೨೧. ಧುಮಪನವಿಧಿರಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಊರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಧೂಮಪಾನವಿಧಿಂ ಜಿಗದಿಷುರಾಹ-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆತ್ಮವಾನ್-ಸುಮತಿರ್ಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರೋ, ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತೋದ್ಭವಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಂ-ರೋಗಾಣಾಂ, ಅಜನ್ಮನೇ-ಅನುತ್ಪತ್ತ್ಯೈ, ತಥೋತ್ಪನ್ನಾನಾಮುಚ್ಛೇದಾಯ-ವಿನಾಶಾಯ, ಸದಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಪಾನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ| ಅಥೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ ಚ ಧೂಮಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧ್ಯತೀಕ್ಷ್ಣಭೇದೇನ ತ್ರಿಧಾ| ಯಥಾಕ್ರಮಂ ವಾತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ, ವಾತಕಫೇ ಮಧ್ಯಃ, ಕಫೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ, ಯೋಜ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಭೇದಾನಾಹ-ಸ್ನಿಗ್ಧ ಇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ. ಅ. ೩೦)-"ತತ್ರ ಶಮನಃ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೋ ಮಧ್ಯಮ ಇತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ, ಬೃಂಹಣಃ ಸ್ನೇಹನೋ ಮೃದುರಿತಿ, ಶೋಧನೋ ವಿರೇಚನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತಿ ಚ|" ಇತಿ| "ತಥಾ ಕಾಸಘ್ನೋ ವಾಮನೋ ವ್ರಣಧೂಪನಶ್ಛ|" ಇನ್ಯನ್ಯದ್ಭೇದತ್ರಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರಕ್ತಪಿತ್ತಾರ್ತ್ಯಾದಿಷು ಧೂಮೋ ನಾವಛಾರಣೀಯಃ| ನನು, ವಾತೇ ವಾತಕಫೇ ಕಫೇ ಚ ಧೂಮಸ್ಯಾನುಜ್ಞಾತತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಾರ್ತೌ ಪ್ರಾಪ್ತಿರೇವ ನಾಸ್ತಿ| ತತ್ಕಿಂ ಪ್ರತಿಷೇಧೇನ? ಬ್ರೂಮಃ| ವಾತಪ್ರಕೃತೇರ್ವಾತಪಿತ್ತಾರ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಕಶ್ಚಿದ್ಭಿಷಕ್ಪಾಶೋ ಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯನುರೂಪೋಪಕ್ರಮಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ಧೂಮಂ ಯೋಜಯೇತ್, ತನ್ನಿಷೇಧಾರ್ಥಮಿದಮುಕ್ತಮ್| ಅಥವಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೃತೇಃ ಪಿತ್ತಾರ್ತೌ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತೇರ್ವಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾರ್ತೌ ಧೂಮೋ ನ ಯೋಜ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮಿದಂ ಗದಿತಮ್| ಅಶಿಶಬ್ದೋ ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಷು ವಿಷಾನ್ತೇಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಯೋಜ್ಯಃ| ಅತ್ರ ಚ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಪಾನಂ ಮದ್ಯಾದೇಃ, ಭೋಜನಂ ಛ ಮತ್ಸ್ಯಾದೇಃ ಅಶನಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ| ಚತುರ್ವಿಧೇಽಪ್ಯಾಹಾರೇ ಅಶನಶಬ್ದೇನಾಸ್ತ್ಯೇವ ವ್ಯವಹಾರಃ| ಯಥಾ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ. ೮|೧)-"ಮಾತ್ರಾಶೀ ಸರ್ವಕಾಲಂ ಸ್ಯಾತ್" ಇತಿ ಕೇಚಿಚ್ಚ ಯವಾಗೂಪಾಯಿನ್ಯಪಿ ಧೂಮಪಾನಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಿತ್ತಾರ್ತಾದೀನಾಂ ಧೂಮಂ ನಿಷೇಧತಿ-ನ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾರ್ತೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೂರ್ಚ್ಛಾ-ಸಂಜ್ಞಾನಾಶಃ| ಮೋಹಾಃ-ಚಿತ್ತನಾಶಃ,'ಮುಹೂ ವೈಚಿತ್ಯೇ' ಇತಿ ಪಾಠಾತ್| ಆನ್ಧ್ಯಬಾಧಿರ್ಯಗ್ರಹಣಮುತ್ತಮಾಙ್ಗರೋಗೋಪಲಕ್ಷ್ಣಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಮರ್ದಿತಮಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಧೂಮೋಽಕಾಲೇ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾರ್ತ್ಯಾದೌ, ಪೀತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೇಽಪಿ ಕಾಲೇ- ಕ್ಷುತಾದೌ, ಅತಿಶಯೇನ ಪೀತೋ ವಾ ರಕ್ತಾದಿಕೃತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಸ್ಯಾಕಾಲಪಾನೇಽತಿಪಾನೇ ಚ ದೋಷಮಾಹ-ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನ್ಧ್ಯೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದ್ಯಾರ್ತೌ, ವಿಧಿಃ-ಉಪಕ್ರಮೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾನನಸ್ಯಾಲೇಪಪರಿಷೇಕಾದಿಃ, ಶೀತೋ ಹಿತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಉಕ್ತದೋಷಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ-ತತ್ರ ಶೀತ ಇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೦)-"ಏಷಾಂ ಹಿ ಭ್ರಮಜ್ವರಶಿರೋಭಿತಾಪೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಘಾತತಾಲುಶೋಷಪಾಕಧೂಮಾಯನಚ್ಛರ್ದಿಮುರ್ಚ್ಛಾರಕ್ತಪಿತ್ತಾರ್ದಿತಾನಿ ಮೃತ್ಯುಂ ವಾ ಧೂಮೋ ಜನಯೇತ್, ಅತಿಮಾತ್ರಶ್ಚಾನ್ಯೇಷಾಮಪಿ| ತತ್ರ ವಾತಕಫಾನ್ಯತರಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಪಿತ್ತಮುಪಲಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಕಷಾಯಪಾನನಸ್ಯಾಸ್ಯಲೇಪಾಞ್ಜನಪರಿಷೇಕಾನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಶೀತಾನ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಏತೇನ ಸರ್ವಧೂಮೋಪಘಾತಪ್ರತೀಕಾರಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ| ವಿಶೇಷಸ್ತು ಸರ್ವಸ್ರೋತೋಭಿಗತೇ ಧೂಮೇ ತೀವ್ರತರಾ ವೇದನಾ ಭವನ್ತ್ಯೂಷಾಧ್ಮಾನನೇತ್ರರೋಗಶ್ವಾಸಕಾಸಪೀನಸಾಙ್ಗಸ್ವರಸಾದಾಮ್ಲಕಾಃ| ತತ್ರ ಘೃತಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸದ್ರಾಕ್ಷಾಶರ್ಕರೋಪಯೋಗಸ್ತದ್ವಿಧೈರೇವ ವಮನಮ್| ಕಟುತಿಕ್ತೈರಪಿ ಚ ನಸ್ಯಗಣ್ಡೂಷಾಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷುತಾದೀನಾಮಷ್ಟಾನಾಮನ್ತೇ ಮೃದುಂ-ಸ್ನೇಹನಾಖ್ಯಂ, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಏಷು-ಕ್ಷುತಾದಿಷು ಕಾಲೇಷು, ನಿಶಾಹಾರನಾವನಾನ್ತೇಷು ಚ ಮಧ್ಯಮಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಧ್ಯ ಏವ ಮಧ್ಯಮಃ, "ಮಧ್ಯಾನ್ಮಃ" ಇತಿ ಮಪ್ರತ್ಯಯಃ| ವಿರೇಛನಾಖ್ಯಂ ಧೂಮಂ ನಿದ್ರಾದೀನಾಮನ್ತೇ ಪಿಬೇತ್| ನಾವನನಸ್ಯಶಬ್ದಯೋರೇಕಾರ್ಥಯೋರಿಹೋಪಾದಾನಾನ್ನಸ್ಯಕ್ರಮೇಣ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಗ್ರನ್ಥಕೃತಾ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್| ತೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧನಸ್ಯಾನ್ತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಮೃದ್ವಪರಪರ್ಯಾಯಂ, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಆಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಾಚ್ಚ ಕ್ಷುತಾದ್ಯನ್ತೇಷು ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಧ್ಯನಸ್ಯಾನ್ತೇ ಮಧ್ಯಮಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಾಲೇಷ್ವಿತಿ ವಚನಾಚ್ಚ ಕ್ಷುತಾನ್ತಾದಿಷು ಚ ಮಧ್ಯಮಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಏವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣನಸ್ಯಾನ್ತೇ ವಿರೇಚನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ತ್ರಿಷು ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಶಬ್ದೋಽತ್ರ ವಿರೇಚನಪರ್ಯಾಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಧೂಮಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಕಾಲಾನಾಹ-ಕ್ಷುತಜೃಮ್ಭಿತೇತಿ| ಮಧ್ಯಧೂಮಸ್ಯೈಕಾದಶ ಕಾಲಾನಾಹ-ಕಾಲೇಷ್ವಿತಿ| ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮಸ್ಯ ಪಞ್ಚ ಕಾಲಾನಾಹ-ನಿದ್ರೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಸ್ತೌ ನೇತ್ರಂ ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಮ್, ಬಸ್ತಿನೇತ್ರೇಣ ಸಮಂ-ತುಲ್ಯಂ, ದ್ರವ್ಯಂ-ಧಾತುದಾರ್ವಸ್ಥಿವೇಣುಜಂ, ಯಸ್ಯ-ಧೂಮನೇತ್ರಸ್ಯ, ತದ್ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಸಮದ್ರವ್ಯಂ ಧೂಮನೇತ್ರಂ ಶಿಲ್ಪಿನಾ ಕಾರಯೇದ್ಭಿಷಕ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ನೇತ್ರಮ್ ? ತ್ರಯಃ ಕೋಶಾಃ ಪರ್ವಾಣಿ, ಯಸ್ಯ ತತ್ ತ್ರಿಕೋಶಮ್| ತಥಾ, ಋಜು-ಅವಕಮ್| ತಥಾ, ಮೂಲಂ ಚಾಗ್ರಂ ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮಙ್ಗುಷ್ಠಬದರಾಸ್ಥಿಪ್ರವೇಶಮ್| ಮೂಲೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರವೇಶಮಗ್ರೇ ಕೋಲಾಸ್ಥಿಪ್ರವೇಶಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಶ್ಚ ಕೋಲಾಸ್ಥಿ ಚೇತಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದ್ವಃ| ತತ್ಪ್ರವಿಶತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ "ಪದರುಜವಿಶನ್ತಿ" ಇತಿ ಘಞ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮನೇತ್ರಮಾಹ-ಬಸ್ತಿನೇತ್ರೇತಿ| ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಸಮದ್ರವ್ಯಂ-ಹೇಮಾದಿಘಟಿತಮ್| ತ್ರಿಕೋಶಂ-ಯಥಾಪೂರ್ವ್ಯಾಽನುಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ತ್ರಿಕಾಣ್ಡಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ತ್ರೀಣ್ಯಷ್ಟಕಾನಿ-ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರಙ್ಗುಲಾನಿ, ಸ್ಯುಃ| ಸ್ನೇಹನೇ ಚ ಧೂಮೇ ಚತ್ವಾರ್ಯಷ್ಟಕಾನಿ-ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಙ್ಗುಲಾನಿ, ಸ್ಯುಃ| ಮಧ್ಯಮೇ ಚ ಧೂಮೇ ಪಞ್ಚಾಷ್ಟಕಾನಿ-ಚತ್ವಾರಿಂಶದಙ್ಗುಲಾನಿ, ಸ್ಯುಃ| ಪರ್ವಾನೇಕತ್ವಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಂ ದೈರ್ಘ್ಯಂ ಚ ನೇತ್ರಸ್ಯೇಹ ಕೃತಮ್| ಏವಂ ಹಿ ನಯನಕರ್ಣಾದೀನಾಂ ನ ಬಾಧಕೋ ಧೂಮಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ.ಸೂ.ಅ.೫|೪೮)-"ದೂರಾದ್ವಿನಿರ್ಗತಃ ಪರ್ವಚ್ಛಿನ್ನೋ ನಾಡೀತನೂಕೃತಃ| ನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಾಧತೇ ಧೂಮಃ" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭೇದೇನ ಧೂಮನೇತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ-ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ನೇಹನಮಧ್ಯೇಷ್ವಿತಿ| ಧೂಮಪಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣನೇತ್ರಮ್, ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ನಿಗ್ಧನೇತ್ರಮ್, ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ಮಧ್ಯನೇತ್ರಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೦)-"ಏವಂ ಹಿ ಧೂಮೋ ದೂರಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತೋ ನೇತ್ರಸ್ಯ ಪರ್ವಚ್ಛೇದಾದೂರ್ಧ್ವಂ ತನುತಯಾ ಚ ಶನೈಃ ಶ್ಲಿಷ್ಯನ್ನಬಾಧಕೋ ಭವತಿ|" ಇತಿ| ತಥಾ (ಸಂ. ಸೂ. ಅ. ೩೦)-"ಕಾಸಘ್ನೇ ವಾಮನೇ ಚ ದಶಾಙ್ಗುಲಮ್| ವ್ರಣಧೂಪನಾರ್ಥಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮ್| ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಕುಲತ್ಥವಾಹಿಸ್ರೋತ ಇತಿ| ಕಾಸಘ್ನಾದಿಷು ತು ನೇತ್ರಾಭಾವೇ ನಲವಂಶೈರಣ್ಡಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಾಂ ನಾಡೀಂ ಯೋಜಯೇತ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಋಜು-ಸ್ಪಷ್ಟಂ, ಉಪವಿಷ್ಟಃ-ಆಸೀನಃ| ತಥಾ, ತಚ್ಚೇತಾಃ-ಧೂಮಪಾನಗತಚಿತ್ತಃ| ತಥಾ, ಪ್ರಸಾರಿತಮುಖಃ| ತಥಾ, ನೇತ್ರಗತದೃಷ್ಟಿರಿತ್ಯಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಕಥಂ ಪಿಬೇತ್ ? ತ್ರಿಪರ್ಯಯಮ್| ಆಕ್ಷೇಪವಿಸರ್ಗಾ-ಆಪಾನಃ, ತ್ರಿಭಿರಾಪಾನೈಃ-ಪರ್ಯಯಃ| ತಥಾ, ಛಿದ್ರಮೇಕೈಕಂ ಪಿಧಾಯ, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾನ್ನಾಸಿಕಾಯಾ ಏವ| ತದೇವಂವಿಧಃ ಸನ್ ನಾಸಿಕಯಾ ಪಿಬೇತ್| ಏಕೈಕಮಿತಿ "ಏಕಂ ಬಹುವ್ರೀಹಿವತ್" ಇತಿ ದ್ವಿತ್ವಸುಬ್ಲೋಪೌ| ತೇನಾಯಮರ್ಥಃ,- ಏಕಂ ನಾಸಾಪುಟಂ ಪಿಧಾಯಾಪರೇಣ ನಾಸಾಪುಟೇನಾಕೃಷ್ಯ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಪರಂ ನಾಸಾಪುಟಂ ಪಿಧಾಯ ತದಪರೇಣಾಕೃಷ್ಯ ತಥೈವ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಪಾನವಿಧಿಮಾಹ-ಋಜೂಪವಿಷ್ಟ ಇತಿ| ತ್ರಿಪರ್ಯಂ-ತ್ರಿಪರಿವರ್ತಮ್| ವಾಮಂ ಪಿಧಾಯ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಿಬೇತ್ ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಿಧಾಯ ವಾಮೇನ ಪಿಬೇದಿತ್ಯೇಕಃ ಪರಿವರ್ತಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೦)-"ಪ್ರಾಕೃತೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿಃಶ್ವಾಸೋ ನೇತ್ರಾಗ್ರನಿವಿಷ್ಟದೃಷ್ಟಿಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಾಸಾಗತೇ ಶಿರೋಗತೇ ವಾ ದೋಷ ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ-ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಾಲಿತೇ ಸತಿ, ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ನಾಸಿಕಯಾ ಪಿಬೇತ್| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ದೋಷ ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಂ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಪ್ರಾಕ್ ಪಿಬೇತ್, ಪಶ್ಚಾನ್ನಸಿಕಯಾ| ಕಣ್ಠಗೇ ತು ದೋಷ ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಙ್ನಾಸಿಕಯಾ ಪಿಬೇತ್ ಪಶ್ಚಾದ್ವಕ್ತ್ರೇಣೇತಿ ವಿಪರೀತತ್ವಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದೋಷಸ್ಥಾನಾವಸ್ಥಾಭೇದೇನ ಧೂಮಪಾನೇ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಪ್ರಾಕ್ ಪಿಬೇದಿತಿ| ಘ್ರಾಣಶಿರೋಗತೇ ದೋಷೇ ಸ್ವಯಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಯೋ ಧೂಮಸ್ತಂ ಪೂರ್ವಂ ನಾಸಿಕಯಾ ಪಿಬೇತ್, ಪಶ್ಚಾದ್ವಕ್ರೇಣ| ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಉತ್ಕ್ಲೇಷನಾರ್ಥಂ ಯೋ ಧೂಮಸ್ತಂ ಪೂರ್ವಂ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್, ಪಶ್ಚಾನ್ನಾಸಿಕಯಾ| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಙ್ನಾಸಿಕಯಾ, ಪಶ್ಚಾದ್ವಕ್ರೇಣ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಾಸಯಾಽಽಸ್ಯೇನ ವಾ ಪೀತಂ ಧೂಮಂ ವಕ್ತ್ರೇಣೈವೋತ್ಸೃಜೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮೋದ್ವಮನೇ ನಿಯಮಮಾಹ-ಮುಖೇನೈವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಘ್ರಾಣೇನೋತ್ಸೃಜ್ಯಮಾನೋ ಧೂಮೋ ದೃಷ್ಟಿವಿಘಾತಂ ತಿಮಿರಾದಿನಾ ಕರೋತಿ| ತಸ್ಮಾನ್ಮುಖೇನೈವೋತ್ಸೃಜೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಾಸೋದ್ವಮನೇ ದೋಷಮಾಹ-ನಾಸಯೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆಕ್ಷೇಪಮೋಕ್ಷೈಃ-ಆದಾನವಿಸರ್ಗೈಃ, ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರೀನ್ ವಾರಾನ್ ಧೂಮಃ ಪಾತವ್ಯಃ| ತ್ರಿರಿತಿ "ದ್ವಿತ್ರಿಚತುರ್ಭ್ಯಃ ಸುಚ್" ಇತಿ ಸುಚ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ ರಂ-ಧೂಮಪಾನಾವಧಿಮಾಹ-ಓಕ್ಷೇಪಮೋಕ್ಷೈರಿತಿ| ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರಿತಿ ತ್ರಿಷು ಪಾನೇಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಯ ಆಕ್ಷೇಪಮೋಕ್ಷಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಹ್ನಃ ಸಕೃತ್-ಏಕವಾರಂ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಧ್ಯಮಂ ಧೂಮಂ ದ್ವೌ ವಾರೌ ಪಿಬೇತ್| ಅಹ್ನ ಇತ್ಯತ್ರಾಪ್ಯನುವರ್ತತೇ| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧೂಮಂ ತ್ರೀನ್ ವಾರಾಂಶ್ಚತುರೋ ವಾ ದಿವಸಸ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ಅಹ್ನ ಇತಿ "ಕೃತ್ವೋಽರ್ಥಪ್ರಯೋಗೇ ಕಾಲೇಽಧಿಕರಣೇ" ಇತಿ ಷಷ್ಠೀ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭೇದೇನಾವೃತ್ತಿಮಾಹ-ಅಹ್ನ ಇತಿ| ಅಹ್ನಃ ಸಕೃತ್-ಅಹೋರಾತ್ರಮಧ್ಯೇ ಏಕವಾರಂ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪಿಬೇತ್| ದ್ವಿವಾರಂ ಮಧ್ಯಮ್| ತ್ರಿವಾರಂ ಚತುರ್ವಾರಂ ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ತ್ರಿಷು ಧೂಮೇಷು ಮಧ್ಯಾತ್, ಮೃದೌ-ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾಖ್ಯೇ ಧೂಮೇ, ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಗುರುಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಪ್ಲವೋ-ಗೋಪಾಲಮದನಕಃ| ಸ್ನೇಹ ಇತಿ| ಫಲಾನಾಂ-ಆಕ್ಷೋಡನಾರಿಕೇಲಾದೀನಾಂ ಸ್ನೇಹಃ, ತಥಾ ಸಾರಾಣಾಂ-ಖದಿರಾಸನಾದೀನಾಂ ಚ ಸ್ನೇಹಃ| ಮಧುಮದನಯೋರೇಕಯೋನಿತ್ವಾದುಕ್ತಸ್ಯೋಪಯೋಗೋ ಮದನಸ್ಯಾತ್ರ ವಿರುದ್ಧ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ತಚ್ಚಾಯುಕ್ತಮ್| ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರತ್ವಾನ್ಮದನಸ್ಯ| ಪಿಣ್ಯಾಕದಿವತ್ತಿಲಾದೇಃ| ಘೃತಂ ಚಾತ್ರ ಗವ್ಯಮೇವ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್, ಮುಖ್ಯತ್ವಾತ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೫|೪೨)-"ಗವ್ಯೇ ಕ್ಷೀರಘೃತೇ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಧೂಮಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಮೃದಾವಿತಿ| ನಲದಂಮಾಂಸೀ| ವರಾಙ್ಗಂ-ತ್ವಚಮ್| ಧ್ಯಾಮಕಂ-ಕಟ್ತೃಣಮ್| ಮದನಂ-ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಮ್| ಕುನ್ದುರುಕಃ-ಶಲ್ಲಕೀನಿರ್ಯಾಸಃ| ಫಲಾನಾಂ ಸ್ನೇಹಃ-ಏರಣ್ಡತೈಲಾದಿಃ| ಸಾರಾಣಾಂ ಸ್ನೇಹಃ-ದೇವದಾರುತೈಲಾದಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಮನೇ ಧೂಮೇ ಶಲ್ಲಕ್ಯಾದೀನಿ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕುಷ್ಠತಗರವರ್ಜ್ಯಾನಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮಧ್ಯಮಧೂಮಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಶಮನ ಇತಿ| ಸಿತಾ-ಶರ್ಕರಾ| ಸುವರ್ಣತ್ವಕ್-ಆರಗ್ವಧಃ| ರಕ್ತಯಷ್ಟಿಕಾ-ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣೇ-ವಿರೇಚನಾಖ್ಯೇ ಧೂಮೇ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತ್ಯಾದೀನಿ, ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ-ಕುಷ್ಠತಗರಾದೀನಿ, ಗಣಶ್ಚ-ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತೋ "ವೇಲ್ಲಾಪಾಮಾರ್ಗ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫|೪) ಇತ್ಯಾದಿಕೋ, ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ತೀಕ್ಷ್ಣ ಇತಿ| ಅಲಂ ಹರೀತಾಲಮ್| ಶ್ವೇತಾ-ಕಿಣಿಹೀ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣೀ-ಕಙ್ಕೋಲಾದೀನಿ| ಮೂರ್ದ್ಧವಿರೇಚನೋ ಗಣಃ-"ವೇಲ್ಲಾಪಾಮಾರ್ಗ" ಇತ್ಯಾದಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರಾತ್ರಿಂದಿವಂ ಸಲಿಲೇ ಉಷಿತಾಂ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾಮಿಷೀಕಾಂ-ದರ್ಭತೂಲೀಂ, ಪಞ್ಚಕೃತ್ವಃ-ಪಶ್ಚವಾರಾನ್, ಧೂಮೋಕ್ತೈರೌಷಧೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಲೇಪಯೇತ್| ಯಥಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಕಸ್ಥೂಲಾ ಯವಮಧ್ಯಾ ವರ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಏತದಾಕೃತಿವಿಧಾನಂ ಚ ತ್ರಿವಿಧೇಽಪಿ ನೇತ್ರಕೇ ವರ್ತೇಃ ಸುಖಪ್ರವೇಶಾರ್ಥಮ್| ತಾಮಿಷೀಕಾಂ (ತಾಂ ವರ್ತಿ) ಛಾಯಾಯಾಂ ವಿಶುಷ್ಕಾಂ ವಿಗತಗರ್ಭಾಂ (ವಿಗರ್ಭಾಂ)-ಅಪನೀತೇಷೀಕಾಂ, ತಥಾ ಸ್ನೇಹೇನ-ಘೃತಾದಿನಾ ಯಥಾಸ್ವಮಭ್ಯಕ್ತಾಂ, ತಥಾ, ಧೂಮನೇತ್ರಸ್ಯ ಯದಙ್ಗುಷ್ಠಪ್ರಮಾಣಂ ಛಿದ್ರಂ ತತ್ರಾರ್ಪಿತಾಂ, ತಥಾಽಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಾಂ ಅಙ್ಗಾರಪ್ರದೀಪ್ತಾಂ, ಪಾತುಂ-ಪಾನಾರ್ಥಂ, ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಪಾನಾರ್ಥಂ ಧೂಮವರ್ತ್ತಿಮಾಹ-ಜಲೇ ಸ್ಥಿತಾಮಿತಿ| ಹಷೀಕಾಂ-ಕಾಶಶಲಾಕಾಮ್| ಧೂಮೌಷಧೈಃ-ಯಥೋಕ್ತೈರಗುರ್ವಾದಿಭಿಃ, ಪಞ್ಚಭಿರ್ಲೇಪೈರಙ್ಗುಷ್ಠಸ್ಥೂಲಾ ಯವಮಧ್ಯಾ ಯಥಾ ಭವೇತ್ತಥಾ ವಿಶೋಷ್ಯ ವಿಶೋಷ್ಯ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಧೂಮವರ್ತ್ಯಾ ಧೂಮಪಾನಪ್ರಕಾರಮಾಹ-ಛಾಯಾಶುಷ್ಕಾಮಿತಿ| ವಿಗರ್ಭಾಂ-ಅಪನೀತೇಷೀಕಾಮ್| ಯಥಾಯಥಂ-ಮೃದುಮಧ್ಯತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹೈರಭ್ಯಕ್ತಾಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೦)-"ಇಷೀಕಾಮಧ್ಯಂ ನವಾಙ್ಗುಲಂ ಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರತಿಲೇಪಂ ಚಾಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಲೇಪದ್ರವ್ಯಮ್|" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶರಾವಯೋಃ ಸಮ್ಪುಟೋ-ಯುಗ್ಮಂ, ತಸ್ಯ ಛಿದ್ರೇ ನಾಡೀಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾಂ ವಾ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕಾಸೀ ಧೂಮಮಾಪಿಬೇತ್| ತದಯಮತ್ರಾರ್ಥಃ,-ಅಪಗತಧೂಮಖದಿರಬದರಾದಿದಾರುಸ್ಥಿರಾಙ್ಗಾರಪ್ರಕರಪೂರ್ಣಶರಾವೇ ಕಾಸಹರಚೂರ್ಣಂ ಸಸ್ನೇಹಂ ಗುಲಿಕಾಂ ವಾ ನ್ಯಸ್ಯ ಮಧ್ಯವೃತ್ತಚ್ಛಿದ್ರಶರಾವೇಣ ಪಿಧಾಯ ನಾಡೀಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಾಂ ವ ನಿವೇಶ್ಯ ಕಾಸವಾನ್-ಕಾಸೀ, ವಕ್ತ್ರೇಣ-ಮುಖೇನ, ಧೂಮಂ ಸಂಪಿಬೇದಿತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಾಸಿನಾಂ ಧೂಮಪಾನೇ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಶರಾವಸಮ್ಪುಟೇತಿ| ಶರಾವಸಮ್ಪುಟಃ-ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಃ (ಸೂ.ಅ. ೩೦)-"ಕಾಸಘ್ನಂ ತು ಚೂರ್ಣಂ ಗುಲಿಕಾಂ ವಾ ನಿರ್ಧೂಮದೀಪ್ತಸ್ಥಿರಾಙ್ಗಾರಪೂರ್ಣೇ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೇ ಶರಾವೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾನ್ತೇನ ಬುಧ್ನವೃತ್ತಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಶರಾವೇಣ ಪಿಧಾಯ" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಸಾದಯೋ ಧೂಮಪಂ ನ ಸ್ಪೃಶನ್ತಿ| ಧೂಮಪಾತುರೇತೇ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ ಭಾವಃ| ತತ್ರ ಪೂತಿರ್ಗನ್ಧಃ-ಆಸ್ಯನಾಸಯೋಃ| ಪಾಣ್ಡುತಾಮುಖಸ್ಯ| ಕೇಶದೋಷಾಃ-ಸಿತಪಿಞ್ಜರತ್ವಾದಯಃ| ಕರ್ಣೌ ಚಾಸ್ಯಂ ಚಾಕ್ಷಿಣೀ ಚ ಕರ್ಣಾಸ್ಯಾಕ್ಷಿ, ಸ್ರಾವಶ್ಚ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚಾರ್ತಿಶ್ಚ ಜಾಡ್ಯಂ ಚ ಸ್ರಾವಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿಜಾಡ್ಯಮ್, ಕರ್ಣಾದಿಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸ್ರಾವಾದಿಚತುಷ್ಟಯಂ ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಧೂಮಪಾನವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೧||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧೂಮಶೀಲನಸ್ಯ ಫಲಮಾಹ-ಕಾಸ ಇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.- ೩೦)-"ಧೂಮೋ ಹಿ ಶಿರೋಕ್ಷಿಕರ್ಣಶೂಲಾಭಿಷ್ಯನ್ದಗೌರವಾರ್ದ್ಧಾವಭೇದಕಪೀನಸಕಾಸಶ್ವಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯ- ಪ್ರಸೇಕವೈಸ್ವರ್ಯಪೂತಿಘ್ರಾಣಮುಖಹಿಧ್ಮಾಗಲರೋಗದನ್ತಶೂಲದೌರ್ಬಲ್ಯಾರುಚಿಹನುಮನ್ಯಾಗ್ರಹ- ಕೃಮಿಪಕ್ಷವಧಕ್ಷವಥುನಾಶಬಾಹುಲ್ಯಾತಿನಿದ್ರಾಕ್ರಥನಾದಿಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಗತವಾತಕಫ- ವ್ಯಾಧಿಷು ಪ್ರಶಮನಾಯ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ| ತಥಾ ಶಿರಃಕಪಾಲೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬೃಂಹಣಪ್ರಸಾದನಾಯ ಚ| ಶೀತದ್ರವ್ಯನಿರ್ವೃತ್ತೋಽಪಿ ತ್ವಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾದುಷ್ಣತಯಾ ಪಿತ್ತರಕ್ತವಿರುದ್ಧಃ|" ಇತಿ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಧೂಮಪಾನಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೨೧||