Adhikarana அத்யாயோபக்ரமஃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦ -அந்நரக்ஷாத்யாயாதநந்தரஂ மாத்ராஶிதீயாத்யாயாரம்போ யுக்தஃ| யதோ விஷாதிப்யோ ரக்ஷிதமந்நபாநஂ ஹீநமாத்ராதிமாத்ராப்யவஹதஂ ஜீவிதோபகாதாய ஸம்பத்யதே| மாத்ராப்யவஹதஂ ப்ராணிநாஂ ப்ராணாய|-
Adhikarana மாத்ராஶிதீயாத்யாயோऽஷ்டமஃ (௨) · Śloka ௨
அதாதோ மாத்ராஶிதீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨||
अथातो मात्राशितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதேத்யாநந்தர்யே| யதா,-"அதாऽதோ தர்மஜிஜ்ஞாஸா|" இத்யத்ர மீமாஂஸாயாஂ வேதாத்யயநாதநந்தரஂ தர்மோ ஜிஜ்ஞாஸிதவ்ய இத்யர்தஃ| அத இதி ப்ரஸ்துதாபிஸம்பந்தே| அஶநஂ-அஶிதம்| பாவே நிஷ்டா| மாத்ரயாऽஶிதஂ-மாத்ராஶிதம், தஸ்மை ஹிதோ மாத்ராஶிதீயஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்வ்யாக்யேயம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மாத்ராஶிதீய்மத்யாயஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதேஅதேதி| யதஃ பூர்வேऽத்யாயே "ஆஹாரோ வர்ணிதஸ்தத்ர தத்ர தத்ர ச வக்ஷ்யதே|" இத்யுக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௭/௫௩)| ஸ சாஸாதாரணோ யதாஸ்வஂ வக்தவ்யஃ| அஸாதாரணார்தமயமத்யமத்யஃ| அத ஏவ மாத்ராஶிதீயஃ| மாத்ராஶப்தேந ஸம்யம்யோகோ லக்ஷ்யதே| ஸ சாஸம்யக்யோகஸ்ய த்யாகாத்ஸம்பவதி| ஸ புநஃ ஸத்பதாஸங்கீர்ணாஶநஂ, விருத்தாஶநஂ, அமாத்ராஶர்ம,அஜீர்ணாஶநஂ, ஸமஶநஂ, அத்யஶநஂ, விஷமாஶநஂ சேதி| தத்ர நிஷித்தநாஂ கஹே நிஷித்தைர்வா ஸஹ நிஷித்தஂ சாந்நஂ யத்ர புஜ்யதே தத்-ஸங்கீர்ணா ஶநம்| தச்ச "ஶத்ருஸத்ரகணாகீர்ணகணிகாபணிகாஶநம்|" இத்யாத்யுக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௨/௪௩)| விருத்தாஶநம்-அஹிதாஶநம்| தச்ச "விருத்தமபி சாஹாரஂ" இத்யாத்யுக்தம் (ஹ. ஸூ. அ. ௭/௨௯)| அமாத்ராஶநாதீந்யத்ரோத்ர்யந்தே| மாத்ராவதபி யந்நஜீர்யதி தத்-அஜீர்ணாஶநம்| ஸமஶநாதீந்யத்ரைவ லக்ஷயிஷ்யதி|அ
Adhikarana மாத்ராஶநம் (௧) · Śloka ௧
மாத்ராஶீ ஸர்வகாலஂ ஸ்யாந்மாத்ரா ஹ்யக்நேஃ ப்ரவர்திகா| மாத்ராஂ த்ரவ்யாண்யபேக்ஷந்தே குரூண்யபி லகூந்யபி||௧||
मात्राशी सर्वकालं स्यान्मात्रा ह्यग्नेः प्रवर्तिका| मात्रां द्रव्याण्यपेक्षन्ते गुरूण्यपि लघून्यपि||१||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸர்வகாலஂ-ஸ்வஸ்த ஆதுரோ வா, மாத்ராஶீ ஸ்யாத்-பரிமிதாஶீ பவேத்| குதோ ஹேதோஃ ? ஹி-யஸ்மாத், மாத்ராऽக்நேஃ ப்ரவர்திகா ஸ்வவ்யாபாரே| அக்நிப்ரவத்திஶ்ச தேஹஸ்திதிஹேதுஃ| ததா சோக்தம்-"அக்நிமூலஂ பலஂ புஂஸாஂ பலமூலஂ ஹி ஜீவிதம்|" இதி| தஸ்மாந்மாத்ராயாஃ ப்ராதாந்யம்| அஸ்மாச்ச காரணாந்மாத்ராயாஃ ப்ராதாந்யஂ யதோ மாத்ராஂ த்ரவ்யாண்யபேக்ஷந்தே குரூண்யபி லகூநி ச| தத்ர குரூணி-பிஷ்டக்ஷீரத்ராக்ஷாக்ஷோடேக்ஷுமாஷாநூபமாஂஸாதீநி| லகூநி-திவ்யோதகரக்தஶாலிஷஷ்டிகமுத்கலாவகபிஞ்ஜலைணஶஶஶம்பராதீநி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- தத்ர மாத்ராஂ விதத்தே-மாத்ராஶீதி| மாத்ராமஶ்நாதீதி மாத்ராஶீ| யத்யபி மாத்ராவிஶிஷ்டாந்நபாநஸ்யைவ கர்மத்வம், ததாபி ப்ராதாந்யார்தஂ மாத்ராயாஃ கர்மத்வவ்யபதேஶஃ| கிமர்தஂ மாத்ராஶீ ஸ்யாத் ? ஹி-யஸ்மாத், மாத்ரா அக்நேஃ ப்ரவர்திகாபசந்தமக்நிஂ ப்ரவர்தயதி, பாசயதீத்யர்தஃ| நநு, த்ரவ்யாண்யக்நிமிந்தநத்வாத்ப்ரவர்தயந்தி, ந மாத்ரேத்யத ஆஹ-மாத்ராமிதி| நநு, குரூணி த்ரவ்யாணி துர்ஜரத்வாந்மாத்ராமபேக்ஷந்தாம், ந புநர்லகூநீத்யத ஆஹ-குரூண்யபீதி|
Adhikarana குரூணாஂ லகூநாஂ ச மாத்ராப்ரமாணம் (௨) · Śloka ௨
தத்ர குரூணாஂ கா மாத்ரா ? கா(ச) லகூநாம் ? இத்யாஹ குரூணாமர்தஸௌஹித்யஂ லகூநாஂ நாதிதப்ததா| மாத்ராப்ரமாணஂ நிர்திஷ்டஂ ஸுகஂ யாவத்விஜீர்யதி||௨||
तत्र गुरूणां का मात्रा ? का(च) लघूनाम् ? इत्याह गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां नातितृप्तता| मात्राप्रमाणं निर्दिष्टं सुखं यावद्विजीर्यति||२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-குரூணாஂ த்ரவ்யாணாமர்தஸௌஹித்யஂ-அர்ததப்திஃ| லகூநாஂ நாதிதப்ததா-நாதிதப்திஃ, கிஂ தர்ஹி ? ஸௌஹித்யமாத்ரம்| ஏதந்மாத்ராப்ரமாணஂ நிர்திஷ்டம்| மாத்ரா-ஹ்ரஸ்வா மத்யா பஹதீ ச, தஸ்யாஃ ப்ரமாணஂ-மாத்ராப்ரமாணம்| தத்ர மாத்ரா-பரிமாணஂ மாநம், தஸ்யாஸ்து ப்ரமாணஂ-உந்மாநம்| ஏவஂ சாத்ர மாத்ராஶப்தஸ்யாபௌநருக்த்யம்| ஹி யஸ்மாத், யாவத் பரிமாணமப்யவஹதஂ ஸுகஂ-அவிகதிஂ கத்வா, ஜீர்யதி-பரிணமதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நநு குருபிர்லகுபிர்வா தத்பிரேவோத்பத்யதே, ந தேஷாஂ விஶேஷ இத்யத ஆஹ-குரூணாமிதி| யாவதாऽऽஹாரராஶிநா தப்திருத்பத்யதே தாவவோऽர்தஂ புஜ்யத இதி-அர்தஸௌஹித்யம்| தாவந்மாத்ரமேவ-நாதிதப்ததா| நநு, ஏவஂ சேந்மாத்ராயா அவ்யவஸ்திதத்வஂ ப்ராப்நோதீத்யத ஆஹமாத்ரேத்யாதி| மாத்ராப்ரமாணஂ-மாத்ராலக்ஷணம், யாவத்ஸுகஂ ஜீர்யதி தாவந்மாத்ராஶப்தஃ வாச்யமித்யர்தஃ| உக்தஂ ச காரணாதிநா"யதந்யவஹத ஸம்யக்யதாகாலஂ ஜராஂ வ்ரஜேத்| ப்ரகத்யவிகதிஂ கத்வா தந்மாத்ராலக்ஷணஂ விதுஃ||" இதி| தஸ்மாத்குரூணாமர்தஸௌஹித்யஂ ஸுகஂ ஜீர்யதி, லகூநாஂ நாதிதத்பதேதி நாவ்யவஸ்தா|
Adhikarana ஹீநமாத்ரபோஜநே தோஷாஃ (௩) · Śloka ௩
போஜநஂ ஹீநமாத்ரஂ து ந பலோபசயௌஜஸே| ஸர்வேஷாஂ வாதரோகாணாஂ ஹேதுதாஂ ச ப்ரபத்யதே||௩||
भोजनं हीनमात्रं तु न बलोपचयौजसे| सर्वेषां वातरोगाणां हेतुतां च प्रपद्यते||३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஹீநமாத்ரஂ புநரஶநஂ ந பலாய, நோபசயாய, ந சௌஜஸே| ஸர்வேஷாஂ வாதரோகாணாஂ ஹேதுதாஂ-காரணதாஂ யாதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அத அமாத்ராஶநே தோஷாஃ| தச்ச த்விவிதம், ஹீநமாத்ரமதிமாத்ரஂ ச| தத்ர ஹீநமாத்ரஜாந் தோஷாநாஹபோஜநமிதி| பலஂ-ஶக்திஃ| உபசயஃ-புஷ்டிஃ| ஓஜஃ-காந்திஃ|
Adhikarana அதிமாத்ரே தோஷாஃ (௪) · Śloka ௪
அதிமாத்ரஂ த்வஶநஂ த்ரீநபி தோஷாந் ப்ரகோபயேத்| |௪|
अतिमात्रं त्वशनं त्रीनपि दोषान् प्रकोपयेत्| |४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிமாத்ரஂ த்வஶநஂ த்ரீநபி தோஷாந் ஶீக்ரமேவ ப்ரகோபயதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அதிமாத்ரஜாந் தோஷாநாஹ-அதிமாத்ரமிதி|
Adhikarana விஸூசிகாலஸகயோஃ ஸம்ப்ராப்திஃ (௪-௬) · Śloka ௬
ப்ரகுபிதாஶ்ச த்ரயோ தோஷா அலஸகாக்யஂ விஸூசிகாக்யஂ வா வ்யாதிஂ யதா குர்வந்தி, ததா தர்ஶயதி | பீட்யமாநா ஹி வாதாத்யா யுகபத்தேந கோபிதாஃ||௪|| ஆமேநாந்நேந திஷ்டேந ததேவாவிஶ்ய குர்வதே| விஷ்டம்பயந்தோऽலஸகஂ ச்யாவயந்தோ விஸூசிகாம்||௫|| அதரோத்தரமார்காப்யாஂ ஸஹஸைவாஜிதாத்மநஃ| |௬|
प्रकुपिताश्च त्रयो दोषा अलसकाख्यं विसूचिकाख्यं वा व्याधिं यथा कुर्वन्ति, तथा दर्शयति | पीड्यमाना हि वाताद्या युगपत्तेन कोपिताः||४|| आमेनान्नेन दिष्टेन तदेवाविश्य कुर्वते| विष्टम्भयन्तोऽलसकं च्यावयन्तो विसूचिकाम्||५|| अधरोत्तरमार्गाभ्यां सहसैवाजितात्मनः| |६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தேநாபக்வேநாந்நேந-ஆஹாரேண, துஷ்டேந வதாத்யா ஹி-யஸ்மாத், பீட்யமாநாஃ-விபத்யமாநாஃ ருத்தமார்கத்வாத், அத ஏவ யுகபத்-ஏககாலஂ ஸர்வ ஏவ, கோபிதாஸ்ததேவ-துஷ்டமந்நமாவிஶ்ய-ஆஶ்ரித்யாலஸகஂ குர்வதே| கிஂ குர்வதஃ ? விஷ்டம்பயதஃ,-ததேவ துஷ்டமந்நஂ ஸ்ரோதஃஸு ருந்தாநாஃ| ததா, அதரோத்தரமார்காப்யாஂ ஸஹஸைவ-அநுசிதே தேஶே காலே (ச), ச்யாவயந்தஃ-ஊர்த்வமதஶ்ச நிஷ்காஶயந்தஃ| அஜிதாத்மநஃ-அஸஂயதசேதஸஃ புஂஸௌ விஸூசிகாஂ குர்வதே|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அத ப்ரஸங்காததிமாத்ரப்ரகுபிததோஷஜாநாஂ ரோகாணாஂ நிதாநசிகித்ஸிதே கதயதி| தத்ர விஸூசிகாலஸகயோஃ ஸம்ப்ராத்பிமாஹ-பீட்யமாநா இதி| பீட்யமாநாஃ ஸந்தோ யுகபத்கோபிதாஃ-ஸ்த்ரோதோதாத் பரஸ்பரஸங்கட்டநேந த்ரயோऽப்யேகதைவ கோபஂ நீதாஃ| கேந ? தேந,-அதிமாத்ரேணாந்நேந| அதிமாத்ரத்வாதேவாமேநபாககாலாதிக்ரமேऽப்யபக்வேந, அத ஏவ துஷ்டேந-விகதேந, ததேவாவிஶ்ய-ததாவிதமேவாந்நமதிஷ்டாய, ஏவஂபூதாஸ்ததேவாந்நஂ விஷ்டம்பயந்தோऽலஸகஂ குர்வதே| ச்யாவயந்தஃ புநர்விஸூசிகாம்| காப்யாஂ ச்யாவயந்தஃ ? அதரோத்தரமார்காப்யாம்| ஸஹஸைவவேகேந| அஜிதாத்மக்ரஹணமந்நலோலுபஸ்யைவாலஸத்யுத்பத்திரிதி ஜ்ஞாபநார்தம்| உக்தஂ ச ஸுஶ்ருதேந (உ. அ. ௫௬/௫)- " ந தாஂ பரிமிதாஹாரா லபந்தே விதிதாகமாஃ| மூடாஸ்தாமஜிதாத்மாநோ லபந்தே கலுஷாஶயாஃ||" இதி||
Adhikarana அலஸகநிர்விசநம் (௬-௭) · Śloka ௭
| ப்ரயாதி நோர்த்வஂ நாதஸ்தாதாஹாரோ ந ச பச்யதே||௬|| ஆமாஶயேऽலஸீபூதஸ்தேந ஸோऽலஸகஃ ஸ்மதஃ| |௭|
| प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते||६|| आमाशयेऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः| |७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஊர்த்வஂ-முகேநாஹாரோ ந ப்ரயாதி, ந சாதஸ்தாத்-குதேந ப்ரயாதி, ந சாஹாரஃ பச்யதே, ஆமஶயே-"நாபிஸ்தநாந்தரஂ ஜந்தோராமாஶய இதி ஸ்மதஃ|" தஸ்மிந், அலஸீபூத இவாலஸீபூதஃ| யதா,-அகர்மஶீலஃ புருஷோऽலஸ இத்யுச்யதே, ததாऽயமாஹாரோऽலஸீபூதஸ்திஷ்டதி| தேந ஹேதுநா ஸ ரோகோऽலஸகஃ ஸ்மதஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அலஸகஂ நிர்வக்தி-ப்ரயாதீதி| யஸ்மாதஸ்மிந் வ்யாதாவாஹாரஃ ஆமாஶயேऽலஸீபூதஃ, தஸ்மாதஸாவலஸயதீத்யலஸகஃ| அலஸத்வஂ-நிஷ்க்ரிதத்வம்| ததேவ ப்ரயாதீத்யாதிநா ஸ்பஷ்டீகதம்|
Adhikarana விஸூசிகாநிர்வசநம் (௭-௮) · Śloka ௮
விஸூசிகாயா நிர்வசநமாஹ | விவிதைர்வேதநோத்பேதைர்வாய்வாதிபஶகோபதஃ||௭|| ஸூசீபிரிவ காத்ராணி வித்யதீதி விஸூசிகா| |௮|
विसूचिकाया निर्वचनमाह | विविधैर्वेदनोद्भेदैर्वाय्वादिभृशकोपतः||७|| सूचीभिरिव गात्राणि विध्यतीति विसूचिका| |८|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாய்வாதீநாஂ த்ரயாணாமத்யந்தப்ரகோபாத் நாநாப்ரகாரைர்வேதநோத்பேதைஃ-பீடோத்பாதைஃ, யஸ்மாத்காத்ராணி ஸூசிபிரிவ வித்யதி, தஸ்மாத்விஸூசிகேத்யுச்யதே| விவிதாநாஂ விகாராணாஂ ஸூசிகா-விஸூசிகேத்யுச்யதே|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- விஸூசிகாஂ நிர்வக்தி-விவிதைரிதி| விவிதஸூசீதுல்யத்வாத்விஸூசிகா| ததேவ "விவிதைஃ" இத்யாதிநா ஸ்பஷ்டீகதம்|
Adhikarana விஸூசிகாலக்ஷணம் (௮-௯) · Śloka ௯
| தத்ர ஶூலப்ரமாநாஹகம்பஸ்தம்பாதயோऽநிலாத்||௮|| பித்தாஜ்ஜ்வராதிஸாராந்தர்தாஹதட்ப்ரலயாதயஃ| கபாச்சர்த்யங்ககுருதாவாக்ஸங்கஷ்டீவநாதயஃ||௯||
| तत्र शूलभ्रमानाहकम्पस्तम्भादयोऽनिलात्||८|| पित्ताज्ज्वरातिसारान्तर्दाहतृट्प्रलयादयः| कफाच्छर्द्यङ्गगुरुतावाक्सङ्गष्ठीवनादयः||९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாதாததிகாத் ஶூலாதயோ பவந்தி| ஆதிஶப்தேநாங்கோத்வேஷ்டநமுகஶோஷாதிபரிக்ரஹஃ| பித்தாத்தத்தாத் ஜ்வராத்யாஃ ஸ்யுஃ| ப்ரலயோ-மூர்ச்சாப்ராயஃ| ஆதிஶப்தேந மதாதிபரிக்ரஹஃ| கபாததிகாத் சர்த்யாதயோ பவந்தி| ஆதிஶப்தேந க்ஷவத்வாதீநாஂ க்ரஹணம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- விஸூசிகாலக்ஷணமாஹ-தத்ரேதி| தத்ரவிஸூசிகாயாம்| அநிலாத் ஶூலாதயோ பவந்தி| பித்தாத் ஜ்வராதயஃ| கபாத் சர்த்யாதயஃ| அந்தர்தாஹஃ-கோஷ்டதாஹஃ| ப்ரலயோ-மூர்ச்சா| அங்கக்ரஹணஂ ஸர்வாங்கதௌரவார்தம்| வாக்ஸங்கோ-வாசஃ ஸ்கலநம்| ஷ்டீவநஂ-ஶ்லேஷ்மநிஃஸரணம்| அநிலாதிக்ரஹணமநிலாதிகதஸமஸ்தவிகாரப்ராப்த்யர்தம்| அத ஏவாதிஶப்தஃ ப்ரயுக்தஃ| ஶூலாதிக்ரஹணஂ து மந்தபுத்திப்ரபோதநார்தம்| ஏதேந த்ரைவித்யஶங்காऽப்யபாஸ்தா| ஸுஶ்ருதோऽபி முர்ச்சாதீந்யபேதேநாஹ (உ. அ. ௫௬/௬)- "மூர்ச்சாதிஸாரௌ வமதுஃ பிபாஸா ஸூலப்ரமோத்வேஷ்டநஜம்பதாஹாஃ| வைவர்ண்யகம்பௌ ஹதயே ருஜஶ்ச பவந்தி தஸ்யாஂ ஶிரஸஶ்ச பேதஃ||" இதி|
Adhikarana அலஸகலக்ஷணம் (௧௦-௧௨) · Śloka ௧௨
விஶேஷாத்துர்பலஸ்யால்பவஹ்நேர்வேகவிதாரிணஃ| பீடிதஂ மாருதேநாந்நஂ ஶ்லேஷ்மணா ருத்தமந்தரா||௧௦|| அலஸஂ க்ஷோபிதஂ தோஷைஃ ஶல்யத்வேநைவ ஸஂஸ்திதம்| ஶூலாதீந் குருதே தீவ்ராஂஶ்சர்த்யதீஸாரவர்ஜிதாந்||௧௧|| ஸோऽலஸஃ| |௧௨|
विशेषाद्दुर्बलस्याल्पवह्नेर्वेगविधारिणः| पीडितं मारुतेनान्नं श्लेष्मणा रुद्धमन्तरा||१०|| अलसं क्षोभितं दोषैः शल्यत्वेनैव संस्थितम्| शूलादीन् कुरुते तीव्रांश्छर्द्यतीसारवर्जितान्||११|| सोऽलसः| |१२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-துர்பலத்வாதியுக்தஸ்ய யந்மாருதேந விஶேஷாதந்நஂ பீடிதம், அந்தரா-ஆமாஶயமத்ய ஏவ, ஶ்லேஷ்மணா ருத்தஂ-அலஸீபூதம், ததா தோஷைஃ க்ஷோபிதஂ-ஆகுலிதம், அத ஏவாதிபீடாகாரித்வாச்சல்யரூபதயைவ ஸ்திதம், தீவ்ராந்-துஃஸஹாந், ஶூலாதீந் சர்த்யாதிவர்ஜிதாந் குருதே| சர்த்யதீஸாராப்யாஂ ஹி விஸூசிகோக்தா| ஸோऽலஸஸஂஜ்ஞோ ரோகஃ| துர்பலோ ஹ்யநுபசிததாதுஃ, ஸ ந கதாசிதாஹாரஂ ஸோடுஂ ஶக்தஃ| அல்பாக்நிஶ்சாஹாரஂ ந ஸம்யக் ஜரயதி| யதோ வேகதாரணஶீலஸ்ய ப்ரதிஹதோ வாயுர்விமார்ககஃ பித்தகபாவபி விமார்ககௌ குருதே, இத்யேதத்விஶேஷேண நிர்தேஶஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அலஸகலக்ஷணமாஹ-விஶேஷாதிதி| யத்ராந்நஂ சர்த்யதீஸாரவர்ஜிதாந் ஶூலாதீந் விஸூசிகோக்தாந் குருதே, ஸ வ்யாதிரலஸகஃ| கீதஶமந்நம் ? மாருதேந பீடிதம்,- அலப்தஸஞ்சாரேண வாயுநாऽऽக்ராந்தம், ஆக்ராந்தத்வாதூர்த்வமதோ வா அநிர்கச்சதேவ அந்தரா-மத்ய ஏவ, ஸ்லேஷ்மணா ருத்தஂ-நிஷித்தநிர்கமம் அத ஏவாலஸஂ-நிஷ்க்ரியதாஂ கதம், ததோ தோஷைஃ- வாதபித்தகபைஃ க்ஷோபிதஂ-ஸஞ்சாலிதம்| கிஂ ஸர்வேஷாமவிஶேஷேண ? நேத்யாஹ-விஶேஷாதித்யாதி| துர்பலத்வாதிவிஶிஷ்டஸ்ய விஶேஷேணலஸ இத்யர்தஃ|
Adhikarana தண்டகாலஸகலக்ஷணம் (௧௨-௧௩) · Śloka ௧௩
தண்டகாலஸகஂ லிலக்ஷயிஷுராஹ- அத்யர்ததுஷ்டாஸ்து தோஷா துஷ்டாமபத்தகாஃ| யாந்தஸ்திர்யக்தநுஂ ஸர்வாஂ தண்டவத்ஸ்தம்பயந்தி சேத்||௧௨|| தண்டகாலஸகஂ நாம தஂ த்யஜேதாஶுகாரிணம்| |௧௩|
दण्डकालसकं लिलक्षयिषुराह- अत्यर्थदुष्टास्तु दोषा दुष्टामबद्धखाः| यान्तस्तिर्यक्तनुं सर्वां दण्डवत्स्तम्भयन्ति चेत्||१२|| दण्डकालसकं नाम तं त्यजेदाशुकारिणम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-சேத்யத்யர்தே| அதிஶயேந துஷ்டா தோஷாஃ, ததா துஷ்டாமேந பத்தாநி-பூர்ணாநி, காநி-ஸ்ரோதாஂஸி, யைஸ்தே துஷ்டாமபத்தகாஃ, ததா திர்யக்கச்சந்தஃ, தநுஂ ஸர்வாஂ-ஶரீரஂ ஸகலஂ, தண்டவத்யதி ஸ்தம்பயந்தி-ப்ரஸாரணாகுஞ்சநரஹிதஂ குர்வந்தி, ததா தண்டகாலஸகோ நாம ரோகோ பவதி| தஂ-தண்டகாலஸகஂ, த்யஜேத்-நோபக்ரமேத்| யத ஆஶுகாரிணம்,-ஆஶு-ஶீக்ரஂ ஸ்வகர்ம மாரணஂ கரோதீத்யாஶுகாரீ, க்ஷிப்ரஂ ஹந்தீத்யர்தஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- தண்டகாலஸகஂ லக்ஷயதி-அத்யர்தே| யத்யலஸகே தோஷாஃ ஸர்வாஂ தநுஂ தண்டவத்ஸ்தம்பயந்தி, தமலஸகஂ தண்டகாலஸகஸஂஜ்ஞமாஶுகரிணஂ த்யஜேத்| கீத்தஶா தோஷாஃ ? அந்யர்ததுஷ்டாஃ,-அதிமாத்ரந்நஸேவநேந அதிதுஷ்டா| தஷ்டாமபத்தாகாஃ,-சிரஸஞ்சயாத் திஷ்டேநாமேந-காரணபூதேந, பத்தாநிஃ-பூரிதாநி காநி-ஸ்த்ரோதாஂஸி, யைஸ்தே ததா| திர்யக்கச்சந்தஃ-மார்கவரோதாத்திர்யஙார்கேண ப்ரஸரந்தஃ|
Adhikarana ஆமவிஷலக்ஷணம் (௧௩-௧௪) · Śloka ௧௪
ஸம்ப்ரத்யாமவிஷஂ நிர்திஶதி | விருத்தாத்யஶநாஜீர்ணஶீலிநோ விஷலக்ஷணம்||௧௩|| ஆமதோஷஂ மஹாகோரஂ வர்ஜயேத்விஷஸஂஜ்ஞகம்| விஷரூபாஶுகாரித்வாத்விருத்தோபக்ரமத்வதஃ||௧௪||
सम्प्रत्यामविषं निर्दिशति | विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनो विषलक्षणम्||१३|| आमदोषं महाग़ोरं वर्जयेद्विषसंज्ञकम्| विषरूपाशुकारित्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वतः||१४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-விருத்தஂ-ப்ராகுக்தம், "விருத்தமம்லஂ" (ஹ.ஸூ.அ. ௭|௩௧) இத்யாதிநா| "வித்யாதத்யஶநஂ" (ஹ.ஸூ.அ. ௮|௩௪) இத்யாதிநா-அத்யஶநம்| அஜீர்ணஂ ச-த்ரிவிதஂ வக்ஷ்யதி| ஏதாநி ஶீலிதுஂ ஶீலஂ யஸ்ய தஸ்ய புஂஸோ ய, ஆமதோஷோ விஷலக்ஷணஃ-லாலாதிலக்ஷணயுக்தோ, மஹாகோரோ-அதிகஷ்டோ விஷாக்யோ யோ பவதி, தஂ ந சிகித்ஸேத்| குதஃ ? விஷரூபத்வாதாஶுகாரித்வாத்விருத்தோபக்ரமத்வாச்ச| விஷஸதஶஸ்வரூபத்வாத்விஷே ஶீதோபக்ரமோ யுக்தஃ, ஆமே சோஷ்ணோபக்ரமோ யுக்தஃ, இதி விருத்தோபக்ரமத்வம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஆமவிஷஂ லக்ஷயதி-விருத்தேதி| விருத்தாஶநாதிஶீலிநஃ புருவஸ்யோத்பந்நமாமதோஷஂ-அஜீர்ணஜஂ வ்யதிஂ வர்ஜயேத்| விருத்தஂ பயோமத்ஸ்யாதி| அத்யஶநஂ-வக்ஷ்யமாணம்| அஜீர்ண-அஜீர்ணாஶநம்| கீதஶமாமதோஷம் ? விஷலக்ஷணஂ,-தேஹவ்யாபிவிஷதுல்யலக்ஷணம்| மஹாகோரஂ-தீவ்ரபீடாகரம்| விஷஸஂஜ்ஞகஂ-விஷாக்யம்| ஆமோபபதைவேயஂ ஸஂஜ்ஞா| உக்தஂ ச சரகேண (வி. அ. ௨/௧௫)-"விருத்தாத்யஶநாஜீர்ணாஶநஶீலிநஃ புநராமதோஷமாமவிஷமாசக்ஷதே" இதி| குதோ வர்ஜயேத் ? விஷருபாஶுகாரித்வாத்-விஷரூபத்வாச்சீக்ரகாரித்வாச்ச| நநு, விஷமபி ஸாத்யஂ தஷ்டம்| தத்குதோऽஸ்ய விஷரூபத்வாதஸாத்யத்வம் ? இத்யத ஆஹ-விருத்தோபக்ரமத்வதஃ,- ஹேதுவிபரீதவ்யாதிவிபரீதயோருபசாரயோர்விரோதாத்| ஹேதுர்ஹ்யத்ராமஸஞ்சயஃ, தத்ராக்நேய உபசாரஃவ்யாதிஸ்து விஷரூபஃ தத்ர ஸௌம்ய உபசார இதி விரோதஃ|
Adhikarana அலஸகசிகித்ஸா (௧௫-௧௬) · Śloka ௧௬
அதாமமலஸீபூதஂ ஸாத்யஂ த்வரிதமுல்லிகேத்| பீத்வா ஸோக்ராபடுபலஂ வார்யுஷ்ணஂ யோஜயேத்ததஃ||௧௫|| ஸ்வேதநஂ பலவர்திஂ ச மலவாதாநுலோமநீம்| நாம்யமாநாநி சாங்காநி பஶஂ ஸ்விந்நாநி வேஷ்டயேத்||௧௬||
अथाममलसीभूतं साध्यं त्वरितमुल्लिख़ेत्| पीत्वा सोग्रापटुफलं वार्युष्णं योजयेत्ततः||१५|| स्वेदनं फलवर्तिं च मलवातानुलोमनीम्| नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதேத்யாநந்தர்யே| பூர்வோக்தஂ ஸாத்யாஸாத்யமவகம்யாநந்தரமாமஂ ஸாத்யமதுஷ்டஂ ஸந்தஂ த்வரிதஂ-த்ராக், ஆதுர உல்லிகேத்-உத்வமேதித்யர்தஃ| கிஂவிதமாமம் ? அலஸீபூதம்,-அலஸலக்ஷணதாஂ கதம்| கதமுல்லிகேத் ? இத்யாஹ-பீத்வேத்யாதி| ஜலமுஷ்ணஂ பீத்வா வசாலவணமதநபலயுக்தஂ, வமேதித்யர்தஃ| ததோऽநந்தரஂ ஸ்வேதநஂ யோஜயேத்| ததா-"விபாச்ய மூத்ராம்லமதூநி தந்தீபிண்டீதகஷ்ணாபிடதூமகுஷ்டைஃ| வர்திஂ கராங்குஷ்டநிபாஂ கதாக்தாஂ குதே ருஜாநாஹஹரீஂ விதத்யாத்||" இத்யாதி பலவர்தீஂ ச மலவாதாநுலோமநீஂ யோஜயேத்| தத்ராமதோஷே தோஷவஶாதங்காநி ச நாம்யமாநாநி-ஸங்கோச்யமாநாநி ஸந்தி, அத்யர்தஂ ஸ்விந்நாநி வஸ்த்ராதிநா வேஷ்டயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உக்தாநாமாமதோஷாணாஂ சிகித்ஸாமாஹ-அதேதி| அதஶப்தஶ்சிகித்ஸாரம்பே மங்கலார்தஃ| ஆமஂ-ஆமதோஷம்,உல்லிகேத்-வமேத், அலஸீபூதம்| யஃ ஸ்வயஂ ந ப்ரவர்ததே பலாத்ப்ரவர்தமாநோऽபி மந்தஂ மந்தஂ வா ப்ரவர்ததே, ஸோऽலஸஃ|ஆமதோ(வி)ஷோऽபி ததாபுதஃ| ஸ ஹ்யலஸகேநைவ(நேவ) ப்ரவர்ததே| விஸூச்யாஂ து மந்தஂ மந்தஂ ப்ரவர்ததே| ஸ த்விவிதோऽப்யுல்லேகநீயஃ| உக்தஂ ஹி காரணாதிநா-"விஸூச்யலஸகௌ வாம்யௌ பிப்பலீலவணாம்பஸா|" இதி| ஸாத்யக்ரஹணமிஹ நியமார்தம், ஸாத்யமேவ ந த்வஸாத்யமபி| த்தஶ்யதே ஹி நிதாநேऽஸாத்யத்வேநோக்தாநாஂ மாஂஸக்ரந்த்யாதீநாஂ சிகித்ஸிதே சிகித்ஸோபதேஶஃ| ஆமதோஷஸ்த்வஸாத்யஃ, அஸாத்ய ஏவேத்யர்தஃ| கிஂ கத்வோல்லிகேத் ? ஸோக்ராபடுபலமுஷ்ணஂ வாரி பீத்வா| உக்ரா-வசா| படு-ஸைந்தவம்| பலஂ-மதநபலம்| ததோ-வமநாநந்தரஂ, ஸ்வேதநஂ யோஜயேத் பலவர்தி ச| கஸ்யா வர்தேஃ பலவர்திஸஂஜ்ஞா ? இத்யபேக்ஷாயாமாஹ-மலவாதாநுலோமநீம்| விண்மூத்ராதோவாதாநாஂ ப்ரவர்திநீ வர்திஃ-பலவர்திரித்யர்தஃ| ஸ்வேதபலவர்தித்ரவ்யாண்யுக்தாநி காரணாதிநா-"ஶூலே து ஸ்திமிதே ஸாமே ஸ்வேதஃ ஶஸ்தோ முஹுர்முஹுஃ| ரூக்ஷோஷ்ணைஃ கடுகைஃ பாஂஶுகரீஷஸிகதாதிபிஃ||பிப்பல்யோऽகாரதூமஶ்ச மதநஂ ஸர்ஷபாஸ்த்ரிவத்| ஹேமக்ஷீரீ வசா கிண்வஂ குஷ்டஂ தந்தீ யவாக்ரஜஃ|| ஸமூத்ரலவணாப்யக்தா பலவர்திரியஂ ஹிதா| ஸஂஸ்வேத்யாலஸகே ஶூலவிபந்தாநாஹநாஶிநீ||" இதி| யத்யாமதோஷேணாங்காநி நாம்யந்தே-ஸங்கோச்யந்தே, ததா தாந்யதிஸ்விந்நாநி கத்வா வஸ்த்ராதிபிர்வேஷ்டயேத்|
Adhikarana விஸூசிகாசிகித்ஸா (௧௭) · Śloka ௧௭
விஸூச்யாமதிவத்தாயாஂ பார்ஷ்ண்யோர்தாஹஃ ப்ரஶஸ்யதே| ததஹஶ்சோபவாஸ்யைநஂ விரிக்தவதுபாசரேத்||௧௭||
विसूच्यामतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर्दाहः प्रशस्यते| तदहश्चोपवास्यैनं विरिक्तवदुपाचरेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-விஸூச்யாஂ-பூர்வோக்தலக்ஷணாயாம், அதிவத்தாயாஂ ஸத்யாஂ பார்ஷ்ண்யோஃ-குரிகயோஃ, அயஃஶலாகாதிநா தாஹஃ ப்ரஶஸ்யதே| ததஹஃ-விஸூசிகாரம்பதிவஸ ஏவ, ஏநஂ-விஸூசிகாவந்தஂ, உபவாஸ்ய-லங்கயித்வா, விரக்தவத்-பேயாதிக்ரமேணோபாசரேத்| ஸுஶ்ருதே (?) சோக்தம் (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ.௧௧)-"ஸுச்சர்திதவிரிக்தஸ்ய காத்ராயாமேऽதிதாருணே| பல்லாதகமதூச்சிஷ்டஜீர்ணபிண்யாகநாகரைஃ|| கததைலஂ பசேத் ஸாம்லைஸ்தச்ச கல்லீக்நமுத்தமம்|| த்வக்பத்ரராஸ்நாகுருஶிக்ருகுஷ்டைரம்லப்ரதிஷ்டைஃ ஸவசாஶதாஹ்வைஃ| உத்வர்தநஂ கல்லிவிஸூசிகாக்நஂ தைலஂ விபக்வஂ ச ததர்தகாரி|| ஶிரீஷநக்தாஹ்வபணிஜ்ஜபீஜத்ராயந்த்யபாமார்கபலாநி வர்திஃ| பஸ்தஸ்ய மூத்ரேண விஸூசிகாக்நீ ப்ரலேபநஸ்யாஞ்ஜநதூமயோகைஃ||" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- விஸூச்யாஂ விஶேஷமாஹ-விஸூச்யாமிதி| அதிவத்தாயாஂ-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண அஶாந்தாயாஂ, விஸூச்யாஂ பார்ஷ்ண்யோர்தாஹஃ ப்ரஶஸ்யதே| ப்ரஶப்தஃ ப்ரகர்ஷார்தஃ| ஸர்வேஷ்வாமதோஷேஷு பார்ஷ்ண்யோர்தாஹஃ ஶஸ்யதே, விஸூச்யாஂ து ப்ரகர்ஷேண| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ (உ. அ. ௫௬/௧௨)- "ஸாத்யாஸு பார்ஷ்ண்யோர்தஹநஂ ப்ரஶஸ்தமக்நிப்ரதாபோ வமநஂ ச தீக்ஷ்ணம்||" இதி| ஸாத்யாஸ்விதி பஹுவசநாத் விஸுசிகாலஸவிலம்பிகாநாஂ க்ரஹணம்| உக்தஂ ச வங்கஸேநேந-"விலம்பிகாலஸகயோர்விஸூச்யுக்தஃ க்ரியாக்ரமஃ|" இதி| பார்ஷ்ணிதாஹஶ்ச பிப்பல்யாதிபிஃ| யதாஹ பேடஃ-"விஸூச்யாமதிவத்தாயாஂ பார்ஷ்ணிதேஶே ச தாஹயேத்| பிப்பல்யா வாऽப்யரண்யா வா ஶஸ்த்ரேணாதாபிதேந வா||" இதி| நிவத்தாமதோஷஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ-ததஹஶ்சேதி| யஸ்மிந்நஹநி ஆமதோஷோ நிவத்தஃ, ததஹரேநமுபவாஸ்ய| ததா ச காரணாதிஃ-"ஆமாஶயவிஶுத்யர்தமதைநமுபவாஸயேத்| ஜீர்ணே விரிக்தவத்திஃ ஸ்யாத்யா ப்ரோக்தா மண்டபூர்விகா||" இதி| வமநாத்யுபக்ரமாந்தே பட்யமாநேந ப்ரகதபராமர்ஶிநா தச்சப்தேந ஆமதோஷநிவத்திதிநமேவ பராமர்ஷ்டுஂ யுக்தம், ந புநருத்பத்திதிநம்|
Adhikarana ஆமதோஷிணஃ ஶமநௌஷதநிஷேதஃ (௧௮-௧௯) · Śloka ௧௯
அஜீர்ணிநோ பேஷஜஂ நிஷேததி தீவ்ரார்திரபி நாஜீர்ணீ பிபேச்சூலக்நமௌஷதம்| ஆமஸந்நோऽநலோ நாலஂ பக்துஂ தோஷௌஷதாஶநம்||௧௮|| நிஹந்யாதபி சைதேஷாஂ விப்ரமஃ ஸஹஸாऽऽதுரம்| |௧௯|
अजीर्णिनो भेषजं निषेधति तीव्रार्तिरपि नाजीर्णी पिबेच्छूलघ्नमौषधम्| आमसन्नोऽनलो नालं पक्तुं दोषौषधाशनम्||१८|| निहन्यादपि चैतेषां विभ्रमः सहसाऽऽतुरम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அஜீர்ணீ-அஜீர்ணவாந், தீவ்ரஶூலோऽபி ஸந் ஶூலஹரமௌஷதஂ ந பிபேத்| வமநகரமுஷ்ணோதகஂ ச ப்ராகுபதிஷ்டமேவ பிபேதித்யர்தஃ| ஶூலக்நமித்யுபலக்ஷணார்தம்| சர்த்யதீஸாரக்நமபி விஸூசிகாயாஂ ந பிபேத்| யத ஆமேந ஸந்நோ-மந்தீபூதோऽக்நிர்தோஷௌஷதாஶநஂ பக்துஂ ந ஸமர்தஃ| ஏதேஷாஂ ச-தோஷௌஶதாஶநாநாஂ, த்ரயாணாஂ ஸம்பந்தீ யோ விப்ரமோ-வ்யாபத்திஃ, ஸஹஸா-காலமநபேக்ஷ்யைவ, ஆதுரஂ ஹந்யாத்| ந கேவலமிதஂ குணாய ஸம்பத்யதே, ப்ரத்யுத தோஷஂ கரோதீதி ஸூசநார்தமபி சேதி கதம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦-ஆமதோஷிணஃ ஶமநௌஷதஂ நிஷேததி-தீவ்ரார்திரிதி| அபிஷப்த உபயத்ர ஸம்பத்யதே| தீவ்ரார்திராபி-கிஂபுநர்மந்தார்திரநர்திர்வா| ஶூலந்தமபி-கிஂபுநபாசநாதிகம்| குதஃ ? யத ஆமேநாந்நேந ஸந்நோ-மந்தீபூதோ, அக்நிர்தோஷாதீநி பக்துஂநாலஂ-ந ஸமர்தஃ| தோஷஃ- ஆமாந்நக்ஷோபிதஃ கபாதிஃ| ஔஷதஂதந்நிவத்யர்தஂ ப்ரயுக்தஂ பாசநாதி| அஶநஂ-தத்தேதுபூதமாமாந்நம்| நகேவலமௌஷதாதர்தாநவாப்திஃ, அபி து அநர்தாவாப்திரரபீத்யாஹ-நிஹந்யாதிதி| ஏதேஷாஂ-தோஷாதீநாம்,வ்யபத்திஃ-பாகாபாவஜநிதஸங்க்ஷோபஃ, ஆதுரஂ ஸஹஸா ஹந்யாத்| அபி சேதி ப்ரத்யுதார்தே, ரோகஶமநார்தமௌஷதஂ ரோகஂ ந ஶமயதி ப்ரத்யுத வர்தயதீத்யர்தஃ|
Adhikarana ஆமதோஷிணோऽவஸ்தாவிஶேஷே ஔஷதம் (௧௯-௨௦) · Śloka ௨௦
கதா ஔஷதஂ யுஞ்ஜீத ? இத்யாஹ- | ஜீர்ணாஶநே து பைஷஜ்யஂ யுஞ்ஜ்யாத் ஸ்தப்தகுரூதரே||௧௯|| தோஷஶேஷஸ்ய பாகார்தமக்நேஃ ஸந்துக்ஷணாய ச| |௨௦|
कदा औषधं युञ्जीत ? इत्याह- | जीर्णाशने तु भैषज्यं युञ्ज्यात् स्तब्धगुरूदरे||१९|| दोषशेषस्य पाकार्थमग्नेः सन्धुक्षणाय च| |२०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஜீர்ணமஶநஂ யஸ்ய தஸ்மிந்நௌஷதஂ யுஞ்ஜ்யாத்வைத்யஃ| கீதஶி ? ஸ்தப்தஂ-அசலஂ, குரூதரஂ-கோஷ்டோ, யஸ்ய தஸ்மிந்| கிமர்தமௌஷதஂ யுஞ்ஜ்யாத் ? இத்யாஹ-தோஷேத்யாதி| கதார்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அவஸ்தாவிஶேஷே ஔஷதமாஹ-ஜீர்ணாஶந இதி| ஆமதோஷிணோ யதா ஜீர்ணமந்நஂ ததா தீபநபாசநமௌஷதஂ தேயம்| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௧௧)- "ஸத்யஃ ஸம்யக்விஶுத்வஶஸ்ய ஶாக்யந்தி ததுபத்ரவாஃ| ஶூலே நிரந்நகோஷ்டோऽத்பிஃ கோஷ்ணாபிஶ்சூர்ணிதாஃ பிபத்|| ஹிங்குப்ரதிவிஷாவ்யோஷஸோவர்சலவபயாஃ| அதவா பிண்ண லீமூலத்ரிவதாதாருஸைந்தவம்|| ஶுண்டீஸ்நுக்க்ஷீரலவணபிப்ப லீமரிசாநி ச| பாடாம்லவேதஸக்ஷாரயவாநீர்யோகராணி ச|| த்விருத்தரஂ ஹிங்குவசாக்நிகுஷ்டஸுவர்சிகாக்ஷாரபிடாஜமோதம்| ஶூலோதராநாஹவிஸூசிகார்ஶோஹத்ரோககுல்மோர்த்வஸமீரணாக்நம்|| முஸ்தாஜமோதபூதீகவசாஶுண்ட்யக்நிதாந்யகைஃ| ஸவாலகதீ பில்வைஃ க்வாதஂ தட்ஶூலவாந் பிபேத்|| ராஸ்நாகடபலஷட்க்ரந்தாபஹத்பீத்வயஜோங்ககைஃ| குக்குல்வதிவிஷாகுஷ்டபத்ரவ்யாக்ரபகாம்புதைஃ|| குர்யாச்சுஷ்கைஃ ஸமூத்ரைர்வா லேபோத்வர்தநதூபநம்| ஸருகாநத்தமுதரமம்லபிஷ்டைஃ ப்ரலேபயேத்|| தாருஹைமவதீகுஷ்டஶதாஹ்வாஹிங்குஸைந்தவைஃ| யவசூர்ணஶ்ச ஸக்ஷாரதக்ரஃ கோஷ்டார்திஜித்பரம்|| யோஜயேத்ஸைந்தவாந்தைஶ்ச வாத விண்மூத்ரஸங்க்ரஹே| த்விக்ஷாரஜீர்ணபிண்யாககுஷ்டாருஷ்கர சித்ரகைஃ|| ஸஶுக்தஸைந்தவைஸ்தைலஂ பக்வமப்யஞ்ஜநே ஹிதம்| ஸுச்சர்திதவிரிக்தஸ்ய காத்ராயாமே ஸுதாருணே|| பல்லாதகமதூச்சிஷ்டஜீர்ணபிண்யாகநாகரைஃ| கததைலஂ பசேத்ஸாம்லைரதச்ச கல்லீக்நமுத்தமம்|| த்வக்யத்ரராஸ்நாகுருஶிக்ருகுஷ்டைரம்லப்ரபிஷ்டைஃ ஸவசாஶதாஹ்வைஃ| உத்வர்தநஂ கல்லிவிஸூசிகாக்நஂ தைலஂ விபக்வஂ ச ததர்தகாரி|| யஃ ஶ்யாவதந்தௌஷ்டநகோऽல்பஸஂஜ்ஞஃ சர்த்யர்திதோऽந்தர்கததாம்ரநேத்ரஃ| க்ஷாமஸ்வரஃஸ்த்ரஸ்தஸமஸ்தஸந்திர்யாயாந்நரோऽஸௌ புநராகமாய|| வ்யோஷாஂ கர ஞ்ஜஸ்ய பலஂ ஹரித்ராஂ மூலஂ ஸமாவாப்ய ச மாதுலுங்கயாஃ| சாயாவிஶுஷ்கா குடிகாஃ கதாஸ்தா ஹந்யுர்விஸூசீஂ நயநாஞ்ஜநேந|| ஶிரீஷநக்தாஹ்வபணிஜ்ஜபீஜத்ராயந்த்யபாமார்கபலாநி வர்திஃ| பஸ்தஸ்யமூத்ரேணவிஸூசிகாக்நீ ப்ரலேபதூமாஞ்ஜநநஸ்யயோகைஃ|| யாமைஶ்சதுபிர்த்வாப்யஂ ச போஜ்யபைஷஜ்யயோஃ ஸமே| பாகோऽக்நௌ யுக்தயோர்த்ராக் து தீக்ஷ்ணே, மந்தே புநஶ்சிராத்|| ஸபக்தமௌஷதஂ தஸ்மாந்மந்தாக்நேரவசாரயேத்| பூர்வாஹ்ணே போஜநஂ ஸாத்ம்யஂ லகு தீபநபஂஹணம்|| ப்ராதராஶே த்வஜீர்ணேऽபி ஸாயமாஶோ ந துஷ்யதி| அஜீர்ணே ஸாயமாஶே து ப்ராதராஶோ ஹி துஷ்யதி|| திவா ப்ரபுத்யதேऽர்கேண ஹதயஂ புண்டரீகவத்| தஸ்மிந்விபுத்தே ஸ்த்ரோதாஂஸி ஸ்புடத்வஂ யாந்தி ஸர்வஶஃ|| வ்யாயாமாச்ச விஹாராச்ச விக்ஷிப்தத்வாச்ய சேதஸஃ| ந க்லேதமுபகச்சந்தி திவா தேநாஸ்ய தாதவஃ|| அக்லித்ரேஷ்வந்நமாஸிக்தமந்யத்தேஷு ந துஷ்யதி| அவிதக்தேஷ்விவ பயஃஸ்வந்யத் ஸம்மிஶ்ரிதஂ பயஃ|| ராத்ரௌ து ஹதயே ம்லாநே ஸஂவதேஷ்வயநேஷு ச| யாந்தி கோஷ்டே பரிக்லேதஂ ஸஂவதே தேஹதாதவஃ|| க்லிந்நேஷ்வந்யதபக்ஷேஷு தேஷ்வாஸிக்தஂ ப்ரதுஷ்யதி| விதக்தேஷு பயஃஸ்வந்யத் பயஸ்தப்தேஷ்விவார்பிதம்|| நைஶே தஸ்மாதஜீர்ணேऽந்நே நாந்யத்புஞ்ஜீத போஜநம்| உத்காரஶுத்திருத்ஸாஹோ வேகோத்ஸர்கோ யதோசிதஃ|| லகுதா க்ஷுத்பிபாஸா ச ஜீர்ணாஹாரஸ்ய லக்ஷணம்| ப்ராயஃ ப்ரஜ்ஞாபராதேந ரோகக்ராமஃ ப்ரஜாயதே|| நணாமஶநலுப்தாநாஂ விஶேஷேண விஸூசிகா|| தோஷோபநத்தஂ யதி லீநமாமஂ பித்தோல்பணஸ்யாவணுயாந்ந வஹ்விம்| ஜாயேத துஷ்டா து ததோ புபுக்ஷா ஸா மந்தபுத்தீந் விஷவந்நிஹந்தி||" இதி|
Adhikarana ஆமதோஷஸாமாந்யசிகித்ஸா (௨௦-௨௧) · Śloka ௨௧
கீதஶமௌஷதஂ யோஜ்யமித்யாஹ | ஶாந்திராமவிகாராணாஂ பவதி த்வபதர்பணாத்||௨௦|| த்ரிவிதஂ த்ரிவிதே தோஷே தத்ஸமீக்ஷ்ய ப்ரயோஜயேத்| |௨௧|
कीदृशमौषधं योज्यमित्याह | शान्तिरामविकाराणां भवति त्वपतर्पणात्||२०|| त्रिविधं त्रिविधे दोषे तत्समीक्ष्य प्रयोजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-துரவதாரணே| யஸ்மாததர்பணாதேவாமஜாநாஂ விகாராணாஂ-ஆலஸ்யஜாட்யாக்நிமாந்த்யாதீநாம், ஶாந்திஃ-உபஶமோ, பவதி| தஸ்மாததர்பணஂ யோஜயேத்| வக்ஷ்யதி ஹி (ஹ.ஸூ.அ. ௧௪|௧௦)-"மேஹாமதோஷாதிஸ்நிக்த" இத்யாரப்ய யாவத் "லங்கயேந்நித்யம்" இதி| தஸ்மாததர்பணஂ ஸமீக்ஷ்ய-தேஶகாலாக்ந்யாதீந் பர்யாலோச்ய, த்ரிப்ரகாரஂ த்ரிப்ரகாரே தோஷே வைத்யஃ ப்ரயோஜயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உக்தாநுக்தாமதோஷஸங்க்ரஹார்தஂ ஸாமாந்யசிகித்ஸாமாஹ-ஶாந்திரிதி| ஆமவிகாராணாஂ-ஸர்வேஷாமஜீர்ணாந்நஜாநாஂ வ்யாதீநாம்| அபதர்பணாத்-லங்கநாத்| அபதர்பணஂ விபஜதி-த்ரிவிதமிதி| ஸமீக்ஷ்ய-பலாதிகஂ ஸம்யக்ஜ்ஞாத்வா|
Adhikarana அல்பமத்யப்ரபூததோஷசிகித்ஸா (௨௧-௨௨) · Śloka ௨௨
ஸம்ப்ரத்யேததேவ யதாயோக்யமாஹ- | தத்ரால்பே லங்கநஂ பத்யஂ, மத்யே லங்ஹ்கநபாசநம்||௨௧|| ப்ரபூதே ஶோதநஂ, தத்தி மூலாதுந்மூலயேந்மலாந்| |௨௨|
सम्प्रत्येतदेव यथायोग्यमाह- | तत्राल्पे लङ्घनं पथ्यं, मध्ये लङ्ह्घनपाचनम्||२१|| प्रभूते शोधनं, तद्धि मूलादुन्मूलयेन्मलान्| |२२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தத்ர-தேஷு த்ரிஷு மத்யே, அல்பே தோஷே, லங்கநஂ-உபவாஸாக்யஂ, பத்யம்| தேந ஹ்யநலாநிலவத்த்யாऽல்போ தோஷஃ ஶீக்ரஂ ஸஂஶோஷ்ய ஜீயதே| மத்யே தோஷே லங்கநஂ பாசநஂ ச பத்யம்| அக்நிஃ பசதி, தஸ்ய பசதோ யே விபந்தஹேதவஃ, தாந்நிஷித்ய பாடவஂ பக்துராதததஃ பசேதி ப்ரயுங்க்த இவ தத் பாசயதீதி பாசநமுச்யதே| ஹேதுமண்ணிஜந்தாத்பசேர்பாஹுலகாத்கர்தரி ல்யுட்| யதுபயுக்தமந்நபாநௌஷதமபக்வாநாஂ ஸாமாநாஂ தாதூநாஂ பாசநே ஸமர்தஂ தத் பாசநமித்யர்தஃ| ப்ரபூதே ஶோதநஂ பத்யம்| ஶோதநஂ து காயாத்பஹிர்தோஷாநீரயதி| வக்ஷ்யதி ஹி (ஹ.ஸூ.அ. ௧௪|௫)-"யதீரயேத்பஹிர்தோஷாந் பஞ்சதா ஶோதநஂ து தத்|" இத்யாதி| குதஃ ப்ரபூத ஆமதோஷே ஶோதநஂ ஹிதம் ? இத்யாஹ-தத்தீத்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், தத்-ஶோதநம், மூலாந்மலாந்நாஶயேத்| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஸூ.அ. ௧௧)-பஹுதோஷாணாஂ புநர்தோஷாவஸேசநமேவ கார்யம்| ந ஹ்யஸ்ராவிதே பல்வலோதகௌகே ஶால்யாதிபுஷ்டிர்பவதி|" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- விபாகஂ ஸ்பஷ்டீகரோதி-தத்ரேதி| லங்கநமத்ரோபவாஸஃ| லங்கநபாசநஂ-உபவாஸயுக்தஂ பாசநௌஷதபாநம்| ப்ரபூதே-பஹுதரே| ஶோதநஂ-வமநாதி| ஹி-யஸ்மாத், தத்-ஶோதநம், மலாந்மூலாதுந்மூலயேத்-ஸமூலாநுச்சிந்த்யாத்| மலபலமூலஂ ச விகாரே ப்ரபூத்வம்|
Adhikarana ஏவமந்யவ்யாதிசிகித்ஸா,ஹேதுவ்யாதிவிபர்யயசிகித்ஸா (௨௨-௨௩) · Śloka ௨௩
| ஏவமந்யாநபி வ்யாதீந் ஸ்வநிதாநவிபர்யயாத்||௨௨|| சிகித்ஸேதநுபந்தே து ஸதி ஹேதுவிபர்யயம்| த்யக்த்வா யதாயதஂ வைத்யோ யுஞ்ஜ்யாத்வ்யாதிவிபர்யயம்||௨௩||
| एवमन्यानपि व्याधीन् स्वनिदानविपर्ययात्||२२|| चिकित्सेदनुबन्धे तु सति हेतुविपर्ययम्| त्यक्त्वा यथायथं वैद्यो युञ्ज्याद्व्याधिविपर्ययम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-யதா ஸந்தர்பணோத்த ஆமதோஷோ நிதாநவிபர்யயாச்சிகித்ஸ்யதே, ஏவமந்யாநபி ஜ்வராதீந் விகாராந் ஸ்வநிதாநவிபர்யயாச்சிகித்ஸேத்| ஸந்தர்பணோத்தோऽபதர்பணேந, ஶீதோத்த உஷ்ணேந, இத்யாதி| யதி த்வேவமுபக்ரம்யமாணோ வ்யாதிரநுபத்யேத-தேநோபஶமஂ ந கச்சேத், ததோ ஹேதுவிபர்யயஂ த்யக்த்வா வ்யாதிவிபர்யயஂ யுஞ்ஜ்யாத்| கிம்பூதம் ? யதாயதஂ,-யத்யஸ்ய ஜ்வராதிவ்யாதேர்பைஷஜ்யஂ வக்ஷ்யமாணஂ தத்ப்ரயுஞ்ஜீதேத்யர்தஃ| யதா, (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ. ௧௨)-"முஸ்தாபர்படகஂ ஜ்வரே, ரஜநீ யவாந்நஂ ப்ரமேஹே" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- துல்யந்யாப்ரஸங்காதந்யேஷாமபி வ்யாதீநாஂ சிகித்ஸாமாஹ-ஏவமிதி| ஏவஂ-ஆமவிகாரவத்| அந்யாந்-ஜ்வராதீந்| யதா, ஆமவிகாராஃ ஸந்தர்பணோத்தாஸ்தத்விபரீதேநாபதர்பணேந சிகித்ஸ்யந்தே, ததா, அந்யேऽபி விகாராஃ ஸ்வநிதாநவிபர்யயாச்சிகித்ஸ்யாஃ| ஆமவிகாராணாமந்யேஷாஂ ச ஸ்வநிதாநவிபர்யாநுபஶமே சிகித்ஸாமாஹ-அநுபந்தே த்விதி| யதி ஹேதுவிபர்யயே க்ரியமாணேऽப்யநுபந்தோ-அநுவர்தநஂ வ்யாதேஃ, ததா ஹேதுவிபர்யயஂ த்யாக்த்வா பிஷக் வ்யாதிவிபர்யயஂ பைஷஜ்யஂ யதாயதஂ யுஞ்ஜ்யாத்| ஹேதுவிபரீதாதிஸ்வரூபமுக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ.௧௨ " தத்ர ஹேதுவிபரீதஂ" இத்யாரப்ய யாவத் "விபரீதமர்தஂ கரோதி" இதி|)|
Adhikarana ததர்தகாரீ சிகித்ஸா,பக்வதோஷாணாஂ சிகித்ஸா (௨௪) · Śloka ௨௪
ந ச ஹேதுவ்யாதிவிபர்யயயோரேவ சிகித்ஸாயாமுபயோக இதி தர்ஶயந்நாஹ ததர்தகாரி வா, பக்வே தோஷே த்வித்தே ச பாவகே| ஹிதமப்யஞ்ஜநஸ்நேஹபாநபஸ்த்யாதி யுக்திதஃ||௨௪||
न च हेतुव्याधिविपर्यययोरेव चिकित्सायामुपयोग इति दर्शयन्नाह तदर्थकारि वा, पक्वे दोषे त्विद्धे च पावके| हितमभ्यञ्जनस्नेहपानबस्त्यादि युक्तितः||२४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தத்-நிதாநவ்யாதிவிபர்யயஸாத்யஂ, அர்தஂ-ரோகோபஶமலக்ஷணஂ, கர்துஂ ஶீலஂ யஸ்ய தத்-ததர்தகாரி| தத்வா யுஞ்ஜ்யாத்| யதா (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ. ௧௨)-"மதாத்யயே மத்யபாநம், அதிஸாரே விரேசநம்" இதி| வாஶப்தஃ ஸமுச்சயார்தஃ| இதி த்ரிவிதமௌஷதஂ நிர்திஶ்யாऽऽமசிகித்ஸாமேவாநுஸரந்நாஹ-பக்வ இதி| பக்வே தோஷே-நிராமே, தீப்தே பாவகே ச| நிராமத்வே தீப்தாக்நித்வே ச ஸமுசிதமேவ ஹிதமப்யங்காதிகம்| யுக்திதோ-மாத்ரயா, யதாऽக்நிஸாதாதி ந பவதீதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- பக்வதோஷாணாமாமவிகாராணாஂ சிகித்ஸாமாஹ-பக்வேதோஷே இதி| உக்தேநோபக்ரமேண பக்வே தோஷே தீத்பே சாக்நௌ ஸத்யாமதோஷிணாமப்யஞ்ஜநாதி ஹிதம்| ஆதிஶப்தாத்ரஸாயநவாஜீகரணாதி|
Adhikarana ஆமாஜீர்ணலக்ஷணம் (௨௫) · Śloka ௨௫
அஜீர்ணஂ லக்ஷயிதுமாஹ அஜீர்ணஂ ச கபாதாமஂ தத்ர ஶோபோऽக்ஷிகண்டயோஃ| ஸத்யோபுக்த இவோத்காரஃ ப்ரஸேகோத்க்லேஶகௌரவம்||௨௫||
अजीर्णं लक्षयितुमाह अजीर्णं च कफादामं तत्र शोफोऽक्षिगण्डयोः| सद्योभुक्त इवोद्गारः प्रसेकोत्क्लेशगौरवम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அக்நிப்ரதிபக்ஷத்வேந கபஸ்யாஜீர்ணகரணப்ராதாந்யாதக்ரே நிர்தேஶஃ| கபாத்ஸகாஶாதஜீர்ணமாமஸஂஜ்ஞகஂ பவதி| தத்ர-ஆமாக்யேऽஜீர்ணே, அக்ஷிகூபயோர்கண்ட்யோஶ்ச ஶோபோ பவதி| ஸத்யோபுக்தவதப்ராப்தவிதாஹாவஸ்த உத்காரஃ| ப்ரஸேகஃ-ப்ரஸக்தஂ நிஷ்டீவநம்| உத்க்லேஶோ-தோஷாணாஂ ஸ்தாநாச்சலநம்| கௌரவஂ-காத்ராணம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மஹாந்தமாமதோஷமுக்த்வா க்ஷுத்ரமாஹ| தத்ர கபஜமாஹ-அஜீர்ணமிதி| ஆமஂ-ஆமஸஂஜ்ஞம்| தத்ர-ஆமே,அக்ஷ்ணி கண்டே ச ஶோபஃ| ஜாத்யபேக்ஷமேகவசநம்| ஸத்யோபுக்த இவோத்காரஃ-சிரபுக்தஸ்யாபி ஸத்யோபுக்தவதப்ராப்தவிதாஹாவஸ்த உத்காரஃ| உத்க்லேஶோ-வமநோந்முகத்வமிவ|
Adhikarana விஷ்டப்தாஜீர்ணலக்ஷணம் (௨௬) · Śloka ௨௬
விஷ்டப்தமநிலாச்சூலவிபந்தாத்மாநஸாதகத்| |௨௬|
विष्टब्धमनिलाच्छूलविबन्धाध्मानसादकृत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அநிலாத்விஷ்டப்தஂ நாமாஜீர்ணஂ பவதி| தச்ச ஶூலாதிகத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநிலஜமாஹ-விஷ்டப்தமிதி| விஷ்டப்தஂ-விஷ்டப்தஸஂஜ்ஞம்| ஸாதஃ-கார்யாக்ஷமத்வம்|
Adhikarana விதக்தாஜீர்ணலக்ஷணம் (௨௬) · Śloka ௨௬
| பித்தாத்விதக்தஂ தண்மோஹப்ரமாம்லோத்காரதாஹவத்||௨௬||
| पित्ताद्विदग्धं तृण्मोहभ्रमाम्लोद्गारदाहवत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பித்தாத்விதக்தஂ நாமாஜீர்ணமுத்பத்யதே| தச்ச தடாதியுக்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- பித்தஜமாஹ-பித்தாத்விதக்தமிதி| விதர்க்தஂவிதக்தாக்யாம்|
Adhikarana ஆமாஜீர்ணாதீநாஂ சிகித்ஸா (௨௭) · Śloka ௨௭
த்ரிவிதஸ்யைவாஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ லங்கநஂ கார்யமாமே து, விஷ்டப்தே ஸ்வேதநஂ பஶம்| விதக்தே வமநஂ, யத்வா யதாவஸ்தஂ ஹிதஂ பவேத்||௨௭||
त्रिविधस्यैवास्य चिकित्सामाह लङ्घनं कार्यमामे तु, विष्टब्धे स्वेदनं भृशम्| विदग्धे वमनं, यद्वा यथावस्थं हितं भवेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-துரவதாரணே| ஆமாக்யேऽஜீர்ணே லங்கநமேவ கார்யம், ந வமநவிரேசநாதி| விஷ்டப்தே ஸ்வேதநஂ பஶஂ கார்யம்| பஶஶப்தேநைதத் த்யோதயதி,-பூர்வத்ராபி ஸ்வேதநஂ கார்யமத்ர த்வத்யர்தமிதி| விதக்தே-விதக்தநாம்ந்யஜீர்ணே, வமநஂ கார்யம்| யத்வா லங்கநஸ்வேதநவமநாநாஂ யதாவஸ்தஂ-யதாதோஷோத்ரேகஂ, ஹிதஂ பவேத்ததேவ கார்யம்| ஆமாஜீர்ணேऽபி ஸ்வேதநவமநே, விதக்தேऽபி லங்கநஸ்வேதநே, இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஆமாதீநாஂ சிகித்ஸாஸாஹ-லங்கநமித்யாதி பஶமிதி த்ரிஷ்வபி யோஜ்யம்| லங்கநாதிவிபாகஸ்த்வதிஶயார்தஃ யதாஹ காரணாதிஃ-விஷ்டப்தே ஸ்வேதநஂ வர்த்யோ லவணோஷ்ணாம்பு ஶஸ்யதே| விதக்தே வமநஂ ஶஸ்தமுபவாஸோ விரேசநம்||" இதி| யத்வா-அதவா| யதாவஸ்தஂ ஹிதஂ-யஸ்யாஜீர்ணஸ்ய யஸ்யாமவஸ்தாயாஂ யத்திதஂ, தஸ்ய தஸ்யாமவஸ்தாயாஂ தஷ்கார்யமித்யர்தஃ| விபாகநியமஸ்து பாஹுல்யாபிப்ராயேண|
Adhikarana விலம்பிகாலக்ஷணஂ சிகித்ஸா ச (௨௮) · Śloka ௨௮
கரீயஸோ பவேல்லீநாதாமாதேவ விலம்பிகா| கபவாதாநுபத்தாऽऽமலிங்கா தத்ஸமஸாதநா||௨௮||
गरीयसो भवेल्लीनादामादेव विलम्बिका| कफवातानुबद्धाऽऽमलिङ्गा तत्समसाधना||२८||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கரீயஸஃ-ப்ரபூதாத், ஆஜீர்ணாதேவ விலம்பிகா ஸ்யாத்| கீதஶாத் ? லீநாத்-அத்யர்தஂ ஸ்ரோதஃஸு ஶ்லிஷ்டத்வாத்| லீநாதிதி லீங் ஶ்லேஷண இத்யஸ்ய க்தப்ரத்யயே ஸ்வாதய ஓதித இத்யோதிதஶ்சேதி நிஷ்டாநத்வம்| ஸா ச ஶ்லேஷ்மவாயுப்யாமநுபத்தா-யுக்தா பவதி| ஆமஂ நாம யதஜீர்ணஂ தத்ஸதஶலக்ஷணா| யதா-"ஶோபோऽக்ஷிகண்டயோஃ| அத்யோ புக்த இவோத்காரஃ ப்ரஸேகோத்க்லேஶகௌரவம்||" இதி| தேந-ஆமேந, ஸமஂ-துல்யஂ, ஸாதநஂ-சிகித்ஸா, யஸ்யாஃ ஸைவம்| "லங்கநஂ கார்யமாமே" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- விலாம்பிகாலக்ஷணமாஹ-கரீயஸ இதி| பிலம்பிகாநாமாஜீர்ணஂ பவேத்| கஸ்மாத் ? லீநாதாமாதேவ,-ஆமஶப்த ஆமாத்யஜீர்ணஸாமாந்யவசநஃ, தயோத்பந்நஸ்ய நிஃஶேஷமநிவர்தநால்லீநத்வம்| ஏவஂ புநஃ புநர்லீநத்வாத்கரீயஸ்த்வம்| புநஃ புநருத்பாதோ துஷ்டபுபுக்ஷாயாஂ போஜநாத்| ஸா தூக்தா ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ.௧௧)-"தோஷோபநத்தஂ" இத்யாதி (ஶ்லோ ௧௯ டீ)| ஏவகாரேணைவஂ த்யோதயதி,-விஸூச்யலஸகாவப்யஜீர்ணாத்பவதஃ, கிந்து தாவந்யதோऽபி ஸத்யோऽதிமாத்ரபோஜநாதேஃ| விலம்பிகா த்வஜீர்ணதேவேதி| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ (உ. அ. ௫௬|௩)- "அஜீர்ணமாமஂ விஷ்டப்தஂ விதக்தஂ ச யதீரிதம்| விஸூச்யலஸகௌ தஸ்மாத்பவேச்சாபி விலம்பிகா||" இதி| ஸா ச கபவாதாநுபத்தா|ததநுபந்தேந தீர்ககாலவிலம்பநாத் விலம்பிகேத்யுச்யதே| கரீயஸ்வாத் பதநயோக்யமப்யாமஂ கபவாதாநுபத்தத்வாந்நோர்த்வஂ நாப்யதஃ பததி, லீநமேவ சிரமவதிஷ்டதே இத்யர்தஃ| ததா ச ஸுஶ்ருதஃ (உ.அ. ௫௬/௯)- "துஷ்டஂ ஹி புக்தஂ கபமாருதாப்யாஂ ப்ரவர்ததே நோர்த்வமதஶ்ச யஸ்ய| விலம்பிகாஂ தாஂ ச விவிர்ஜநீயாமாசக்ஷதே ஶாஸ்த்ரவிதஃ புராணாஃ||" இதி| கபவாதாநுபத்தத்வாதேவமிதரேஷ்வபி பித்தாரப்தத்வஂ விதக்தத்வஂ ச லக்ஷ்யதே| அந்யேந ஹ்யாரப்தாமந்யேநாநுபத்யதே| பித்தஂ ச விதக்தாதேவ ப்ரவர்ததே| ததா ச பேடஃ (சி. அ. ௧௧)- "யதா புக்தஂ விதக்தஂ ச நோர்த்வஂ நாதஃ ப்ரவர்ததே|| தாஂ விலம்பீஂ விகர்ஹந்தி விஷகல்பாஂ விஸூசிகாம்||" இதி| விஷமல்பாமிதி பித்தோல்பணத்வஂ த்யோத்யதே| விஸூகாமிதி விஸூசிகாவிஶேஷ்யத்வேந ஸாந்நிபாதிகத்வம்| ஆமலிங்கா-அஜீர்ணதுல்யலக்ஷணா, விஶேஷாநுபாதாநாத் த்ரயாணாமப்யாமாதீநாஂ லிஙைர்யுக்தா| ததா ச காரணாதிஃ-"ஏதாந்யுக்தாநி லிங்காநி த்வாமாஜீர்ணே விநிர்திஶேத்|" இதி| ஏதாநி-அஜீர்ணத்ரயஸம்பந்தீநி| ஆமாத்-அஜீர்ணாதந்நாத் ஜாதமஜீர்ணஂ-ஆமாஜீர்ணம்,விலம்பிகா, ந து கபஜமாமம்| "யதாக்ரமேண வாதாதி ஸந்நிபாதார்மகஂ வதேத்|" இதி தேநைவ ஸாந்நிபாதிகஸ்யோக்தத்வாத்| தத்ஸமஸாதநா,-தேஷாஂத்ரயாணாமஜீர்ணாநாஂ, ஸமஂ-ஸாதாரணஂ, ஸாதநஂ-சிகித்ஸிதஂ, யஸ்யாஃ ஸா ததா| ததா ச காரணாதிஃ-"ஆமே த்வாமப்ரஶமநஂ விமாநே த்விவிதஂ மதம்|" இதி| விமாநே-விமாநஸ்தாநே, த்விவிதஂ-விஸூச்யலஸகபேதேந| வங்கஸேநோऽபி-"விலம்பிகாலஸகயோர்விஸூச்யுக்தஃ க்ரியாக்ரமஃ|" இதி| யுத்து ஸுஶ்ருதேநவிவர்ஜநீயத்வமுக்தஂ தத்ப்ரத்யாக்யாயோபசரணீயத்வஂ (த்வாத்) ந த்வநுபக்ரமத்வாத்| அத ஏவ "விலம்பிகாஂ தாஂ பஶதுஶ்சிகித்ஸ்யாம்" இதி மாதவகரஃ (மா. நி. அக்நிமாந்த்யாதௌஶ்லோ.௨௧) படதி| இயஂ ச விலம்பிகா சரகாசார்யேணாந்நவிஷஸஂஜ்ஞயோக்தா (சி.அ.௧௪/௩௯)- "அபோஜநாதஜீர்ணாதிபோஜ்நாத்விஷமாஶநாத்| அஸாத்ம்யகுருஶீதாதிரூக்ஷஸஂதுஷ்டபோஜநாத்| விரேகவமநஸ்நேஹவிப்ரமாவ்த்யாதிகர்ஷணாத்| தேஶகாலர்துவைஷம்யாத்வேகாநாஂ ச விதாரணாத்|| துஷ்யத்யக்நிஃ ஸ துஷ்டோऽந்நஂ ந தத் பசதி லத்வதி| அபச்யமாநஂ ஶுக்தத்வஂ யாத்யந்நஂ விஷதாஂ ச தத்|| தஸ்ய லிங்கமஜீர்ணஸ்ய விஷ்டம்பஃ ஸதநஂ க்லமஃ| ஶிரோருக்ஶோபமூர்ச்சாஶ்ச ப்ரமஃ பஷ்டகடிக்ரஹஃ|| ஜம்பாऽங்கமர்தஸ்தஷ்ணா ச ஜ்வரஃ ச்சர்திஃ ப்ரவாஹணம்| அரோசகாவிபாகௌ ச கோரமந்நவிஷஂ ச தத்|| பித்தேந ஸஹ ஸஂஸஷ்டஂ தாஹதஷ்ணாமுகாமயாந்| ஜநயத்யம்லபித்தஂ ச பித்தஜாஂஶ்சாபராந் கதாந்|| யக்ஷ்மபீநஸமேஹாதீந் கபஜாந் கபஸங்கதம்| கரோதி வாதஸஂஸஷ்டஂ வாதஜாஂஶ்சமயாந் பஹூந்|| மூத்ரரோகாஂஶ்ச மூத்ரஸ்தஂ குக்ஷிரோகாந் ஶகத்கதம்| ரஸாதிபிஶ்ச ஸஂஸஷ்டஂ குர்யாத்ரோகாந் ரஸாதிஜாந்|" இதி| யத்தூக்தஂ ஜைஜ்ஜடேந 'இயஂ விலம்பிகா தந்த்ராந்தரே தண்டகாலஸகஸஂஜ்ஞயோக்தா' இதி| ததஸத்| பேடாதிவசநபர்யாலோசநயா விலமிகாயா விதக்தமூலத்வாத்| தண்டகாலஸகஸ்யாலஸகபேதத்வேந விஷ்டப்தமூலத்வாத்| தண்டகாலஸகஸ்யால ஸகபேதத்வேந விஷ்டப்தமூலத்வாத்| ஆமாத்யஜீர்ணலக்ஷணாதீநலக்ஷணத்வாத்விலம்பிகாயா இஹாபிதாநம்|
Adhikarana ரஸஶேஷலக்ஷணஂ சிகித்ஸா ச அஜீர்ணிநோ திவாஸ்வப்ரபோஜநே சிகித்ஸா (௨௯-௩௦) · Śloka ௩௦
ஜீர்ணேऽப்யாஹாரே கதாசிதாஹாரஸாரோ ரஸோऽஜீர்ணஃ ஸ்யாத்| தல்லக்ஷணார்தமாஹ அஶ்ரத்தா ஹத்வ்யதா ஶுத்தேऽப்யுத்காரே ரஸஶேஷதஃ| ஶயீத கிஞ்சிதேவாத்ர ஸர்வஶ்சாநாஶிதோ திவா||௨௯|| ஸ்வப்யாதஜீர்ணீ, ஸஞ்ஜாதபுபுக்ஷோऽத்யாந்மிதஂ லகு| |௩௦|
जीर्णेऽप्याहारे कदाचिदाहारसारो रसोऽजीर्णः स्यात्| तल्लक्षणार्थमाह अश्रद्धा हृद्व्यथा शुद्धेऽप्युद्गारे रसशेषतः| शयीत किञ्चिदेवात्र सर्वश्चानाशितो दिवा||२९|| स्वप्यादजीर्णी, सञ्जातबुभुक्षोऽद्यान्मितं लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ரஸஶேஷே அஶ்ரத்தா-அந்நாநபிலாஷஃ| ஹத்வ்யதா-ஹதயஶூலஂ கௌரவஂ ச| ஶுத்தேऽப்யுத்காரே-அந்நஸம்பந்திநி| தேநாஜீர்ணாதர்தாந்தரபூத ஏவாயஂ ரஸஶேஷஃ| அதஶ்ச ரஸஸ்ய ருதிராதிஹேதோரஸம்யக்பரிபாக இத்யர்தஃ| தச்சிகித்ஸமாஹ-ஶயீதேத்யாதி| அத்ர-ரஸஶேஷே, கிஞ்சிதேவ-ஸ்தோகமாத்ரமேவ ஸ்வப்யாத், நாஜீர்ண இவ ப்ரபூதம்| ஸர்வஶ்சாஜீர்ணீ, அநாஶிதோ திவா ஶயீத, ஆலாகவாத்| யதா சோத்பந்நக்ஷுத் ஸ்யாத்ததா ஸ்தோகஂ லகு சாத்யாத்| ஆஶஃ கதோ யேந ஸஃ-ஆஶிதஃ| ந ஆஶிதோ-அநாஶிதஃ, அபுக்தவாநித்யர்தஃ| நநு, "அஜீர்ண்யபிஹதோந்மத்தாந்" இத்யநேநைவ வாக்யேநாஜீர்ணிநாஂ திவாஸ்வப்நோऽநுஜ்ஞாத ஏவ| தத்கிஂ புநருக்தேந ? ப்ரூமஃ| விஶேஷார்தஂ வாக்யமிதம்-"அபுக்தோ திவா ஸ்வப்யாதஜீர்ணீ" இதி| தத்ர து ஸாமாந்யம், அஶிதாநாஶிதசிந்தா ந கதேதி யுக்தா புநரிஹோக்திஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ரஸஶேஷஂ லக்ஷயதி-அஶ்ரத்தேதி| அஶ்ரத்தா-போஜநாநபிலாஷஃ| நநு, ஏததாமாதிஷ்வப்யஸ்தி,த ஆஹ்-ஶுத்தேऽப்யுத்காரே இதி| தேஷு புநர்துஷ்ட உத்காரஃ| ரஸஸ்ய ஶேஷோ-ரஸஶேஷஃ| ரஸஶப்தேந ரஸஹேதுபூதாஹாரராஶிர்லக்ஷ்யதே| ந ஹி ரஸதாதோரபக்வஸ்யாஜீர்ணத்வம்| ஸ ஹ்யபக்வ ஏவ ரஸஶப்தேநோச்யதே, பக்வஸ்துருதிரஶப்தேந| தஷ்டத்வாதஜீர்ணத்வமிதி சேத் ந, தஸ்யாமத்வாத்| வக்ஷ்யதி ஹி (ஹ.ஸூ.அ. ௧௩/௨௪)- "ஊஷ்மணோऽல்பபலத்வேந தாதுமாத்யமபாசிதம்| துஷ்டமாமாஶயகதஂ ரஸாமாமஂ ப்ரசக்ஷதே|" இதி| ரஸேஶேஷஸ்யோஷதமாஹ-ஶயீதேதி| கிஞ்சிதேவ-முஹூர்தமேவ| நநு,முஹூர்தமநுமாநதஃ ஸித்தாமேவ| மைவம்| அஜீர்ணிநாமதிகஂ திவாஸ்வப்நஂ விதாஸ்யதி| ஸ்வப்நவிதிஶ்சயஂ ப்ரதாந்யாத்| உஷ்ணாம்புபாநாத்யபி கார்யம்| யதாஹ காரணாதிஃ-"ரஸஶேஷே ஹிதஃ ஸ்வப்நோ கர்மாம்பு லகுபோஜநம்|" இதி| அஜீர்ணிநோ திவாஸ்வப்நஂ விதத்தே-ஸர்வஶ்சேதி| அநாஶிதோ-அபுக்தவாந்| ஸர்வக்ரஹணஂ ப்ரகதவிஸூசிகாத்யஜீர்ணஸங்க்ரஹார்தம்| "முக்த்வா து பாஷ்ய" இத்யாதிநா ப்ராப்தே திவாஸ்வப்நே புநர்விதாநஂ யதேஷ்டஸ்வபநார்தம்| அஜீர்ணிநோ போஜநஂ விதத்தே-ஸஞ்ஜாதபுபுக்ஷ இதி| ஸஞ்ஜாதபுபுக்ஷோ-அப்யுதீர்ணாந்நாபிலாஷஃ| மிதக்ரஹணஂ லகூநாமபி குரூக்தார்தஸௌஹித்யப்ராப்த்யர்தம்|
Adhikarana அஜீர்ணஸாமாந்யலக்ஷணாம் (௩௦-௩௧) · Śloka ௩௧
ஸாம்ப்ரதமஜீர்ணலக்ஷணஂ ஸாமாந்யேந ப்ரூதே- | விபந்தோऽதிப்ரவத்திர்வா க்லாநிர்மாருதமூடதா||௩௦|| அஜீர்ணலிங்கஂ ஸாமாந்யஂ விஷ்டம்போ கௌரவஂ ப்ரமஃ| |௩௧|
साम्प्रतमजीर्णलक्षणं सामान्येन ब्रूते- | विबन्धोऽतिप्रवृत्तिर्वा ग्लानिर्मारुतमूढता||३०|| अजीर्णलिङ्गं सामान्यं विष्टम्भो गौरवं भ्रमः| |३१|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-விபந்தோ-மூத்ரபுரீஷயோரப்ரவத்திலக்ஷணஃ| அதிப்ரவத்திஃ-தயோரேவ| க்லாநிஃ-ஶரீரஸ்ய ம்லாநதா| மாருதமூடதா-வாதஸ்ய ப்ரதிலோமதா| விஷ்டம்பஃ-குக்ஷேராத்மாநம்| கௌரவஂ-குருகாத்ரத்வம்| ப்ரமோ-மோஹஃ| ஏதத்ஸாமாந்யமஜீர்ணலக்ஷணம்| உக்தஂ ச-"ஸீதத்யங்கஂ ப்ரமோ மோஹஃ கோஷ்டே முஹ்யதி மாருதஃ| ஸர்வேஷாமப்யஜீர்ணாநாமவிஸஂவாதி லக்ஷண்ம்||" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦-உக்தாநுக்தாஜீர்ணவிஶேஷஸங்க்ரஹார்தஂமஜீர்ணஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ-விபந்த இதி| விபந்தோ-மாலாநாமப்ரவத்திஃ| மாருதமூடதா-வாயோர்விமார்ககதிஃ| விஷ்டம்போ-விஶேஷேண ஸ்தம்போகாத்ராணாம்|
Adhikarana அஜீர்ணஸ்யாந்யகாரணாநி (௩௧-௩௩) · Śloka ௩௩
ஸாம்ப்ரதமஜீர்ணஸ்யாந்யாந்யபி காரணாந்யாஹ- | ந சாதிமாத்ரமேவாந்நமாமதோஷாய கேவலம்||௩௧|| த்விஷ்டவிஷ்டம்பிதக்தாமகுருரூக்ஷஹிமாஶுசி| விதாஹி ஶுஷ்கமத்யம்புப்லுதஂ சாந்நஂ ந ஜீர்யதி||௩௨|| உபதப்தேந புக்தஂ ச ஶோகக்ரோதக்ஷுதாதிபிஃ| |௩௩|
साम्प्रतमजीर्णस्यान्यान्यपि कारणान्याह- | न चातिमात्रमेवान्नमामदोषाय केवलम्||३१|| द्विष्टविष्टम्भिदग्धामगुरुरूक्षहिमाशुचि| विदाहि शुष्कमत्यम्बुप्लुतं चान्नं न जीर्यति||३२|| उपतप्तेन भुक्तं च शोकक्रोधक्षुदादिभिः| |३३|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிமாத்ரமேவ புக்தமந்நஂ ந கேவலமாமதோஷாய, கிஂ தர்ஹி ? த்விஷ்டாதி சாந்நஂ ந ஜீர்யதி| த்விஷ்டஂ-அப்ரியம்| விஷ்டம்பி-குக்ஷ்யாத்மாநகாரி| ஹிமஂ-அதிஶீதம்| அஶுசி-உச்சிஷ்டஂ கேஶாதிதூஷிதஂ ச, ஏதச்சாசிந்த்யப்ரபாவத்வாதாமதோஷஹேதுஃ| விதாஹி-ப்ராகுக்தம்| ஶுஷ்கஂ-அத்ரவப்ராயம்| அத்யம்புப்லுதஂ-அதிஜலேந ப்லாவிதம்| சஃ ஸமுச்சயே| ந கேவலஂ த்விஷ்டாத்யந்நஂ புக்தஂ ந ஜீர்யதி, யாவத் ஶோகாதிபிஶ்சோபதப்தேந புக்தஂ ந ஜீர்யதி| ஶோகஃ-இஷ்டவிபத்த்யாதிநா மநோதௌஸ்த்யம்| க்ரோதோ-ரோஷஃ| க்ஷுத்-புபுக்ஷா| ஆதிஶப்தேந லோபபயாதிபரிக்ரஹஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அஜீர்ணாஶநஂ லக்ஷயதி- ந சேதி| ந கேவலமதிமாத்ரமேவாந்நமாமதோஷய| கிஂ தர்ஹி? த்விஷ்டாதிகமப்யந்நஂ ந ஜீர்யதி,-ஆமதோஷாய பவதி| த்விஷ்டஂ-அப்ரியம்| விஷ்டம்பிவாதாவரோதகாரி| தக்தஂ-அதிபக்வம்| ஆமஂ-அபவ்கம்| அஶுசி-மலிநம்| ஶுஷ்கஂ-நீரஸம்| அயம்புப்லுதஂ-அத்யம்புபாநாத்| ஶோகதிபிருபதப்தேந புக்தம்| க்ஷுத்-புபுக்ஷா,ததுபதப்தத்வஂ-காலாதிக்ரமாத்| ஆதிஶப்தாதுத்வேகாதயஃ|
Adhikarana ஸமஶநலக்ஷணம் அத்யஶநலக்ஷணம் விஷமாஶநலக்ஷணம் ஸமஶநாதீநாஂ தோஷஃ (௩௩-௩௫) · Śloka ௩௫
ஸம்ப்ரத்யபரமப்யந்நமாமக்ஷோபகரமாஹ- | மிஶ்ரஂ பத்யமபத்யஂ ச புக்தஂ ஸமஶநஂ மதம்||௩௩|| வித்யாதத்யஶநஂ பூயோ புக்தஸ்யோபரி போஜநம்| அகாலே பஹு சால்பஂ வா புக்தஂ து விஷமாஶநம்||௩௪|| த்ரீண்யப்யேதாநி மத்யுஂ வா கோராந் வ்யாதீந்ஸஜந்தி வா| |௩௫|
सम्प्रत्यपरमप्यन्नमामक्षोभकरमाह- | मिश्रं पथ्यमपथ्यं च भुक्तं समशनं मतम्||३३|| विद्यादध्यशनं भूयो भुक्तस्योपरि भोजनम्| अकाले बहु चाल्पं वा भुक्तं तु विषमाशनम्||३४|| त्रीण्यप्येतानि मृत्युं वा घोरान् व्याधीन्सृजन्ति वा| |३५|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பத்யஂ-ஶால்யாதி| அபத்யஂ-யவகாதி| தந்மிஶ்ரஂ-ஏகீகத்ய, புக்தஂ ஸமஶநஂ மதம், அஸ்மிந்வைத்யகதந்த்ரே| வித்யாதித்யாதி| புக்தஸ்ய-அப்யவஹதஸ்யோபரி யதந்யத்போஜநஂ ததத்யஶநஂ ஜாநீயாத்| நநு, ஏவஂ ப்ராதராஶே கதே யஃ ஸாயமாஶஃ, தஸ்யாத்யஶநத்வஂ ப்ரஸஜ்யேத்| அத்யஶநஂ ச விவர்ஜ்யமேவ| யதோऽநந்தரமேவ படிஷ்யதி-"த்ரீண்யப்யேதாநி மத்யுஂ வா" இத்யாதி| வைத்யகதந்த்ரேஷு ச நராணாஂ த்விராஹார உபதிஷ்டஃ| பகவாந் வ்யாஸோऽப்யவோசத்-"ஸாயஂப்ராதர்மநுஷ்யாணாஂ போஜநஂ விதிநிர்மிதம்|" இதி| தஸ்மாதத்யஶநஸ்யைவஂ ததஸமீசீநஂ லக்ஷணம்| அத்ர ஸஞ்சக்ஷ்மஹே| ப்ராக்புக்தஸ்யோபரி ஸமநந்தரேமேவ வஹ்நாவவிபக்தே யதஶநஂ ததேவாத்யஶநம், நாந்யத்| அத ஏவ ஸுஶ்ருதோ ப்ரூதே (ஸூ.அ. ௪௬|௪௯௧)-"ப்ராக்புக்தே த்வவிபக்தேऽக்நௌ த்விரந்நஂ ந ஸமாசரேத்|" இதி| தஸ்மாத் ப்ராதராஶே கதே ஸத்யக்நௌ விபக்தே யஃ ஸாயமாஶஃ ஸ ந பரிஹார்யஃ, அபி து கார்ய ஏவ, குணாவஹத்வாத்| ஏததேவ ப்ரதிபாதயிதுஂ ஸங்க்ரஹேऽத்யகீஷ்ட (ஸூ.அ. ௧௧)-"ப்ராதராஶே த்வஜீர்ணேऽபி ஸாயமாஶோ ந துஷ்யதி| அஜீர்ணே ஸாயமாஶே து ப்ராதராஶோ ஹி துஷ்யதி|| திவா ப்ரபோத்யதேऽர்கேண ஹதயஂ புண்டரீகவத்| தஸ்மிந்விபுத்தே ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்புடத்வஂ யாந்தி ஸர்வஶஃ|| வ்யாயாமாச்ச விசாராச்ச விக்ஷிப்தத்வாச்ச சேதஸஃ| ந க்லேதமுபகச்சந்தி திவா தேநாஸ்ய தாதவஃ|| அக்லிந்நேஷ்வந்நமாஸக்தமந்யத்தேஷு ந துஷ்யதி| அவிதக்தேஷ்விவ பயஃஸ்வந்யத்ஸம்மிஶ்ரிதஂ பயஃ|| ராத்ரௌ து ஹதயே ம்லாநே ஸஂவதேஷ்வயநேஷு ச| பரிக்லேதஂ யாந்தி கோஷ்டே ஸஂவதே தேஹதாதவஃ|| க்லிந்நேஷ்வந்யதபக்வேஷு தேஷ்வாஸிக்தஂ ப்ரதுஷ்யதி| விதக்தேஷு பயஃஸ்வந்யத் பயஸ்தப்தேஷ்விவார்பிதம்|| நைஶே தஸ்மாதஜீர்ணேऽந்நே நாந்யத்புஞ்ஜீத போஜநம்|" இதி| அதிஶப்தோऽத்ரோபரிஶப்தார்தஃ| யதா-'ப்ராஸாதமதிரோஹதி|' இதி| அகாலே பஹு சால்பஂ வா புக்தஂ த்வஶநஂ விஷமாஶநஸஂஜ்ஞஂ வித்யாத்| கஃ புநரகாலோ போஜநஸ்ய ? இதி சேத், ப்ரூமஃ| "ப்ரஸஷ்டே விண்மூத்ரே" (ஶ்லோ. ௫௫) இத்யாதிநாऽऽஹாரகாலஂ வக்ஷ்யதி| தத்வைபரீத்யேநாகாலோ வேத்யஃ| த்ரீண்யப்யேதாநி-ஸமஶநாத்யஶநவிஷமாஶநாநி, மத்யுஂ வா ஸஜந்தி-ஜநயந்தி, கோராந் வ்யாதீந்-குல்மாதீந் வா|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸமஶநஂ லக்ஷயதி-மிஶ்ரமிதி| பத்யஂ-ஶால்யாதி, அபத்யஂ-யவகாதி, தத்த்வயஂ மிஶ்ரீகத்ய புக்தஂ-ஸமஶநாக்யம்| யத்து கேவலமபத்யஂ தத்விருத்தாக்யம்| அத்யஶநஂ லக்ஷயதி-வித்யாதிதி| புக்தஸ்யோபரி புநர்போஜநஂ-அத்யஶநாக்யம்| புக்தஸ்ய-ப்ராகப்யவஹ்ரதஸ்யாந்நஸ்ய பாகாபாவாதாமாஶய ஏவ ஸ்திதஸ்ய, உபரி-ஊர்த்வமந்யதந்நமாதீயதே யத்தத்-புக்தஸ்யோபரி போஜநம், பூர்வாந்நஶேஷே புக்தமித்யர்தஃ| ததா ச சரகஃ (சி.அ. ௧௪/௨௩௩)- "பூர்வாந்நஶேஷே து புநர்புக்தமத்யஶநஂ மதம்|" இதி| ஸுஶ்ருதோऽபி (ஸூ.அ. ௪௬/௫௦௮)- "அஜீர்ணே புஜ்யதே யத்து ததத்யஶநமுச்யதே|" இதி| கதம்? பூயோ-பாஹுல்யேந| அநேந க்வசிதந்நஶேஷே புக்தமபி நாத்யஶநம்| யதா (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ. ௧௧)- "ப்ராதராஶே த்வஜீர்ணேऽபி ஸாயமாஶோ நதுஷ்யதி|" இதி| ததா, அத்யக்நௌ (ஹதயே சி. அ. ௧௦/௮௪)- "முஹுர்முஹுரஜீர்ணேऽபி போஜ்யாந்யஸ்யோபகல்பயேத்|" இதி| நநு, ஏததப்ராத்பகாலாஶநத்வாத்விஷமாஶநாதபிந்நம்| மைவம்| ஜீர்ணே பூர்வாந்நே யதப்ராப்தகாலஂ தத்விஶமாஶநம், அத்யஶநஂ தஜீர்ணே இதி பேதஃ| நநு,"ப்ரஸஷ்டே விண்மூத்ரே" (ஶ்லோ ௫௫) இத்யாதிநா ஜீர்ணாந்நத்வஸ்யைவ காலத்வஂ வக்ஷயதி| தத்கதமப்ராத்பகாலத்வம் ? மைவம்| யோ ஹி யதா ப்ரத்யஹஂ புங்க்தே ஸ தஸ்ய போஜநகாலஃ| ப்ரஸஷ்டவிண்மூத்ரவாதிகஂ து தஸ்யைவ விஶேஷணம்| தத்விஶிஷ்டஸ்யைவ தஸ்ய காலத்வார்தம்| தஸ்மாத் ப்ரஸஷ்டவிண்மூத்ரத்வாதிவிஶிஷ்டே ஸ்வகாலே போஜநஂ-காலபோஜநம்| ப்ராப்தேऽபி பூர்வாந்நஸ்யாஜீர்ணத்வாதநுத்பந்நேஷு ப்ரஸஷ்டவிண்மூத்ரத்வாதிஷு போஜநஂ-அத்யஶநம்| பூர்வாந்நஸ்ய ஜீர்ணத்வாதுத்பந்நேஷ்வபி தேஷ்வப்ராத்பே ஸ்வகாலே போஜநஂ-விஷமாஶநம்| அவஶ்யஂ சைததப்யுபகந்தவ்யம்| அந்யதா ஹி (ஹ. ஸூ. அ. ௧௬/௧௮)- "ஹ்யஸ்தநே ஜீர்ண ஏவாந்நே ஸ்நேஹோऽச்சஃ ஶுத்தயே பஹுஃ| ஶமநஃக்ஷுத்வதோऽநந்நோ மத்யமாத்ரஶ்ச ஶஸ்யதே||" இதி காலபேதோ ந ஸ்யாத்| விஷமாஶநஂ லக்ஷயதி-அகால இதி| அகாலே புக்தஂ விஷமாஶநம்| தத்த்விவிதம்,-அப்ராத்பகாலமதீதகாலஂ ச| அமாத்ராஶநமப்யகாலே புக்தஂ விஷமாஶநமேவேத்யாஹ-பஹு சால்பஂ வேதி| தஸ்மாத் காலே யதமாத்ரயா புஜ்யதே ததமாத்ராஶநம்| யச்சாகாலே மாத்ரயா அமாத்ரயா வா தத்விஷமாஶநம்| ஸமஶநாதீநாஂ தோஷமாஹ-த்ரீணீதி| ஏதாநி-ஸமஶந-விஷமாஶநாத்யஶநாநி, அநியதாயுஷாஂ மத்யுஂ, நியதாயுஷாஂ கோராந் வ்யாதீந் ஸஜந்தி|
Adhikarana போஜநஸ்ய ஸம்யக்யோகப்ரகாரஃ (௩௫-௩௮) · Śloka ௩௮
| காலே ஸாத்ம்யஂ ஶுசி ஹிதஂ ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ லகு தந்மநாஃ||௩௫|| ஷட்ரஸஂ மதுரப்ராயஂ நாதித்ருதவிலம்பிதம்| ஸ்நாதஃ க்ஷுத்வாந் விவிக்தஸ்தோ தௌதபாதகராநநஃ||௩௬|| தர்பயித்வா பிதந் தேவாநதிதீந் பாலகாந் குரூந்| ப்ரத்யவேக்ஷ்ய திரஶ்சோऽபி ப்ரதிபந்நபரிக்ரஹாந்||௩௭|| ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யகாத்மாநமநிந்தந்நப்ருவந் த்ரவம்| இஷ்டமிஷ்டைஃ ஸஹாஶ்ர்நீயாச்சுசிபக்தஜநாஹதம்||௩௮||
| काले सात्म्यं शुचि हितं स्निग्धोष्णं लघु तन्मनाः||३५|| षड्रसं मधुरप्रायं नातिद्रुतविलम्बितम्| स्नातः क्षुद्वान् विविक्तस्थो धौतपादकराननः||३६|| तर्पयित्वा पितॄन् देवानतिथीन् बालकान् गुरून्| प्रत्यवेक्ष्य तिरश्चोऽपि प्रतिपन्नपरिग्रहान्||३७|| समीक्ष्य सम्यगात्मानमनिन्दन्नब्रुवन् द्रवम्| इष्टमिष्टैः सहाश्र्नीयाच्छुचिभक्तजनाहृतम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-காலே-வக்ஷ்யமாணே| தந்மநாஃ-போஜநகதசித்தஃ| க்ஷுத்வாந்-புபுக்ஷிதஃ| விவிக்தஸ்தஃ-ஏகாந்தஸ்திதஃ| ததா, ப்ரக்ஷாலிதசரண்ஹஸ்தமுகஃ| அநிந்தந்-போஜநமகர்ஹமாணஃ| அப்ருவந்-அபாஷமாணஃ| இஷ்டஂ-மநோருசிதஂ போஜநம்| ததா, த்ரவஂ-த்ரவப்ராயம்| இஷ்டைஃ-ப்ரியைஃ, ஸஹாஶ்நீயாத்| 'க்ஷுத்வாந்' இத்யத்ர ப்ரஶஂஸாயாஂ மதுப், உத்பந்நப்ரஶஸ்தபுபுக்ஷஃ| தேந கிஞ்சிதபி யதா துஷ்டபுபுக்ஷா ஸ்யாத்ததா நாத்யாதித்யர்தஃ| துஷ்டபுபுக்ஷாயா லக்ஷணம் (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ. ௧௧)- "தோஷோபநத்தஂ யதி லீநமந்நஂ பித்தோத்ததஸ்யாவணுயாந்ந வஹ்நிம்| ஜாயேத துஷ்டா து ததா புபுக்ஷா யா மந்தபுத்தீந் விஷவந்நிஹந்தி||" இதி| கிம்பூதஂ போஜநம் ? ஸாத்ம்யம்| தச்ச ஸாத்ம்யஂ த்விதா,-ஏகஂ ஸ்வல்பகாலாப்யஸ்தஂ ஸுகாவஹம், அந்யச்ச ஜந்மநஃ ப்ரபுதி ஸஹாத்மநாப்யஸ்தஂ ஸுகாவஹஂ ச| ஏததேவைகஂ ஸாத்ம்யமுச்யதே| ததா, ஶுசி-அநுச்சிஷ்டஂ கேஶாத்யநுபஹதஂ ச| ஹிதஂ-பத்யம்| ஸ்நிக்தஂ ச ததுஷ்ணஂ ச-ஸ்நிக்தோஷ்ணம்| ததா, லகு-லகுப்ராயம். ந து லக்வேவ| அத ஏவேதமுபபந்நம் "ஷட்ரஸஂ மதுரப்ராயம்" இதி| மதுரரஸோ ஹி குருஃ| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஹ.ஸூ.அ. ௧௦|௩௮)- "படோஃ கஷாயஸ்தஸ்மாச்ச மதுரஃ பரமஂ குருஃ|" இதி| தத்யதி லக்வேவ ஸ்யாத் (தர்ஹி) மதுரப்ராயமிதி ந கடதே| தஸ்மால்லகுப்ராயமிதி வ்யாக்யேயம்| கதமத்யாத் ? ததாஹ-நாதித்ருதவிலம்பிதம்| கிஂ கத்வா ? பித்ராதீஂஸ்தர்பயித்வா| ததா, திரஶ்சோऽபி-அஶ்வவஷாதீந், ப்ரதிபந்நபரிக்ரஹாந்-கதஸ்வீகாராந், ப்ரத்யவேக்ஷ்ய-ததாஹாரசிந்தாஂ கத்வேத்யர்தஃ| ததா, ஆத்மாநஂ ஸமீக்ஷ்ய-யதா மமேதஂ ஸாத்ம்யமிதமஸாத்ம்யமிதி நித்யமப்ரமத்தஃ ஸந் பர்யாலோச்ய| கரநாதேநோக்தம்-"அதித்ருதாஶீ த்வாஹாரகுணதோஷாந்ந விந்ததி| உந்முஹ்யத்யல்பமஶ்நாதி ச்சர்தயேத்வாऽநவஸ்திதஃ|| விலம்பிதஂ து புஞ்ஜாநோ ந தப்திமதிகச்சதி| காதந் பஹ்வபி ஶீதத்வாத்யாதி போஜ்யமஹத்யதாம்|| ஜல்பதோ ஹஸதஶ்சாபி புஞ்ஜாநஸ்யாந்யசேதஸஃ| த ஏவ தோஷா மந்தவ்யா யே விலம்பிதபோஜநே||" இத்யாதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அத போஜநஸம்யக்யோகஃ| தத்ர ஸம்யக்யோகப்ரகாரமாஹ-காலே ஸாத்ம்யமிதி| காலே-"ப்ரஸஷ்டே விண்மூத்ரே" (ஶ்லோ. ௫௫) இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணே| ஶுசி-நிர்மலம்| ஸாத்ம்யமிதி ஹிதஸ்யாப்யநப்யாஸாஸாத்ம்யஸ்ய நிவத்த்யர்தம், ஹிதமித்யஹிதஸ்யாப்யாஸஸாத்ம்யஸஸாத்ம்யஸ்ய| தந்மநாஃ-போஜநைகதத்தசித்தஃ| மதுரப்ராயஂ-ஷட்ரஸத்வேऽப்யதிகதுரரஸம்| நாதித்ருதவிலம்பிதமிதி க்ரியாவிஶேஷணம்| விவிக்தஸ்தோ-விஜநஸ்தஃ| பித்ராதீஂஸ்தர்பயித்வா| ப்ரதிபந்நபரிக்ரஹாந்-பால்யத்வேந ஸ்வீகதாந்| திரஶ்சோऽபி-கிஂ புநர்மநுஷ்யாந்| ப்ரத்யவேக்ஷ்ய-தேஷாமாஹாரசிந்தாஂ விதாய| அத்மாநஂ ஸமீக்ஷ்ய-ப்ரகதிஂ விசார்ய| அநிந்தந்போஜ்யமகுத்ஸயந்| அப்ருவந்-கதமௌநஃ| த்ரவஂ-த்ரவபஹுலம்| இஷ்டஂ-ப்ரியம்| இஷ்டைஃ ஸஹ-ப்ரியஜநைஃ ஸஹ| ஶுசிபக்தஜநாஹதஂஶுசயோ-பாஹ்யாப்யந்தரஶௌசயுக்தாஃ, பக்தாஃ-அநுரக்தாஃ, யே ஜநாஸ்தைராஹதஂ-ஆநீதம்|
Adhikarana தணாதிஜுஷ்டபோஜநத்யாகஃ (௩௯) · Śloka ௩௯
போஜநஂ தணகேஶாதிஜுஷ்டமுஷ்ணீகதஂ புநஃ| ஶாகாவராந்நபூயிஷ்டமத்யுஷ்ணலவணஂ த்யஜேத்||௩௯||
भोजनं तृणकेशादिजुष्टमुष्णीकृतं पुनः| शाकावरान्नभूयिष्ठमत्युष्णलवणं त्यजेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தணாதிஜுஷ்டஂ போஜநஂ த்யஜேத்| ஆதிஶப்தேந மக்ஷிகாதிபரிக்ரஹஃ| ததா, பூய உஷ்ணீகதம்| ததா, ஶாகபஹுலம்| ததா, அவராந்நஂ-மாஷாதி, தத்பூயிஷ்டம்| ததா, அத்யுஷ்ணமதிலவணஂ ச த்யஜேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- தணஜுஷ்டாதிபோஜநமபவததி-போஜநமிதி| தத்ராநிந்தாந்நிதி க்ரஹ்ணாத் தணகேஶமக்ஶிகாதிஜுஷ்தஸ்ய நிந்திதஸ்யாபி ப்ரப்திஃ, உஷ்ணக்ர்ஹணாத் புநரூஷ்ணீகதாத்யுஷ்ணயோஃ, இஷ்டக்ரஹணாத் ஶாகஸூபபஹுலஸ்ய, ஷட்ரஸக்ரஹணாத் அதிலவணஸ்ய|
Adhikarana கிலாடாதிஶீலநம் (௪௦-௪௧) · Śloka ௪௧
கிலாடததிகூசீகாக்ஷாரஶுக்தாமமூலகம்| கஶஶுஷ்கவராஹாவிகோமத்ஸ்யமஹிஷாமிஷம்||௪௦|| மாஷநிஷ்பாவஶாலூகபிஸபிஷ்டவிரூடகம்| ஶுஷ்கஶாகாநி யவகாந் பாணிதஂ ச ந ஶீலயேத்||௪௧||
किलाटदधिकूचीकाक्षारशुक्ताममूलकम्| कृशशुष्कवराहाविगोमत्स्यमहिषामिषम्||४०|| माषनिष्पावशालूकबिसपिष्टविरूढकम्| शुष्कशाकानि यवकान् फाणितं च न शीलयेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ததா, கிலாடாதீந்ந ஶீலயேத்-நாப்யஸேத், ந காதாசித்கோऽப்யவஹார ஏஷாஂ நிஷித்யதே| முநிநா து (ச. ஸூ. அ. ௫|௭)- "நாப்யஸேத்கௌரவாத்" இதி யதா ஹேதுருபந்யஸ்தஃ, ததேஹ நோக்தஃ, அயுக்தத்வாத்| ததா ஹி-ஏஷாமநப்யவஹாரே யதி குருத்வமேவ ஹேதுஃ ஸ்யாத்| ததோ குடயவாதீநாமபி பஹுதராணாஂ த்ரவ்யாணாஂ ஶீலநமயுக்தஂ ஸ்யாத்| தஸ்மாதேஷாமஶீலநேऽந்யதபி காரணஂ சிந்த்யம், ந து குருத்வமாத்ரமேவ| யதா-கிலாடகூசிகயோர்தோஷலத்வஂ, தத்நஸ்து ஜ்வராதிகர்தத்வஂ ததா ஸ்ரோதோலேபஃ, ஸ்ரோதோலேபத்வாச்சாநேகரோகஹேதுத்வம், க்ஷாரஸ்ய புஂஸ்த்வஹாநிகத்த்வம், ஶுக்தஸ்ய தஷ்டிஹந்தத்வாதி| தஸ்மாதேஷாமபத்யத்வாச்சீலநநிஷேதோ போத்யஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸாத்ம்யத்வாதிப்ரஸக்தஂ கிலாடாத்யப்யாஸமபவததிகிலாடேதி| ஆமமிதி மூலகஸ்ய விஶேஷணம், கஶாதீந்யாமிஷஸ்ய| ந ஶீலயேத்-ந நித்யஂ பஜேத்| யதா தத்ஸேவநஂ விநா ஸ்தாதுமஶக்திஃ, யதா வா தத்ஸாத்யரோகோத்பத்திஃ, ததா பஜேதித்யர்தஃ|
Adhikarana ஶால்யாதிஶீலநம் (௪௨-௪௩) · Śloka ௪௩
ஶீலயேச்சாலிகோதூமயவஷஷ்டிகஜாங்கலம்| ஸுநிஷண்ணகஜீவந்தீபாலமூலகவாஸ்துகம்||௪௨|| பத்யாமலகமத்வீகாபடோலீமுத்கஶர்கராஃ| கததிவ்யோதகக்ஷீரக்ஷௌத்ரதாடிமஸைந்தவம்||௪௩||
शीलयेच्छालिगोधूमयवषष्टिकजाङ्गलम्| सुनिषण्णकजीवन्तीबालमूलकवास्तुकम्||४२|| पथ्यामलकमृद्वीकापटोलीमुद्गशर्कराः| घृतदिव्योदकक्षीरक्षौद्रदाडिमसैन्धवम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஶால்யாதீந் ஶீலயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸாத்ம்யாதீந்யுதாஹரதி-ஶீலயேதேதி| ஜாங்கலஂஹரிணாதிமாஂஸம்| பத்யா-ஹரீதகீ| மத்வீகா-த்ராக்ஷா|
Adhikarana நித்யஸேவ்யமௌஷதம் (௪௪) · Śloka ௪௪
த்ரிபலாஂ மதுஸர்பிர்ப்யாஂ நிஶி நேத்ரபலாய ச| ஸ்வாஸ்த்யாநுவத்திகத்யச்ச ரோகோச்சேதகரஂ ச யத்||௪௪||
त्रिफलां मधुसर्पिर्भ्यां निशि नेत्रबलाय च| स्वास्थ्यानुवृत्तिकृद्यच्च रोगोच्छेदकरं च यत्||४४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மதுஸர்பிர்ப்யாஂ ஸஹ த்ரிபலாஂ ச ராத்ரௌ நேத்ரபலாய ஶீலயேத்| ந கேவலஂ ஶால்யாதீநேவ ஶீலயேத்| யச்ச த்ரவ்யஂ ஸ்வாஸ்த்யாநுவத்திஂ கரோத்யதுசர்யாவித்யாத்யுக்தமந்நபாநாதிகம்| ததா, ரோகோச்சேதகரஂ யத்-கிராததிக்தகாதித்ரவ்யம், தச்ச ஶீலயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ப்ரஸங்காந்நித்யஸேவ்யமௌஷதமாஹ-த்ரிபலாமிதி| நிஶி-ஸ்வப்நகாலே| நேத்ரேபலாய-சக்ஷுரிந்த்ரியதார்ட்யாய| யச்ச ஔஷதஂ ரஸாயநாதிகஂ, ஸ்வாஸ்த்யமநுவர்தயதி ரோகோத்பதிபீஜஂ சோச்சிநத்தி ததபி யதாகாலஂ பஜேத்| உக்தஂ ச சரகேண (ஸூ. அ. ௫/௧௦)- "தச்ச நித்யஂ ப்ரயுஞ்ஜீத ஸ்வாத்யஂ யேநாநுவர்ததே| அஜாதாநாஂ விகாராணாமநுத்பதிகரஂ ச யத்||" இதி|
Adhikarana போஜ்யக்ரமஃ (௪௫-௪௬) · Śloka ௪௬
பிஸேக்ஷுமோசசோசாம்ரமோதகோத்காரிகாதிகம்| அத்யாத்த்ரவ்யஂ குரு ஸ்நிக்தஂ ஸ்வாது மந்தஂ ஸ்திரஂ புரஃ||௪௫|| விபரீதமதஶ்சாந்தே மத்யேऽம்லலவணோத்கடம்| |௪௬|
बिसेक्षुमोचचोचाम्रमोदकोत्कारिकादिकम्| अद्याद्द्रव्यं गुरु स्निग्धं स्वादु मन्दं स्थिरं पुरः||४५|| विपरीतमतश्चान्ते मध्येऽम्ललवणोत्कटम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பிஸாதித்ரவ்யஂ குர்வாதிகுணயக்தஂ புரஃ-பூர்வமத்யாத்| மோதகோ-லட்டுகஃ| உத்காரிகா-லப்யஸிகா| அதஃ-அஸ்மாச்ச, விபரீதஂ-லகுரூக்ஷகடுதீக்ஷ்ணஸரப்ராயம், அந்தே போஜநஸ்ய ஸேவேத| மத்யே சாம்லலவணோத்கடம்| கரநாதே சோக்தம்-"கடுஂ லவணமம்லஂ வா பூர்வமாஹாரமாஹரேத்| ஆஹாரோ மதுரோऽக்ரே ஹி குருர்விஷ்டப்ய ஜீர்யதி||" இதி| ததேததுக்தமுபயமபி தேஶஸாத்ம்யாதிவஶாத் ப்ரமாணயிதவ்யம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- போஜ்யக்ரமமாஹ-பிஸேதி| குர்வாதிகுணஂ பிஸாதிபோஜ்யத்ரவ்யஂ புரஃ-பூர்வமத்யாத்| மோசஂ-கதலீபலம்| சோசஂ-நாரிகேலபலஂ பநஸஂ வா| மோதகோ-லங்குகஃ| உத்காரிகா-பூபலிகா| ஆதிஶப்தாதிண்டரிகாதயஃ| அதோ விபரீதஂ-லக்வாதிகுணஂ ஷஷ்டிகௌதநாதிகம், அந்தே அத்யாத்| அம்லலவணோத்கடஂ-ஶுக்தாதிகஂ, மத்யேऽத்யாத்| யத்தூக்தஂ காரணதிநா-"கடுஂ லவணமம்லஂ வா புர்வமாஹாரமாஹரேத்| ஆஹாரோ மதுரோऽக்ரே ஹி குருர்விஷ்டப்ய ஜீர்யதி||" இதி| தந்மந்தாக்நிவிஷயம்| தத்போஜநஸ்ய தீபநபுர்வகத்வாத்| ததா சோக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௧௦)- "யதாக்நிஸாத்ம்யஂ து ப்ராக்த்ராவமுபஶுஷ்கஂ வாऽஶ்நீயாத்| ப்ராகேவ து குரு ஸ்வாது ஸ்நிக்தஂ ச| மத்யேऽம்லலவணம்| அந்தே ரூக்ஷத்ரவமிதரரஸயுக்தஂ ச| தத்ர மந்தாக்நேஃ த்ரவோஷ்ணேந ஸமுத்தேஜிதோஷ்மணோऽந்யதப்யுபயுக்தஂ ஸம்யக் பாகமுபைதி|" இதி|
Adhikarana அந்நபாநயோர்விபாகஃ (௪௬-௪௭) · Śloka ௪௭
| அந்நேந குக்ஷேர்த்வாவஂஶௌ பாநேநைகஂ ப்ரபூரயேத்||௪௬|| ஆஶ்ரயஂ பவநாதீநாஂ சதுர்தமவஶேஷயேத்| |௪௭|
| अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशौ पानेनैकं प्रपूरयेत्||४६|| आश्रयं पवनादीनां चतुर्थमवशेषयेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-குக்ஷேஃ-ஜடரஸ்ய, அந்நேந த்வௌ பாகௌ ப்ரபூரயேத்| பாநேந-ஜலாதிநா, ஏகமஂஶஂ ப்ரபூரயேத்| சதுர்தமஂஶஂ பவநாதீநாமாஶ்ரயமவஶேஷயேத்-ந த்வந்நேந பாநேந வா ப்ரபூரயேத்| அத்ர த்வஂஶகல்பநா பரிகல்பநேநைவ யுஜ்யதே, ந த்வங்குலமாநாதிநா| ஸுஶ்ருதே சாபிஹிதம் (ஸூ. அ. ௪௬|௪௭௮)- "ப்ரக்ஷாலயேதத்பிராஸ்யஂ புஞ்ஜாநஶ்ச முஹுர்முஹுஃ| விஶுத்தே ரஸநே ஹ்யஸ்மிந் ரோசதேऽந்நமபூர்வவத்||" இதி| [ரஸநா வித்யதே யஸ்ய முகஸ்ய தத்ரஸநம், தஸ்மிந் ரஸநே விஶுத்தே ரோசதேऽந்நமபூர்வவத்||]
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அந்நபாநயோர்விபாகமாஹ-அந்நேநேதி| குக்ஷிஃஉதரம், சதுர்தா விபஜ்ய த்வாவஂஶவந்நேந-அத்ரவேண பூரயேத்| ததீயமஂஶஂ பாநேந-த்ரவேண பூரயேத்| சதுர்தமஂஶஂ பவநாதிஸுகஸஞ்சாரார்தமநஶேஷயேத்-ந கேநாபி பூரயேத்| ஏததேவ ச ஸௌஹித்யமாநம்| அத ஏவார்தஸௌஹித்யஂ நாதிதத்பதா ச ஜ்ஞேயா|
Adhikarana அநுபாநவிபாகஃ,யவகோதூமயோஃ ஶீதஂ ஜலமித்யாதி (௪௭-௫௦) · Śloka ௫௦
| அநுபாநஂ ஹிமஂ பாரி யவகோதூமயோர்ஹிதம்||௪௭|| தத்நி மத்யே விஷே க்ஷௌத்ரே, கோஷ்ணஂ பிஷ்டமயேஷு து| ஶாகமுத்காதிவிகதௌ மஸ்துதக்ராம்லகாஞ்ஜிகம்||௪௮|| ஸுரா கஶாநாஂ புஷ்ட்யர்தஂ, ஸ்தூலாநாஂ து மதூதகம்| ஶோஷே மாஂஸரஸோ, மத்யஂ மாஂஸே ஸ்வல்பே ச பாவகே||௪௯|| வ்யாத்யௌஷதாத்வபாஷ்யஸ்த்ரீலங்கநாதபகர்மபிஃ| க்ஷீணே வத்தே ச பாலே ச பயஃ பத்யஂ யதாऽமதம்||௫௦||
| अनुपानं हिमं बारि यवगोधूमयोर्हितम्||४७|| दध्नि मद्ये विषे क्षौद्रे, कोष्णं पिष्टमयेषु तु| शाकमुद्गादिविकृतौ मस्तुतक्राम्लकाञ्जिकम्||४८|| सुरा कृशानां पुष्ट्यर्थं, स्थूलानां तु मधूदकम्| शोषे मांसरसो, मद्यं मांसे स्वल्पे च पावके||४९|| व्याध्यौषधाध्वभाष्यस्त्रीलङ्घनातपकर्मभिः| क्षीणे वृद्धे च बाले च पयः पथ्यं यथाऽमृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-யவகோதூமயோர்புக்தயோரநு-பஶ்சாத், பாநஂ ஶீதஂ ஜலஂ ஹிதம்| ததா, தத்நி மத்யே விஷே க்ஷௌத்ரே ச ஹிமஂ ஜலமநுபாநே ஹிதம்| பிஷ்டமயேஷு கோஷ்ணஂ ஜலஂ ஹிதம்| ஶாகமுத்காதிவிகதௌ ச மஸ்த்வாதிகமநுபாநஂ ஹிதம்| கஶாநாஂ புஂஸாஂ ஸுரா புஷ்ட்யர்தஂ ஹிதா| ஸ்தூலாநாஂ புநஃ கர்ஶநாய மதூதகஂ ஹிதம்| ஶோஷே-க்ஷயே, மாஂஸரஸோ ஹிதஃ, புஷ்டிகாரித்வாத்| மாஂஸே புக்தே மத்யமநுபாநஂ ஹிதம்| ஸ்வல்பே ச பாவகே மத்யமேவாநுபாநஂ ஹிதம்| வ்யாத்யாதிபிஃ க்ஷீணே-க்ஷபிதே, பயோ-துக்தஂ, பத்யஂ-ஹிதம்| இஹ (ஹிதமிதி) ப்ரகதேऽபி பத்யக்ரஹணஂ பத்யதரத்வஜ்ஞாபநார்தம்| யதாऽமதமித்யநேநைதத் ப்ரதிபாதயதி,-யதாऽமதஂ பலவர்ணௌஜஃகாந்த்யாயுராதிஜநகஂ ததேதமபீத்யர்தஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அதாநுபாநம்| தேந ஹ்யஸம்யக்யோகோऽபி ஸம்யக்யோகதாஂ யாதி| யதாஹ காரணாதிஃ-"காமஂ தோஷவதப்யந்நமமாத்ரஂ வா நிஷேவித,| அல்பதோஷமதோஷஂ வாऽப்யநுபாநேந ஜீர்யதி||" இதி| அநு-பஶ்சாத்பீயத இத்யநுபாநம்| ஏதச்ச பாஹுல்யாபிப்ரயேண| தத்தி மத்யேऽப்யாதாவபி பீயதே| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ (ஸூ. அ. ௪௬/௪௬௮)- "ததாதௌ கர்ஶயேத் பீதஂ ஸ்தாபயேந்மத்யஸேவிதம்| பஶ்சாத்பீதஂ பஂஹயதி தஸ்மாத்வீக்ஷ்ய ப்ரயோஜயேத்||" இதி| ததா, (ஸு.ஸூ.அ. ௪௬/௪௨௮)- "நிராமயாநாஂ சைதத்து புக்தமத்யே ப்ரஶஸ்யதே|" இதி ச| கஸ்தர்ஹி பாநாநுபாநயோர்பேதஃ ? உச்யதே| யதநியதகாலஂ ருசிவஶாத்பீயதே தத்-பாநம், யந்நேயதகாலஂ விதிவஶாத்பீயதே தத்-அநுபாநம்| தத்ராதாவநுபாநவிபாகஃ| தத்ர யவாதிஷு ஶீதோதகமாஹ-அநுபாநஂ ஹிமமிதி| பிஷ்டமயேஷு ஈஷதுஷ்ணோதகமாஹ-கோஷ்ணமிதி| யத்து ஸுஶ்ருதேநோக்தம் (ஸூ. அ. ௪௬/௪௨௩)- "ஶீதோதகஂ மாக்ஷிகஸ்ய பிஷ்டாந்நஸ்ய ச ஸர்வஶஃ| ததிபாயஸமத்யார்திவிஷஜுஷ்டே ததைவ ச||" இதி| தத்விதாஹிபிஷ்டாந்நவிஷயம்| உக்தஂ வ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௧௦)- "தச்சீதஂ ததிமதுயவதோதூமமத்யவிஷேஷுஸர்வேஷு ச விதாஹிஷு ஶரத்க்ரீஷ்மயோஶ்ச|" இதி| ஶாகாதிஷு மஸ்த்வாத்யாஹ-ஶாகேதி| ஶாகஂ-பாடாதி, முத்காதிஸூப்யம், தஸ்ய (தயோஃ) விகதிஃ-வடகாதிகா| விகதிக்ரஹணஂ ரஸாத்யந்யத்வ ஏவ மஸ்த்வாதிப்ராப்த்யர்தம்| அவிகதே து ஸூபாதௌ ஸுஶ்ருதேநோக்தம் (ஸூ. அ. ௪௬/௪௨௫)- "பயோ மாஂஸரஸோ வாऽபி ஶாகமுத்காதிபோஜநே|" இதி| மஸ்த்வாதிஷு யஸ்ய யத்ஸாத்ம்யமிஷ்டஂ வா தஸ்ய தத்யோஜ்யமிதி| ஏகஸ்யைவ தத்கார்யகரத்வாத் ந மிஶ்ரீகத்யப்ரயோகஃ| அத ஏவ பதகுக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௧௦)- "தாந்யாம்லஂ மஸ்து தக்ரஂ வா ஶாகாவராந்நேஷு|" இதி| கஶாநாஂ ஸுராமாஹ-ஸுரேதி| கஶாநாஂ ஶீதோதகாத்யுசிதேஷ்வந்நேஷு ஸுரைவாநுபாநம், அநவகாஶ்த்வாத்| புஷ்ட்யர்தே- ந து ரோகநிவத்யர்தம்| யஸ்து கஶோ ரோகார்தஃ தஸ்ய ரோகாநுரூபமநுபாநஂ ப்ரயோஜ்யம்| ஸ்தூலாநாஂ மதூதகமாஹ-ஸ்தூலாநாஂ த்விதி| மதுமிஶ்ரமுதகஂ-மதூதகம்| ஶேஷஂ புர்வவத்| ஶோஷே மாஂஸரஸமாஹ-ஶோஷ இதி| ஶோஷே-ஶுஷ்யதி தேஹே| யதாஹ காரணாதிஃ-"கஶக்ஷீணாமயோந்முக்தபுஷ்டிவர்ணபலார்திநாம்| மத்யஸ்த்ரீஶ்ரமநித்யாநாஂ ஶுஷ்யதாஂ ச ரஸோ ஹிதஃ||" இதி| மாஂஸாஶிநாஂ மந்தாக்நீநாஂ ச மத்யமாஹ-மத்யமிதி| தச்ச மத்யோசிதாநாமேவ| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ (ஸூ. அ. ௪௬/௪௨௬)- "மத்யஂ மத்யோசிதாநாஂ து ஸர்வமாஂஸேஷு பூஜிதம்| அமத்யபாநாமுதகஂ பலாம்லஂ வா ப்ரஶ்ஸ்யதே||" இதி| வ்யாத்யாதிஷீணாதீநாஂ க்ஷீரமாஹ-வ்யாத்யௌஷதேதி| லங்கநஂஉபவாஸஃ| கர்ம-சேஷ்டா|
Adhikarana அநுக்தாநுபாநவிபாகஃ (௫௧) · Śloka ௫௧
விபரீதஂ யதந்நஸ்ய குணைஃ ஸ்யாதவிரோதி ச| அநுபாநஂ ஸமாஸேந, ஸர்வதா தத்ப்ரஶஸ்யதே||௫௧||
विपरीतं यदन्नस्य गुणैः स्यादविरोधि च| अनुपानं समासेन, सर्वदा तत्प्रशस्यते||५१||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அந்நஸ்ய-பக்தவடகாதேஃ, யத்விபரீதஂ குணைஸ்ததநுபாநஂ ஸதா ப்ரஶஸ்யதே| யதா,-ஸ்நிக்தஸ்ய ரூக்ஷம், ரூக்ஷஸ்ய ஸ்நிக்தம், ஶீதஸ்யோஷ்ணம், உஷ்ணஸ்ய ஶீதம், மதுரஸ்யாம்லம், அம்லஸ்ய மதுரமித்யாதி| நநு, ஏவமுரரீக்ரியமாணே க்ஷீரஸ்ய க்ஷைரேயாதேர்வா தக்ரசுக்ராதீநாமம்லாநாமநுபாநத்வஂ ப்ராப்தமித்யாஹ-குணைரித்யாதி| விபரீதகுணமபி யதவிரோதி ததேவாநுபாநஂ ஸதா ஹிதம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுக்தாநுபாநவிபாகோபாயமாஹ-விபரீதமிதி| யத்-த்ரவ்யஂ, யஸ்யாந்நஸ்ய குணைஃ கத்வா விபரீதஂ ந ச தேந ஸஹ விருத்தம், தத்ததந்நஸ்யாநுபாநம்| ஸமாஸேந-ஸாமாந்யேந, விஶேஷதஸ்து ஸாத்ம்யாதிபர்யாலோசநயா ஸ்வயமூஹ்யம்| அநுபாநஸ்ய நித்யஸேவ்யத்வமாஹ-ஸர்வதேதி| தத்-அநுபாநம்|
Adhikarana அநுபாநஸ்ய பலம் (௫௨) · Śloka ௫௨
அநுபாநஸ்ய கிஂ கர்ம ? இத்யாஹ அநுபாநஂ கரோத்யூர்ஜாஂ தப்திஂ வ்யாப்திஂ தடாங்கதாம்| அந்நஸங்காதஶௌதில்யவிக்லித்திஜரணாநி ச||௫௨||
अनुपानस्य किं कर्म ? इत्याह अनुपानं करोत्यूर्जां तृप्तिं व्याप्तिं दृढाङ्गताम्| अन्नसङ्घातशौथिल्यविक्लित्तिजरणानि च||५२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அநுபாநமூர்ஜாதீந் கரோதி| ஊர்ஜா-மநஃப்ரஹர்ஷஃ| தப்திஃ-ப்ரீணநஂ ஶரீரேந்த்ரியஸ்ய, க்ஷாமதாவிபரீதோऽந்நகுணஃ| ததா, வ்யாப்திஃத்ரவஸ்ய ஹி கமநம், ந கடிநஸ்ய| தடாங்கதா-ஸ்திரஶரீரத்வம்| ததா, அந்நஸங்காதஸ்ய ஶைதில்யம்| விக்லித்திஃ-விக்லேதநம்| ஜரணஂ-பரிணாமஃ| ஏதாநி ச கரோதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுபாநஸ்ய பலமாஹ-அநுபாநமிதி| ஊர்ஜாஂபலம்| தப்திஂ-ஸௌஹித்யம்| வ்யாப்திஂ-அந்நஸ்ய ஸர்வஸ்ரோதோநுஸரணம்| அந்நஸங்காதஶைதில்யாதீநி ச| ஶைதில்யஂ-காடிந்யநிவத்திஃ| விக்லித்திஃ-ஶுஷ்கத்வநிவத்திஃ| ஜரணஂ-பாகஃ|
Adhikarana ஊர்த்வஜத்ருகதாதௌ அநுபாநநிஷேதஃ (௫௩) · Śloka ௫௩
ஏவஂகுணமப்யூர்த்வஜத்ர்வாதிஷு ந ஹிதமித்யாஹ நோர்த்வஜத்ருகதஶ்வாஸகாஸோரஃக்ஷதபீநஸே| கீதபாஷ்யப்ரஸங்கே ச ஸ்வரபேதே ச தத்திதம்||௫௩||
एवंगुणमप्यूर्ध्वजत्र्वादिषु न हितमित्याह नोर्ध्वजत्रुगदश्वासकासोरःक्षतपीनसे| गीतभाष्यप्रसङ्गे च स्वरभेदे च तद्धितम्||५३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஊர்த்வஂ ஜத்ருணஃ-ஊர்த்வஜத்ரு, தஸ்மிந் யே கதாஸ்தேஷு தத்-அநுபாநஂ, ந ஹிதம்| ததா, ஶ்வாஸாதிஷு ந ஹிதம்| கீத-பாஷ்யயோஃ ப்ரகர்ஷேண ஸங்கஃ-ஸாதத்யேந ஸம்பந்தஃ, தஸ்மிந்| ததா, ஸ்வரபேதே-ஸ்வரஸாதே ந தத்திதம்| ஊர்த்வஜத்ருகதாதீநாஂ ஹ்யநுபாநஂ ப்ரதூஷ்யாமாஶயமுரஃகண்டஸ்திதமாஹாரஜஂ ஸ்நேஹமாஸாத்யாபிஷ்யந்தாக்நிஸாதச்சர்த்யாதீநாமயாந் விதத்யாத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஊர்த்வஜத்ருகதாதாவநுபாநஂ நிஷேததி-நோர்த்வேத்யாதி| வக்ஷஃஸ்கந்தயோஃ ஸந்தீ-ஜத்ருணீ, தயோரூர்த்வஂ-ஊர்த்வஜத்ரு,-கண்டாதிகபாலந்தம், தத்ர யே கதாஸ்தே-ஊர்த்வஜத்ருகதாஃ| காஸோத்பத்தேஃ ப்ராகபி நிஷேதார்தமுரஃக்ஷதக்ரஹணம்| கீதபாஷ்யயோஃ ப்ரஸங்கோ-காயநாத்யயநாத்யப்யாஸஃ|
Adhikarana ப்ரக்லிந்நதேஹாதீநாஂ பாநநிஷேதஃ (௫௪) · Śloka ௫௪
ஸம்ப்ரதி யேஷாஂ பாநமேவ ந ஶஸ்யதே, தாநாஹ ப்ரக்லிந்நதேஹமேஹாக்ஷிகலரோகவ்ரணாதுராஃ| பாநஂ த்யஜேயுஃ|௫௪|
सम्प्रति येषां पानमेव न शस्यते, तानाह प्रक्लिन्नदेहमेहाक्षिगलरोगव्रणातुराः| पानं त्यजेयुः|५४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ப்ரக்லிந்நோ தேஹோ யேஷாஂ ஆமவிஸர்பாத்யார்தாநாஂ தே பாநஂ த்யஜேயுஃ| மேஹாதீநாமாதுரஶப்தேந ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தஃ| மேஹரோகாத்யாதுராஃ பாநஂ-த்ரவரூபஂ த்யஜேயுஃ, ந கேவலமந்நஸ்யோபரி யதநுபாநம்| கரநாதே சோக்தம்-"மேஹீ ப்லீஹீ வ்ரணீ குஷ்டீ பாண்டுர்ஜடரபீநஸீ| ஶோஷாதிஸாரீ மந்தாக்நிஃ பாநீயஂ மந்தமாசரேத்|| நோர்த்வாங்கபவநாவிஷ்டே வாக்வ்யாயாமஹதே ந ச| க்ஷதோரஸி ஶ்வாஸகாஸஹிக்காவம்யர்திதே ந ச|| நிரந்நே சோர்த்வரோகே ச ந பேயஂ வாரி ஶீதலம்|" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ப்ரக்லிந்நதேஹாதீநாஂ பாநமாத்ரஂ நிஷேததி-ப்ரக்லிந்நேதி| ப்ரக்லிந்நதேஹஃ-க்லேதபஹுலஶரீரஃ| மேஹாதிபிராதுராஃ|
Adhikarana பாநாநந்தரபாஷ்யாதிநிஷேதஃ போஜநாந்தரமாதபாதிநிஷேதஃ (௫௪-௫௫) · Śloka ௫௫
| ஸர்வஶ்ச பாஷ்யாத்வஶயநஂ த்யஜேத்||௫௪|| பீத்வா, புக்த்வாऽऽதபஂ வஹ்நிஂ யாநஂ ப்லவநவாஹநம்| |௫௫|
| सर्वश्च भाष्याध्वशयनं त्यजेत्||५४|| पीत्वा, भुक्त्वाऽऽतपं वह्निं यानं प्लवनवाहनम्| |५५|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-சஶப்தோ லுப்தநிர்திஷ்டோऽத்ர| ஸர்வோऽபி புருஷஃ-ஸ்வஸ்தோ ரோகீ ச, பீத்வா புக்த்வா ச பாஷ்யாதீஂஸ்த்யஜேத்| ததா, ஆதபாதீந் பஞ்ச த்யஜேத்| த்யஜேதித்யத்ராப்யநுவத்த்யா யோஜ்யம்| யாநஂ-ரதாதி| ப்லவநஂ-தரணம்| வாஹநஂ-அஶ்வாதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- பாநாநந்தரஂ பாஷ்யாதி நிஷேததி-ஸர்வஶ்சேதி| ஸர்வஃ-ஸஷித்தபாநோऽநிஷிதாபாநோ வா, நிஷித்தபாநஸ்யாபி ப்ரமாதாதவஸ்தாதிவஶாத்வா பாநப்ரஸக்திஃ| போஜநாநந்தரமாதபாதி நிஷேததி-புக்த்வாऽऽதபமிதி| யாநஂ-பப்த்யாஂ கமநம்| வாஹநஂ-அஶ்வாதிபிஃ| ப்லவநஂ-ப்ரதரணம்| கமநஂ து பதஶதாதூர்த்வஂ நிஷித்தம்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ (ஸூ. அ. ௪௬/௪௮௬)- "ததஃ பதஶதஂ கத்வா வாமபார்ஶ்வேந ஸஂவிஶேத்|" இதி|
Adhikarana போஜநஸ்ய காலஃ (௮) · Śloka ௮
"காலே ஸாத்ம்யம்" (ஶ்லோ. ௩௫) இத்யுக்தம்| போஜநஸ்ய து கஃ காலஃ ? இத்யாஹ ப்ரஸஷ்டே விண்மூத்ரே ஹதி ஸுவிமலே தோஷே ஸ்வபதகே விஶுத்தே சோத்காரே க்ஷுதுபகமநே வாதேऽநுஸரதி| ததாऽக்நாவுத்ரிக்தே விஶதகரணே தேஹே ச ஸுலகௌ ப்ரயுஞ்ஜீதாஹாரஂ விதிநியமிதஂ, காலஃ ஸ ஹி மதஃ||௫௫|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே மாத்ராஶிதீயோ நாம அஷ்டமோऽத்யாயஃ||௮||
"काले सात्म्यम्" (श्लो. ३५) इत्युक्तम्| भोजनस्य तु कः कालः ? इत्याह प्रसृष्टे विण्मूत्रे हृदि सुविमले दोषे स्वपथगे विशुद्धे चोद्गारे क्षुदुपगमने वातेऽनुसरति| तथाऽग्नावुद्रिक्ते विशदकरणे देहे च सुलघौ प्रयुञ्जीताहारं विधिनियमितं, कालः स हि मतः||५५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने मात्राशितीयो नाम अष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஆஹாரஂ விதிநா-பூர்வோக்தேந " காலே ஸாத்ம்யஂ ஶுசி ஹிதம்" இத்யாதிநா நியமிதஂ ப்ரயுஞ்ஜீத,-அஶ்நீயாதித்யர்தஃ| கதா ? மூத்ரபுரீஷே ப்ரகர்ஷேண ஸஷ்டே ஸதி| ந து கிஞ்சிதேவ த்யக்த இதி ப்ரஶப்தேந த்யோதயதி| ததா, ஹதயே ஸுஷ்டு விமலே-ரஸஶேஷகதகௌரவாதிரஹிதே| ததா, தோஷே-வாதாதௌ, ஸ்வபதகே-ஸ்வமார்ககே, அஜீர்ணே ஹ்யாஹாரேऽந்நஶேஷேண ருத்தகதயோ வாதாதயஃ ஸ்வஸ்தாநஂ ந லபரேந், ஸுஜீர்ணே து ஸ்வஸ்தாநஸ்தாஃ ஸ்யுஃ| உத்காரே ச விஶுத்தே-சஶப்தோऽநுக்தஸமுச்சயார்தஃ, ஸ்ரோதோமுகேஷு ச விஶுத்தேஷ்வித்யர்தஃ| க்ஷுதுபகமநே-உபகதாயாஂ க்ஷுதி| வாதேऽநுஸரதி-அநுலோமஂ கச்சதி| ததா, அக்நௌ-காயாக்நௌ, உத்ரிக்தே-பாகக்ஷமே| ததா, தேஹே பட்விந்த்ரியே ஸுஷ்டு லகௌ ச| காலஃ ஸ ஹி மதஃ| ஹிஶப்த ஏவார்தே| ஸ ஏவ காலோ போஜநஸ்ய தஷ்டஃ, ந த்வதோऽப்யூர்த்வம்| ஸ ஹ்யதிகாலஃ, தத்ர புக்தமந்நஂ வாதவிஷ்டப்தஂ கச்ச்ராத்விபச்யதே| ததா சோக்தஂ தந்த்ராந்தரே-"அதீதகாலே புஞ்ஜாநோ வாயுநோபஹதேऽநலே| கச்ச்ராத்விபச்யதே புக்தஂ த்விதீயஂ ந ச காங்க்ஷதி|| குக்ஷாவாத்மாநமாடோபஸாதாஂஶ்ச குருதேऽதிகம்|" இதி| தஸ்மாத்பூர்வோக்தே காலே போஜநமத்யாதிதி| யமௌ ந்ஸௌ தஃ ஸஸ்யாத்ரஸரவிவிராமா தீரலலிதா| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ர ஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே மாத்ராஶிதீயாத்யாயோऽஷ்டமஃ ஸமாப்தஃ|| ௮||
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- போஜபகாலமாஹ-ப்ரஸஷ்டே விண்மூத்ர இதி| ப்ரஸஷ்டே- ப்ரவத்தே| ஸுவிமலே-அதிப்ரஸந்நே| ஸ்வபதகே-ஸ்வமார்ககாமிநி| விஶுத்தே-மாதுர்யாதிரஹிதே க்ஷுதுபகமநே-புபுக்ஷோத்பத்தௌ| அநுஸரதி-அநுகூலஂ ப்ரவர்தமாநே| 'தோஷே ஸ்வபதகே' இத்யநேநைவ வாதாநுலோம்யே லப்தே 'வாதேऽநுஸரதி' இதி வாதாநுலோம்யஸ்ய ப்ராதாந்யார்தம்| உத்ரிக்தே-அதிதீத்பே| விஶதகரணேநிர்மலேந்த்ரியே| ஸுலகௌ-லகீயஸி| விதிஃ-ஶாஸ்த்ரோக்தோ நியமஃ, தேந நியமிதஂ-நிஷித்தகாமசாரம்| நநு, யோ யதா புங்க்தே ஸ தஸ்ய போஜநகாலஃ| கிமநேந ? இத்யத ஆஹ-கால இத்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், ஸஃ-தஹாவிதஃ ப்ரஸஷ்தவிண்மூத்ரத்வாதிவிஶிஷ்டோ, போஜநகாலோ பதஃ ஆசார்யாணாம், ந கேவலஃ| தஸ்மாத் ப்ரஸஷ்டவிண்மூத்ரத்வாதிவிஶிஷ்டே ஸ்வகாலே புஞ்ஜீத| இதி போஜநப்ரக்ரியா| ஸங்க்ரஹே து (ஸு.அ. ௧௦)- "விதிவிஹிதமந்நபாநமிஷ்டேந்த்ரியார்தமாயதநமாயுஷோ ப்ருவதே|ததாயத்தாநிஹ்யோஜஸ்தேஜோதாத்விந்த்ரியபலபுஷ்டிதுஷ்டிப்ரதிபாரோக்யாதீநி| ததிந்தநா சாந்தரக்நேஃ ஸ்திதிஃ, அக்நிமூலஂ ச தேஹதாரணமிதி| அதாத்மவாந் ஸ்வபாவஸஂயோகஸஂஸ்காரமாத்ராதேஶகாலோபயோகவ்யவஸ்தாஃ ஸப்தாஹாரகல்பநாவிஶேஷணாஂ ஸ்வாஸ்த்யாஸ்வாஸ்த்யபலாநாஂ ஹேதுபூதாஃ ஸமீக்ஷ்ய ஹிதமேவாநுருத்யேத| தத்ர ஸ்வபாவதோ-திவ்யோதகரக்தஶாலிஶஷ்டிகமுத்கைணலாவாதயோ லகவஃ, க்ஷீரேக்ஷுவ்ரீஹிமாஷாநூபமிஷாதயோ குரவ தி| தே க்ல்வபி ஸஂயோகாதிவிஶேஷைரந்யதாத்வஂ ப்ரதிபத்யந்தே| தத்ர ஸஂயோகோ நாம-த்வயோர்பஹூநாஂ வா ஸஂஹதீபாவஃ| ஸ விஶேஷமாரபதே யந்நைகைகஶோ த்ரவ்யாணி| ஸஂஸ்காருஸ்து-தோயாக்நிஸந்நிகர்ஷஶௌசமந்தநதேஶகாலபாவநாபாஜநாதிபிருபஜந்யதே| மாத்ரா புநஃ-பிண்டபரிமாணதஃ ஸமுதாயேந ப்ரதித்ரவ்யாபேக்ஷயா சாஹாரராஶிஃ| தேஶோ-த்ரவ்யஸ்யோபயோக்துஶ்சோத்பத்யவஸ்தாநே| தத்ர புநருபயோக்தா ஸ்வஸ்தாதுரத்வதஃ ப்ரகதிபேததஶ்ச| அஜீர்ணே ஹி பூர்வஸ்யாஹாரஸ்யாபரிணதோ ரஸ உத்தரேணோபஸஜ்யமாநஃ ஸர்வாந் தோஷாந் ப்ரகோபயத்யாஶு| ஜீர்ணே து ஸ்வஸ்தாநஸ்தேஷு தோஷேஷு வாதாநுலோம்யே ஸஷ்டேஷு வாதமூத்ரபுரீஷவேகேஷு விஶுத்தேஷூத்காரஹதயஸ்ரோதோமுகேஷு விஶதகரணே லகுநி ஶரீரேऽக்நாவுர்தீர்ணே ஜாதாயாஂ புபுக்ஷாயாமப்யவஹதமந்நமப்ரதூஷயத்தோஷாநாயுர்பலவர்ணாநபிவர்தயதி| கேவலமயமேவ காலோ போஜநஸ்ய| அதீதகாலஂ புநஸ்தத்வ்தவிஷ்டப்தஂ கச்ச்ராத்விபச்யதே| கர்ஶயத்யந்நருசிஂ ச புநருபஹந்தி| உபயோகவ்யவஸ்தா-நாஸ்நாதோ ந திக்வாஸா நைகவஸ்த்ரதக் ந மலிநவஸநோ நாஹுத்வா நாஜபித்வா நாநிரூப்ய தேவதாப்யோ ந பிதப்யோ நாதத்வாऽக்ரமக்நயே ந குரூப்யோ நாதிதிப்யோ நாப்யாகதேப்யோ ஶ்வவயஃ ஶ்வபசேப்யஃ| ப்ரத்யவேக்ஷ்ய சாஶ்ரிதோபாஶ்ரிதாநபி திரஶ்சஃ பரிகஹீதாந் ப்ரஶஸ்ததேஶகாலோபகரணயுக்தஃ ஸ்ரக்வீ விபூஷிதஃ ஸுகந்திரார்த்ரபாணிபாதஃ ஸுவிஶுத்தவதநோऽபிமரஸஹாயஃ கேஶமக்ஷிகாத்யஜுஷ்டமநிந்த்யமநிந்த்ரந்நநிந்திதஂ புநர்நோஷ்ணீகதஂ நாத்யுஷ்ணமநுபதக்தஂ ஸுஸித்தமலோலோ நாஸாத்ம்யஂ நாவிதிதஂ நாவிதிதாகமஂ நாதிப்ரகே நாதிஸாயஂ நாகாஶே நாதபே நாந்தகாரே நாதோ வக்ஷஸ்ய ந ஶய்யாஸ்தோ நோந்நம்ய ப்ரதேஶிநீஂ ந பாத்ரே பீந்நே நாஸஂவதே ந மலிநே ந பாவதூஷிதே ந சாஸநஸ்திதே ந ஹஸ்தஸ்தே ந ஹஸ்தே| ப்ராங்முகஃ ஸுமநாஃ ஶுசிபக்தாக்ஷுதிதாநுகூலஜநோபஹிதஂ ஹிதமந்நமஶ்நீயாத்| ந பர்யுஷிதமந்யத்ர மாஂஸோபதஂஶஶுஷ்கஶாகபலபக்ஷ்யேப்யஃ| நாஶேஷமந்யத்ர ததிமதுகதஸலிலஸக்துஶுக்தபாயஸேப்யஃ| அபி ச| ஸ்நிக்தஂ லகூஷ்ணமவிலம்பிதமநதித்குதமஜல்பந்நஹஸஂஸ்தந்மாநாஃ ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யகாத்மாநம்| ஸ்நிக்தலகூஷ்ணாநி ஹி வஹ்நிமௌதர்யமுதீரயந்தி கோஷ்டஂ பரிஶோதயந்தி தாதூந்ந விகுர்வதே, க்ஷிப்ரஂ ஜீர்யந்த்யநிலமநுலோமயந்தி| ததா, ஸ்நிக்தஂ தடீகரோதீந்த்ரியாண்யுபசிநோதி ஶரீரமபசிநோதி ஜரஸஂ, பலமபிவர்தயதி, வர்ணப்ரஸாதமபிநிர்வர்தயதி| லகு ச புநஃ ஸ்வாபாதிபிரந்நமப்ரதிபீடயத்தோஷாநவ்யயஂ பரிணாமமேதி, விபந்நமபி சால்பதோஷஂ பவதி| உஷ்ணஂ ச புநர்ஜநயதி ருசிமுபஶோஷயதி ஶ்லேஷ்மாணம்| விலபிதஂ து புஞ்ஜாநோ ந தத்பிமபிகச்சதி பஹு ச புங்க்தே ஶீதீபவதி சாந்நஜாதஂ விஷமபாகஂ ச பவதி| அதித்ருதஂ து புஞ்ஜாநஸ்ய ஜல்பதோ ஹஸதோऽந்யமநஸோ வா பவேதுத்ஸ்நேஹநமவஸாதநஂ போஜநஸ்யாப்ரதிஷ்டாநஂ குணதோஷாவிபாவநஂ ச| ஸமீக்ஷ்ய ஸம்யகாத்மாநமிதி மமேதஂ ஸாத்ம்யமிதமஸாத்ம்யமிதி வா நித்யமப்ரமத்தஃ ப்ரத்யவேக்ஷேத| தத்ர ஸாத்ம்யஂ நாம ஸஹாத்மநா பவதி, அதஸ்ததௌசித்யாதுபஶேத இத்யேகே| ஸாத்ம்யவிபரீதமநுபஶயாதஸாத்ம்யம்| அந்யே புநஃ ப்ரகதிவயோதேஶர்துதோஷவ்யாதிவஶேந ஸாத்ம்யஂ பஹுவிதமிச்சந்தி| தே ஹ்யுபஶயமாத்ரமங்கீகத்ய விபரீதகுணமப்யுபசாரேண ஸாத்ம்யமாசக்ஷதே| துல்யகுணஂ சாநுபஶயாதஸாத்ம்யம்| ஸாத்ம்யஂ து ப்ரவராவரமத்யவிபாகேந த்ரிவிதம்| தத்ர ஸர்வரஸஂ ப்ரவரம், ஏகரஸமவரம், மத்யமஂ து மத்யமேவ| தேஷு ப்ரவரஂ ஸமதோஷஸ்யோபதிஶந்தி| இதரேஷாமபி க்ரமேண ஸாத்ம்யமபி சாஹிதஂ பாதேந பாதபாதேந வா விவர்ஜயேதித்யுக்தஂ ப்ராக்| தத்ர யதாஹாரஜாதஂ ஸமாந் தாதூநநுவர்தயதி, விஷமாஂஶ்ச ஸமீகரோதி, தத்ஸமாஸதோ ஹிதம்| விபரீரமஹிதம்| தத்புநர்மாத்ராயோகாதிவைசித்ர்யாதநியமபி யதோபதேஶஂ யதாபூயிஷ்டஂ ச ஶீலயேத் பரிஹரேச்ச| புஞ்ஜாநஸ்து பேயாயூஷரஸாம்லவ்யஞ்ஜநாநி ராஜதேஷு பாத்ரேஷு நிதத்யாத்| பரிஶுஷ்கப்ரதக்தாந்யுஷ்ணஂ ச பயஃ ஸௌவர்ணேஷு| கலகட்வரகாம்பலிகாந் காஂஸ்யேஷு| ராககாண்டவஸட்டகாந் வஜ்ரவைடூர்யவிசித்ரேஷு| ததமாயஸே| பயஃ ஸுஶீதஂ தாம்ரமயே| பாநீயஂ பாநகாநி ச மத்தேமஸ்படிககாசமயேஷு| ஓதநஂ ச விஸ்தீர்ணே மநோரமே விமலேऽந்யதமே ஸ்தாலே| அந்யதா ஹி வர்ணகந்தரஸாந்யத்வாதஹிதஂ ஸ்யாத்| அபி ச| தக்ஷிணபார்ஶ்வே பக்ஷ்யஂ ஸ்தாபயேத், ஸவ்யே பேயஂ லேஹ்யஂ முகோத்தர்ஷணபிண்டீஂ ச, மத்யே போஜ்யமிதி| யதாக்நிஸாத்ம்யஂ து ப்ராக்த்ரவமுபஶுஷ்கஂ வாऽஶ்நீயாத்| ப்ராகேவ து குரு ஸ்வாது ஸ்நிக்தஂ ச, மத்யேऽம்லலவணம், அந்தே ரூக்ஷஂ த்ரவமிதரரஸயுக்தஂ ச| தத்ர மந்தாக்ரேர்த்ரவோஷ்ணேந ஸமுத்தேஜிதோஷ்மணோऽந்யதப்யுபயுக்தஂ ஸம்யக்பாகமேதி| அநுபாநஂ து ஸலிலமேவ ஶ்ரேஷ்டம், ஸர்வரஸயோநித்வாத்ஸர்வபூதஸாத்ம்யத்வாஜ்ஜீவநாதிகுணயோகாச்ச| தச்சீதஂ ததிமதுகோதூமயவபிஷ்டமயேஷு ஸர்வேஷு ச விதாஹிஷு ஶரத்க்ரீஷ்மயோஶ்ச| உஷ்ணஂ பிஷ்டமயேஷ்வப்யேஷு ச துர்ஜரேஷு ஹேமந்தஶிஶிரயோஶ்ச, த்ரவத்ரவ்யவிஜ்ஞாநீயஂ சேக்ஷேத| க்ஷீரஂ ஶாலிஷஷ்டிகயோஸ்ததோபவாஸாத்வபாஷ்யஸ்த்ரீவ்யாயாமக்லிந்நபாலவத்தேஷு| மாஂஸரஸஃ ஶோஷாதிஷு| வாதே த்வாம்லாநி ச| பித்தே ஶர்கரோதகம்| த்ரிபலோதகஂ து ஸக்ஷௌத்ரஂ ஶ்லேஷ்மணி, ப்ராயஶஶ்சாக்ஷிகலரோகேஷு| மஸ்த்வேவ வா தத்நி கூர்சிகாகிலாடயோஶ்ச| மத்யஂ மாஂஸேஷு பலாம்லமம்பு வா, ஆஸவாஂஸ்ச விவிதாந் விபஜ்ய ப்ரயோஜயேத்| விஶேஷதஸ்து மத்வாஸவாந் க்ராம்யேஷு, தீக்ஷ்ணாந் பலாஸவாந் வந்யேஷு, ந்யக்ரோதாதிபலாஸவாந் விஷ்கிரேஷு, அர்கஶேலுஶிரீஷகபித்தாஸவாந் பிலேஶயேஷு திக்தஹதேஷு ச, அம்லகபலாஸவாந் ப்ரஸஹேஷு, காஸேக்ஷுபத்மபீஜஶங்காஅடகஸேருகமத்வீகாமதிராஸவாந் க்ஷௌத்ரயுக்தஂ வா ஶீதமுதகமுதஶ்வித்வா மஹாமகேஷ்வௌதகேஷு ச, ஸுராஂ ப்ரதுதேஷு| வர்ஜ்யஂ தூர்த்வஜத்ருகதஶ்வாஸகாஸப்ரஸேகஹித்மாஸ்வரபேதோரஃக்ஷதிபிர்கீதபாஷ்யப்ரஸக்தைஶ்ச| தேஷாஂ ஹி ப்ரதூஷ்யாமாஶயமுரஃகண்டஸ்திதமாஹாரஜஂ ஸ்நேஹமாஸாத்ய ததபிஷ்யந்தாக்நிஸாதச்சர்த்யாதீநாமயாந் விதத்யாத்| தேஷாஂ-நிஷித்தாநுபாநாநாம்| ததஃ பாணிகதமந்நமந்யேநாபநீய தந்தாந்தரஸ்தஂ ச ஶநைஃ ஶோதநேந லேபகந்தஸ்நேஹாபநோதமாசாந்தோऽங்குல்யக்ரகலிதாம்புபரிஷிக்தநேத்ரஸ்தாம்பூலாதிகதவதநவைஶத்யோ தூமபாநாதிஹதோர்த்வகபவேகஃ பதஶதமாத்ரஂ கத்வா வாமபார்ஶ்வேந ஸஂவிஶேத்| த்ரவோத்தரபோஜநாஸ்து ஸுகஶய்யாஂ நாதிஸேவேத| ஆஹாரபரிணாமகராஃ புநரிமே பாவாஃ| தத்யதா,-ஊஷ்மா வாயுஃ க்லேதஃ ஸ்நேஹஃ காலஃ ஸமயோகஶ்ச| தத்ரோஷ்மா பசதி, வாயுரபகர்ஷதி, க்லேதஃ ஶைதில்யமாபாதயதி, ஸ்நேஹோ மார்தவஂ ஜநயதி, காலஃ ஸர்வவபுர்வ்யாத்பிமபிநிர்வர்தயதி, ஸமயோகஸ்த்வேஷாஂ பரிணமதாதுஸாம்யகரஃ ஸம்பத்யதே| ஸமயோகஸ்ய புநஃ காரணாந்யுசிதோ ஹிதஶ்ச தேஹஸஂஸ்காரோऽப்யவஹாரஶ்சேஷ்டா ஶயநஂ ஸௌமநஸ்யஂ ச| பரிணாமதஸ்த்வாஹாரகுணாஃ ஶரீரஜகுணபாவமாபத்யந்தே யதாஸ்வமவிருத்தாஃ| விருத்தாஸ்து விஹிதாஶ்ச விரோதிபிர்விஹந்யுஃ ஶரீரமிதி| பவந்தி சாத்ர| ஔகுலாப்யோஷபதுகாந் ஸிபிஷ்டகததந்துலாந்| ந ஜாது புக்தவாநத்யந்மாத்ரயாऽத்யாத்ஸுகாங்க்ஷிதஃ|| ஶாகாவராந்நகட்வம்லகஷாயலவணோத்கடம்| த்யஜேதேகரஸாஸாத்ம்யஂ குரு ஶுஷ்கஂ ச போஜநம்|| வக்ஷ்யதே யந்நிதாநாதௌ ஸர்வதோஷப்ரகோபணம்| அத்யபிஷ்யந்தி விஷ்டம்பி விதாஹி ஹிபரூக்ஷணம்|| த்யாகாத்விஷமஹேதூநாஂ ஸமாநாஂ சோபஸேவநாத்| விஷமா நாநுபத்நந்தி ஜாயந்தே தாதவஃ ஸமாஃ|| மந்தாநலபலாரோக்யநபேஶ்வரஸுகாத்மஸு| யோஜ்யஃ க்ரமோऽயஂ ஸததஂ நாவஶ்யமிதரேஷு து|| கரோதி ரூக்ஷஂ பலவர்ணநாஶஂ த்வக்ரூக்ஷதாஂ வாதஶகந்நிரோதம்| ஸ்நிக்தஂ த்வதிஶ்லேஷ்மசயப்ரஸேகஹத்கௌரவாலஸ்யருசிப்ரணாஶாந்|| அத்யுஷ்ணமந்நஂ மததாஹதஷ்ணாபலப்ரணாஶப்ரமரக்தபித்தம்| ஶீதஂ து காஸாருசிவஹ்நிநாஶஹல்லாஸவிஷ்டம்பநரோமஹர்ஷாந்| அதிஸ்திரஂ மூத்ரஶகத்விபந்தமதப்திமவ்யாப்திஶீக்ரபக்திம்| அதித்ரவஂ பீநஸமேஹகாஸஸ்யந்தாந் கரோத்யக்நிபலஂ ச ஹந்தி|| அதிமதுரமநலஶமநஂ புக்தமஸாத்ம்யஂ ந பிஷ்டயே வபுஷஃ| அதிலவணமசக்ஷுஷ்யஂ தீக்ஷ்ணாத்யம்லஂ ஜரா ஸாக்ஷாத்|| இதி விதிமவலம்ப்ய யோऽந்நபாநஂ பலமிவவிக்ரஹவத்ஸதோபயுங்க்தே| தநுமபி ருஜாமநாப்ய வ்ரஜதி நரஃ ஸ ஸமாஶதஸ்ய பாரம்||" இதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| மாத்ராஶீதிப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௮||