾ, ਅਨੁਲੋਮਂ ਕਤ੍ਵਾ-ਨ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ? ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਂ-ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਨ੍ਯਸੇਤ੍,-ਨ ਤ੍ਵਧਿਕਮ੍| ਤਤ੍ ਕਿਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮ੍ ? ਤਚ੍ਚ ਸਕਦੇਵ-ਨ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਆਹਰੇਤ੍-ਆਕਰ੍ਸੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਾਹ-ਅਥੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- " ਅਥੋਪਹਤਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਪਿਚੁਪ੍ਲੋਤਪਤ੍ਰਸੂਤ੍ਰਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਮਧੁਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯਲੇਪਕਲ੍ਕਸੇਕੋਦਕੁਮ੍ਭਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣੋਦਕਕਟਾਹਵ੍ਯਜਨਾਦਿਵ੍ਰਣੋਪਯੋਗਿਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਮਾਸ੍ਤਤਸ਼ਯਨੀਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਸ੍ਥਿਰਸ੍ਨੇਹਬਲਵਦਵਲਮ੍ਬਕਪੁਰੁਸਮਿਸ੍ਟੇਹਨਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਦਧ੍ਯਕ੍ਸਤਾਨ੍ਨਪਾਨਰੁਕ੍ਮਰਤ੍ਨਾਰ੍ਚਿਤਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਤੇਸ੍ਟਦੇਵਤਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਗ੍ਨੁਖਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਵਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਙ੍ਗੁਖੋ ਵੈਦ੍ਯੋ ਮਰ੍ਮਸ਼ਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਧਮਨੀਃ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਅਨੁਲੋਮਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍|" ਇਤਿ| ਨਿਖਾਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਹਰਣਵਿਧਿਮਾਹ-ਸਕਦੇਵੇਤਿ| ਸਕਤ੍-ਏਕਵਾਰਮਾਹਰੇਤ੍, ਨਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਮੁਞ੍ਚੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਪਾਟਨਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਪਾਟਨਸ੍ਥਾਨਮ੍ (੧੮-੨੧) · Śloka ੨੧
ਪਾਕੇ ਤੁ ਸੁਮਹਤ੍ਯਪਿ| ਪਾਟਯੇਤ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸਮ੍ਯਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਮ੍||੧੮|| ਏਸਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਣ੍ਯਾ ਪਰਿਤਃ ਸੁਨਿਰੂਪਿਤਮ੍| ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਲਵਾਲੈਰ੍ਵਾ ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਸ਼ਯਮ੍||੧੯|| ਯਤੋ ਗਤਾਂ ਗਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍||੨੦|| ਆਯਤਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਚ ਯਥਾ ਦੋਸੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| |੨੧|
पाके तु सुमहत्यपि| पाटयेत् द्व्यङ्गुलं सम्यद्व्यङ्गुलत्र्यङ्गुलान्तरम्||१८|| एषित्वा सम्यगेषिण्या परितः सुनिरूपितम्| अङ्गुलीनालवालैर्वा यथादेशं यथाशयम्||१९|| यतो गतां गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च| तत्र तत्र व्रणं कुर्यात्सुविभक्तं निराशयम्||२०|| आयतं च विशालं च यथा दोषो न तिष्ठति| |२१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਕੇ ਤੁ ਸੁਮਹਤ੍ਯਪਿ ਪਾਟਯੇਤ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ-ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਪਰਿਮਾਣਂ ਵ੍ਰਣਂ, ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍,-ਨਾਧਿਕਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਯਮਥਵਾਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰਯਮਨ੍ਤਰੀਕਤ੍ਯ ਪੁਨਰਨ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍,-ਨ ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ, ਏਸਿਣ੍ਯਾ ਸਮ੍ਯਗੇਸਿਤ੍ਵਾ-ਗਵੇਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਤਃ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍, ਸੁਨਿਰੂਪਿਤਂ-ਸੁਪਰ੍ਯਾਲੋਚਿਤਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮੇਸਿਣ੍ਯਾ, ਯਾਵਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ, ਨਾਲੇਨ-ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਦਿਜੇਨ, ਵਾਲੈਰ੍ਵਾ-ਵਰਾਹਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਿਃ, ਅਨ੍ਵੇਸ੍ਯ ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਸ਼ਯਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਂ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ-ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਗਤਾਂ-ਦੂਰਯਾਤਾਂ, ਗਤਿਂ-ਨਾਡੀਂ, ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਂ-ਉਨ੍ਨਤਿਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਂਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍ ? ਸੁਸ੍ਠੁ ਵਿਭਕ੍ਤੌ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਿਵਿਭਾਗੌ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍| ਤਥਾ, ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍,-ਨ ਵਿਦ੍ਯਤ ਆਸ਼ਯਃ-ਪੂਯਾਦੇਰ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਥਾਭੂਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਆਯਤਂ-ਦੀਰ੍ਘਮ੍, ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਾਲਂ-ਵਿਸ੍ਤਿਰ੍ਣਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਦੋਸਃ-ਪੂਯਾਖ੍ਯੋ, ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਨ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਲਭਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਾਟਨਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ-ਪਾਕੇ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਬਹੁਸੁ ਪਾਟਨੇਸੁ ਵ੍ਦ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਵਾਨ੍ਤਰਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪਾਟਨਸ੍ਥਾਨਮਾਹ-ਏਸਿਤ੍ਵੇਤਿ| ਏਸਿਣ੍ਯਾਦਿਵਿਭਾਗੌਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- " ਵਿਵਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵਾਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯੈਸਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਵਿਵਤੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਮਾਂਸਲੇ ਚੈਸਿਣ੍ਯਾ| ਵਿਆਰੀਤੇ ਕਰੀਰਾਦਿਨਾਲੇਨ| ਅਤਿਸਂਵਤੇ ਸ਼ੂਕਰਵਾਲੇਨ|" ਦੇਸ਼ਃ-ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਃ| ਆਸ਼ਯੋ-ਵ੍ਰਣਾਂਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਗਤਿਃ-ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਃ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਃ-ਪੂਯਸ੍ਖਲਨਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਵਿਭਕ੍ਤੋ-ਮਾਂਸਾਦਿਲੇਸ਼ਰਹਿਤਃ| ਆਸ਼ਯਃ-ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਃ|
Adhikarana ਪਾਟਨੇ ਵੈਦ੍ਯਗਤਸਾਮਗ੍ਰੀ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
| ਸ਼ੌਰ੍ਯਮਾਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ||੨੧|| ਅਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੨੨|
| शौर्यमाशुक्रिया तीक्ष्णं शस्त्रमस्वेदवेपथू||२१|| असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते| |२२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ-ਪਾਟਨਾਦੌ ਵੀਰ੍ਯਂ, ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਆਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ-ਚਤੁਰਹਸ੍ਤਤਾ| ਤਥਾ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤਾ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵੇਪਥੁਸ਼੍ਚ, ਨ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੌ ਤੌ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍, ਸ੍ਵੇਦਾਭਾਵਃ ਕਮ੍ਪਾਭਾਵਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਅਸਮ੍ਮੋਹਃ-ਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤਕਾਰ੍ਯਕਰਣੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਨਨੁ, "ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵੇਦਕਮ੍ਪਾਭਾਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਿ| ਤਥਾ ਚ ਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ ਭੀਰੋਰੇਵ ਸਮ੍ਭਵਤਃ, ਨ ਸ਼ੂਰਸ੍ਯ| ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਕਂ "ਅਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ ਸਤ੍ਯਮੇਵੈਤੌ ਬੀਰੁਗੁਣੌ, ਕਿਨ੍ਤੂਸ੍ਣਕਾਲਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੂ ਭਵਤਃ, ਤਤ੍ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਹਿ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਮੇਵ ਨ ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਕਮ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਪਰਿਹਾਰੋ ਯੁਕ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਾਟਨੇ ਵੈਦ੍ਯਗਤਸਾਮਗ੍ਰੀਮਾਹ-ਸ਼ੌਰ੍ਯਮਿਤਿ|
Adhikarana ਲਲਾਟਾਦੌ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪਾਟਨਮ੍ (੨੨-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਲ੍ਲਲਾਟਾਭ੍ਰੂਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਕਜਤ੍ਰੁਣਿ||੨੨|| ਕੁਕ੍ਸਿਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸਿਕੂਟੌਸ੍ਠਕਪੋਲਗਲਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇ| |੨੩|
| तिर्यक्छिन्द्याल्ललाटाभ्रूदन्तवेष्टकजत्रुणि||२२|| कुक्षिकक्षाक्षिकूटौष्ठकपोलगलवङ्क्षणे| |२३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਲਾਟਾਦਿਦੇਸ਼ੇਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛੇਦਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਕੋ ਦਨ੍ਤਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਦਨ੍ਤਾਧਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਲਲਾਟਾਦੌ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪਾਟਨਮਾਹ-ਤਿਰ੍ਯਗਿਤਿ|
Adhikarana ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪਾਟਨਨਿਸੇਧਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਛੇਦਨਾਤ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵਿਪਾਟਨਮ੍||੨੩||
| अन्यत्र छेदनात्तिर्यक् सिरास्नायुविपाटनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛੇਦਨਾਤ੍ ਸਿਰਾਣਾਂ ਸ੍ਨਾਯੂਨਾਂ ਚ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪਾਟਨਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰੇਤਿ|
Adhikarana ਪਾਟਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ (੨੪-੨੮) · Śloka ੨੮
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਵਚਾਰਿਤੇ ਵਾਗ੍ਭਿਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭੋਭਿਸ਼੍ਚ ਰੋਗਿਣਮ੍| ਆਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਰਿਤੋਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯ ਵ੍ਰਣਂ ਤਤਃ||੨੪|| ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪ੍ਲੋਤੇਨਾਮ੍ਭੋਪਨੀਯ ਚ| ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗੁਰੁਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍ਜਰਸਾਨ੍ਵਿਤੈਃ||੨੫|| ਧੂਪਯੇਤ੍ਪਟੁਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਜ੍ਯਮਧੁਭਿਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜੇਨ ਚ||੨੬|| ਦਿਗ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੈਰੇਵਾਚ੍ਛਾਦਯੇਚ੍ਚ ਤਾਂ| ਘਤਾਕ੍ਤੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਘਨਾਂ ਕਵਲਿਕਾਂ ਤਤਃ||੨੭|| ਨਿਧਾਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਪਟ੍ਟੇਨ ਸੁਸਮਾਹਿਤਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਵ੍ਯੇਪਸਵ੍ਯੇ ਵਾ ਨਾਧਸ੍ਤਾਨ੍ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ||੨੮||
शस्त्रेऽवचारिते वाग्भिः शीताम्भोभिश्च रोगिणम्| आश्वास्य परितोऽङ्गुल्या परिपीड्य व्रणं ततः||२४|| क्षालयित्वा कषायेण प्लोतेनाम्भोऽपनीय च| गुग्गुल्वगुरुसिद्धार्थहिङ्गुसर्जरसान्वितैः||२५|| धूपयेत्पटुषड्ग्रन्थानिम्बपत्रैर्घृतप्लुतैः| तिलकल्काज्यमधुभिर्यथास्वं भेषजेन च||२६|| दिग्धां वर्तिं ततो दद्यात्तैरेवाच्छादयेच्च तां| घृताक्तैः सक्तुभिश्चोर्ध्वं घनां कवलिकां ततः||२७|| निधाय युक्त्या बध्नीयात्पट्टेन सुसमाहितम्| पार्श्वे सव्येऽपसव्ये वा नाधस्तान्नैव चोपरि||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਵਚਾਰਿਤੇ-ਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਵਾਗ੍ਭਿਃ-ਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤਾਰ੍ਭਿਰ੍ਮਧੁਰਾਭਿਃ 'ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਜਾਤੋਸਿ' ਇਤ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਾਯਾਭਿਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭੋਭਿਃ-ਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਃ, ਆਤੁਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਣਂ ਪਰਿਤਃ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍, ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯ-ਪੂਯਾਦਿਦੋਸਂ ਨਿਰ੍ਹਾਰ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕਸਾਯੇਣ-ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਸਾਧਿਤੇਨ, ਕ੍ਸਾਲਯਿਤ੍ਵਾ, ਤਤਃ ਪ੍ਲੋਤੇਨਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਜਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ, ਜਲਮਪਨੀਯ-ਪਾਨੀਯਾਰ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਣਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਧੂਪਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਘਤਪ੍ਲੁਤੈਃ|- ਪ੍ਲੁਤਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਬਹੁਘਤੈਰਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰੇਵਂ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦਿ ਦ੍ਵਿਰਹ੍ਨੋ ਧੂਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਵਰ੍ਤਿਂ-ਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਮਯੀਂ, ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍, ਵੈਦ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਮ੍ ? ਦਿਗ੍ਧਾਮ੍| ਕੈਃ ? ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਜ੍ਯਮਧੁਭਿਃ,-ਵਾਤਵ੍ਰਣੇ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਦਿਗ੍ਧਾਂ, ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇ ਘਤਦਿਗ੍ਧਾਂ, ਕਫਵ੍ਰਣੇ ਮਧੁਦਿਗ੍ਧਾਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਤੈਰ੍ਯੁਗਪਦ੍ਦਿਗ੍ਧਾਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਨ ਚ ਕੇਵਲਂ ਤਿਲਾਦਿਭਿਃ, ਯਾਵਤ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਯਤ੍ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜਂ, ਤੇਨ ਚ ਦਿਗ੍ਧਾਮ੍| ਤੈਰੇਵ-ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਦਿਭਿਃ, ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਂ ਤਾਂ-ਵਰ੍ਤਿਂ, ਆਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍-ਸ੍ਥਗਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਤਦੁਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍, ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਰਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)-"ਨਾਤਿਭਸ੍ਟਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਘਤਾਕ੍ਤੈਰ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਤੇਮ੍ਭਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਸੁਮਦਿਤੈਰਵਚ੍ਛਾਦ੍ਯ" ਇਤਿ| ਤਤੋ- ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤਿਚ੍ਛਾਦਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਕਵਲਿਕਾਂ-ਬਹੁਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡਪੁਟਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਤਾਂ, ਨਿਧਾਯ-ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਪਟ੍ਟੇਨ-ਨਿਬਿਡਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਦੋਸਕਾਲਾਨੁਗੁਣਯਾ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਜਗਾਦ (ਸੂ.ਅ.੩੮)-"ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍| ਸਕਦੇਵ ਪਰਿਕ੍ਸਪ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਘਾਤਜਾਨ੍|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਰੁਜਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਚ੍ਚਾਪੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਯਨ੍ ਪਰਿਤ ਉਪਚਰੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਕਥਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ? ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ-ਨਾਵਹੇਲਯਾ, ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾ| ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨੈਵ ਚੋਪਰਿ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਾਟਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰ ਇਤਿ| ਸਰ੍ਜਰਸੋ-ਰਾਲਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ-ਵਚਾ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ [ਭੇਸਜੇਨ ]-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਯਦ੍ਭੇਸਜਮੁਕ੍ਤਂ ਤੇਨ| ਚਹਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਦਿਗ੍ਧਾਂਲਿਤ੍ਪਾਮ੍| ਤੈਃ-ਵਰ੍ਤਿਲੇਪੌਸਧੈਃ| ਤਂ-ਵ੍ਰਣਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਪੂਰ੍ਵਲੇਪਸ੍ਯ, ਘਤਾਕ੍ਤਸਕ੍ਤੁਲੇਪਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੨੮)- " ਨਾਤਿਭਸ੍ਟਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਘਤਾਕ੍ਤੈਰ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਤੇਮ੍ਭਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਸੁਮਦਿਤੈਃ" ਇਤਿ| ਕਵਲਿਕਾਂ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡਮਯੀਂ ਪਾਲੀਮ੍| ਪਟ੍ਟੇਨ-ਘਨਵਸ੍ਨਖਣ੍ਡੇਨ| ਸੁਸਮਾਹਿਤਂ-ਸੁਸ੍ਟੁ ਸਨ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਬਨ੍ਧੀਯਾਤ੍-ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਙ੍ਗਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਸ੍ਨਿਰ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਹ੍ਰਣਾਨ੍| ਸਕਦੇਵ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਘਾਤਜਾਨ੍|| ਸਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਰੁਜਾਯਾਂ ਉ ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਟ੍ਟਕਵਲਿਕਾਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਸ਼ੁਚਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਢਾਃ ਪਟ੍ਟਾਃ ਕਵਲ੍ਯਃ ਸਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਃ| ਧੂਪਿਤਾ ਮਦਵਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰ੍ਵਲੀਕਾ ਵ੍ਰਣੇ ਹਿਤਾਃ||੨੯||
शुचिसूक्ष्मदृढाः पट्टाः कवल्यः सविकेशिकाः| धूपिता मृदवः श्लक्ष्णा निर्वलीका व्रणे हिताः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਯਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸੂਤ੍ਰਾ ਦਢਾਸ਼੍ਚ ਪਟ੍ਟਾਃ, ਤਥਾ ਕਵਲਿਕਾਃ ਸਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਧੂਪਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਮਦਵਃ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਃ, ਤਥਾ ਵਲੀਰਹਿਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਟ੍ਟਕਵਲਿਕਾਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਸ਼ੁਚਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦ੍ਦਢਾ ਇਤਿ| ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ-ਸੂਤ੍ਰਵਰ੍ਤਿਃ|
Adhikarana ਰਕ੍ਸਾ ਬਲਿਸ਼੍ਚ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਕੁਰ੍ਵੀਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਰਕ੍ਸੋਨਿਸਿਦ੍ਧਯੇ| ਬਲਿਂ ਚੋਪਹਰੇਤ੍ਤੇਭ੍ਯਃ|੩੦|
कुर्वीतानन्तरं तस्य रक्षां रक्षोनिषिद्धये| बलिं चोपहरेत्तेभ्यः|३०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨਨ੍ਤਰਂ [ ਤਸ੍ਯ-] ਰੋਗਿਣਃ ਕਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣੋ, ਵ੍ਰਣੇ ਰਕ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਰਕ੍ਸੋਨਿਸਿਦ੍ਧਯੇ-ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਰਾਕ੍ਸਸਾਦਿਨਿਸੇਧਾਯ| ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ-ਰਕ੍ਸੋਭ੍ਯੋ, ਬਲਿਮੁਪਹਰੇਤ੍-ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰਕ੍ਸਾਮਾਹ-ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- " ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਚ੍ਚਪੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਪਰਿਤੋ ਯਾਵਕਾਰ੍ਥਪਰ੍ਣਸਪਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|" ਇਤਿ| ਬਲਿਮਾਹ- ਬਲਿਂ ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਔਸਧਿਵਿਧਾਰਣਮ੍ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
| ਸਦਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍||੩੦|| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ ਗੁਹਾਮਤਿਗੁਹਾਂ ਜਟਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਵਚਾਂ ਛ੍ਹਤ੍ਰਾਮਤਿਚ੍ਛ੍ਹਤ੍ਰਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨਪਿ||੩੧||
| सदा मूर्ध्ना च धारयेत्||३०|| लक्ष्मीं गुहामतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम्| वचां छ्हत्रामतिच्छ्हत्रां दूर्वां सिद्धार्थकानपि||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਚੌਸਧੀਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਤਾ ਏਵਾਹ-ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ-ਪਦ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਗੁਹਾਂ-ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਮ੍| ਅਤਿਗੁਹਾਂ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣਾਮ੍| ਜਟਿਲਾਂ-ਮਾਂਸੀਮ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਣੀਂ-ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਸ੍ਟਿਕਾਮ੍| ਵਚਾਂ-ਉਗ੍ਰਗਨ੍ਧਾਮ੍| ਛਤ੍ਰਾਂ-ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਮ੍| ਅਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾਂ-ਵਿਸਾਣਿਕਾਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਔਸਧੀਵਿਧਾਰਣਮਾਹ-ਸਦੇਤਿ| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀਂ-ਸ਼ਮੀਮ੍| ਗੁਹਾਤਿਗੁਹੇ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯੌ| ਜਟਿਲਾਂ-ਮਾਂਸੀਮ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਯਚਾਰਿਣੀਂ-ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਮ੍| ਛਤ੍ਰਾਤਿਚ੍ਛ੍ਤ੍ਰੇ-ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਦ੍ਵਯਮ੍|
Adhikarana ਆਹਾਰਵਿਹਾਰਨਿਯਮਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਦਿਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਚਾਰਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੨|
ततः स्नेहदिनेहोक्तं तस्याचारं समादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਿਨਃ, ਆਚਾਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਕਥਮਮ੍ ? ਸ੍ਨੇਹਦਿਨੇਹੋਕ੍ਤਮ੍,-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਦਿਨਂ ਸ੍ਨੇਹਦਿਨਂ, ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤਮਹਃ, ਤਤ੍ਰੇਹਾ-ਚੇਸ੍ਟਾ, ਤਸ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਂ-ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਧ੍ਯੁਪਦਿਸ੍ਟਂ "ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਆਹਾਰਵਿਹਾਰਨਿਯਮਮਾਹ-ਤਤ ਇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਦਿਨੇਹੋਕ੍ਤਂ-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਦਿਨਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਵ੍ਰਣੇ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਸੇਧਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣੇ ਕਣ੍ਡੂਰਾਗਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਪੂਯਕਤ੍||੩੨||
| दिवास्वप्नो व्रणे कण्डूरागरुक्शोफपूयकृत्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣੇ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਕਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਵ੍ਰਣਿਨਾਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨ ਸੇਵ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵ੍ਰਣੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਙ੍ਗਨਿਸੇਧਃ (੩੩-੧) · Śloka ੧
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਲਿਤਸ੍ਰੁਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਸਂਸਰ੍ਗੇਪ੍ਯਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੩੩|| (ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਾਯਾਸਾਤ੍ ਸ ਚ ਰਾਗਸ਼੍ਚ ਜਾਗਰਾਤ੍| ਤੌ ਚ ਰੁਕ੍ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਾਪਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨਾਤ੍)||੧||
स्त्रीणां तु स्मृतिसंस्पर्शदर्शनैश्चलितस्रुते| शुक्रे व्यवायजान् दोषानसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात्||३३|| (व्रणे श्वयथुरायासात् स च रागश्च जागरात्| तौ च रुक् च दिवास्वापात्ताश्च मृत्युश्च मैथुनात्)||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਚ੍ਚਲਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਰੁਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਲਿਤਸ੍ਰੁਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਸਤ੍ਯਸਂਸਰ੍ਗੇਪਿ-ਤਾਸਾਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਪਿ ਮੈਥੁਨਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ, ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍-ਮੈਥੁਨੋਤ੍ਥਾਨ੍, ਦੋਸਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਮਰਣਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਙ੍ਗਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵ੍ਰਣੇ ਭੋਜਨਮ੍,ਵ੍ਰਣੇ ਭੋਜਨਵਿਸ਼ੇਸਃ (੩੪-੩੭) · Śloka ੩੭
ਭੋਜਨਂ ਚ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਗੋਧੂਮਸਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਮਸੂਰਮੁਦ੍ਗਤੁਵਰੀਜੀਵਨ੍ਤੀਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਾਃ||੩੪|| ਬਾਲਮੂਲਕਵਾਰ੍ਤਾਕਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਰ੍ਕੋਟਪਟੋਲਕਟੁਕਾਫਲਮ੍||੩੫|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਦਾਡਿਮਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਘਤਂ ਤਪ੍ਤਹਿਮਂ ਜਲਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩੬|| ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ| |੩੭|
भोजनं च यथासात्म्यं यवगोधूमषष्टिकाः| मसूरमुद्गतुवरीजीवन्तीसुनिषण्णकाः||३४|| बालमूलकवार्ताकतण्डुलीयकवास्तुकम्| कारवेल्लककर्कोटपटोलकटुकाफलम्||३५|| सैन्धवं दाडिमं धात्री घृतं तप्तहिमं जलम्| जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्||३६|| भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति| |३७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਭੋਜਨਂ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ-ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਾਦਿ, ਤਥਾ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਕਂ ਚ, ਤਥਾ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਕਂ, ਪੁਰਾਣਸ਼ਾਲਿਭਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਸ੍ਨੇਹਂ, ਤਥਾਲ੍ਪਂ, ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਸਹ ਭੁਞ੍ਜਾਨ ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਂ ਯਥਾਭਵਤਿ, ਏਵਂ ਵ੍ਰਣੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਭੋਜਨਮਾਹ-ਭੋਜਨਮਿਤਿ| ਕਟੁਕਾਫਲਂ-ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਫਲਮ੍| ਭੋਜਨਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਜੀਰ੍ਣਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਸਮਸ਼ਨਾਧ੍ਯਾਸ਼ਨਨਿਸੇਧਃ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
| ਅਸ਼ਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਪਥ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਜਰਾਂ ਸੁਖ਼ਮ੍||੩੭|| ਅਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤ੍ਵਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਪਾਕਦਾਹਾਨਾਹਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੩੮||
| अशितं मात्रया काले पथ्यं याति जरां सुख़म्||३७|| अजीर्णात्त्वनिलादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत्| ततः शोफरुजापाकदाहानाहानवाप्नुयात्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸੁਖੇਨ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਥ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਜੀਰ੍ਣਂ ਤੁ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਯਤੋਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਬਲਵਾਨ੍ ਵਿਭ੍ਰਮਃ-ਕ੍ਸੋਭਃ, ਸ੍ਯਾਤ੍| { ਤਤਃ- } ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਂ ਸਮਸ਼ਨਂ ਚ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਅਸ਼ਿਤਮਿਤਿ| ਅਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਅਜੀਰ੍ਣ ਇਤਿ|
Adhikarana ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਃ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦੇਰਤ੍ਯਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੩੯-੪੦) · Śloka ੪੦
ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤਿਲਾਨ੍ ਮਾਸਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਂਸਮਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਰਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਕਟੁਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੯|| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਿਦਾਹਿ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||੪੦||
नवं धान्यं तिलान् माषान् मद्यं मांसमजाङ्गलम्| क्षीरेक्षुविकृतीरम्लं लवणं कटुकं त्यजेत्||३९|| यच्चान्यदपि विष्टम्भि विदाहि गुरु शीतलम्| वर्गोऽयं नवधान्यादिर्व्रणिनः सर्वदोषकृत्||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਯਤੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗੋ ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੩੮)-"ਨਵਧਾਨ੍ਯਮਾਸਕਲਾਯਕੁਲਤ੍ਥਨਿਸ੍ਪਾਵਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸਿਰਪਿਸ੍ਟਤਿਲਵਿਕਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਪਿਸ਼ਿਤਹਰਿਤਁਕਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਾਨ੍ਪਾਮਿਸਾਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਸ਼ੀਤਲਂ-ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬ੍ਵਾਦਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਨਵਧਨ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਮਾਹ-ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਨਵਧਾਨ੍ਯਮਾਸਕਲਾਯਕੁਲਤ੍ਥਨਿਸ੍ਪਾਵਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਤਿਲਵਿਕਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਪਿਸ਼ਿਤਹਰਿਤਕਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸ਼ਾਰਾਨੂਪਾਮਿਸਾਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦੇਰਤ੍ਯਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ- ਵਰ੍ਗ ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤੋਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਮ੍| |੪੧|
मद्यं तीक्ष्णोष्णरूक्षाम्लमाशु व्यापादयेद्व्रणम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ ਵ੍ਰਣਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਮਦ੍ਯਮੀਦਸ਼ਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮ੍, ਨਾਪਰਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ-"ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍| ਤਨੁ ਯਤ੍ਸੁਖਪੇਯਂ ਚ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕੇਸੁ ਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍||" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਪ੍ਰਾਯਂ ਰੋਧ੍ਰਾਸਵਾਦਿਕਂ ਵਾ ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੇਯਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤੋਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ-ਮਦ੍ਯਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਣਮ੍ (੪੧-੪੩) · Śloka ੪੩
| ਵਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵੀਜ੍ਯੇਤ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍||੪੧|| ਨ ਤੁਦੇਨ੍ਨ ਚ ਕਣ੍ਡੂਯੇਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਦ੍ਧਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕਥਾਃ ਸ਼੍ਰੁਣ੍ਵਨ੍ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾਃ||੪੨|| ਆਸ਼ਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਮੋਕ੍ਸਾਯਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ| |੪੩|
| वालोशीरैश्च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्||४१|| न तुदेन्न च कण्डूयेच्चेष्टमानश्च पालयेत्| स्निग्धवृद्धद्विजातीनां कथाः श्रुण्वन्मनःप्रियाः||४२|| आशावान् व्याधिमोक्षाया क्षिप्रं व्रणमपोहति| |४३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚੈਨਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵੀਜਯੇਤ੍| ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਨ ਵ੍ਯਥਯੇਤ੍| ਨਾਪਿ ਕਣ੍ਡੂਯੇਤ੍| {ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਃ-ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ} ਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍, ਵ੍ਰਣਂ ਪਾਲਯੇਤ੍-ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਕਥਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਿਯਾ ਆਕਰ੍ਣਯਨ੍ ਰੋਗਮੁਕ੍ਤਯੇ ਵਿਹਿਤਾਸ਼ੋਹ੍ਨਾਯ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਣਮਾਹ-ਵਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਵਾਲੈਃ-ਚਾਮਰੈਃ| ਉਸ਼ੀਰੈਃ-ਵੀਰਣਵ੍ਯਜਨੈਃ|
Adhikarana ਤਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਕਮ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਨਿਸੇਧਃ ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਃ (੪੩-੪੪) · Śloka ੪੪
| ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੪੩|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ, ਦਿਵਸੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਨਾਚਰੇਤ੍ਤਥਾ| ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥੋ ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ਸਂਰੋਹਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੪੪||
| तृतीयेऽह्नि पुनः कुर्याद्व्रणकर्म च पूर्ववत्||४३|| प्रक्षालनादि, दिवसे द्वितीये नाचरेत्तथा| तीव्रव्यथो विग्रथितश्चिरात्संरोहति व्रणः||४४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤੀਯੇ ਚ ਦਿਵਸੇ ਪੁਨਰਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਨਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ-ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਵ੍ਰਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਃ-ਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍-ਚਿਰੇਣ ਕਾਲੇਨ, ਸਂਰੋਹਤਿ-ਸਂਰੋਹਂ ਯਾਤਿ ਰੂਢਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਤਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਕਮਾਹ-ਤਤੀਯੇਹ੍ਨੀਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਕਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਦਿਵਸ ਇਤਿ| ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਤਥੇਤਿ| ਵਿਗ੍ਰਥਿਤੋ-ਵਿਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨਃ|
Adhikarana ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਯਾਃ ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਚ ਨਿਸੇਧਃ (੪੫) · Śloka ੪੫
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਰੂਕ੍ਸਾਂ ਸ਼੍ਲਥਾਂ ਗਾਢਾਂ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਚ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਮ੍| ਵ੍ਰਣੇ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ|੪੫|
स्निग्धां रूक्षां श्लथां गाढां दुर्न्यस्तां च विकेशिकाम्| व्रणे न दद्यात्कल्कं वा|४५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵ੍ਰਣੇ-ਵ੍ਰਣਾਖ੍ਯੇ ਆਧਾਰੇ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਂਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ, ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼੍ਲਥਾਂ-ਸ਼ਿਥਿਲਾਮ੍, ਗਾਢਾਂ-ਨਿਬਿਡਾਮ੍, ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ-ਵਿਸਮਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਰ੍ਥਵਸ਼ਾਦ੍ਗਮ੍ਯਮਾਨੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਵਾਚ (ਸੂ.ਅ. ੩੮)- {"ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮਤਿਸ਼੍ਲਥਮਤਿਗਾਢਮ੍| } ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕ੍ਲੇਦਃ|" ਇਤਿ| ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ-ਕਲ੍ਕਮਪ੍ਯਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣੇ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪਿਸ੍ਟਮੌਸਧਂ ਦ੍ਰਵਾਪ੍ਲੁਤਂ ਕਲ੍ਕ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ (ਹ.ਕ.ਅ.੬|੧੦)| ਕਿਮਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਿਵੇਸ਼ਿਕਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਚ ਨਿਸੇਧਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਃ (੪੫-੪੭) · Śloka ੪੭
| ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ||੪੫|| ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦੋਤਿਰੁਗ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਃ| ਸ਼੍ਲਥਾਤਿਗਾਢਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸੈਰ੍ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮਾਵਘਰ੍ਸਣਮ੍||੪੬|| ਘ੍|੪੭|
| स्नेहात्क्लेदो विवर्द्धते||४५|| मांसच्छेदोऽतिरुग्रौक्ष्याद्वरणं शोणितागमः| श्लथातिगाढदुर्न्यासैर्व्रणवर्त्मावघर्षणम्||४६|| घ्|४७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਤੋਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਤਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਾਂਸਚ੍ਛੇਦੋਤਿਵ੍ਯਥਾ ਚ, ਤਥਾ ਵਿਦਾਰਣਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ| ਸ਼੍ਲਥਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੇਨ ਚ ਵ੍ਰਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਵਘਰ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ ਵ੍ਰਣੇ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਤਿ| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦੋਸਾਃ|
Adhikarana ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਯਾ ਗੁਣਃ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਸਪੂਤਿਮਾਂਸਂ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਸਗਤਿਂ ਪੂਯਗਰ੍ਭਿਣਮ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ||੪੭||
सपूतिमांसं सोत्सङ्गं सगतिं पूयगर्भिणम्| व्रणं विशोधयेच्छीघ्रं स्थिता ह्यन्तर्विकेशिका||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪੂਤ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਅਤੋਸੌ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਕੀਦਗ੍ਵ੍ਰਣਂ ? ਪੂਤਿਯੁਕ੍ਤਮਾਂਸਮ੍, ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ-ਉਨ੍ਨਤਮ੍, ਪੂਯਾਦਿਭਕ੍ਸਿਤਮਾਂਸਾਦਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਗਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ, {ਸਗਤਿਂ-} ਗਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਪੂਯਸ਼੍ਚਾਸੌ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ, ਸ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ ਪੂਯਗਰ੍ਭੀ ਤਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਯਾ ਗੁਣਮਾਹ-ਸਪੂਤਿਮਾਂਸਮਿਤਿ|
Adhikarana ਅਪਕ੍ਵਪਾਟਨੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੪੮) · Śloka ੪੮
ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ ਤੁ ਪਾਟਿਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਪਾਚਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਭੋਜਨੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧਿਭਿਃ||੪੮||
व्यम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत्| भोजनैरुपनाहैश्च नातिव्रणविरोधिभिः||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ-ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਂ ਵ੍ਰਣਂ, ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪਾਟਿਤਮ੍| ਤਥਾਵਿਧਿਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਪਾਚਨੈਰਨ੍ਨਪਾਨੈਸ੍ਤਥਾਵਿਧੈਸ਼੍ਚੋਪਨਾਹੈਃ-ਸਾਤ੍ਵਣਕਿਣ੍ਵਾਦਿਕਲ੍ਪਿਤੈਃ, ਉਪਾਚਰੇਤ੍| ਨ ਚ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਾਚਨੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਨਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਰਣਾਤਿਵਿਰੋਧੀਨਿ ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਚਨਾਨਿ-ਅਮ੍ਲਕਟੁਕਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਪ੍ਰਾਯਾਣਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਥੈਵਂਪ੍ਰਾਯਾਣਿ ਭੋਜਨਾਨਿ, ਨ ਤੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਪਿ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧੀਨਿ ਯਾਨਿ ਤੈਰੁਚਿਤੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਦਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍, ਨਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਪਕ੍ਵਪਾਟਨੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ-ਵਿਦਗ੍ਧਮ੍, ਤਤ੍ਰ ਹਿਰਕ੍ਤਂ ਵਿਗਤਾਮ੍ਲਰਸਂ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ ਪਾਟਨਵਿਧਿਃ|
Adhikarana ਸੀਵਨਸ੍ਯ ਵਿਸਯਃ (੪੯-੫੧) · Śloka ੫੧
ਸਦ੍ਯਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਦ੍ਵਿਵਤਾਨਭਿਘਾਤਜਾਨ੍| ਮੇਦੋਜਾਲ੍ਲਿਖਿਤਾਨ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਪਾਲੀਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਃ||੪੯|| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਕੂਟਨਾਸੌਸ੍ਠਗਣ੍ਡਕਰ੍ਣੋਰੁਬਾਹੁਸੁ| ਗ੍ਰੀਵਾਲਲਾਟਮੁਸ੍ਕਸ੍ਫਿਙ੍ਮੇਢ੍ਰਪਾਯੂਦਰਾਦਿਸੁ||੫੦|| ਗਮ੍ਭੀਰੇਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਚ| |੫੧|
सद्यः सद्योव्रणान् सीव्येद्विवृतानभिघातजान्| मेदोजाल्लिखितान् ग्रन्थीन् ह्रस्वाः पालीश्च कर्णयोः||४९|| शिरोक्षिकूटनासौष्ठगण्डकर्णोरुबाहुषु| ग्रीवाललाटमुष्कस्फिङ्मेढ्रपायूदरादिषु||५०|| गम्भीरेषु प्रदेशेषु मांसलेष्वचलेषु च| |५१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨਭਿਘਾਤਜਾਨ੍ ਵਿਵਤਾਨ੍-ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮੁਖਾਨ੍, ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦੇਵ, ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਵਦਨਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਨ ਸੀਵ੍ਯਾਃ| ਅਭਿਘਾਤਾਜ੍ਜਨ੍ਮ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨੇਵਮ੍| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨਿਤਿ ਸਦ੍ਯੋਗ੍ਰਹਣਮਭਿਘਾਤਜੇਸ੍ਵਪਿ ਚਿਰਕਾਲਸ੍ਥਿਤੇਸੁ ਨਾਯਂ ਵਿਧਿਰਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਮੇਦੋਜਾਨ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਲਿਖਿਤਾਨ੍-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਲਿਖਿਤਾਨ੍, ਸੂਚ੍ਯਾ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਖਾਃ ਪਾਲੀਰ੍ਲਿਖਿਤਾਃ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਂਸੇਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਥ ਸੀਵਨਵਿਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਸੀਵਨਸ੍ਯ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਸਦ੍ਯ ਇਤਿ| ਸਦ੍ਯਃ-ਵ੍ਰਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨੇ| ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਨ੍-ਸ਼ੋਫ਼ਪਾਕਾਦਿਪੂਰ੍ਵਰੂਪਰਹਿਤਾਨ੍| ਤੇਸਾਮਭਿਧਾਤਜਤ੍ਵਾਤ੍ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੇਪਿ ਤਦੁਪਾਦਾਨਂ ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗਵ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਲਿਖਿਤਾਨ੍ਲਿਖਨੋਦ੍ਧਤਮੇਦਸਃ| ਕਰ੍ਣਪਾਲੀਸ਼੍ਚ ਲਿਖਿਤਾਃ-ਲਿਖਨੋਦ੍ਧਤਹਸ੍ਵਤ੍ਵਹੇਤੁਦੁਸ੍ਟਾਵਯਵਾਃ| ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤੌ ਯੇ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਮਾਂਸਲਾ ਅਚਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਸ੍ਤੇਸੁ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍|
Adhikarana ਸੀਵਨਾਵਿਸਯਃ (੫੧-੫੨) · Śloka ੫੨
| ਨ ਤੁ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਕਕ੍ਸਾਦਾਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਚਲੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍||੫੧|| ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਹਿਣਾਃ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਗ੍ਨਿਜਾਨ੍| |੫੨|
| न तु वङ्क्षणकक्षादावल्पमांसे चले व्रणान्||५१|| वायुनिर्वाहिणाः शल्यगर्भान् क्षारविषाग्निजान्| |५२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦਿਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾਦਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ਸੀਵਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਲੇਸੁ ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵਾਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਚਲੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਲਬ੍ਧੇ, ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਂਸ਼੍ਚਲਾਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤਿ ਵਚਨਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਜਾਤੁਚਿਦਭਿਘਾਤਜਾਨ੍ ਵਿਵਤਾਨਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤਿ ਗਮਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵਾਯੁਂ ਨਿਰ੍ਵਹਨ੍ਤਿ-ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਿ, ਤਾਨ੍ ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਹਿਣੋ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭੇ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਗਰ੍ਭਾਨ੍, ਤਥਾ ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸੀਵਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸੀਵਨਾਵਿਸਯਮਾਹ-ਨ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਹਿਣਃ=ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਗਮਦ੍ਵਾਰਭੂਤਾਨ੍|
Adhikarana ਸੀਵਨਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ (੫੨-੫੪) · Śloka ੫੪
| ਸੀਵ੍ਯੇਚ੍ਚਲਾਸ੍ਥਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਰਤਣਰੋਮਾਪਨੀਯ ਤੁ||੫੨|| ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਿ ਮਾਂਸਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਨੇ| ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਲ੍ਕਲੈਃ||੫੩|| ਸੀਵ੍ਯੇਨ੍ਨ ਦੂਰੇ ਨਾਸਨ੍ਨੇ ਗਹ੍ਣਨ੍ਨਾਲ੍ਪਂ ਨ ਵਾ ਬਹੁ| |੫੪|
| सीव्येच्चलास्थिशुष्कास्रतृणरोमापनीय तु||५२|| प्रलम्बि मांसं विच्छिन्नं निवेश्य स्वनिवेशने| सन्ध्यस्थि च स्थिते रक्ते स्नाय्वा सूत्रेण वल्कलैः||५३|| सीव्येन्न दूरे नासन्ने गृह्णन्नाल्पं न वा बहु| |५४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤਮਸ੍ਥ੍ਯਪਨੀਯ-ਨਿਰਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਰਕ੍ਤਂ ਤਣਾਨਿ ਰੋਮਾਣਿ ਚਾਪਾਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਲਮ੍ਬਿ ਵ੍ਰਣੇ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਨੇ-ਆਤ੍ਮੀਯੇ ਸ੍ਥਾਨੇ, ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ-ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਤਥਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਅਸ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਵ੍ਰਣਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਕੇਨ ? ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ ਵਲ੍ਕਲੈਃ| ਵਲ੍ਕਲਾਨਿ-ਸ਼ਣਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਦਿਤ੍ਵਗੁਦ੍ਭਵਾਨਿ, ਤੈਃ| ਕਥਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ ? ਨ ਦੂਰੇ-ਨ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟੇ, ਨ ਚਾਸਨ੍ਨੇ-ਨਾਤਿਨਿਕਟੇ ਨਾਲ੍ਪਂ ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼ਂ ਨ ਚ ਬਹੁ ਗਹ੍ਣਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸੀਵਨਸ੍ਯ ਵਿਧਿਮਾਹ-ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤਿ| ਚਲਂ ਯਦਸ੍ਥਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਯਦਸਕ੍ ਤਦਪਨੀਯ, ਤਣਾਨਿ ਰੋਮਾਣਿ ਚ ਸਨ੍ਧਿਗਤਮਸ੍ਥਿ ਚ ਸ੍ਵਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ| ਸ੍ਥਿਤੇ-ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਾਨ੍ਨਿਵ੍ੜ੍ਤ੍ਤੇ| ਵਲ੍ਕਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ. ੩੮)- "ਸ਼ਣਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਮੂਰ੍ਵਾਤਸੀਨਾਂ ਵਾ ਵਲ੍ਕਲੈਃ|" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸਂ. ਸੂ. ਅ. ੩੮)- " ਸੀਵਨਵਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤੁ ਸਮਾਸੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਗੋਸ੍ਫਣਿਕਾ ਤੁਨ੍ਨਸੇਵਨੀ ਵੇਲ੍ਲਿਤਕਂ ਰਾਜਗ੍ਰਨ੍ਥਿਬਨ੍ਧਨਮਿਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਿਵਿਭਾਗਃ, ਪ੍ਰਹਾਰਵਸ਼ਾਚ੍ਚੋਪਯੋਗਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸੀਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ (੫੪-੫੫) · Śloka ੫੫
| ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣੇ ਮਧੁਘਤਦ੍ਰੁਤੈਃ||੫੪|| ਅਞ੍ਜਨਕ੍ਸੌ ਮਜਮਸੀਫਲਿਨੀਸ਼ਲ੍ਲਕੀਫਲੈਃ| ਸਰੋਧ੍ਰਮਧੁਕੈਰ੍ਦਿਗ੍ਧੇ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਬਨ੍ਧਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੫੫||
| सान्त्वयित्वा ततश्चार्तं व्रणे मधुघृतद्रुतैः||५४|| अञ्जनक्षौ मजमषीफलिनीशल्लकीफलैः| सरोध्रमधुकैर्दिग्धे युञ्ज्याद्बन्धादि पूर्ववत्||५५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੀਵਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਆਤੁਰਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ- ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵ੍ਯਜਨਾਦਿਭਿਃ, ਅਨਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤੈਰ੍ਲਿਪ੍ਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਸਤਿ| ਕੈਃ ? ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰੁਤੈਃ-ਆਲੋਡਿਤੈਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਬਨ੍ਧਾਦਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍,- ਤਤੀਯਾਨ੍ਤਾਦ੍ਵਤਿਃ, ਪੂਰ੍ਵੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਸਾਯਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਕਵਲਿਕਾਦਿਕਂ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸੀਵਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ-ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵੇਤਿ| ਅਞ੍ਜਨਂ-ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਮ੍| ਫਲਿਨੀ-ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍-ਪਾਟਨਵਤ੍|
Adhikarana ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵ੍ਰਣਮਾਰ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ (੫੬) · Śloka ੫੬
ਵ੍ਰਣੇ ਨਿਃਸ਼ੋਣਿਤੌਸ੍ਠੋ ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਾਵਲਿਖ਼੍ਯ ਤਮ੍| ਸਞ੍ਜਾਤਰੁਧਿਰਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੫੬||
व्रणे निःशोणितौष्ठो यः किञ्चिदेवावलिख़्य तम्| सञ्जातरुधिरं सीव्येत्सन्धानं ह्यस्य शोणितम्||५६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸ਼ੋਣਿਤੌ ਓਸ੍ਟੌ-ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੌ, ਯਸ੍ਯ ਤਮੇਵਂਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ-ਈਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਲਿਖ੍ਯ, ਤਂ ਸਞ੍ਜਾਤਰੁਧਿਰਂ ਸਨ੍ਤਂ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍, ਨ ਤ੍ਵੇਵਮੇਵ| ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ-ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ, ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵ੍ਰਣਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੀਵ੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਵ੍ਰਣ ਇਤਿ| ਨਿਃਸ਼ੋਣਿਤ ਓਸ੍ਠੋ-ਵ੍ਯਧਨਿਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਇਤਿ ਸੀਵਨਵਿਧਿਃ|
Adhikarana ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਯ ਸਾਧਨਾਨਿ (੫੭-੫੯) · Śloka ੫੯
ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤੇਸੁ ਚ| ਆਵਿਕਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਮੁਸ੍ਣਮ੍, ਕ੍ਸੌ ਮਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੫੭|| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਮ੍ ਤੂਲਸਨ੍ਤਾਨਕਾਰ੍ਪਾਸਸ੍ਨਾਯੁਵਲ੍ਕਜਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਾਯਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸੀਸਾਨਿ ਵ੍ਰਣੇ ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ||੫੮|| ਭਙ੍ਗੇ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਫਲਕਂ ਚਰ੍ਮਵਲ੍ਕਕੁਸ਼ਾਦਿ ਚ| |੫੯|
बन्धनानि तु देशादीन् वीक्ष्य युञ्जीत तेषु च| आविकाजिनकौशेयमुष्णम्, क्षौ मं तु शीतलम्||५७|| शीतोष्णम् तूलसन्तानकार्पासस्नायुवल्कजम्| ताम्रायस्त्रपुसीसानि व्रणे मेदःकफाधिके||५८|| भङ्गे च युञ्ज्यात्फलकं चर्मवल्ककुशादि च| |५९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਧ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣ ਏਭਿਰਿਤਿ ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ,- ਆਵਿਕਾਜਿਨਾਦੀਨਿ, ਤੇਸੁ-ਵ੍ਰਣੇਸੁ, ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ-ਨਿਰੂਪ੍ਯ, ਯਥਾਯੋਗਮਾਵਿਕਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਚ ਬਨ੍ਧਨਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ-ਆਵਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਰੇਵਾਵਿਕਃ, ਤਸ੍ਯੇਦਮਾਵਿਕਮ੍| "ਅਵੇਃ ਕਃ" ਇਤਿ ਕਃ, "ਤਸ੍ਯੇਦਮ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍| ਅਜਿਨਂ-ਚਰ੍ਮ| ਕੋਸ਼ਾਤ੍ਸਮ੍ਭੂਤਂ-ਕੌਸ਼ੇਯਮ੍| "ਕੋਸਾਢ੍ਢਞ੍" ਇਤਿ ਢਞ੍| ਆਵਿਕਾਦਿਕਂ ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਰਯਮੁਸ੍ਣਂ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੌ ਮਂ ਤੁ ਬਨ੍ਧਨਂ ਸ਼ੀਤਲਂ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤੂਲਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿਜਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ-ਉਭਯਸ੍ਵਭਾਵਮ੍| ਤੂਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾਦਿਜਂ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਃ-ਸਨ੍ਤਤਿਃ ਸੂਤ੍ਰਰੂਪਤਾ, ਤੇਨ ਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਮ੍| ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਿ ਬਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਭਙ੍ਗੇ-ਅਸ੍ਥਿਭਙ੍ਗੇ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਿ ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍, ਯਾਵਚ੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤਾਨਿ ਭਙ੍ਗੇਪਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚ ਕੇਵਲਂ ਭਙ੍ਗੇ ਤਾਮ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਯਾਵਤ੍ਫਲਕਾਦਿ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਂਸ਼ਾਦਿਕਮ੍ਬਿਕੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਧੁਨਾ ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਥ ਬਨ੍ਧਨਵਿਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਯ ਸਾਧਨਾਨ੍ਯਾਹ-ਬਨ੍ਧਨਾਨੀਤਿ| ਸਨ੍ਤਾਨਂ-ਨਨ੍ਤੁਃ| ਫਲਕਂ-ਕਾਸ੍ਠਪਟ੍ਟਿਕਾ| ਕੁਸ਼ਾ-ਵੇਣੁਦਲਮ੍|
Adhikarana ਬਨ੍ਧਨਪ੍ਰਕਾਰਾਃ (੫੯-੬੧) · Śloka ੬੧
ਸ੍ਵਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਾਰਾ ਬਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ||੫੯|| ਕੋਸ਼ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਮੁਤ੍ਤੋਲੀਚੀਨਦਾਮਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍| ਖਟ੍ਵਾਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਥਗਿਕਾਵਿਤਾਨੋਤ੍ਸਙ੍ਗਤੋਸ੍ਫਣਾਃ||੬੦|| ਯਮਕਂ ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੇਤਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| (ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤੇਸੁ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਕੋਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਸੁ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਕਰ੍ਣਕਕ੍ਸਾਦਿਸ੍ਤਨੇਸੂਕ੍ਤਂ ਚ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੧|| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਮੇਢ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਦੌ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਚ੍ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਸਮ੍ਬਾਧੇਙੇ ਤਥਾ ਦਾਮ, ਸ਼ਾਖਾਸ੍ਵੇਵਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍||੨|| ਖਟ੍ਟਾਂ ਗਣ੍ਡੇ ਹਨੌ ਸ਼ਙ੍ਖੇ, ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਪਸ੍ਠਕੋਦਰੇ| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਗਿਕਾਮਨ੍ਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ||੩|| ਵਿਤਾਨਂ ਪਥੁਲਾਙ੍ਗਾਦੌ ਤਥਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚੇਰਯੇਤ੍| ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ ਤਥੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ, ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਾਦਿਸੁ||੪|| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਤਥਾ, ਯਮਕਂ ਯਮਿਕੇ ਵ੍ਰਣੇ| ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਘੇ ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ, ਚ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਸੁ||੫|| ) ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਤੇਸਾਂ ਤਤ੍ਰੇ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੬੧||
स्वनामानुगताकारा बन्धास्तु दश पञ्च च||५९|| कोशस्वस्तिकमुत्तोलीचीनदामानुवेल्लितम्| खट्वाविबन्धस्थगिकावितानोत्सङ्गतोष्फणाः||६०|| यमकं मण्डलाख्यं च पञ्चाङ्गी चेति योजयेत्| (विदध्यात्तेषु तेष्वेव कोशमङ्गुलिपर्वसु| स्वस्तिकं कर्णकक्षादिस्तनेषूक्तं च सन्धिषु||१|| मुत्तोलीं मेढ्रग्रीवादौ युञ्ज्याच्चीनमपाङ्गयोः| सम्बाधेऽङे तथा दाम, शाखास्वेवानुवेल्लितम्||२|| खट्टां गण्डे हनौ शङ्खे, विबन्धं पृष्ठकोदरे| अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रे स्थगिकामन्त्रवृद्धिषु||३|| वितानं पृथुलाङ्गादौ तथा शिरसि चेरयेत्| विलम्बिनि तथोत्सङ्गं, नासौष्ठचिबुकादिषु||४|| गोष्फणं सन्धिषु तथा, यमकं यमिके व्रणे| वृत्तेऽङ्घे मण्डलाख्यं, च पञ्चाङ्गी चोर्ध्वजत्रुषु||५|| ) यो यत्र सुनिविष्टः स्यात्तं तेषां तत्रे बुद्धिमान्||६१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਵਂ ਚ ਤਨ੍ਨਾਮ ਚ ਸ੍ਵਨਾਮ, ਤੇਨਾਨੁਗਤਃ-ਅਨੁਬਦ੍ਧਃ, ਆਕਾਰਃ-ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਬਨ੍ਧਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਃ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣਾਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਵੇਤਿ, ਨ ਨ੍ਯੂਨਾਃ| ਕੋਸ਼ਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗ੍ਯਨ੍ਤਾਃ| ਤੇਸਾਂ-ਬਨ੍ਧਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਯੋ-ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਯਤ੍ਰ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਹਦੇਸ਼ੇ, ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟੋ ਭਵੇਤ੍, ਤਂ-ਬਨ੍ਧਂ ਕੋਸ਼ਾਦਿਕਂ, ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ੋਙ੍ਗੁਲੀਪਰ੍ਵਸੁ ਚਰ੍ਮਾਦਿਕਤਃ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸਨ੍ਧਿਕੂਰ੍ਚਭ੍ਰੂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਕ੍ਸਾਕ੍ਸਿਕਪੋਲਕਰ੍ਣੇਸੁ| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀ ਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਃ| ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਦਾਮ ਸਮ੍ਬਾਧੇਙ੍ਗੇ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦੌ| ਅਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਂ ਸ਼ਾਖਾਸੁ| ਖਟ੍ਵਾ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਗਣ੍ਡੇਸੁ| ਵਿਬਨ੍ਧਮੁਦਰੋਰੁਪਸ੍ਠੇਸੁ| ਸ੍ਥਗਿਕਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲੀਮਢ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ| ਵਿਤਾਨਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਦੌ ਪਥੁਲੇਙ੍ਗੇ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਮਙ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸੇ ਲਮ੍ਬਿਨਿ ਬਾਹ੍ਵਾਦੌ| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਸਕ੍ਥਿਸੁ| ਯਮਕਂ ਯਮਲਵ੍ਰਣਯੋਃ| ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਗੇ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਯੋਜਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਸਾਂ ਬਨ੍ਧਾਨਾਂ ਗਾਢਸ਼ਿਥਿਲਾਦਿਬਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਨ੍ਨਿਰੂਪਯਤਿ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਬਨ੍ਧਾਨਾਹ-ਸ੍ਵਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਾਰਾ ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਮ ਸਮ੍ਬਾਧੇਙ੍ਗੇ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸਨ੍ਧਿਕੂਰ੍ਚਭ੍ਰੂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸਿਕਪੋਲਕਰ੍ਣੇਸੁ| ਅਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਂ ਸ਼ਾਹਾਸੁ| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਃ| ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਗੇ| ਸ੍ਥਗਿਕਾਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ| ਯਮਕਂ ਯਮਲਵ੍ਰਣਯੋਃ| ਖਟ੍ਵਾਂ ਹਨੁਸ਼ਙ੍ਖਗਣ੍ਡੇਸੁ| ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਵਿਬਨ੍ਧਮੁਦਰੋਰੁਪਸ੍ਠੇਸੁ| ਵਿਤਾਨਂ ਮੁਰ੍ਦ੍ਧਾਦੌ ਪਥੁਲੇਗ੍ਗੇ| ਗੋਸ੍ਫ਼ਣਂ ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਸਕ੍ਥਸੁ| ~ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀਂ ਅਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ| ਨ ਤੁ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਨ ਚਾਬਾਧਕਰੋ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਬਨ੍ਧ੍ਸ੍ਤ੍ਵਿਸ੍ਟੋਨਿਲੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਦਸ੍ਟੇ ਭਗ੍ਨੇ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਬਨ੍ਧਃ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਭੇਦਤਃ|| ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਾਢਸ਼੍ਲਥਸਮਤ੍ਵਤਃ| ਕਫ਼ਵਾਤੇ ਘਨੋ ਗਾਢਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇ ਤਨੁਃ ਸ਼੍ਲਥਃ|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇਸ਼ੁ ਚ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਨ੍ਧਨਵਿਸ਼ੇਸਃ (੬੨-੬੬) · Śloka ੬੬
ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਗਾਢਮੂਰੁਸ੍ਫਿਕ੍ਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਦਨਕਰ੍ਣਾਰਃਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲੋਦਰੇ||੬੨|| ਸਮਂ ਮੇਹਨਮੁਸ੍ਕੇ ਚ, ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਬਧ੍ਨੀਯਾਚ੍ਛ੍ਹਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੇ ਸਮਮ੍||੬੩|| ਗਾਢਮੇਵ ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ, ਭਸ਼ਂ ਗਾਢਂ ਤਦਾਸ਼ਯੇ| ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇਪਿ ਚ ਤੌ ਮੋਕ੍ਸਣੀਯੌ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍||੬੪|| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਬਨ੍ਧੋ ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਮਤਃ| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਲਥੋ, ਨੈਵ ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਤਥਾ||੬੫|| ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮੋਕ੍ਸੋ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| |੬੬|
बध्नीयाद्गाढमूरुस्फिक्कक्षावङ्क्षणमूर्धसु| शाख़ावदनकर्णारःपृष्ठपार्श्वगलोदरे||६२|| समं मेहनमुष्के च, नेत्रे सन्धिषु च श्लथम्| बध्नीयाच्छ्हिथिलस्थाने वातश्लेष्मोद्भवे समम्||६३|| गाढमेव समस्थाने, भृशं गाढं तदाशये| शीते वसन्तेऽपि च तौ मोक्षणीयौ त्र्यहात्र्यहात्||६४|| पित्तरक्तोत्थयोर्बन्धो गाढस्थाने समो मतः| समस्थाने श्लथो, नैव शिथिलस्याशये तथा||६५|| सायंप्रातस्तयोर्मोक्षो ग्रीष्मे शरदि चेष्यते| |६६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਊਰੁਸ੍ਫਿਗਾਦਿਸੁ ਦੇਸ਼ੇਸੁ ਗਾਢਂ ਬਨ੍ਧਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਸ਼ਾਖਾਵਦਨਾਦਿਸੁ ਸਮਂ ਬਨ੍ਧਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮੇਹਨੇ ਮੁਸ੍ਕਯੋਸ਼੍ਚ ਸਮਮੇਵ| ਨੇਤ੍ਰੇ-ਨਯਨੇ, ਤਥਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਸੁ ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਬਨ੍ਧਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਥਿਲੋ ਬਨ੍ਧ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ਯੌ ਵ੍ਰਣੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਤੌ ਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍, ਨ ਗਾਢਂ ਨ ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ, ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਗਾਢਮੇਵ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਭਸ਼ਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗਾਢਾਸ਼ਯਃ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਗਾਢਬਨ੍ਧੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਭਸ਼ਂ-ਸੁਤਰਾਂ, ਗਾਢਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤੌ-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੌ ਵ੍ਰਣੌ, ਸ਼ੀਤੇ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍-ਤ੍ਰਿਦਿਨਂ ਤ੍ਰਿਦਿਨਮਨ੍ਤਰੀਕਤ੍ਯ, ਮੋਕ੍ਸਣਿਯੌ-ਮੋਕ੍ਸਣਾਰ੍ਹੌ ਭਵਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਵ੍ਰਣਯੋਰ੍ਗਾਢਬਨ੍ਧਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧੋ ਮਤਃ, ਨ ਸ਼ਿਥਿਲਃ| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਯਤ੍ਰ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧਃ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ਾਖਾਵਦਨਾਦੌ, ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਰ੍ਵ੍ਰਣਯੋਃ ਸ਼ਿਥਿਲੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧਸ੍ਯਾਸ਼ਯੇ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਿਥਿਲੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰ ਨੈਵ ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ| ਏਵਕਾਰੋਵਧਾਰਣਾਰ੍ਥਃ ਕਤਃ| ਤਯੋਃ-ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਥਯੋਃ, ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ ਮੋਕ੍ਸ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚਾਨ੍ਯਦੋਸੋਤ੍ਥਵ੍ਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮੋਕ੍ਸ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਨ ਤੁ ਬਨ੍ਧੇਨ ਵਿਨਾ ਵ੍ਰਣੋ ਧਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਬਨ੍ਧੀਯਾਦਿਤਿ| ਊਰ੍ਵਾਦਿਸੁ ਗਾਢਮ੍| ਸ਼ਾਖਾਦਿਸੁ ਸਮਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਾਦੌ ਸ਼੍ਲਥਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨ੍ਤਰ੍ਮੋਕ੍ਸਣਂ ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮੋਕ੍ਸਣਂ ਚ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁ ਪ੍ਰਾਤ੍ਪਸ੍ਯੈਕਾਹਾਨ੍ਤਰਮੋਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁਵਿਸ਼ੇਸੇਪਵਾਦਃ|
Adhikarana ਬਨ੍ਧਾਕਰਣੇ ਦੋਸਃ (੬੬-੬੭) · Śloka ੬੭
| ਅਬਦ੍ਧੋ ਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕਸ਼ੀਤਵਾਤਾਦਿਪੀਡਿਤਃ||੬੬|| ਦੁਸ੍ਟਿਭਵੇਚ੍ਚਿਰਂ ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਭੇਸਜਮ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਹ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਰੂਢਿਂ ਵਾ ਯਾਤਿ ਰੂਢੋ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍||੬੭||
| अबद्धो दंशमशकशीतवातादिपीडितः||६६|| दुष्टिभवेच्चिरं चात्र न तिष्ठेत्स्नेहभेषजम्| कृच्छ्ह्रेण शुद्धिं रूढिं वा याति रूढो विवर्णताम्||६७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਬਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣੋ ਦਂਸ਼ਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਿਤੋ-ਵ੍ਯਥਿਤਃ, ਤਥਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਰਜੋਧੂਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਥਿਤਃ, ਅਦੁਸ੍ਟੋਪਿ ਦੁਸ੍ਟੀਭਵਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ-ਵ੍ਰਣੇ, ਬਨ੍ਧਮਨ੍ਤਰੇਣ ਵ੍ਰਣਘ੍ਨਃ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਯੋਜਿਤੋ ਭੇਸਜਂ ਚੋਪਯੋਜਿਤਂ ਚਿਰਂ ਨ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍| ਬਨ੍ਧਂ ਚ ਵਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਰ੍ਯਮਾਣੋਪਿ ਵ੍ਰਣਃ ਕਸ੍ਟੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਰੂਢਿਂ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ| ਰੂਢੋਪਿ ਸਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਂ ਯਾਤਿ, ਨ ਸ਼ਰੀਰਵਰ੍ਣਤਾਮ੍| ਇਤ੍ਯਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ਦੋਸਾਃ| ਇਦਾਨੀਂ ਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ਗੁਣਾਨਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਬਨ੍ਧਾਕਰਣੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਅਬਦ੍ਧ ਇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਂ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ. ਅ. ੩੮)- "ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਚਿਰਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਭੇਸਜਮਚਿਰਾਚ੍ਛੁਸ੍ਯਤਿ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਬਨ੍ਧਕਰਣੇ ਗੁਣਃ (੬੮-੭੦) · Śloka ੭੦
ਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਿਤੋ ਭਗ੍ਨੋ ਵਿਸ਼੍ਲਸ੍ਟਃ ਪਾਟਿਤੋਪਿ ਵਾ| ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਖਂ ਸਂਰੋਹਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੬੮|| ਉਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵੇਹਾਸੁ ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਵਿਸਮਃ ਕਠਿਨੋਤਿਰੁਕ੍||੬੯|| ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਰੋਹਤਿ| |੭੦|
बद्धस्तु चूर्णितो भग्नो विश्लष्टः पाटितोऽपि वा| छिन्नस्नायुसिरोऽप्याशु सुखं संरोहति व्रणः||६८|| उत्थानशयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते| उद्वृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनोऽतिरुक्||६९|| समो मृदुररुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति| |७०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਬਦ੍ਧ ਏਵ ਵ੍ਰਣੋ ਬਨ੍ਧਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍, ਚੂਰ੍ਣਿਤਃ-ਅਸ੍ਥਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵ੍ਰਣਃ, ਤਥਾ ਭਗ੍ਨਃ-ਅਸ੍ਥਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ ਏਵ ਵ੍ਰਣਃ, ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਲਸ੍ਟਃ-ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਾਦਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਗਤੋ ਵ੍ਰਣੋ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਸ੍ਥਃ, ਤਥਾ ਪਾਟਿਤਃ-ਸਰ੍ਵਦੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤੋਪਿ, ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰੋਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵ੍ਰਣਃ ਸੁਖਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੋਹਤਿ| ਤਥੋਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵੀਹਾਸੁ-ਚੇਸ੍ਟਾਸੁ, ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ-ਨ ਵ੍ਯਥਤੇ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤੌ-ਵਰ੍ਤੁਲੌ, ਓਸ੍ਠੌ ਯਸ੍ਯ ਸ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ, ਨ ਸਮਃ| ਤਥਾ, ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਃ-ਸਮਾਨ੍ਤਾਦੁਚ੍ਛੂਨਰੂਪੋ ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਸਮਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸਮਃ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ਵਿਸਮਸਂਸ੍ਥਾਨਃ| ਤਥਾ, ਕਠਿਨੋ-ਯੋ ਵ੍ਰਣੋ ਨ ਮਦੁਃ| ਤਥਾ, ਅਤਿਰੁਕ੍ ਚ ਯੋ ਵ੍ਰਣਃ| ਸ ਸਰ੍ਵ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਦਿਃ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰੋਪਿ ਬਨ੍ਧਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਅਸ਼ੁਭਰੂਪਤਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਣਃ { ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਚ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ } ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ ਰੋਹਤਿ| ਨਨੁ, ਉਦ੍ਵਤ੍ਤੌਸ੍ਠਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਾਵਪਿ ਵਿਸਮਕਠਿਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ (ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਮੇਵ) ਗ੍ਰਹੀਸ੍ਯੇਤੇ, ਕਿਮੇਤਾਭ੍ਯਾਮੁਪਾਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ? ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵੈਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਨਯੋਃ ਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨਾਤਿਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਰਤ੍ਵਂ ਗਮਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਬਨ੍ਧਕਰਣੇ ਗੁਣਮਾਹ-ਬਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਤਿ| ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਲਿਤਃ, ਓਸ੍ਠਃ-ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੋ, ਯਸ੍ਯ| ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ-ਵਿਵਦ੍ਧਮਾਂਸਃ| ਵਿਸਮਃ-ਕ੍ਵਚਿਦੁਚ੍ਚਃ ਕ੍ਵਵਿਨ੍ਨੀਚਃ| ਸਤ੍ਰਿਵਿਧੋਪਿ ਸਮੋ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਤਦ੍ਦੋਸਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਕਠਿਨੋ ਮਦੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਅਤਿਰੁਕ੍ ਰੁਜਾਹੀਨੋ ਭਵਤਿ| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ| ਅਰੂਢੋ ਰੋਹਤਿ|
Adhikarana ਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸੇ ਲੇਪਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਚ੍ਛਾਦਨਮ੍ (੭੦-੭੨) · Śloka ੭੨
| ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍||੭੦|| ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਾਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤੁ ਚ| ਅਜੀਰ੍ਣਤਰੁਣਾਚ੍ਛ੍ਹਿਦ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ||੭੧|| ਧੌਤੈਰਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਕ੍ਸੀਰਿਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ| |੭੨|
| स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम्||७०|| प्रच्छ्हाद्यमौषधं पत्रैर्यथादोषं यथर्तु च| अजीर्णतरुणाच्छ्हिद्रैः समन्तात्सुनिवेशितैः||७१|| धौतैरकर्कशैः क्षीरिभूर्जार्जुनकदम्बजैः| |७२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਸਙ੍ਗਿਣਾਂ, ਤਥਾਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ-ਅਨੁਪਚਿਤਪਲਲਾਨਾਂ, ਅਤ ਏਵ ਹੇਤੋਃ, ਤਥਾ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਂ-ਰੂਢਿਮਗਚ੍ਛਤਾਂ, ਔਸਧਂ-ਕਲ੍ਕਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕਂ ਯਦੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ ਪਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਸੀਰਿਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦ੍ਯਂ-ਸ੍ਥਗਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਥਾਦੋਸਂ-ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਯਥਰ੍ਤੁ-ਤ੍ਵਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ, ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦ੍ਯਥਾਯੋਗਮ੍| ਯਥਾ-ਵਾਤਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੀਤਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ, ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇ ਘਰ੍ਮਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਸ੍ਵਭਾਵੈਃ, ਕਫਵ੍ਰਣੇ ਉਸ੍ਣਕਾਲੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਪ੍ਰਾਯੈਃ ਏਵਂ ਚ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਕਾਲੇ ਮਿਸ਼੍ਰਦੋਸੇ ਚ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ਪਤ੍ਰੈਃ ? ਅਜੀਰ੍ਣਾਨਿ-ਅਜਰ੍ਜਰਾਣਿ, ਤਰੁਣਾਨਿ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਾਣਿ, ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ-ਛਿਦ੍ਰਰਹਿਤਾਨਿ, ਤੈਰਜੀਰ੍ਣਤਰੁਣਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ| ਤਥਾ, ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍-ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ| ਤਥਾ, ਧੌਤੈਃ-ਜਲਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਲੀਕਤੈਃ| ਤਥਾ, ਅਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ-ਅਕਠਿਨੈਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸੇ ਲੇਪਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਚ੍ਛਾਦਨਮਾਹ- ਸ੍ਥਿਰਾਣਾਮਿਤਿ| ਯਹਾਦੋਸਂ-ਸ਼ੀਤੇ ਦੋਸੇ ਉਸ੍ਣੈਃ, ਉਸ੍ਣੇ ਸ਼ੀਤੈਃ| ਏਵਂ ਯਥਰ੍ਤੁ| ਅਜੀਰ੍ਣਤਰੁਣੈਃ-ਵਦ੍ਧਤ੍ਵਬਾਲਤ੍ਵਰਹਿਤੈਃ| ਕ੍ਸੀਰਿਣਃ- ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਦਯਃ|
Adhikarana ਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸੇ ਬਨ੍ਧਨਨਿਸੇਧਃ (੭੨-੭੪) · Śloka ੭੪
| ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਟਿਕਾਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍||੭੨|| ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੋਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਬਨ੍ਧਨੀਯਾ ਨ ਮਾਂਸ੍ਪਾਕੇ ਗੁਦਪਾਕੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ||੭੩|| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ| |੭੪|
| कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिटिकामधुमेहिनाम्||७२|| कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे क्षारदग्धा विषान्विताः| बन्धनीया न मांस्पाके गुदपाके च दारुणे||७३|| शीर्यमाणाः सरुग्दाहाः शोफावस्थाविसर्पिणः| |७४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੁਸ੍ਠ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਤਥਾ, ਉਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਯਾਃ ਕਰ੍ਣਿਕਾਃ ਕੋਠਰੂਪਾਃ, ਤਾਸ਼੍ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਸਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਤਥਾ, ਮਾਂਸ੍ਪਾਕੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਥਾ ਦਾਰੁਣੇ ਚ ਗੁਦਪਾਕੇ-ਨ ਗੁਦਪਾਕਮਾਤ੍ਰੇ, ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਮਾਂਸ੍ਪਾਕ ਇਤਿ "ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਪਚਿਯੁਡ੍ਘਞੋਃ" ਇਤ੍ਯਲੋਪਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ-ਸ਼ਦਨਾਵਸ੍ਥਾਂ ਭਜਮਾਨਾਃ, ਤਥਾ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਤਥਾ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਃ-ਅਨੇਕਾਵਸ੍ਥਾ ਭਜਨ੍ਤੋਪਿ ਯੇ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਸ੍ਥਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣੋ-ਵਿਸਰ੍ਪਾਵਸ੍ਥਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ਤੇ ਚ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਇਦਾਨੀਂ ਸਕਮੀਣਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੇਸੇ ਬਨ੍ਧਨਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਿਤਿ| ਤੇ ਚ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼| ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਮੇਹਿਨਾਂ ਪਿਟਿਕਾਃ| ਉਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਕਰ੍ਣਿਕਾਃ- ਮੂਸਕਵਿਸੋਤ੍ਥਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਮਾਂਸਵਦ੍ਧਯਃ ਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ-ਇਤਸ੍ਤਤੋ ਵ੍ਰਣਾਃ|
Adhikarana ਵ੍ਰਣੇ ਕਮਿਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ (੭੪-੭੭) · Śloka ੭੭
| ਅਰਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਕਮੀਨ੍||੭੪|| ਤੇ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਰੁਜਾਸ਼ੋਫਾਸ੍ਰਸਂਸ੍ਰਵਾਨ੍| ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ||੭੫|| ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਤਃ||੭੬|| ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਤਾਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੭੭|
| अरक्षया व्रणे यस्मिन् मक्षिका निक्षिपेत्कृमीन्||७४|| ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजाशोफास्रसंस्रवान्| सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावनपूरणे||७५|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः| गोमूत्रकल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः||७६|| प्रच्छ्हाद्य मांसपेश्या वा व्रणं तानाशु निर्हरेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਰਕ੍ਸਯਾ-ਅਪਾਲਨੇਨ. ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਕਮੀਨ੍ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤੇ-ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਕਮਯੋ, ਵ੍ਰਣਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੋ ਰੁਜਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਸਕਮੌ ਵ੍ਰਣੇ, ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਂ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ-ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਧਾਵਨਂ ਚ ਪੂਰਣਂ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਰਣੇ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਚੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤਾਃ-ਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਲੇਪੋ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸੇਕੋ ਹਿਤਃ| ਅਥਵਾ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਦ੍ਯ, ਤਾਨ੍-ਕਮੀਨ੍, ਆਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵ੍ਰਣੇ ਕਮਿਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਾਹ-ਅਰਕ੍ਸਯੇਤਿ| ਸੁਰਸਾਦਿਗਣਸ੍ਯ ਵ੍ਕਾਥੇਨ ਧਾਵਨਂ, ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪੂਰਣਮ੍| ਰਾਜਾਦਨਃ-ਰਾਜਾਹ੍ਵਃ| ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ-ਮਾਂਸਗਰ੍ਭਯਾ ਪੇਸ਼੍ਯਾ| ਤਾਨ੍-ਮਾਂਸਲੋਭਾਤ੍ ਪੇਸ਼ੀਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਕਮੀਨ੍|
Adhikarana ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੋਪਣਨਿਸੇਧਃ (੭੭-੭੮) · Śloka ੭੮
| ਨ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋਨ੍ਤਃ ਸਦੋਸਮੁਪਰੋਹਯੇਤ੍||੭੭|| ਸੋਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਪਚਾਰੇਣ ਭੂਯੋ ਵਿਕੁਰੁਤੇ ਯਤਃ| |੭੮|
| न चैनं त्वरमाणोऽन्तः सदोषमुपरोहयेत्||७७|| सोऽल्पेनाप्यपचारेण भूयो विकुरुते यतः| |७८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨ ਚੈਨਂ-ਵ੍ਰਣਮਨ੍ਤਃ ਸਦੋਸਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋ ਵੈਦ੍ਯ ਉਪਰੋਹਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ ਇਤ੍ਯਾਤਿ| ਯਤੋ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸਃ-ਅਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਤਦੋਸੋ ਵ੍ਰਣੋ, ਰੂਢੋਪਿ ਭੂਯਃ-ਪੁਨਃ, ਸ੍ਤੋਕੇਨਾਪ੍ਯਪਚਾਰੇਣ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰੋਪਣਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਨ ਚੈਨਮਿਤਿ|
Adhikarana ਰੂਢਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮਾਸਾਵਧਿਰ੍ਨਿਯਮਃ (੭੮-੭੯) · Śloka ੭੯
| ਰੂਢੇਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੭੮|| ਹਰ੍ਸਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਭਯਂ ਚਾਪਿ ਯਾਵਦਾਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਆਦਰੇਣਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯੋਯਂ ਮਾਸਾਨ੍ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਵਿਧਿਃ||੭੯||
| रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत्||७८|| हर्षं क्रोधं भयं चापि यावदास्थैर्यसम्भवात्| आदरेणानुवर्त्योऽयं मासान् षट् सप्त वा विधिः||७९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੂਢੇਪਿ ਸਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| { ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਯਾਵਤ੍ ਹਰ੍ਸਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| } ਅਯਂ-ਅਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਪਰਿਵਰ੍ਜਨਲਕ੍ਸਣੋ, ਵਿਧਿਃ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਮਾਸਾਨ੍ ਆਦਰੇਣ-ਯਤ੍ਨਵਤਾ, ਅਨੁਵਰ੍ਤ੍ਯਃ-ਅਨੁਸ੍ਠਾਤਵ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰੂਢਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਤ੍ਪਮਾਸਾਵਾਧਿਂ ਨਿਯਮਮਾਹ-ਰੂਢ ਇਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ਿਕਭਯਾਦਯਃ|
Adhikarana ਅਨੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮੂਹਨੀਯਮ੍ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਵਾਰ੍ਤਾਸੁ ਦੋਸਾਦਿਬਲਾਨੁਸਾਰੀ| ਤੈਸ੍ਤੈਰੁਪਾਯੈਃ ਪ੍ਰਯਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇ ਦਾਲੋਚਯਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰਮੁਤ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮ੍||੮੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||
उत्पद्यमानासु च तासु तासु वार्तासु दोषादिबलानुसारी| तैस्तैरुपायैः प्रयतश्चिकित्से दालोचयन् विस्तरमुत्तरोक्तम्||८०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रकर्मविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਯਥਾ,- ਮਕ੍ਸਿਕਾਭਿਃ ਕਮਿਨਿਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ ਕਮਿਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯੇ ਜਾਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਿਹਿਤਾ| ਤਥਾ, ਅਨ੍ਯਾਸ੍ਵਪਿ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਵਾਰ੍ਤਾਸੁ ਅਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਵਰੂਪਾਭਿਧਾਨਾਸੁ, ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ, ਤੈਸ੍ਤੈਃ- ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤੈਃ, ਉਪਾਯੈਃ- ਸਾਧਨੈਃ, ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ? ਦੋਸਾਦਿਬਲਾਨੁਸਾਰੀ,-ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਬਲਂ ਦੋਸਾਦਿਬਲਮ੍, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਦਨੁਸਰਤ੍ਯੇਵਂਵਿਦੋ ਯੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਃ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਯਤਿ-ਯਤ੍ਨਪਰਃ| ਤਥਾ, ਉਤ੍ਤਰੇ- ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵ੍ਰਣਭਙ੍ਗਵਿਧਾਨੇ, ਉਕ੍ਤਂ-ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ, ਵਿਸ੍ਤਰਮਾਲੋਚਯਨ੍-ਨਿਰੂਪਯਨ੍, ਨ ਤੁ ਯਦਚ੍ਛਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਕਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੯||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਨੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮੂਹਨੀਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਵਿਤਿ| ਵਾਰ੍ਤਾਸੁ-ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ| ਉਤ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ-ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||