Adhikarana அத்யாயோபக்ரமஃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
மலஹரணார்தஂ பூர்வாத்யாய உக்தஃ| பஸ்திநாऽபி மலோ நிர்ஹ்ரியத இதி வமநவிரேசநவிதேரநந்தரஂ பஸ்திவிதேருபதேஶோ யுக்த இத்யாஹ-
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
௦௦௦௦௦௦
Adhikarana பஸ்திவிதிரத்யாயஃ (௨) · Śloka ௨
மலஹரணார்தஂ பூர்வாத்யாய உக்தஃ| பஸ்திநாऽபி மலோ நிர்ஹ்ரியத இதி வமநவிரேசநவிதேரநந்தரஂ பஸ்திவிதேருபதேஶோ யுக்த இத்யாஹ - - - - அதாதோ பஸ்திவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨|
मलहरणार्थं पूर्वाध्याय उक्तः| बस्तिनाऽपि मलो निर्ह्रियत इति वमनविरेचनविधेरनन्तरं बस्तिविधेरुपदेशो युक्त इत्याह - - - - अथातो बस्तिविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பஸ்திநா தீயத இத் பஸ்திஃ, தஸ்ய விதிஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்வ்யாக்யேயம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- க்ரமப்ராத்பஂ பஸ்திவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதே-அதேதி|
Adhikarana பஸ்தேர்விஷயஃ, பஸ்தேஃ ஸர்வோபக்ரமஶ்ரேஷ்டத்வம், பஸ்திபேதாஃ (௧-௨) · Śloka ௨
வாதோல்பணேஷு தோஷேஷு வாதே வா பஸ்திரிஷ்யதே| உபக்ரமாணாஂ ஸர்வேஷாஂ ஸோऽக்ரணீஸ்த்ரிவிதஸ்து ஸஃ||௧|| நிரூஹோऽந்வாஸநஂ பஸ்திருத்தரஃ| |௨|
वातोल्बणेषु दोषेषु वाते वा बस्तिरिष्यते| उपक्रमाणां सर्वेषां सोऽग्रणीस्त्रिविधस्तु सः||१|| निरूहोऽन्वासनं बस्तिरुत्तरः| |२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வாத உல்பணஃ-அதிகோ, யேஷாஂ தோஷாணாஂ தேஷு பஸ்திரிஷ்யதே| ஆசார்யைரிதி ஶேஷஃ| தத்ர வாதபித்தே வாதஶ்லேஷ்மண்யதவா கேவலே வாயௌ பஸ்திரிஷ்யதே| உபக்ரமாணாஂ-சிகித்ஸிதாநாஂ, ஸர்வேஷாஂ ஸஃ-பஸ்திஃ, அக்ரணீஃ-ப்ரதாநதமஃ| ஸ ச த்ரிப்ரகாரஃ| ததேவ த்ரைவித்யமாஹ-நிரூஹோऽந்வாஸநஂ பஸ்திருத்தர இதி| குதாதுத்தரேண மார்கேண மேட்ராதிநா தீயத இத்யுத்தரபஸ்திஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- பஸ்தேர்விஷயமாஹ-வாதோல்பணேஷ்விதி| "பஸ்திநா தீயதே பஸ்திஂ வா பூர்வமந்வேத்யதோ பஸ்திஃ|" இத்யுக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௨௮)| பஸ்தே ஸர்வோபக்ரமஶ்ரேஷ்டத்வாமாஹ-உஅபக்ரமாணாமிதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "ஶீக்ரஸுகபஂஹணாதிகாரித்வாத்விகதாநிலோச்சேதித்வாச்ச| ஸுகத்வாதேவ ச பஸ்திர்பாலவத்தகஶஸ்தூலக்ஷீணதாத்விந்த்ரியேஷு ச ஸ்த்ரீஷு சாநிலோபஸர்காதப்ரஜாஸு கச்ச்ரப்ரஜாஸு சோபதிஶ்யதே| ததாऽக்நிபலவர்ணமேதாஸ்வராயுஃ ஸுகப்ரதோ வயஃஸ்தா பநஃ பங்குருக்ணபக்நஸ்தப்தஸங்குசிதாநிலாத்மாநஶூலாரோசகோதாவர்தபரிகர்திகாதிஷு ஹித இதி|" இதி| பஸ்திபேதாநாஹ-த்ரிவிதாஸ்த்வதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "தத்ராஸ்தாபநஂ தோஷதூஷ்யாத்யநுஸாரேண நாநாத்ரவ்யஸஂயோகாதிநிர்வத்தம்| தஸ்ய பேதாஃ,-உத்க்லேஶநஂ ஶோதநஂ ஶமநஂ லேகநஂ பஹணஂ வாஜீகரணஂ பிச்சாபஸ்திர்மாதுதைலிகமித்யாதயஃ| மாதுதைலிகஸ்ய பர்யாயாஃ,-யாபநோ யுக்தரதோ தோஷஹரஃ ஸித்தபஸ்திரிதி| தேஷாஂ நாமபிரேவ ச ஸ்வரூபமாக்யாதம்| தத்வயஃஸ்தா பநாத்தோஷஸ்தாபநாத்வா ஆஸ்தாபநமித்யுச்யதே| ஶரீரரோஹணாத்தோஷநிர்ஹரணாதசிந்த்யப்ரபாவதயா வாऽஸ்மிந்நூஹாஸம்பவாந்நிரூஹைதி| அநுவாஸநஂ யதார்ஹோஉஷதஸித்தஃ ஸ்நேஹநார்தே ஸ்நேஹஃ| ஸ்நேஹவிதோஉ ஸ சதுர்த்தாऽபிஹிதஃ| தஸ்ய பேதோ மாத்ராபஸ்திஃ| ஸ பேயஸ்நேஹஹ்ரஸ்வமாத்ராதுல்யஃ, ஸேவ்யஃ ஸதாऽத்ர மாதுதைலிகவத்| பாலவத்தாத்வபாரயாநவ்யாமசிந்தாஸ்த்ரீநித்யஸ்த்ரீநபேஶ்வரஸுகுமாரதுர்பலாநிலபக்நால்பாக்நிபிர்நிஷ்பரிஹாரதயா ஸுகோ பல்யோ வர்ண்யஃஸஷ்டமலோ தோஷந்தஶ்ச| ததாऽபி தோஉ நாஜீர்ணே யோஜ்யோஉ| ந ச திவாஸ்வந்பஸ்தயோஃ ஸேவ்யஃ| யதஶ்சாஸோஉ அநுவஸந்நபி ந துஷ்யதி, அநுவாஸநமபி வா தீயதே, இத்யநுவாஸநம்| வாஸநஂ-போஜநம்| உத்தரபஸ்திரபி ஸ்நேஹோऽநுவாஸநவச்சோதநோ நிரூஹவதபி ச கேசிதாஹுஃ| ஸ நிரூஹாதுத்தரமுத்தரேண வா மார்கேண தீயத இத்யுதரபஸ்திஃ|" இதி|
Adhikarana நிரூஹஸ்ய விஶேஷதோ விஷயஃ (௨-௩) · Śloka ௩
தேந ஸாதயேத்| குல்மாநாஹகுடப்லீஹஶுத்தாதீஸாரஶூலிநஃ||௨|| ஜீர்ணஜ்வரப்ரதிஶ்யாயஶுக்ராநிலமலக்ரஹாந்| வர்த்மாஶ்மரீரஜோநாஶாந் தாருணாஂஶ்சாநிலாமயாந்||௩||
तेन साधयेत्| गुल्मानाहखुडप्लीहशुद्धातीसारशूलिनः||२|| जीर्णज्वरप्रतिश्यायशुक्रानिलमलग्रहान्| वर्ध्माश्मरीरजोनाशान् दारुणांश्चानिलामयान्||३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தேநேத்யநேந நிரூஹஃ பராமஶ்யதே| கதமிதி சேத் ? ப்ரூமஃ| "அநாஸ்தாப்யாஸ்து" இத்யதீதே| தத்ர கே நிரூஹ்யா இத்யாதிகதே ஸதி, அநிரூஹ்யாஃ புநரிமே இதி வக்துஂ யுஜ்யதே| அபி ச, "ஆஸ்தாப்யா ஏவ சாந்வாஸ்யாஃ" இதி படதி| கே ஆஸ்தாப்யா இதி நாதிகம்யேத யதீஹ நிரூஹோ ந பராமஶ்யேத| தஸ்மாத்தேநேத்யநேந நிரூஹஸ்ய க்ரஹணஂ ந்யாய்யம்| தேந-நிரூஹேண, குல்மாதீஂஸ்ததா ஜீர்ணஜ்வராதீந் கச்ச்ராந் வாதரோகாஶ்சஂ ஸாதயேத்-உபக்ரமேத்| குல்மாதீநாஂ ஶூலாந்தாநாஂ த்வந்த்வேநீ கார்யௌ| ஶுக்ராதீநாஂ க்ரஹேண ஸம்பந்தஃ| ஶுக்ரக்ரஹோ-ரேதோவிபந்தஃ| அநிலக்ரஹோ-வாயோரஸஞ்சாரஃ| மலக்ரஹோ-மூத்ரவிஶோர்விபந்தஃ| ரஜோநாஶஃ-ஸ்த்ரியாஃ புஷ்பவிநாஶஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹஸ்ய விஶேஷதோ விஷயமாஹ-தேந ஸாதயேதிதி| தேநேதி நிரூஹாதிஷு த்ரிஷ்வபி ப்ரகதேஷு ப்ரதாநத்வாந்நிரூஹஸ்ய பராமர்ஶஃ,"ஆஸ்தாப்யா ஏவ ச" இத்யநுவாதாச்ச| குடஂவாதரக்தம்| ஶுத்தாதீஸாரோ-நிராமாதீஸாரஃ| ரஜோநாஶஃ-ஸ்த்ரீணாஂ பிஷ்பநஶஃ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "ஹத்யகுக்ஷிபார்ஶ்வக்ரஹபர்வாபிதாபபார்ஶ்வயோநிஶூலாங்கஸுத்பிஶோஷகம்பாகோஉரவாதிலாதவாந்த்ரகூஜநஶர்கராஶுக்ரார்தவஸ்தந்யநாஶரஜஃ க்ஷயோந்மாதரே தோதோஷகமிலகோஷ்டவிஷமாக்நிஸஶப்தாநல்போக்ரகந்தோத்யாநாதயஃ|" இதி (இத்யாதிகம்)|
Adhikarana அநிருஹ்யாஃ (௪-௬) · Śloka ௬
அநாஸ்தாப்யாஸ்த்வதிஸ்நிக்தஃ க்ஷதோரஸ்கோ பஶஂ கஶஃ| ஆமாதிஸாரீ வமிமாந் ஸஂஶுத்தோ தத்தநாவநஃ||௪|| ஶ்வாஸகாஸப்ரஸேகார்ஶோஹித்மாத்மாநால்பவஹ்நயஃ| ஶூநபாயுஃ கதஹாரோ பத்தச்சித்ரோதகோதரீ||௫|| குஷ்டீ ச மதுமேஹீ ச மாஸாந் ஸப்த ச கர்பிணீ| |௬|
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धः क्षतोरस्को भृशं कृशः| आमातिसारी वमिमान् संशुद्धो दत्तनावनः||४|| श्वासकासप्रसेकार्शोहिध्माध्मानाल्पवह्नयः| शूनपायुः कृतहारो बद्धच्छिद्रोदकोदरी||५|| कुष्ठी च मधुमेही च मासान् सप्त च गर्भिणी| |६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிஸ்நிக்தாதயஃ ஸப்தமமாஸகர்பிண்யந்தா அநாஸ்தாப்யாஃ-அநிரூஹ்யாஃ| வமிமாந்-ப்ரஸக்தச்சர்திஃ| பத்தாதீநாமுதரேண ஸம்பந்தஃ| தத இநிர்மத்வர்தீயஃ| ஶுத்தாதிஸாரிண ஆஸ்தாப்யா இத்யநேநைவாமாதிஸாரிணோऽநாஸ்தாப்யத்வே லப்தே புநர்வசநஂ நியமார்தம், தேநாமாதிஸாரிணோ ந கதஞ்சிதாஸ்தாப்யா இதி| தத்ராதிஸ்நிக்தஸ்ய தோஷாநுத்க்லேஶ்ய நிரூஹஃ ஶ்வயதுமுதரஂ ச ஜநயேத்| க்ஷதோரஸ்ககஶயோஃ க்ஷோபவ்யாபந்நஂ ஶரீரமாஶு பீடயேத்| ஆமாதிஸாரிணோ தோஷஸ்ய ஸம்யகநிர்ஹரணாத்தேஹஸ்ய க்ஷோபாததிபீடாஂ குர்யாத்| ப்ரஸக்தச்சர்திஷோ தோஷோத்க்லேஶோ நிரூஹமூர்த்வஂ நயேத்| கதவமநவிரேகயோஸ்து ரிக்தஂ தேஹஂ க்ஷதஂ க்ஷார இவ தஹேத்| கதநஸ்யஸ்ய விவதோர்த்வஸ்ரோதஸ்தயா விப்ரஂஶஂ குர்யாத்| ஶ்வாஸாதீநாமுத்க்லிஷ்டதோஷத்வாந்நிரூஹ ஊர்த்வஂ வ்ரஜேத்| அர்ஶஃப்ரபதீநாஂ பஶதரமாத்மாநஂ மத்யுர்த்வா ஸ்யாத்| அல்பாக்ந்யாதீநாஂ ஸ்தம்பஜாட்யாதீநாவஹேத்| கர்பிண்யாஃ பூர்வோக்தா ஏவ தோஷாஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹஂ நிஷேததி-அநாஸ்தாப்யாஸ்த்விதி| பத்தோதராதயஃ-உதரவிஶேஷாஃ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "தத்ராதிஸ்நிக்தோத்க்லிஶ்டதோஷயோர்தோஷாநுத்க்லேஶ்யோதரஂ மூர்ச்சாஂ ஶ்வயது வாநிரூஹோ ஜநயேத்| க்ஷதோரஸ்கஸ்யாதிக்ற்ஶஸ்ய ச க்ஷோபவ்ய ஶரீரமாஶு பீடயேத்| அநிரந்நஸ்ய வக்ஷ்யதே| கதவமநவிரேகயோஸ்து ரிக்தஂ தேஹஂ க்ஷதஂ இவ தஹேத்| ஸ்நேஹபஸ்திஸ்து ஸத்யோऽக்நிமவஸாத்ய ஶ்லேஷ்மாமயாய ஸ்யாத்| கதநஸ்யஸ்யாஸ்யவிப்ரஶஂ பஶவிவதோர்த்வஸ்த்ரோதஸ்தயா குர்யாத்| அநுவாஸநஂ து தோஷோத்க்லேஶநம்| ப்ரஸக்தச்சாதநிஷ்டீவிகாஸஶ்வாஸதித்மார்தாநாஂ வாயுர்நிருஹிமூத்வஂ நயேத்| அர்ஶஸஸ்யாவதமார்கத்வாதநாகச்சந் பஸ்திஃப்ராணாந் ஹிஂஸ்யாத்| ஸ்நேஹஃ புநரர்ஶாஸ்யபிஶ்யப்த்யாத்நாபாய ஸ்வாத்| பத்வோதராத்யாத்மாதாநாஂ பஶதரமாத்மாநாந்மத்யுஃ| அலஸகவிஷசிகாமாதீஸாரார்தாநாஂ சாமதோஷாத்| அரோசகால்பாக்நிகுதஶீபத்குஷ்டமதுமேஹார்தாநாஂ யதாஸ்வமாமயவத்திஃ| கர்பிண்யாஃ பூர்வோக்தோ தோஷஃ|" இதி| பூர்வோக்தோ-வமநோக்தஃ|
Adhikarana அநுவாஸநஸ்ய விஶேஷதோ விஷயாஃ (௬-௭) · Śloka ௭
| ஆஸ்தாப்யா ஏவ சாந்வாஸ்யா விஶேஷாததிவஹ்நயஃ||௬|| ரூக்ஷாஃ கேவலவாதார்தாஃ| |௭|
| आस्थाप्या एव चान्वास्या विशेषादतिवह्नयः||६|| रूक्षाः केवलवातार्ताः| |७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ய ஏவாஸ்தாப்யாஸ்த ஏவாநுவாஸ்யாஃ| ஆங்பூர்வாத்திஷ்டதேர்ணிஜந்தாதநுபூர்வாச்ச வஸதேரர்ஹார்தே ண்யத்| விஶேஷேணாதிவஹ்ந்யாதயோऽநுவாஸ்யாஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநஸ்ய விஶேஷதோ விஷயமாஹ-ஆஸ்தாப்யா இதி| ஆஸ்தாப்யாஃ-குல்மாதயஃ| அதிவஹ்ந்யாதிஷு த்ரிஷு நிரூஹாதநுவாஸநஸ்ய ப்ராதாந்யமாஹவிஶேஷாதிதி|
Adhikarana நாநுவாஸ்யாஃ (௭-௯) · Śloka ௯
நாநுவாஸ்யாஸ்த ஏவ ச| யேऽநாஸ்தாப்யாஸ்ததா பாண்டுகாமலாமேஹபீநஸாஃ||௭|| நிரந்நப்லீஹவிட்பேதிகுருகோஷ்டகபோதராஃ| அபிஷ்யந்திபஶஸ்தூலகமிகோஷ்டாட்யமாருதாஃ||௮|| பீதே விஷே கரேऽபச்யாஂ ஶ்லீபதீ கலகண்டவாந்| |௯|
नानुवास्यास्त एव च| येऽनास्थाप्यास्तथा पाण्डुकामलामेहपीनसाः||७|| निरन्नप्लीहविड्भेदिगुरुकोष्ठकफोदराः| अभिष्यन्दिभृशस्थूलकृमिकोष्ठाढ्यमारुताः||८|| पीते विषे गरेऽपच्यां श्लीपदी गलगण्डवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-த ஏவ சேதி யேऽநாஸ்தாப்யாஃ-அநிரூஹ்யாஃ, தே சாபி நாநுவாஸ்யாஃ| ததா, பாண்ட்வாதயோ நாநுவாஸநார்ஹாஃ| ஏதேஷாஂ ஹி தோஷாநுத்க்லேஶ்ய ஸ்நேஹபஸ்திருதரஂ ஜநயேத்| நிரந்நஸ்யாநுவாஸநாத் ஸ்நேஹவிபத்திஃ| ததா சோக்தஂ கரநாதேந-"அபுக்ததத்தஸ்ய ததா ஸ்நேஹபஸ்திர்விபத்யதே|" இதி| ப்லீஹாதீநாஂ ஸ்தம்பஜாட்யாதீநாவஹேத்| கமிகோஷ்டஸ்யாநுவாஸநாதயஃ பூர்வமநிர்ஹதைஃ கமிபிரதவாऽதிபஹுத்வாத்தோஷாபநிஃஸரணேந ஹதயமதிகர்ஷத்பிஶ்ச்சர்திஂ குர்யுஃ| ஆட்யமாருதஸ்ய ஸம்யக்தோஷாநிர்ஹரணாதாமயவத்திஃ| பீதே விஷே கரே ச நாநுவாஸ்யா இதி யோஜ்யம்| அபசீ-உத்தரே (அ. ௨௯|௨௫) வக்ஷ்யமாணா| ஶ்லீபதீதீநிஃ, கலகண்டவாநிதி மதுப்| அபச்யாதயோ நாநுவாஸ்யா இதி| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௨௮) - "அபுக்தே ரிக்தகோஷ்டஸ்ய ப்ரயுக்தமநுவாஸநம்| ஸரதூரகஸூக்ஷ்மத்வைஃ க்ஷிப்ரமூர்த்வஂ ப்ரபத்யதே|| தேந வாயோர்ஜயோ ந ஸ்யாத்வாததாமந்யதிஷ்டதா| காயாக்நேராஶு நாஶஶ்ச விஶேஷாதநிர்வர்திநா|| ஸ்நேஹஃ ஸத்யோऽஶிதாஹாரருத்தே த்வாமாஶயேऽநிலம்| பக்வஸ்தஂ ஹந்தி பக்வஸ்தஶ்ச்யவதே சாந்நபாகதஃ|| நிரூஹஶ்ச ஸமீரஶ்ச தீக்ஷ்ணவேகாவுபாவபி| தாவந்நமூர்ச்சிதௌ தீக்ஷ்ணாவதோऽந்நந ஸஹாகதௌ|| ஊர்த்வஂ வா ஶகதா ஸார்த்தஂ ஸஂஸ்திதௌ கோஷ்ட ஏவ வா| ஸமலாஹாரவிஷ்டப்தௌ ஹரேதாமாஶு ஜீவிதம்|| புக்தவாநநுவாஸ்யோऽஸ்மாந்ந நிரூஹ்யோऽத்ர புக்தவாந்|" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநாஸ்தாப்யாதீநாஂ பாண்ட்வாதீநாஂ சாநுவாஸநஂ நிஷேததி- நாநுவாஸ்யா இதி| அநாஸ்தாப்யாஃ-அதிஸ்நிக்தாதயஃ| நிரந்நஃ-அகதாஹாரஃ| விட்பேதீ-ஶிதிலமலஃ| துருகோஷ்டஃ-ஆஹாரஂ விநாऽப்யாஹாரபூர்ண இவ கோஷ்டோ யஸ்ய| அபிஷ்யநீ-நேரகோபீ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - தத்ராதிஸ்நிக்தாதீநாஂ யதாஸ்வமுக்தாஃ பதக்தோஷாஃ| அபி ச| அபுக்தே ரிக்தகோஷ்டஸ்ய ப்ரயுக்தமநுபாஸநம்| ஸரதூரகஸூக்ஷ்மத்வைஃ| க்ஷிப்ரமூர்த்வ ப்ரபத்யதே|| தேந வாயோத்ஜயோ ந ஸ்யாத்வாததாமந்யதிஷ்டதா| கயாக்நேராஶு நாஶஸ்து விஶேஷாததிவர்திநா|| ஸ்நேஹஃ ஸத்யோऽஸிதாஹாரருத்தே த்வாமாஶயேऽநிலம்| பவ்கஸ்தஂ ஹந்தி பவ்கஸ்த்ஶ்சயவதே சாந்நபாகதஃ|| நிரூஹஶ்ச ஸமீரஶ்ச தீக்ஷ்ணவேகாவுபாவபி| தாவந்நமூர்ச்சிதோஉ ஈக்ஷ்ணாவதோऽந்நேநஸஹாகதோஉ|| ஊர்த்வஂ வா ஶகதா ஸார்த்தஂ ஸஂஸ்திதோஉ கோஷ்ட ஏவ வா| ஸமலாஹாரவிஷ்டப்தோஉ ஹரேதாமாஶு ஜீவிதம்|| புக்தவாநநுவாஸ்யோऽஸ்மாந்ந நிரூஹ்யோऽத்ர புக்தவாந்| பாண்டுரோகார்தாதீநாஂ தோஷாநுத்க்லேஶ்ய ஸ்நேஹபஸ்திருதரஂ ஜநயேர்| ப்ரதிஶ்யாதிமதாஂ பூய ஏவ தேஷஂ விவர்தயேத்|" இதி|
Adhikarana நிரூஹாந்வாஸநயந்த்ரஸ்ய லக்ஷணம் (௯-௧௦) · Śloka ௧௦
| நிரூஹாந்வாஸநயோர்யந்த்ரஸ்ய லக்ஷணமாஹ - ] - - - | தயோஸ்து நேத்ரஂ ஹேமாதிதாதுதார்வஸ்திவேணுஜம்||௯|| கோபுச்சாகாரமச்சித்ரஂ ஶ்லக்ஷ்ணர்ஜு குலிகாமுகம்| |௧௦|
| निरूहान्वासनयोर्यन्त्रस्य लक्षणमाह - ] - - - | तयोस्तु नेत्रं हेमादिधातुदार्वस्थिवेणुजम्||९|| गोपुच्छाकारमच्छिद्रं श्लक्ष्णर्जु गुलिकामुखम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தயோஃ-நிரூஹாந்வாஸநயோர்நேத்ரஂ பவதி| நீயதே-ப்ராப்யதே ஸ்நேஹகல்காத்யபாநமிதி நேத்ரம்| நேத்ரேதி "தாம்நீஶஸ" இதி ணேஃ ஷ்ட்ரந்ऽऽப்ரத்யயஃ| கிம்பூதஂ நேத்ரம் ? ஹேமாதீதி| ஆதிஶப்தஃ ப்ரகாரே| தேந ரூப்யரீதிகாயஃகாஂஸ்யத்ரபுஸீஸாதயோ கஹ்யந்தே| ஹேமாதயஶ்ச தே தாதவஶ்சேதி கர்மதாரயஃ| தாரு-ஶிஂஶிபாதிகாஷ்டம், அஸ்தி-கஜாதேஃ, வேணுஃ-வஂஶஃ, ஏதேஷாஂ த்வந்த்வஃ| ஏப்யோ ஜாதஂ தயோஃ-நிரூஹாந்வாஸநயோஃ, நேத்ரஂ பவதி| கிம்பூதம் ? கோபுச்சாகாரம், கோபுச்ச இவாகாரோ யஸ்ய தத்| ததா, அச்சித்ரஂ-நிர்விவரம்| ததா, ஶ்லக்ஷ்ணஂ-கோமலம்| ததா, ஜு-அவக்ரம்| குலிகாஸதஶமதீக்ஷ்ணாக்ரஂ முகஂ யஸ்ய ததேவம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹாந்வாஸநயந்த்ரஸ்ய லக்ஷணமாஹ-தயோஸ்த்விதி| கோபுச்சாகாரஂ-கோபுச்சவத் க்ரமகஶஂ வ்ற்த்தஂ ச| குலிகாமுகஂ-குலிகாவதஸ்த்ரிரஹிதஂ முகஂ யய| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) மணிஶங்கஶங்கதந்தநலகதிரகதராதிநிஶதிந்துகாதிதாருஸாரமயமஜ்வகர்கஶம்| " இதி (இத்யதிகம்)|
Adhikarana யந்த்ரப்ரமாணம் (௧௦-௧௨) · Śloka ௧௨
அதாஸ்ய ப்ரமாணமாஹ - - - - | ஊநேऽப்தே பஞ்ச, பூர்ணேऽஸ்மிந்நாஸப்தப்யோऽங்குலாநி ஷட்||௧௦|| ஸப்தமே ஸப்த, தாந்யஷ்டௌ த்வாதஶே, ஷோடஶே நவ| த்வாதஶைவ பரஂ விஂஶாத்வீக்ஷ்ய வர்ஷாந்தரேஷு ச||௧௧|| வயோபலஶரீராணி ப்ரமாணமபிவர்த்தயேத்| |௧௨|
अथास्य प्रमाणमाह - - - - | ऊनेऽब्दे पञ्च, पूर्णेऽस्मिन्नासप्तभ्योऽङ्गुलानि षट्||१०|| सप्तमे सप्त, तान्यष्टौ द्वादशे, षोडशे नव| द्वादशैव परं विंशाद्वीक्ष्य वर्षान्तरेषु च||११|| वयोबलशरीराणि प्रमाणमभिवर्द्धयेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஷண்மாஸே பாலேऽதிகே வா அபூர்ணவர்ஷே நேத்ரஸ்ய பஞ்சாங்குலாநி| ஆதுராங்குலப்ரமாணமிதி கம்யதே| தைர்க்யேண சேத்யேததப்யநுக்தஂ கம்யதே| வக்ஷ்யதி ஹி (ஶ்லோ. ௧௨) - "ஸ்வாங்குஷ்டேந ஸமஂ மூலே ஸ்தௌல்யேந" இதி| ஆஸப்தப்யஃ-ஸப்தவர்ஷாணி மர்யாதீகத்ய, ஷடங்குலாநி ப்ரமாணம்| ஆஙத்ர மர்யாதாயாம், நாபிவிதௌ| தேந ஷட்வர்ஷே பாலே ஷடங்குலாநி நேத்ரம்| அந்யதா ஸப்தவர்ஷஸ்யாபி ஷடேவேதி ப்ராப்நோதி| வக்ஷ்யதி து-"ஸப்தமே ஸப்த" இதி| ஏவஂ ச பூர்வாபரஂ வ்யாஹதஂ ஸ்யாத்| தஸ்மாந்மர்யாதாயாமாஙித்யேவேஹி| ஸப்தமே வர்ஷே ஸப்தாங்குலாநி| த்வாதஶே வத்ஸரே தாநி-அங்குலாந்யஷ்டௌ நேத்ரம்| த்வாதஶாநாஂ பூரண இதி " தஸ்ய பூரணே டட்" இதி டட்| ஏவஂ ஷோடஶ இத்யத்ர| ஷோடஶே ஸஂவத்ஸரே நவாங்குலாநி நேத்ரம்| விஂஶாத்வத்ஸராதூர்த்வமேகவிஂஶப்ரபதிவர்ஷேஷு த்வாதஶாங்குலாநி நேத்ரம்| நாதோऽப்யதிகாநீத்யேவஶப்தார்தஃ| விஂஶதிஶப்தாத் பூரணே டடி திவிஂஶதோர்டிதீதி திலோபாத்விஂஶஶப்தஃ| வர்ஷாந்தரேஷு-அந்தராலஸ்திதேஷு வர்ஷேஷு நவமதஶமாதிஷு, வீக்ஷ்ய-பர்யாலோச்ய, நேத்ரஸ்ய ப்ரமாணமபிவர்த்தயேத்| சஶப்தோ பிந்நக்ரமஃ| ந கேவலஂ வர்ஷாந்தரேஷு ப்ரமாணமபிவர்த்தயேத்| யாவத்வயோபலாதீநி ச நிரூப்ய ப்ரமாணஂ வத்திஂ நயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- யந்த்ரப்ரமாணமாஹ-ஊநேऽப்த இதி| ப்ரதமே வர்ஷே பஞ்சாங்குலஂ யந்த்ரம்| த்விதீயாதிஶு பஞ்சஸு ஷடங்குலம்| ஸத்ப்மே ஸத்பாங்குலம்|த்வாதஶேऽஷ்டாங்குலம்| ஷோடஶே நவாங்குலம்| விஷதிஷு த்வாதஶாஙுலம்| வர்ஷாந்தரேஷு வயஃ ப்ரபதீந் வீக்ஶ்ய யுக்த்யா ப்ரமாணஂ வர்த்தயேத்| அஷ்டமே ஸபாதஸத்பாங்குலஂ, நவமே ஸார்த்தஸத்பாங்குலமித்யாதி|
Adhikarana யந்த்ரஸ்தௌல்யம் (௧௨) · Śloka ௧௨
| ஸ்வாங்குஷ்டேந ஸமஂ மூலே ஸ்தௌல்யேநாக்ரே கநிஷ்டயா||௧௨||
| स्वाङ्गुष्ठेन समं मूले स्थौल्येनाग्रे कनिष्ठया||१२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்தௌல்யேந-பரிணாஹேந, ஸ்வாங்குஷ்டேந துல்யஂ மூலே நேத்ரம்| ததா, அக்ரஂ-ப்ராந்தஃ, தஸ்மிந் கநிஷ்டயாऽங்குல்யா ஸமஂ நேத்ரஂ ஸ்யாத்| கரநாதேऽப்யுக்தம்-"பஸ்திநேத்ரமஜு ஶ்லக்ஷ்ணஂ ஸுவத்தஂ குலிகாமுகம்| பவேத்கோபுச்சஸஂஸ்தாநஂ ஸுப்ரவாஹஂ த்ரிகர்ணிகம்|| யா த்ரிபாகப்ரணயநே மர்யாதா கர்ணிகா பவேத்| த்வே கர்ணிகே சோபரிஷ்டாத்பஸ்த்யாதாரே யதாந்தரே|| ஸ்வாங்குஷ்டகபரீணாஹஂ மூலஂ நேத்ரஸ்ய ஶஸ்யதே| மத்யஂ த்வநாமிகாதுல்யமக்நஂ துல்யகநிஷ்டிகம்|| ஸ்வேநாங்குலிப்ரமாணேந தைர்க்யஂ ஸ்யாத்த்வாதஶாங்குலம்| கர்கந்துப்ரஂவஹஂ சித்ரஂ ஶ்ரேஷ்டமந்யத்யதாவயஃ|| விஂஶத்வாதஶஷட்வர்ஷே த்வாதஶாஷ்டஷடங்குலம்| கர்கந்துகஸதீநாக்ரமுத்கசித்ரவஹஂ ஸ்மதம்||" இத்யாதி| முநிரப்யவோசத் (ச. ஸி. அ. ௩|௬) - "ஷட்த்வாதஶாஷ்டாங்குலஸம்மிதாநி ஷட்விஂஶதித்வாதஶவர்ஷஜாநாம்| ஸ்யுர்முத்ககர்கந்துஸதீநவாஹிச்சித்ராணி வர்த்யா பிஹிதாநி சைவ|| யதாவயோऽங்குஷ்டகநிஷ்டிகாப்யாஂ மூலாக்ரயோஃ ஸ்யுஃ பரிணாஹவந்தி|" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- யந்த்ரஸ்தோஉல்யமாஹ-ஸ்வாங்குஷ்டேநேதி| ஸ்வாங்குஷ்டேந-யமுத்திஷ்ய யந்த்ரப்ரமாணஂ தஸ்யாங்குஷ்டேந, தஸ்யைவ கநிஷ்டயா, மூலேऽக்ரேஇத்யுபயத்ர யோஜ்யம்| அங்குஷ்ஹமூலவத்யந்த்ரமூலஂ கநிஷ்டாக்ரத்யந்ராக்ரஂஸ்தூலமித்யர்தஃ| மத்யஂ த்வாநுபூர்வ்யா ஸ்தூலம்|
Adhikarana யந்த்ரச்சித்ரப்ரமாணம் (௧௩-௧௪) · Śloka ௧௪
அதுநா சித்ரத்வாரேண நேத்ரஸ்தௌல்யப்ரமாணமதிகமபி தர்ஶயந்நாஹ - - - - பூர்ணேऽப்தேऽங்குலமாதாய ததர்த்தார்த்தப்ரவர்த்திதம்| த்ர்யங்குலஂ பரமஂ சித்ரஂ மூலேऽக்ரே வஹதே து யத்||௧௩|| முத்கஂ மாஷஂ கலாயஂ ச க்லிந்நஂ கர்கந்துகஂ க்ரமாத்| |௧௪|
अधुना छिद्रद्वारेण नेत्रस्थौल्यप्रमाणमधिकमपि दर्शयन्नाह - - - - पूर्णेऽब्देऽङ्गुलमादाय तदर्द्धार्द्धप्रवर्द्धितम्| त्र्यङ्गुलं परमं छिद्रं मूलेऽग्रे वहते तु यत्||१३|| मुद्गं माषं कलायं च क्लिन्नं कर्कन्धुकं क्रमात्| |१४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-வர்ஷே பூர்ணே ஸத்யங்குலமாதாய ஸ்வாங்குலாத்ப்ரபதி க்ரமேண த்ர்யங்குலஂ சித்ரஂ மூலே நேத்ரஸ்ய பவதி| கிம்பூதஂ சித்ரம் ? அர்த்தஸ்யார்த்தமர்த்தார்த்தம்| தஸ்ய-அங்குலஸ்யார்த்தார்த்தஂ ததர்த்தார்த்தம், தேந ப்ரவர்த்திதம்| தத்ர ப்ரதமே வர்ஷேऽங்குலமாத்ரஂ சித்ரம், யாவத்வர்ஷாணி ஷட்| ஸப்தமே வர்ஷே ஸபாதமங்குலம், யாவதேகாதஶ வர்ஷாணி| த்வாதஶே வர்ஷே ஸார்த்தமங்குலம், யாவத்ஷோடஶ வர்ஷாணி| ஷோடஶவர்ஷஸ்ய து பாதோநமங்குலத்வயம்| ஸப்ததஶே வர்ஷேऽங்குலத்வயம்| அஷ்டாதஶே வர்ஷே ஸபாதமங்குலத்வயம்| ஏகோநவிஂஶதிவர்ஷஸ்ய ஸார்த்தமங்குலத்வயம்| விஂஶதிவர்ஷஸ்ய பாதோநமங்குலத்ரயம்| ஏகவிஂஶதிவர்ஷஸ்ய த்ர்யங்குலஂ சித்ரமிதி க்ரமோ வேத்யஃ| பரமமித்யநேநைதத்கமயதி,-பரமஂ-உத்கர்ஷமாஶ்ரித்யேதஂ மூலச்சித்ரம்| மத்யமஂ து மூலச்சித்ரஂ "ஸ்வாங்குஷ்டேந" இத்யநேநோக்தம்| ஊநவர்ஷஸ்ய த்வர்த்தாங்குலஂ சித்ரமேததபேக்ஷயா கல்ப்யம்| அக்ரே து சித்ரஂ தத்பவதி யந்முத்காதி வஹதி| தத்ர வார்ஷிகஸ்ய முத்கவாஹி, யாவத்ஷட்வர்ஷம்| ஸப்தவர்ஷஸ்ய மாஷவாஹி, யாவதேகாதஶோऽப்தஃ| த்வாதஶவர்ஷஸ்ய கலாயவாஹி, ஷோடஶவர்ஷஸ்ய க்லிந்நகலாயவாஹி, ஏகவிஂஶதிவர்ஷஸ்ய கர்கந்துவாஹி, இதி க்ரமாத்வயஃப்ரமாணம்| ஊநவர்ஷஸ்ய ச ந முத்கவாஹி கல்ப்யம்| அக்ரச்சித்ரப்ரமாணஂ சைதத் "அக்ரே கநிஷ்டயா" இத்யத்ராபி ஸங்கச்சத ஏவ| தைர்க்யப்ரமாணஂ சாத்ர பக்ஷே பூர்வமேவ யோஜ்யம்| "ஸ்வாங்குஷ்டேந ஸமஂ மூலே ஸ்தௌல்யேந" இத்யநேந (இத்யத்ர) சித்ரப்ரமாணஂ ஸ்வமத்யா பிஷஜா ப்ரகல்ப்யம்| ததா, "த்ர்யங்குலஂ பரமஂ சித்ரஂ" இத்யத்ர ச ஸ்தௌல்யப்ரமாணஂ ஸ்வதியைவ நிரூப்யம்| தந்த்ரகதா து க்ரந்தகௌரவபயாதுக்தப்ராயத்வாச்சேஹ நோக்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- யந்த்ராச்சித்ரப்ரமாணமாஹ-பூர்ணேऽப்தே இதி| ஷதங்குலஸ்ய யந்த்ரஸ்ய மூலச்சித்ரமங்குலப்ரமாணம்| ஸப்தாங்குலஸ்ய ஸார்த்தாங்குலம்| அஷ்டாங்குலஸ்ய த்வ்யங்குலம்| நவாங்குலஸ்ய ஸார்த்தத்வ்யங்குலம்| த்வாதஶாங்குலஸ்ய த்ர்யங்குலம்| ஷடங்குலஸ்யாத்ரச்சித்ரஂ முத்கவாஹி| ஸப்தாங்குலஸ்ய மாஷவாஹி | அஷாட்ங்குலஸ்ய கலாயவாஹி| நவாங்குலஸ்ய க்லிந்நகலாயவாஹி | த்வாதஶாங்குலஸ்ய ஹ்ரஸ்வபதரவாஹி | அங்குலமாநஂ து சித்ரஸ்வ வத்தபரிதௌ ஜ்ஞேயம்| " பஞ்ஜ்சாங்குலஸ்ய மூலேऽர்த்தாங்குலம், அக்ரே வநமுத்கவாஹி|" இதி ஸங்க்ரஹோக்தஂ (ஸூ. அ. ௨௮) ஜ்ஞேயம்|
Adhikarana யந்த்ரப்ராந்தே கர்ணிகாஸ்தாபநம், யந்த்ராக்ரச்சித்ரஂ வர்த்யா பிதேயம், கர்ணிகாத்வயமத்யே த்வ்யங்குலமந்தரம் (௧௪-௧௫) · Śloka ௧௫
| மூலாச்சித்ரப்ரமாணேந ப்ராந்தே கடிதகர்ணிகம்||௧௪|| வர்த்யாऽக்ரே பிஹிதஂ, மூலே யதாஸ்வஂ ஹ்யங்குலாந்தரம்| கர்ணிகாத்விதயஂ நேத்ரே குர்யாத்|௧௫|
| मूलाच्छिद्रप्रमाणेन प्रान्ते घटितकर्णिकम्||१४|| वर्त्याऽग्रे पिहितं, मूले यथास्वं ह्यङ्गुलान्तरम्| कर्णिकाद्वितयं नेत्रे कुर्यात्|१५|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மூலே யச்சித்ரமுக்தஂ தத்ப்ரமாணேந ப்ராந்தே கடிதா-ஸம்பாதிதா, கர்ணிகா-சத்ராகாரா குதாதிகாந்தஃப்ரவேஶரோதிநீ, யஸ்மிஂஸ்ததேவம்| ததா, வர்த்யா-தஶாதிகதயா, ப்ராந்தே (அக்ரே) பிஹிதஂ-ஸ்தகிதம்| யதாஸ்வஂ-ஊநவர்ஷாதிகஸ்ய ததங்குலப்ரமாணேந, த்வ்யங்குலாந்தரஂ கர்ணிகாயுகலஂ மூலப்ரதேஶே நேத்ரே விததீத பஸ்திபுடயோஜநார்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- யந்த்ரஸ்ய ப்ராந்தே கர்ணிகாஸ்தாபநமாஹ-மூலச்சிப்ரமாணேநேதி| மூலச்சித்ரப்ரமாணேந ப்ராந்தே பரிகல்ப்ய தத்ஸீமரூணஂ கர்ணிகாஂ கடயேத்| யந்த்ராக்ரச்சித்ரஂ வர்த்யா பிதேயமித்யாஹ-வர்த்யேதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - " கர்ணிகாந்தஃப்ரதிபத்தஸூத்ராந்தர்கஹீதாக்ரபிதாந-கசைலவர்தி|" இத்யுக்தம்| யந்த்ரமூலஸ்தகர்ணிகாத்வயமத்யே த்வ்யங்குலமந்தரஂ கார்யமித்யாஹ - மூலே யதாஸ்வமிதி| யதாஸ்வஂ-யமுத்திஶ்ய யந்த்ரஂ ததங்குலைஃ|
Adhikarana கர்ணிகாத்வயே பஸ்திபந்தநம் (௧௫-௧௭) · Śloka ௧௭
அத ஏவாஹ - - - - | தத்ர ச யோஜயேத்||௧௫|| அஜாவிமஹிஷாதீநாஂ பஸ்திஂ ஸுமதிதஂ தடம்| கஷாயரக்தஂ நிஶ்சித்ரக்ரந்திகந்தஶிரஂ தநும்||௧௬|| க்ரதிதஂ ஸாது ஸூத்ரேண ஸுகஸஂஸ்தாப்யபேஷஜம்| |௧௭|
अत एवाह - - - - | तत्र च योजयेत्||१५|| अजाविमहिषादीनां बस्तिं सुमृदितं दृढम्| कषायरक्तं निश्छिद्रग्रन्थिगन्धशिरं तनुम्||१६|| ग्रथितं साधु सूत्रेण सुखसंस्थाप्यभेषजम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தஸ்மிஂஶ்ச கர்ணிகாத்விதயேऽஜாதீநாஂ பஸ்திஂ யோஜயேத்| ஆதிஶப்தேந கோஹரிணவராஹாணாஂ க்ரஹணம்| அஜாதீநாமித்யேவஂ நிர்தேஶேऽப்யவிமஹிஷக்ரஹணே லப்தே ஸாக்ஷாதேதயோர்க்ரஹணமந்யஜேப்யோ பஸ்திப்ய ஏதத்பஸ்தேர்யோக்யதரத்வப்ரதிபாதநார்தம்| கிம்பூதஂ பஸ்திம் ? ஸுமதிதஂ,-ஸஸ்நேஹஂ முஹுஃ ஸுஷ்டு மர்திதம்| ததா, தடம்| ததா கஷாயேண-ஹரீதக்யாதிநா, ரக்தம்| ததா, சித்ரஂ ச க்ரந்திஶ்ச கந்தஶ்ச ஶிரஶ்ச, தாஃ நிர்கதாஃ-ந ஸந்தி, யஸ்ய தந்நிஶ்சித்ரக்ரந்திகந்தஶிரம்| ததா, தநுஂ-ந ஸ்தூலம்| ததா, ஸாது-ஸம்யக், ஸூத்ரேண க்ரதிதஂ-பத்தம்| ததா, ஸுகேந-அகச்ச்ரேண, ஸஂஸ்தாபநீயமௌஷதஂ யத்ர ததேவம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- கர்ணிகாத்வயே பஸ்திபந்தநமாஹ-தத்ரேதி| ஆதிஶப்தேந கோஹரிணவராஹாதயஃ| பஸ்திஂ-மூத்ராதாரசர்மபேஶீம்| ஸுமதிதஂ-ஸ்நேஹமுத்காப்யாம்| கஷாயரக்தஂ-கஷாயரஸைர்த்ரவ்யைர்தத்தராகம்| நிஸ்சித்ரக்ரந்திகந்தஶிரஂ-சித்ராதிசதுஷ்டயரஹிதம்| தநுஂ-ஸூக்ஷ்மம்| ஸூத்ரேண ஸாது க்ரதிதஂ-பத்த்வா பரிவர்த்ய புநர்பத்தம்| ஸுகஸஂஸ்தாப்யபேஷஜஂ-யதோக்தப்ரமாணமௌஷதமஸங்கோசேந யதா மாதி ததாப்ரமாணம் |
Adhikarana ததலாபே சரிதார்ததா (௧௭) · Śloka ௧௭
| பஸ்த்யபாவேऽங்கபாதஂ வாந்யஸேத்வாஸோऽதவா கநம்||௧௭||
| बस्त्यभावेऽङ्कपादं वान्यसेद्वासोऽथवा घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பஸ்தேரபாவே ஸதி, அங்கபாதஂ வா-சரணாத்யவயவவிஶேஷஂ வா, ந்யஸேத்-நேத்ரே யோஜயேத்| அதவா, வஸ்த்ரஂ கநஂ ந்யஸேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- [ததலாபே சரிதார்ததாமாஹ-பஸ்த்யபாவ இதி|] அங்கபாதஂ-ஊருசர்ம பாதசர்ம வா| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "ந்யுப்ஜஂ விவதாநநஂ விநிவர்த்ய புநஶ்சாந்யத்வஸ்திமுகபந்தநார்தஂ ஸூத்ரமுபநிதாயாநுகுப்தஂ நிதாபயேத்|" இதி|
Adhikarana நிரூஹௌஷதமாத்ரா (௧௮-௧௯) · Śloka ௧௯
நிரூஹமாத்ரா ப்ரதமே ப்ரகுஞ்சோ வத்ஸரே பரம்| ப்ரகுஞ்சவத்திஃ ப்ரத்யப்தஂ யாவத்ஷட்ப்ரஸதாஸ்ததஃ||௧௮|| ப்ரஸதஂ வர்த்தயேதூர்த்வஂ த்வாதஶாஷ்டாதஶஸ்ய து| ஆஸப்ததேரிதஂ மாநஂ, தஶைவ ப்ரஸதாஃ பரம்||௧௯||
निरूहमात्रा प्रथमे प्रकुञ्चो वत्सरे परम्| प्रकुञ्चवृद्धिः प्रत्यब्दं यावत्षट्प्रसृतास्ततः||१८|| प्रसृतं वर्द्धयेदूर्ध्वं द्वादशाष्टादशस्य तु| आसप्ततेरिदं मानं, दशैव प्रसृताः परम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-நிரூஹஸ்ய மாத்ரா ப்ரதமே வர்ஷே கஷாயஸ்நேஹஸஹிதஸ்ய ப்ரகுஞ்சஃ-பலப்ரமாணம்| ஷண்மாஸாதௌ த்வேததநுஸாரேணார்தபலாதி கல்ப்யம்| வர்ஷாத்பரஂ ப்ரகுஞ்ஹ்சேந வத்திஃ ப்ரதிஸஂவத்ஸரஂ கார்யா, யாவத் ஷட்ப்ரஸதாஃ-த்வாதஶ பலாநி| தத ஊர்த்வஂ ப்ரஸதஂ வர்த்தயேத்| ப்ரத்யப்தமித்யநுவர்ததே| ததோ த்வாதஶவர்ஷஸ்யைவஂ த்வாதஶ பலாநி| அநந்தரஂ த்ரயோதஶவர்ஷாதிஷு ப்ரதிவர்ஷஂ பலத்வயஂ நிரூஹமாத்ராயா வர்த்தயிதவ்யஂ க்ரமேணைவ யாவத்ஸப்ததஶவர்ஷாணி| அஷ்டாதஶவர்ஷஸ்ய து த்வாதஶ ப்ரஸதாஃ-சதுர்விஂஶதிபலாநி| இதஂ-ஏதத், மாநஂ-ப்ரமாணஂ, ஸப்ததிவர்ஷாணி யாவத்| பரஂ-ஸப்ததேரூர்த்வஂ, தஶைவ ப்ரஸதா மாநம், நாதிகம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹோஉஷதமாத்ராமாஹ-நிரூஹமாத்ரேதி| ப்ரதமே வர்ஶே பலம்| தத ஆத்வாதஶாத் பலவத்திஃ| தத ஆऽஷ்டாதஶாத் த்விபலவத்திஃ| ஏவமஷ்டாதஶே வர்ஶே சதுர்விஂஶதிபலாநி ஸ்யுஃ| தாந்யேவாஸத்பதிதமாத்| ததோ விஂஶதிபலாநி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) "அந்யே புநர்த்வாதஶப்ரஸதஸ்யாப்யஷ்டாவிச்சந்தி|" இதி|
Adhikarana அநுவாஸநௌஷதமாத்ரா (௨௦) · Śloka ௨௦
ஏவஂ ஸாஂவத்ஸரீகாதாரப்ய யாவத்வர்ஷஶதிகஸ்தாவந்நிரூஹமாத்ராமபிதாய, அநுவாஸநமாத்ராமதிகத்யாஹ - - - - யதாயதஂ நிரூஹஸ்ய பாதோ மாத்ராऽநுவாஸநே| |௨௦|
एवं सांवत्सरीकादारभ्य यावद्वर्षशतिकस्तावन्निरूहमात्रामभिधाय, अनुवासनमात्रामधिकृत्याह - - - - यथायथं निरूहस्य पादो मात्राऽनुवासने| |२०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-யதாயதஂ-யதாஸ்வஂ வார்ஷிகஸ்யைகவிஂஶதிவத்ஸராதேர்வா, நிரூஹஸ்ய பாதஃ-சதுர்பாகமாத்ரஃ, அநுவாஸநே-அநுவாஸநவிஷயே, மாத்ரா| யஸ்ய பலஂ நிரூஹஸ்தஸ்ய கர்ஷப்ரமாணமநுவாஸநமித்யர்தஃ| ஏவஂ ஸர்வத்ர கல்ப்யம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநோஉஷதமாத்ராமாஹ-யதாயதமிதி| யதாயதஂ-பலே கர்ஷஃ, பலத்வயே கர்ஷத்வயமித்யாதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - " யதாஸ்வமாஸ்தாபநமாத்ரா பாதஹீநா மாதுதைலிகே ப்ரயோஜ்யா|" இதி|
Adhikarana நிரூஹ்யஸ்யாநுவாஸநம், அநுவாஸநகாலஃ, அநுவஸநீயஸ்ய பூர்வகர்தவ்யம் (௨௦-௨௪) · Śloka ௨௪
| ஆஸ்தாப்யஂ ஸ்நேஹிதஂ ஸ்விந்நஂ ஶுத்தஂ லப்தபலஂ புநஃ||௨௦|| அந்வாஸநார்ஹஂ விஜ்ஞாய பூர்வமேவாநுவாஸயேத்| ஶீதே வஸந்தே ச திவா ராத்ரௌ கேசித்ததோऽந்யதா||௨௧|| அப்யக்தஸ்நாதமுசிதாத்பாதஹீநஂ ஹிதஂ லகு| அஸ்நிக்தரூக்ஷமஶிதஂ ஸாநுபாநஂ த்ரவாதி ச||௨௨|| கதசங்க்ரமணஂ முக்தவிண்மூத்ரஂ ஶயநே ஸுகே| நாத்யுச்ச்ரிதே ந சோச்சீர்ஷே ஸஂவிஷ்டஂ வாமபார்ஶ்வதஃ||௨௩|| ஸங்கோச்ய தக்ஷிணஂ ஸக்தி ப்ரஸார்ய ச ததோऽபரம்| |௨௪|
| आस्थाप्यं स्नेहितं स्विन्नं शुद्धं लब्धबलं पुनः||२०|| अन्वासनार्हं विज्ञाय पूर्वमेवानुवासयेत्| शीते वसन्ते च दिवा रात्रौ केचित्ततोऽन्यदा||२१|| अभ्यक्तस्नातमुचितात्पादहीनं हितं लघु| अस्निग्धरूक्षमशितं सानुपानं द्रवादि च||२२|| कृतचङ्क्रमणं मुक्तविण्मूत्रं शयने सुखे| नात्युच्छ्रिते न चोच्छीर्षे संविष्टं वामपार्श्वतः||२३|| सङ्कोच्य दक्षिणं सक्थि प्रसार्य च ततोऽपरम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஆஸ்தாப்யஂ-நிரூஹணார்ஹஂ, ஸ்நிக்தஂ, ததா ஸ்விந்நஂ, ததா ஶுத்தஂ-ஊர்த்வாதஃ, ததா பூயோऽபி லப்தபலஂ, ததாऽநுவாஸநயோக்யஂ, விதித்வா பூர்வமேவ நிரூஹாதநுவாஸயேத்| ஶீதே-ஹேமந்தஶிஶிரயோஃ த்வோஃ, ததா வஸந்தே, திவாऽநுவாஸயேத்| அந்யதா-ஶீதாத்வஸந்தாச்சாந்யஸ்மிந் க்ரீஷ்மப்ராவட்ஶரதாக்யே தௌ, ராத்ராவநுவாஸயேத்| கேசிதிதி பிந்நக்ரமஃ, ததோऽந்யதேத்யதோऽநந்தரஂ த்ரஷ்டவ்யம்| இதி கேசித் "ஆஹுஃ" இதி வாக்யஶேஷஃ| தாந்வந்தராஸ்து ஸர்வதைவ ராத்ராவநுவாஸநஂ நேச்சந்தி| தந்வந்தரிமதமேவோரரீகத்ய ஸங்க்ரஹேऽதிஜகே (ஸூ. அ. ௨௮)- "ந ராத்ரௌ ப்ரணயேத்பஸ்திஂ தோஷோத்க்லேஶோ ஹி ராத்ரிஜஃ| ஸ்நேஹவீர்யயுதஃ குர்யாதாத்மாநஂ கௌரவஂ ஜ்வரம்||" இதி| ததேதத்தேஶாந்தராதிவஶாத் ப்ரமாணயிதவ்யம்| கிம்பூதஂ நரம் ? அப்யக்தஸ்நாதஂ,-பூர்வமப்யக்தஃ பஶ்சாத்ஸ்நாதஃ, தம்| பூர்வகாலேதி ஸமாஸஃ| உசிதாத்பாதஹீநஂ-யேந யத்போஜநமப்யஸ்தஂ தஸ்மாச்சதுர்தபாகஹீநமஶிதம்| ததா, ஹிதஂ-லகுகுணயுக்தம்| ததா, கிஞ்சித் ஸ்நிக்தரூக்ஷம்| ததா, ஸாநுபாநஂ த்ரவாதி ச| ஆதிஶப்தேந த்ரவோஷ்ணமநபிஷ்யந்தீத்யாதிவிஶிஷ்டஂ புக்தவந்தமிதி கமயதி| உக்தஂ ச ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௨௮)- "அதிஸ்நிக்தாஶிநோ ஹ்யுபயமார்கஸஂஸர்காத் ஸ்நேஹோ மதமூர்ச்சாக்நிஸாதஹல்லாஸாதீந் ஜநயதி| ரூக்ஷாஶிநோ விஷ்டம்பஂ பலவர்ணஹாநிஂ ச| அல்பமாத்ரத்ரவாஶிநோ விஸஷ்டவிண்மூத்ரஸ்ய சாநாவதோ ந ததாவரணாத்வ்யாபதம்|" இதி| கிம்பூதம் ? கதசங்க்ரமணஂ-விஹிதகமநமாத்ரம்| ததா, வ்யக்தமூத்ரபுரீஷம்| ததா, ஶயநே-ஶயநீயே, ஸுகாவஹே ஸஂவிஷ்டஂ-ஸ்திதம்| கிம்பூதே ? நாத்யுச்ச்ரிதே,-நாத்யுந்நதே, ந சோச்சீர்ஷே-ந சோந்நதஶிரோதரே| கதஂ ஸஂவிஷ்டம் ? வாமபார்ஶ்வதஃ,-வாமபார்ஶ்வேந| ஸங்கோச்ய தக்ஷிணஂ ஸக்தி வாமஸக்த்ந உபரீதி வத்தவைத்யாஃ| ததோ-தக்ஷிணஸக்த்நஃ, அபரஂ-வாமஂ ஸக்தி, ப்ரஸார்ய| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௨௮) - "ஶயநே நாத்யுச்ச்ரிதே ஸ்வாஸ்தத ஈஷதுந்நதபாததேஶே வாமபார்ஶ்வேந ப்ராக்ऽऽஶிரஸஂ ஸஂவேஶயேத்|" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹ்யஸ்யாநுவாஸநமாஹ-ஆஸ்தாப்யமிதி| கதா ஸ்நேஹநாதிகமாஸ்தப்யமநுவாஸநயோக்யத்வே ஸதி பூர்வமநுதாஸவேதா| அநுவாஸநகாலமாஹ-ஶீதே வஸந்தே சேதி| ஶீதே வஸந்தே ததோऽந்யதா ச திவாऽநுவாஸயேத்| கேசித் ததோऽந்யதாராத்ரா இதி வதந்தி| ஸக்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - " அவேக்ஷ்ய வா தோஷாதீந்| அந்யதா ஹி ஸ்நேஹோக்தாமயப்ராதுர்பாவஃ| தந்வந்தரீயாஃ புநஃ ப்ராஹுஃ| ந ராத்ரௌ ப்ரணயேத்வஸ்திஂ தோஷோத்க்லேஷோ ஹி ராத்ரிஜஃ| ஸ்நேஹவீர்யயுதஃ குர்யாதாத்மாநஂ கோஉரவஂ ஜ்வரம்|| அஹ்விஸ்தாநாஸ்திதே தோஷே வஹ்நௌ சாந்நரஸாந்விதே| ஸ்புடஸ்த்ரோதோமுஸ்வஂ தேஹஂ ஸ்நேஹோ யத்பரிஸர்பதி|| அல்பபித்தகபஂ ரூக்ஷஂ பக்ஷஂ வாதருஜார்திதம்| புக்தஂ ஜீர்ணாஶநஂ காமஂ ராத்ராவப்யநுவாஸயேத்|| கேவலாநிலாதிபீடிதஂ தஶுத்தமப்யநிரூபிதவேலமப்யநுவாஸயேதாத்யயிகத்வாத்||" இதி | அநுவாஸநீயஸ்ய பூர்வஂகதவ்யமாஹ-அப்யக்தஸ்நாதமிதி| உக்தசிதாத்-நித்யபோஜநாத், பாதஹீநம்| அஶிதஂ-புக்தவந்தம்| த்ரவாதி-த்ரவபூர்வம்| ந சோச்சீர்ஷே-உச்சீர்ஷகஂ விநா|
Adhikarana அநுவாஸநே வைத்யகத்யம் (௨௪-௨௬) · Śloka ௨௬
| அதாஸ்ய நேத்ரஂ ப்ரணயேத்ஸ்நிக்தே ஸ்நிக்தமுகஂ குதே||௨௪|| உச்ச்வாஸ்ய பஸ்தேர்வதநே பத்தே ஹஸ்தமகம்பயந்| பஷ்டவஂஶஂ ப்ரதி ததோ நாதித்ருதவிலம்பிதம்||௨௫|| நாதிவேகஂ ந வா மந்தஂ ஸகதேவ ப்ரபீடயேத்| ஸாவஶேஷஂ ச குர்வீத வாயுஃ ஶேஷே ஹி திஷ்டதி||௨௬||
| अथास्य नेत्रं प्रणयेत्स्निग्धे स्निग्धमुखं गुदे||२४|| उच्छ्वास्य बस्तेर्वदने बद्धे हस्तमकम्पयन्| पृष्ठवंशं प्रति ततो नातिद्रुतविलम्बितम्||२५|| नातिवेगं न वा मन्दं सकृदेव प्रपीडयेत्| सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति||२६||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அஸ்ய-ஏவஂபூதாவஸ்தஸ்யாதுரஸ்ய, குதே ஸ்நிக்தே கதேந கதே நேத்ரஂ [ ஸ்நிக்தப்ராந்தஂ ப்ரணயேத்| ] பஸ்தேர்வதந உச்ச்வாஸ்ய-வாதஂ நிஃஸார்ய, பத்தே ஸதி, நாதிஶீக்ரஂ, நாதிவிலம்பிதஂ, நாதிவேகேந, ந ச மந்தஂ கத்வா, ததா பஷ்டவஂஶாபிமுகமேகவாரமேவ நேத்ரஂ ப்ரபீடயேத்| கதஂ ப்ரபீடயேத் ? ஹஸ்தமகம்பயந்| அதித்ருதாதிபீடநதோஷா பஸ்திவ்யாபத்ஸித்தௌ (ஹ. க. அ. ௫) வக்ஷ்யமாணாஃ| ஸாவஶேஷஂ ச ஸ்நேஹஂ குர்வீத| குதோ ஹேதோஃ ? இத்யாஹ-யஸ்மாத் ஶேஷே ஸ்நேஹே வாயுஸ்திஷ்டதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநே வைத்யகத்யமாஹ-அதாஸ்யேதி| அஸ்யத்நாதுரஸ்ய, ஹுதே பஸ்திமுச்ச்வாஸ்ய-மதுகரஸ்பர்ஶேந விகதமாருதஂ கத்வா, பஷ்டவஂஶஂ ப்ரை-பஷ்டவஂஶாஶ்ரயேண, ப்ரணயேத்| ததஃ-அநந்தரம், ஔஷதஂ ப்ரணயேத்| நாதித்ருதவிலம்பிதமிதி பீடுநாரம்பவிஷயம்| நாதிவேகஂ ந வா மந்தமிதி பீடநவிஷவம்| ஶேஷே-ஔஷதஶேஷே|
Adhikarana வைத்யகத்யஸ்ய பலம், ஶீக்ரநிவத்தௌ புநரநுவாஸநம் (௨௭-௨௯) · Śloka ௨௯
தத்தே தூத்தாநதேஹஸ்ய பாணிநா தாடயேத்ஸ்பிஜௌ| தத்பார்ஷ்ணிப்யாஂ ததா ஶய்யாஂ பாததஶ்ச த்ரிருத்க்ஷிபேத்||௨௭|| ததஃ ப்ரஸாரிதாங்ஹ்கஸ்ய ஸோபதாநஸ்ய பார்ஷ்ணிகே| ஆஹந்யாந்முஷ்டிநாऽங்ஹ்கஂ ச ஸ்நேஹேநாப்யஜ்ய மர்தயேத்||௨௮|| வேதநார்தமிதி ஸ்நேஹோ ந ஹி ஶீக்ரஂ நிவர்ததே| யோஜ்யஃ ஶீக்ரஂ நிவத்தேऽந்யஃ ஸ்நேஹோऽதிஷ்டந்நகார்யகத்||௨௯||
दत्ते तूत्तानदेहस्य पाणिना ताडयेत्स्फिजौ| तत्पार्ष्णिभ्यां तथा शय्यां पादतश्च त्रिरुत्क्षिपेत्||२७|| ततः प्रसारिताङ्ह्गस्य सोपधानस्य पार्ष्णिके| आहन्यान्मुष्टिनाऽङ्ह्गं च स्नेहेनाभ्यज्य मर्दयेत्||२८|| वेदनार्तमिति स्नेहो न हि शीघ्रं निवर्तते| योज्यः शीघ्रं निवृत्तेऽन्यः स्नेहोऽतिष्ठन्नकार्यकृत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தத்தே ச பஸ்திஸ்நேஹே ஸதி, உத்தாநகாத்ரஸ்ய து தஸ்ய ஸ்பிஜௌ ஹஸ்தேநாஹந்யாத்| ததா-தேநைவ ப்ரகாரேண, தத்பார்ஷ்ணிப்யாஂ ஸ்பிஜௌ தாடயேத்| ஶய்யாஂ-கட்வாஂ ச, பாததஃ-சரணதேஶாத், த்ரீந் வாராநுத்க்ஷிபேத், ந து மூர்ததஃ| ததஃ-ஶய்யோத்க்ஷேபாதநந்தரஂ, ப்ரஸாரிதஶரீரஸ்ய தத்தகண்டுகஸ்ய பார்ஷ்ணிகே-பார்ஷ்ணீ, மஷ்ட்யாऽऽஹந்யாத்| அங்கஂ-ஶரீரஂ ச, ஸ்நேஹேந-தைலாதிநா, அப்யஜ்ய மர்தயேத்| கிமேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ-அங்கஂ வேதநார்தஂ-பீடாதுரஂ, இதி-ஹேதோர்யஸ்மாதாஶு ஸ்நேஹோ ந நிவர்ததே| ஶீக்ரமபயாதே ச ஸ்நேஹே ஸத்யபரஃ ஸ்நேஹோ தேயஃ| கஸ்மாதேவஂ விதீயதே ? இத்யாஹ-ஸ்நேஹஃ ஶரீராப்யந்தரேऽதிஷ்டந் நைவ கார்யகத்-ந ஸ்நேஹநே ஸமர்த இத்யர்தஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ ரஂ- தத்தே த்வௌஷதே வைத்யஃ ஸ்வபாணிநா ஸ்பிஜௌ தாடயேத், தத ஆதுரபார்ஷ்ணிப்யாம்| ததஃ பாததஃ ஶ்ய்யாமுத்க்ஷிபேத்| ததஃ பார்ஷ்ணீ ச முஷ்டிநாऽऽஹந்யாத்| த்ரிரிதி பாணிதாடநாதிஷு சதுர்ஷ்சபி யோஜ்யம்| ததோ வேதநார்தமங்கஂ மர்தயேத்| ஸங்க்ரஹே து ( ஸூ. அ. ௧௮) - "வமநாததிகதரஂ க்ற்தமங்கலமஶநார்த்ரஹஸ்தமஶங்கநீயபரிவாரஂ நிவாதே வேஶ்மநி ப்ரததே ஶயநே ஸ்வாஸ்ததே ஈஷதுந்நதபாததேஶே ப்ராக்ஶிரஸஂ ஸஂவேஶயேத்| அதிஸ்நிக்தாஶிநோ ஹ்யுபயமார்கஸஂஸர்காத்ஸ்நேஹோ மதமூர்ச்சாக்நிஸாதஹல்லாஸாந் ஜநயதி| ரூக்ஷாஶிநோ விஷ்டம்பஂ பலவர்ணஹாநிஂ ச| அல்பமாத்ரத்ரவாஶிநோ விஸஷ்டவிண்மூத்ரஸ்ய சாநாவதோ ந ததாவரணவ்த்யாபதம்| சிரமஶிதவதோ விதாஹாபிமுகபக்தஸ்ய ஜ்வரஂகுர்யாத்| யதஶ்ச வாமபார்ஶ்வாயாணி வஹ்நிக்ரஹணீகுதவலீமுகாநி| தாநி தத்பார்ஶ்வஶாயிநோ நிம்ராநி பவந்தி| அதஸ்ததோஉஷதமஸ்கலிதஂ ப்ராந்போதி ப்ரவேஶநிர்கமாவிதி| ஸஂவிஷ்டஂ சைநமஜுஸ்திததேஹஂ ஸ்வபாஹூபதாநஂ ப்ரஸாரிதவாமஸக்திமாகுஞ்சிதேதரஂ தஸ்யோபரி ப்ரஸாரிததக்ஷிணபாஹுஂ காரயேத்| பூர்வமேவ து வைத்யோ வர்த்யா ஸுபிஹிதாக்ரச்சித்ரஂ நேத்ரஂ பாஜநஸ்யோபரி கத்வா தக்ஷிணபாதாங்குஷ்டாங்குலிப்யாஂ கர்ணிகாயாமுபரிஷ்டாந்நிஷ்பீட்யாவிபந்தாய ஶதாஹ்வாஸைந்தவசூர்ணாவசூர்ணிதஂ ப்ராகேவ நேத்ரஸ்பர்ஶாத் பூர்வவதபிமந்த்ரிதஂ யதார்ஹஂ யதார்ஹோஉஷதவிபவ்கஂ ஸுகோஷ்ணஂ பஸ்தோஉ ஸ்நேஹமாஸிச்யாவலீகோச்ச்வாஸஂ நிஃஸாரிதவாதபுத்புதமோஉஷதாந்தே ஸூத்ரேணத்விஸ்த்ரிர்வா பஸ்திமுகமாவேஷ்ட்ய தக்ஷீணபாணோஉ நேத்ரமுபதாய திஷ்டேத்| ததோ வாமஹஸ்தப்ரதேஶிந்யாऽப்யக்தப்ரவேஶப்ரதேஶமபநீதவர்துத்தாநவாமஹஸ்தாங்குஷ்டோதரபிஹிதாக்ரஂ மத்யமாப்ரதேஶிந்யுபகஹீததகர்ணிகமஜ்வநுஸுகமேகமநா லாகவேந நேத்ரமாகார்ணிகஂ ப்ரவேஶயேத்| ஆதுரோऽபி ததநுலோமமவலம்பேத| ததஶ்ச வாஇத்யோ பஸ்திமுகஂ தக்ஷிணஹஸ்தாங்குஷ்டப்ரதேஶிநீப்யாமமுஞ்சந்நேத்ரமசாலயந் ஹஸ்தத்வயேநோத்தாநேநைகக்ரஹணேநைவ ப்ரபீடயேத்| அந்யதா ஹி வ்யாபதோ பவந்தி| அந்யே து த்ரிஂஶந்மாத்ராஃ பீடநகாலமாஹுஃ| ந ச பஸ்தோஉ தீயமாநே க்ஷவகாஸஹாஸஜம்பாஸ்பந்தநாந்யாசரேத்| விண்மூத்ராநிலவேகே து நேத்ரமாகஷ்ய வேகாந்தே ஶேஷஂ ப்ரணயேத்| ததா பார்ஷ்ண்யங்குலிபாததலபிண்டிகாஃ ஸருஜஂ சாங்கஂ ஸ்நேஹேந ப்ரதிலோமஂ வாக்ஶதமாத்ரஂ ஶநைர்மத்கீயாத்|" இதி| வைத்யகத்யஸ்ய பலமாஹ-இதி ஸ்நேஹ இதி| " ஸமநுகச்சதி ச ஸமந்தாத்ஸிராஃ|" இத்யதிகஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௨௮)| ப்ரமாதாச்சிக்ரநிவத்தோஉ புநஸ்ததேவாநுவாஸநஂ கார்யமித்யாஹயோஜ்ய இதி| ஶீக்ரநிவத்திஃ-விநா மலேந சேத்|
Adhikarana மந்தாக்நிமநாகதஸ்நேஹஂ ச ஸாயஂ ந போஜயேத் (௩௦) · Śloka ௩௦
தீப்தாக்நிஂ த்வாகதஸ்நேஹஂ ஸாயாஸ்நே போஜயேல்லகு| |௩௦|
दीप्ताग्निं त्वागतस्नेहं सायास्ने भोजयेल्लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தீப்தாக்நிஂ து புருஷஂ நிவத்தஸ்நேஹஂ ஸந்தஂ [ ஸாயாஹ்நே ] லகு-மாத்ரயா ஸ்வபாவதஶ்ச, ஆஶயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மந்தாக்நிமநாகதஸ்நேஹஂ ச ஸாயஂ ந போஜயேதிதீதரநியமேநாஹ-தீத்பாக்நிமிதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "நைவ சாநாகதஸ்நேஹமபி த்விதீயேऽஹநி ந ச தமநுவாஸயேத்|" இதி|
Adhikarana அநுவாஸநஸ்ய நிவத்திகாலஃ, அநிவத்தௌ உபேக்ஷா ப்ரதீகாரஶ்ச (௩௦-௩௧) · Śloka ௩௧
| நிவத்திகாலஃ பரமஸ்த்ரயோ யாமாஸ்ததஃ பரம்||௩௦|| அஹோராத்ரமுபேக்ஷேத, பரதஃ பலவர்திபிஃ| தீக்ஷ்ணைர்வா பஸ்திபிஃ குர்யாத்யத்நஂ ஸ்நேஹநிவத்தயே||௩௧||
| निवृत्तिकालः परमस्त्रयो यामास्ततः परम्||३०|| अहोरात्रमुपेक्षेत, परतः फलवर्तिभिः| तीक्ष्णैर्वा बस्तिभिः कुर्याद्यत्नं स्नेहनिवृत्तये||३१||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்நேஹஸ்ய த்ரயஃ ப்ரஹராஃ பரோ நிவத்திகாலஃ| ததஃ-ப்ரஹரத்ரயாத் பரதோ, ராத்ரிஂதிவமுபேக்ஷேத-ந ததாகஷ்டௌ யத்நஂ குர்யாத்| பரதஃ-அஹோராத்ராத், பலவர்திபிஃ-அர்ஶஶ்சிகித்ஸிதோக்தாபிஃ, அதவா தீக்ஷ்ணைர்பஸ்திகல்போக்தைர்பஸ்திபிஃ ஸ்நேஹாகமநார்தஂ யதேத|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநஸ்ய நிவத்திகாலமாஹ-நிவத்திகால இதி| நிவத்திகாலேऽப்யநிவத்தௌ கிஞ்சித்காலமுபேக்ஷாமாஹ-தத இதி| உபேக்ஷாகாலேऽப்யநிவத்தௌ ப்ரதீகாரமாஹ-பரத இதி தீக்ஷ்ணைஃ-லவணாரநாலப்ராயைஃ|
Adhikarana ப்ரதீகாரஸ்யாபவாதஃ, ஸ்நேஹஶேஷபாகார்தமௌஷதம் (௩௨-௩௩) · Śloka ௩௩
அதிரௌக்ஷ்யாதநாகச்சந்ந சேஜ்ஜாட்யாதிதோஷகத்| உபேக்ஷேதைவ ஹி ததோऽத்யுஷிதஶ்ச நிஶாஂ பிபேத்||௩௨|| ப்ராதர்நாகரதாந்யாம்பஃ கோஷ்ணஂ, கேவலமேவ வா| |௩௩|
अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्यादिदोषकृत्| उपेक्षेतैव हि ततोऽध्युषितश्च निशां पिबेत्||३२|| प्रातर्नागरधान्याम्भः कोष्णं, केवलमेव वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதிரௌக்ஷ்யாதநாகச்சந் ஸ்நேஹோ யதி ஜாட்யாக்நிஸாதாதிதோஷாந்ந விதத்தே, தத உபேக்ஷேதைவ-ந தந்நிஷ்காஸநே யதேதேத்யர்தஃ| அத்யுஷிதோ ராத்ரிஂ யதி ஸ்நேஹஸ்ததஃ பரிணதத்வாத் ரஸாதிதாதுஸமதாஂ கதஃ ப்ராதஃ-ப்ரபாதே, ஶுண்டீதாந்யகாம்பு கதுஷ்ணஂ பிபேத்| கேவலமேவ வா-நகரதாந்யகரஹிதஂ, கோஷ்ணஂ ஜலஂ பிபேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ ரஂ- ப்ரதீகாரஸ்யாபவாதமாஹ-அதிரௌக்ஷ்யாதிதி| நிவத்தஸ்நேஹஸ்யாநிவத்தஸ்நேஹஸ்ய ச ஸ்நேஹஶேஷபாகார்தமௌஷதமாஹாத்யுஷித இதி| கேவலமேவ வா-கோஷ்ணமம்பஃ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "ஸுகோஶிதஂ சைநஂ ததா கதவமநவிரேசநாஸ்தாபநாந்யதமஂ ப்ராதஃ ஶுண்டீதாந்யக்வாதமிதரத்வோஷ்ணமுதகஂ ஸ்நேஹஶேஷஜரணாய வாதகபோபஶாந்தயே ச பாயயேத்| ததோऽந்நகாலே யதோக்தமந்நமஶ்ர்நீயாத்| ந சாநுவாஸிதஂ பேயாஂ பாயயேத்| ஸா ஹி ஸஸ்நேஹகோஷ்டமேநமபிஷ்யந்தயதி|" இதி|
Adhikarana புநரநுவாஸநஸ்ய காலஃ (௩௩-௩௪) · Śloka ௩௪
| அந்வாஸயேத்ததீயேऽஹ்நி பஞ்சமே வா புநஶ்ச தம்||௩௩|| யதா வா ஸ்நேஹபக்திஃ ஸ்யாததோऽத்யுல்பணமாருதாந்| வ்யாயாமநித்யாந் தீப்தாக்நீந் ரூக்ஷாஂஶ்ச ப்ரதிவாஸரம்||௩௪||
| अन्वासयेत्तृतीयेऽह्नि पञ्चमे वा पुनश्च तम्||३३|| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यादतोऽत्युल्बणमारुतान्| व्यायामनित्यान् दीप्ताग्नीन् रूक्षांश्च प्रतिवासरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தமாதுரஂ பூயஸ்ததீயே திவஸே பஞ்சமே வாऽநுவாஸயேத்| அதவா யதா ஸ்நேஹபாகோ பவேதித்யக்ந்யபேக்ஷயா ஸப்தராத்ரேऽதிகே ந்யூநே வா த்ரிராத்ரே வா யதாயோகமநுவாஸயேத்| அதஃ-அஸ்மாதேவ ஹேதோஃ, அதிகபவநாந் வ்யாயாமஶீலாந் படுதரதஹநாந் ரூக்ஷாஂஶ்ச புருஷாந் ப்ரத்யஹமநுவாஸயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- புநரநுவாஸநஸ்ய காலமாஹ-அந்வாஸயேதிதி ஸ்நேஹபாகாநுஸாரேண ஸத்பமாதிதிநேஷு வா| உல்பணவாதாதீந் ப்ரதிதிநமநுவாஸயேதித்யாஹ-அத இதி| அதஃ-ஸ்நேஹபாகப்ராதாந்யாத்|
Adhikarana அநுவஸநாநந்தரஂ நிரூஹஃ, அநுவாஸநஂ விநைவ நிருஹஃ (௩௫) · Śloka ௩௫
இதி ஸ்நேஹைஸ்த்ரிசதுரைஃ ஸ்நிக்தே ஸ்ரோதோவிஶுத்தயே| நிரூஹஂ ஶோதநஂ யுஞ்ஜ்யாதஸ்நிக்தே ஸ்நேஹநஂ தநோஃ||௩௫||
इति स्नेहैस्त्रिचतुरैः स्निग्धे स्रोतोविशुद्धये| निरूहं शोधनं युञ्ज्यादस्निग्धे स्नेहनं तनोः||३५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-இதி-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, ஸ்நேஹைஸ்த்ரிபிஶ்சதுர்பிர்வா ஸ்நிக்தே ஸதி ஸ்ரோதோவிஶோதநார்தஂ நிரூஹஂ ஶோதநஂ ப்ரயோஜயேத்| அஸ்நிக்தே ஸதி தநோஃ-ஶரீரஸ்ய, ஸ்நேஹநஂ ப்ரயோஜயேத்| த்ரயோ வா சத்வாரோ வா த்ரிசதுராஃ| ஸங்க்யயாவ்யயேதி ஸமாஸஃ| சதுரோऽச்ப்ரகரணே த்ர்யுபாப்யாமுபஸங்க்யாநமித்யச் ஸமாஸாந்தஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநாநந்தரஂ நிரூஹமாஹ-இதி ஸ்நேஹைரிதி| ஸ்நேஹைஃ-அநுவாஸநைஃ| நிஷித்தாநுவாஸநஸ்யாநுவாஸநஂ விநைவ நிரூஹநாஹ-அம்ரிக்த இதி| ஸ்நேஹநஃ ஸந் யஃ ஶோதநோ நிரூஹஸ்தஂ யுஞ்ஜ்யாத்|
Adhikarana நிரூஹவிதிஃ (௩௬-௩௮) · Śloka ௩௮
பஞ்சமேऽத ததீயே வா திவஸே ஸாதகே ஶுபே| மத்யாஹ்நே கிஞ்சிதாவத்தே ப்ரயுக்தே பலிமங்கலே||௩௬|| அப்யக்தஸ்வேதிதோத்ஸஷ்டமலஂ நாதிபுபுக்ஷிதம்| அவேக்ஷ்ய புருஷஂ தோஷபேஷஜாதீநி சாதராத்||௩௭|| பஸ்திஂ ப்ரகல்பயேத்வைத்யஸ்தத்வித்யைர்பஹுபிஃ ஸஹ| |௩௮|
पञ्चमेऽथ तृतीये वा दिवसे साधके शुभे| मध्याह्ने किञ्चिदावृत्ते प्रयुक्ते बलिमङ्गले||३६|| अभ्यक्तस्वेदितोत्सृष्टमलं नातिबुभुक्षितम्| अवेक्ष्य पुरुषं दोषभेषजादीनि चादरात्||३७|| बस्तिं प्रकल्पयेद्वैद्यस्तद्विद्यैर्बहुभिः सह| |३८|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அத-அநுவாஸநாதநந்தரஂ, பஞ்சமே ததீயே வா வாஸரே மத்யாஹ்நே கிஞ்சித்-மநாக், ஆவத்தே-அதிக்ராந்தே, ததா பலிமங்கலே விஹிதே ஸதி, புருஷஂ கதாப்யக்தஸ்வேதிதஂ த்யக்தமலஂ கிஞ்சித்புபுக்ஷிதஂ ததா ப்ரகத்யாதிபிர்ஜ்ஞாத்வா தோஷாதீநி விதித்வா| ஆதிஶப்தேந ஸாத்ம்யபலாதிபரிக்ரஹஃ| இத்யேவஂ ஸர்வமவகம்ய வைத்யோ பஸ்திஂ ப்ரகல்பயேத்| நநு, "தூஷ்யஂ தேஶஂ" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௨|௬௭) இத்யாதிநா ஸர்வமுக்தமேவைதத்| தத்கிமநேந ? இதி| ப்ரூமஃ| நிரூஹமபி ஸாபாயஂ பஶ்யதேததாசார்யேண புநருக்தம்| தூஷ்யதேஶாதிமஹதா யத்நேநாலோசநீயமிதி ப்ரதிபாதநார்தம்| "நிரூஹமாத்ரா ப்ரதமே" இத்யாதி ச ஸர்வமத்ராலோச்யம்| கதஂ ப்ரகல்பயேத் ? இத்யாஹ-தத்வித்யைஃ-வைத்யகஶாஶ்த்ரஜ்ஞைர்பஹுபிஃ ஸஹ-ஸார்த்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹவிதிமாஹ-பஞ்சம இதி| அந்த்யாநுபஸநதிநாத் ததீயே பஞ்சமே வா| ஸதகே-ஜ்யோதிஃஶாஸ்த்ரோக்தே| ஶுபே-அஶௌசாதிரஹிதே| அவேத்ய-ஜ்ஞாத்வா| தத்விதைஃ-பஸ்திகுஶலைஃ| ஸங்க்ர்ஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "ஆர்யாவலோகிதஂ நாதமாயா தாகமாத்மபுவஂ தாதாரமஶ்விநாவிந்த்ரமாத்ரேயஂ ஸத்பர்ஷீந் காஶ்ய விதேஹ பதிப்ரபதீநக்நிவேஶாதீஂஶ்ச தந்த்ரகாராந் தீபகந்தபுஷ்பபலபலிதூபைர்யஜ்ஞ இஅவ ப்ரகல்பிதபாகாந் கத்வா, ஓஷதீர்வத்வர்வேத்யாநூ ஹிஜாதீஂஶ்ச ஸஂபூஜ்ய தத்வித்யஸஹிதோ தோஷௌஷதாதிபலேந யதாஹமுபகல்பயேத்ரஸ்திம்| " இதி|
Adhikarana நிரூஹத்ரவ்யாணாஂ மாத்ரா (௩௮-௪௧) · Śloka ௪௧
அத நிரூஹகல்பநாமாஹ - - - - | க்வாதயேத்விஂஶதிபலஂ த்ரவ்யஸ்யாஷ்டௌ பலாநி ச||௩௮|| ததஃ க்வாதாச்சதுர்தாஂஶஂ ஸ்நேஹஂ வாதே ப்ரகல்பயேத்| பித்தே ஸ்வஸ்தே ச ஷஷ்டாஂஶமஷ்டமாஂஶஂ கபேऽதிகே||௩௯|| ஸர்வத்ர சாஷ்டமஂ பாகஂ கல்காத்பவதி வா யதா| நாஸ்யச்சஸாந்த்ரதா பஸ்தேஃ பலமாத்ரஂ குடஸ்ய ச||௪௦|| மதுபட்வாதிஶேஷஂ ச யுக்த்யா| |௪௧|
अथ निरूहकल्पनामाह - - - - | क्वाथयेद्विंशतिपलं द्रव्यस्याष्टौ फलानि च||३८|| ततः क्वाथाच्चतुर्थांशं स्नेहं वाते प्रकल्पयेत्| पित्ते स्वस्थे च षष्ठांशमष्टमांशं कफेऽधिके||३९|| सर्वत्र चाष्टमं भागं कल्काद्भवति वा यथा| नास्यच्छसान्द्रता बस्तेः पलमात्रं गुडस्य च||४०|| मधुपट्वादिशेषं च युक्त्या| |४१|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-த்ரவ்யஸ்ய-பஸ்திகல்போக்தஸ்ய, நிரூஹகல்பநார்தஂ விஂஶதிபலாநி, ததாऽஷ்டௌ பலாநி-மதநபலாநி, ஸாமாந்யபரிபாஷயா ஷோடஶகுணஂ ஜலஂ தத்த்வா க்வாதயேத்| சதுர்பாகாவஶேஷஶ்ச க்ராஹ்யஃ| ததஃ-தஸ்மாதேவஂகதாத், க்வாதாச்சதுர்தாஂஶஂ ஸ்நேஹஂ வாதே ப்ரகல்பயேத்| த்வாதஶப்ரஸதோ ஹி நிரூஹஃ| தத்ர ஸ்நேஹஂ ஷட்பலிகஂ கல்பயேதித்யர்தஃ| பித்தேऽதிகே ஸ்வஸ்தே ச புருஷே ஷஷ்டாஂஶஂ ஸ்நேஹஂ-சதுஷ்பலிகஂ, ப்ரகல்பயேதிதி ப்ரகதம்| கபேऽதிகே அஷ்டமாஂஶஂ ஸ்நேஹஂ-த்ரிபலிகஂ, ப்ரகல்பயேத்| நநு, ஸ்வஸ்தஸ்ய தோஷசாலநஂ ப்ரதிஷித்தஂ தந்த்ராந்தரீயைஃ| தத்க்ரந்தோ ஹி-"யோ ஹி ஸஞ்சாலயேத்ஸுப்தஂ வநே ஸிஂஹஂ கராதிபிஃ| ஸ தோஷாஂஶ்சாலயேத் ஸ்வஸ்தாந் ப்ரச்சர்தநவிரேசநைஃ||" இதி| தஸ்மாத் ஸ்வஸ்தவத்தே நிரூஹகல்பநா ந யுக்தேதி| ததேததஸத்| யஸ்மாத் ப்ராகபிஹிதம் (ஹ. ஸூ. அ. ௪|௩௫)- "ஶீதோத்பவஂ தோஷசயஂ வஸந்தே விஶோதயந் க்ரீஷ்மஜமப்ரகாலே| கநாத்யயே வார்ஷிகமாஶு ஸம்யக் ப்ராப்நோதி ரோகாநதுஜாந்ந ஜாது||" இதி| தஸ்மாதாசார்யவசநாஜ்ஜ்ஞாயதே ஸ்வஸ்தவத்தேऽபி ஶுத்திவிதாநஂ ஸம்மதமிதி தந்த்ரகதஃ| தந்த்ராந்தரீயஂ மதஂ த்வஸதேவ, ஶிஷ்டவ்யவஹாரவிருத்தத்வாத்| ஸர்வத்ர-வாதே பித்தே கபே ஸ்வஸ்தே ச, கல்காத்-பேஷ்யத்ரவ்யாத், அஷ்டமஂ பாகஂ-த்ரீணி பலாநி, கல்பயேத்| பவதி வேத்யாதி| யதா வா பஸ்திரத்யச்சோऽதிஸாந்த்ரோ-அதிகநோ [ வா ] ந பவதி ததா கல்கஃ கல்பயிதவ்யஃ| பலமாத்ரஂ குடஸ்ய சேதி பலாந்நாதிகோந இதி ஜ்ஞாபநார்தஂ மாத்ரக்ரஹணம்| மதுபட்வாதிஶேஷஂ ச யுக்த்யா ப்ரகல்பயேத்| தத்ரேயஂ யுக்திஃ,-மாக்ஷிகஸ்ய பலசதுஷ்டயஂ ஸைந்தவஸ்ய ச கர்ஷஃ, ஆதிக்ரஹணாத் க்வசித்யவக்ஷாரஸ்ய கர்ஷஃ, ததா மாஂஸரஸஸுராஸவஸுக்தக்ஷீரகாஞ்ஜிகாநாஂ க்ரஹணம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹத்ரவ்யாணாஂ மாத்ராமாஹ-க்வாதயேதிதி| யத்ர க்வாத்யஸ்ய விஂஶதிபலாநி தத்ராஷ்டௌ மதநபலாநி இத்யேவஂபரமேதத், ந வ்காதமாநபரம், ப்ரகுஞ்சாதிநிரூஹேஷ்வஸம்பவாத்| க்வாஹாத்மகாந்நிரூஹாத் த்வாதஶப்ரஸதாச்சதுர்தாஂஶஂ-ப்ரஸதத்ரயஸம்மிதஂ, ஸ்நேஹஂ கல்பயேத்| ததஃ க்வாதாத்தாவந்தஂ க்வாதமபநீய, ல்யப்லோபே பஞ்சமீ| ஏவஂ கல்காதஷ்டமஂ-ஸார்தப்ரஸதம்| குடஸ்ய பலமாத்ரம்| யுக்த்யா மது ப்ரஸதத்வயஸம்மிதம், படு-ஸைந்தவஂ, அக்ஷஸம்மிதம்| அதிஶப்தாந்மாஂஸரஸக்ஷீரகோமூத்ரகாஞ்ஜிகமதநபலாநி| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதேந (சி. அ. ௩௮/௩௦) - "க்ஷௌத்கஂ மூத்ரஂ பலஂ க்ஷீரமம்லஂ மாஂஸரஸஂ ததா| யுக்த்யா ப்ரதாபயேத்தீமாந் நிரூஹே கல்பநா த்வியம்||" இதி| தத்ர சதுர்ணாஂ த்ரவாணாஂ ப்ரஸதத்வயம், மதநஂ த்வேகம், பாரிஶேஷ்யாத்க்வாதஸ்ய ப்ரஸரசதுஷ்டயம், ஏவஂ த்வாதஶப்ரஸதத்வம்| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதேந (சி. அ. ௩௮/௩௭)- " தத்வாऽऽதௌ ஸைந்தவஸ்யாக்ஷஂ மதுநஃ ப்ரஸதத்வயம்| விநிர்மத்ய ததோ தத்யாத் ஸ்நேஹஸ்ய ப்ரஸதத்ரயம்|| ஏகீபூதே ததஃ ஸ்நேஹே கல்கஸ்ய ப்ரஸதஂ க்ஷிபேத்| ஸம்மூர்ச்சிதே கஷாயஂ து சதுஷ்ப்ரஸதஸம்மிதம்|| விதரேச்ச ததாவாபமந்தே த்விப்ரஸதோந்மிதம்| ஏவஂ ப்ரகல்பிதோ பஸ்திர்த்வாதஶப்ரஸதோ பவேத்||" இதி| யத்வத்ர கல்கஸ்ய ப்ரஸதமாநஂ தத் 'பவதி வா யதா நாத்யச்சஸாந்த்ரதா பஸ்தேஃ' இத்யபிப்ராயேண| யச்சாசாபஸ்ய ப்ரஸதத்வயமாநஂ தத்குடலகல்கத்ரிபலயோகாத்| இதி வாதேऽதிகே| பித்தே து ஸ்நேஹந்யூநதா மதுதுக்தாப்யாஂ பூரணீயா| கபே து மதுநைவ| உக்தஂ ஹி வந்தேந (அ. ௭௬/௫)- " மதுஸ்நேஹநகல்காக்யகஷாயாவாபதஃ க்ரமாத்| த்ரீணி ஷட் த்வே தஶ த்ரீணி பலாந்யநிலரோகிணாம்|| பித்தே சத்வாரி த்வே த்விபஞ்ஜ்ச சதுஷ்டயம்| ஷட் த்ரீணி த்வே தஶ த்ரீணி கபே சாபி நிரூஹணம்||" இதி|
Adhikarana நிரூஹத்ரவ்யாணாஂ ஸஂஸ்காரஃ (௪௧-௪௩) · Śloka ௪௩
ஸர்வஂ ததேகதஃ| உஷ்ணாம்புகும்பீபாஷ்பேண தப்தஂ கஜஸமாஹதம்||௪௧|| ப்ரக்ஷிப்ய பஸ்தௌ ப்ரணயேத்பாயௌ நாத்யுஷ்ணஶீதலம்| நாதிஸ்நிக்தஂ ந வா ரூக்ஷஂ நாதிதீக்ஷ்ணஂ ந வா மது||௪௨|| நாத்யச்சஸாந்த்ரஂ நோநாதிமாத்ரஂ நாபடு நாதி ச| லவணஂ தத்வதம்லஂ ச|௪௩|
सर्वं तदेकतः| उष्णाम्बुकुम्भीबाष्पेण तप्तं खजसमाहतम्||४१|| प्रक्षिप्य बस्तौ प्रणयेत्पायौ नात्युष्णशीतलम्| नातिस्निग्धं न वा रूक्षं नातितीक्ष्णं न वा मृदु||४२|| नात्यच्छसान्द्रं नोनातिमात्रं नापटु नाति च| लवणं तद्वदम्लं च|४३|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தத்-ஏதத், ஸர்வமௌஷதமேகதஃ-ஏகஸ்மிந் கத்வா, பேஷஜபாகாதிக்ராந்திபரிஹாரார்தமுஷ்ணாம்புகும்பீவாஷ்பேண தப்தஂ, கஜேந-தத்யாஹநநகாஷ்டேந, ஸமாஹதஂ-ஆலோடிதஂ, ததா "ப்ரஹ்மதக்ஷ" இத்யாதிநா சாபிமந்த்ரிதஂ, பஸ்தௌ ப்ரக்ஷிப்ய பாயௌ-குதே, ப்ரணயேத்| நாத்யுஷ்ணஂ, நாதிஶீதலஂ, நாதிஸ்நிக்தஂ, ந வா ரூக்ஷஂ, நாதிதீக்ஷ்ணஂ, ந வா மது, நாத்யச்சஂ நாதிஸாந்த்ரஂ-நாதிகநஂ, நோநமாத்ரஂ, ந சாதிமாத்ரஂ, நாபடு-நாலவணஂ, நாதிலவணஂ, தத்வதம்லஂ சேதி நாநம்லஂ, நாத்யம்லம்| அதிஶப்தப்ரயோகாதத்ர மத்யமாவஸ்தாநுகமஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மிலிதாநாஂ நிரூஹத்ரவ்யாணாஂ ஸஂஸ்காரமாஹஸர்வமிதி| கஜோ-மந்தநதண்டஃ| தத்வத்-நாநம்லஂ நாத்யாம்லம்| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮)- "தத்ர பாஷ்பமாத்ரநுதாபாதௌஷதஸ்ய விதாஹோ ந பவதி| கஜப்ரமதநாத் வ்காதஸ்நேஹாதயஃ ஸம்யக்ஸஂயுக்தாஃ ஸம்யகேவ யோகமாரபந்தே| அந்யதா புநஃ வ்காதாதீநாமுல்பணோऽந்யதமோऽந்யதமஂ யதாஸ்வ த்ஷமீரயே| அத்யுஷ்ணாதீநாஂ து பதக்வ்யாபதஃ ஸாதநாநி ஸித்திஷூத்தரகாலமுபதேக்ஷ்யந்தே| அபி ச| திர்யகு ப்ரணீதே ஹிநயாதி தாரா கோதே வ்ரணஃ ஸ்யாச்சலிதே து நேதே தத்தஃ ஶர்நேர்நாஶயமேதி பஸ்திஃ கண்டஂ ப்ரதாவேததிபீடிதஸ்து|| ஸ்தம்பவிததேऽதிமதுர்ஹிமஶ்ச தத்பாம்லதீக்ஷ்ணோ ப்ரமதாஹமோஹாந்| ஸ்நிம்யோऽதிஜாட்யஂ, பவநஂ து ரூக்ஷஸ்தந்வல்பமாத்ராலவணஸ்வயோகாம்|| கரோதி மாத்ராப்யதிகோऽதியோகஂ க்ஷாமஂ து ஸாந்த்ரஃ ஸுசிரேணசேதி| தாஹாதிஸாரோஉ லபணோऽதி குர்யாத்தஸ்மாத்ஸுயுக்தஂ ஸமமேத தத்யாத்||" இதி|
Adhikarana மதாந்தரேண ஸ்வஸ்தவிஷயஂ மாநம் (௪௩-௪௫) · Śloka ௪௫
ஸாம்ப்ரதமந்யமதமபிதத்தே - - - - படந்த்யந்யே து தத்விதஃ||௪௩|| மாத்ராஂ த்ரிபலிகாஂ கர்யாத்ஸ்நேஹமாக்ஷிகயோஃ பதக்| கர்ஷார்த்தஂ மாணிமந்தஸ்ய ஸ்வஸ்தே கல்கபலத்வயம்||௪௪|| ஸர்வத்ரவாணாஂ ஶேஷாணாஂ பலாநி தஶ கல்பயேத்| |௪௫|
साम्प्रतमन्यमतमभिधत्ते - - - - पठन्त्यन्ये तु तद्विदः||४३|| मात्रां त्रिपलिकां कृर्यात्स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्द्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्||४४|| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தத்விதோ-பஸ்திவிதஃ, ஏவஂ படந்தி| யதா,-"மாத்ராஂ த்ரிபலிகாஂ குர்யாத் " இத்யாதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மதாந்தரேண ஸ்வஶாவிஷயஂ மாநமாஹ-வதந்யந்யே திதி| அயஂ நவப்ரஸதோ நிரூஹஃ|
Adhikarana நிரூஹத்ரவ்யாணாஂ மேலநக்ரமஃ (௪௫-௪௬) · Śloka ௪௬
ஸம்ப்ரதி நிரூஹாவயவாநாஂ மாக்ஷிகாதீநாஂ ஸஂயோஜநவிதிமாஹ - - - - | மாக்ஷிகஂ லவணஂ ஸ்நேஹஂ கல்கஂ க்வாதமிதி க்ரமாத்||௪௫|| ஆவபேத நிரூஹாணாமேஷ ஸஂயோஜநே விதிஃ| |௪௬|
सम्प्रति निरूहावयवानां माक्षिकादीनां संयोजनविधिमाह - - - - | माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्||४५|| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः| |४६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-மாக்ஷிகாதி க்ரமாத் ஆவபேத-மர்தயித்வா மிஶ்ரயேத்| குண்டகே மாக்ஷிகஂ ப்ரதமஂ ப்ரக்ஷிப்ய மர்தயேத்| ததஸ்தத்ரைவ லவணஂ க்ஷிப்த்வா மேலயேத்| ஏவஂ ஸ்நேஹஂ, ததோऽநு கல்கஂ, ததஃ க்வாதஂ, இதி-அநேந, க்ரமேண மிஶ்ரயேதித்யர்தஃ| ஏவஂ யோஜிதாநி த்ரவ்யாணி ஸமரஸதாஂ யாந்தி| ஸமரஸபாவேந ச நிரூஹஸ்ய ஸம்யக்யோகோ பவதி| நிரூஹாணாஂ ஸஂயோஜநே-மிஶ்ரணே, ஏஷ விதிஃ-ஏதத்விதாநம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹத்ரவ்யாணாஂ மேலநக்ரமமாஹ-மாக்ஷிகமிதி| அர்தாத் க்வாதநந்தரஂ க்ஷீராத்யாவாபாஃ|
Adhikarana தத்தே நிரூஹே ரோகிணஃ கத்யம் (௪௬-௪௭) · Śloka ௪௭
| உத்தாநோ தத்தமாத்ரே து நிரூஹே தந்மநா பவேத்||௪௬|| கதோபதாநஃ ஸஞ்ஜாதவேகஶ்சோத்கடகஃ ஸஜேத்| |௪௭|
| उत्तानो दत्तमात्रे तु निरूहे तन्मना भवेत्||४६|| कृतोपधानः सञ्जातवेगश्चोत्कटकः सृजेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-நிரூஹே தத்தமாத்ரே ஸதி உத்தாநஃ ஸந் தந்மநாஃ-நிரூஹவேகே தத்தாவதாநஃ, ததா கதோபதாநஃ ஸந் திஷ்டேத்| ஸமுத்பூதவேகஶ்சோத்கடகஃ ஸந் த்யஜேத் 'வேகஂ' இதி ஶேஷஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- தத்தே நிரூஹே ரோகிணஃ கத்யமாஹ-உத்தாந இதி| தாநத்வஂ நிரூஹவீர்யேண தேஹவ்யாப்தயே|
Adhikarana நிரூஹஸ்ய நிவத்திகாலஃ, அநிவத்தௌ ப்ரதீகாரஃ (௪௭-௪௯) · Śloka ௪௯
| ஆகதௌ பரமஃ காலோ முஹூர்தோ மத்யவே பரம்||௪௭|| தத்ராநுலோமிகஂ ஸ்நேஹக்ஷாரமூத்ராம்லகல்பிதம்| த்வரிதஂ ஸ்நிக்ததீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ பஸ்திமந்யஂ ப்ரபீடயேத்||௪௮|| விதத்யாத்பலவர்திஂ வா ஸ்வேதநோத்ராஸநாதி ச| |௪௯|
| आगतौ परमः कालो मुहूर्तो मृत्यवे परम्||४७|| तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लकल्पितम्| त्वरितं स्निग्धतीक्ष्णोष्णं बस्तिमन्यं प्रपीडयेत्||४८|| विदद्यात्फलवर्तिं वा स्वेदनोत्रासनादि च| |४९|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஆகதௌ-ப்ரத்யாகமநே, காலஃ பரமோ முஹூர்தஃ| அபரஃ-தஸ்மாந்முஹூர்தாதந்யோ, விஸ்ரப்தாகமநகாலோ மத்யவே-மரணாய| தத்ர-தஸ்மிந் முஹூர்தாத்பரமநாகமநே நிரூஹஸ்ய, த்வரிதமபரஂ பஸ்திஂ-நிரூஹஂ, ப்ரபீடயேதிதி ஸம்பந்தஃ| கிம்பூதஂ நிரூஹம் ? ஆநுலோமிகஂ-அநுலோமகரம்| ஸ்நேஹஃ, ததா க்ஷாரோ-யவக்ஷாராதிஃ, ததா மூத்ரஂ-கோமூத்ரஂ, அம்லஂ-காஞ்ஜிகாதி, தைஃ கல்பிதஂ-நிரூபிதம்| ததா, ஸ்நிக்தஂ தீக்ஷ்ணமுஷ்ணஂ ச| ஸ்நேஹயோகாதேவ ஸ்நிக்தத்வே ஸித்தே ஸ்நிக்தக்ரஹணஂ நிரூஹஸ்ய ஸ்நிக்தேதரத்வப்ரதிபாதநார்தம்| ஆநுலோமிகமிதி "அத்யாத்மாதித்வாத்" டஞ்| அதவா பலவர்திஂ விதத்யாத்| பலேந-மதநபலேந யுக்தா வர்திஃ| ஸா சார்ஶஶ்சிகித்ஸிதே (ஹ. சி. அ. ௮|௧௩௭) வக்ஷ்யமாணா| ஸ்வேதநோத்த்ராஸநாதி ச| ஸ்வேதநஂ-ஸ்வேதஃ| உத்த்ராஸநஂ-கட்கஹஸ்தயோததர்ஶநாதிநா குபிதநபச்சத்மகட்கவ்யக்ராக்ரபாஹுதர்ஶநாகுலகரணாதி, குர்யாத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- நிரூஹநிவத்திகாலமாஹ-ஆகதாவிதி| முஹூர்தோ கடிகாத்வயம் | அநிவத்தௌ ப்ரதீகாரமாஹ-தத்ராநுலோமிகஸ்நேஹேதி | ஆநுலோமிகஸ்நேஹஃ-ஏரண்டதேலாதிஃ, ஶ்யாமாதிஸித்தோ வா|
Adhikarana அஸம்யக்யோகாத்புநஃ புநர்தாநம் (௪௯-௫௦) · Śloka ௫௦
| ஸ்வயமேவ நிவத்தே து த்விதீயோ பஸ்திரிஷ்யதே||௪௯|| ததீயோऽபி சதுர்தோऽபி யாவத்வா ஸுநிரூடதா| |௫௦|
| स्वयमेव निवृत्ते तु द्वितीयो बस्तिरिष्यते||४९|| तृतीयोऽपि चतुर्थोऽपि यावद्वा सुनिरूढता| |५०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்வயமேவ-பலவர்த்யாத்யாயாஸஂ விநாऽபி, நிவத்தே நிரூஹே ஸதி த்விதீயோ பஸ்திஃ-நிரூஹஃ, இஷ்யதே| யத்நவிஶேஷேண து நிரூஹே நிவத்தே ஸதி நாந்யஂ பஸ்திஂ ப்ரபீடயேத், இத்யுக்தஂ பவதி| ததீயோऽபீத்யபிஃ ஸமுச்சயே| ஏவஂ சதுர்தோऽபீதி| யாவத்வேதி| பஞ்சமாதயோऽபி பஸ்தயோ தேயாஃ, யாவத் ஸம்யங்நிரூடத்வஂ ஸ்யாத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்வயஂ நிவத்தாவஸம்யக்யோகாத்புநஃபுநர்தாநமாஹ-ஸ்வயமேவேதி|
Adhikarana ஸம்யக்யோகாதிலக்ஷணம் (௫௦) · Śloka ௫௦
காநி புநஃ ஸம்யங்நிரூடலிங்காநி ? இத்யாஹ - - - - | விரிக்தவச்ச யோகாதீந்வித்யாத்|௫௦|
कानि पुनः सम्यङ्निरूढलिङ्गानि ? इत्याह - - - - | विरिक्तवच्च योगादीन्विद्यात्|५०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-நிரூஹே விரிக்த இவ யோகாதீந் வித்யாத்| தத்ர சோக்தம்- (ஹ. ஸூ. அ. ௧௮|௩௮) - "ஹத்குக்ஷ்யஶுத்திஃ" இத்யாரப்ய யாவத் "பவந்த்யதிவிரிக்தஸ்ய ததாऽதிவமநாமயாஃ|" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸம்யக்யோகாதிலக்ஷணமாஹ-விரிக்தவதிதி|
Adhikarana ஸம்யக்யோகே ஸ்நாநஂ போஜநஂ ச (௫௦-௫௧) · Śloka ௫௧
| யோகே து போஜயேத்||௫௦|| கோஷ்ணேந வாரிணா ஸ்நாதஂ தநுதந்வரஸௌதநம்| |௫௧|
| योगे तु भोजयेत्||५०|| कोष्णेन वारिणा स्नातं तनुधन्वरसौदनम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-யோகே து-நிரூஹஸ்ய ஸம்யக்யோகே ஸதி, ஸுகோஷ்ணஜலஸ்நாதஂ ஸந்தஂ போஜயேத்| கிம் ? தந்வரஸௌதநம், தந்வரஸோ-ஜாங்கலரஸஶ்சௌதநஂ ச தத்தந்வரஸௌதநம்| கிம்பூதம் ? தநு-அகநம்| நநு, "யூஷக்ஷீரரஸைஃ க்ரமாத்" இதி (ஶ்லோ. ௫௬) வக்ஷ்யதி| தத்கதமிஹேதமுபபத்யதே ? ப்ரூமஃ| வாதவிகாரஶமநார்தோ ஹி நிரூஹஃ ப்ராயேணேஷ்யதே| தஸ்மிஂஶ்ச ரஸகௌதநமேவ பத்யஂ ஶ்ரேயஃ| அக்ரே ச தோஷாபேக்ஷயா பத்யஂ விஶேஷேணோபதேக்ஷ்யதே| அதோ நாத்ர கிஞ்சிதநுபபந்நம்| நநு, தோஷநிர்ஹரணஂ வமநவிரேகாப்யாமிவாநேந க்ரியதே| தத்ர ச யதா பேயாதிக்ரமோ யுக்தஃ, ததேஹாபி யுக்தஃ ஸ்யாத்| நைவம்| விரேகவமநாப்யாஂ ஹி வஹ்நிஸ்தாநமாச்சாத்யதே, தேநாக்நிமாந்த்யஂ பவதி| நிரூஹஸ்து நாபேருர்த்வமகச்சந்நேவ தோஷநிர்ஹரணஂ கரோதி, தேந தத்ர நாக்நிமாந்த்யாபத்திஃ| தஸ்மாந்நாத்ர பேயாதிக்ரமஃ| அபி ச, வாதவிகாரவிஷயத்வாச்சாத்ர ரஸௌதநப்ராயமேவ பத்யஂ யுக்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸம்யக்யோகே ஸ்நாநஂ போஜநஂ சாஹ-யோகே த்விதி| தநுநா-அச்சேந, தந்வரஸேந-ஜாங்கலரஸேந, மிஶ்ரமோதநம்|
Adhikarana ஸ்நாநபோஜநயோஃ பலம் (௫௧-௫௨) · Śloka ௫௨
| விகாரா யே நிரூடஸ்ய பவந்தி ப்ரசலைர்மலைஃ||௫௧|| தே ஸுகோஷ்ணாம்புஸிக்தஸ்ய யாந்தி புக்தவதஃ ஶமம்| |௫௨|
| विकारा ये निरूढस्य भवन्ति प्रचलैर्मलैः||५१|| ते सुखोष्णाम्बुसिक्तस्य यान्ति भुक्तवतः शमम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ப்ரகர்ஷேண சலைர்தோஷைர்யே விகாரா பவந்தி, தே கோஷ்ணஸலிலைஃ ஸ்நாதஸ்ய கதபோஜநஸ்ய ஸதஃ ஶமஂ கச்சந்தி| அத ஏவ தத்கார்யமிதி பாவஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்நாநபோஜநயோஃ பலமாஹ-விகாரா இதி| ப்ரசலைஃ-ஸ்வஸ்தாநாத்ப்ரச்யுதைஃ|
Adhikarana வாதார்திதஸ்ய நிரூஹதிந ஏவாநுவாஸநம் (௫௨) · Śloka ௫௨
| அத வாதார்திதஂ பூயஃ ஸத்ய ஏவாநுவாஸயேத்||௫௨||
| अथ वातार्दितं भूयः सद्य एवानुवासयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அத-நிரூஹாதநந்தரஂ, வாதபீடிதஂ புருஷஂ ஸத்ய ஏவ-தஸ்மிந்நேவ திநே, அநுவாஸயேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- வாதார்திதஸ்ய நிரூஹதிந ஏவாநுஆஸநமாஹாதேதி| ஸங்க்ரேஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "ததஃ புநர்வாதார்தமாதுரஂ பஂஹணியமந்யஂ வா தத்விதமஶிதாநந்தரஂ ஸாயஂ வா புந ரல்பலத்வஶிதஂ யதாஸ்வமநிலாதிஷு தஶமூலாதிஸாதிதேந தைலேநாநுவாஸயேத்|" இதி|
Adhikarana அநுவாஸநஸ்ய ஸம்யக்யோகாதி லக்ஷணம் (௫௩) · Śloka ௫௩
ஸம்யக்கீநாதியோகாஶ்ச தஸ்ய ஸ்யுஃ ஸ்நேஹபீதவத்| |௫௩|
सम्यग्घीनातियोगाश्च तस्य स्युः स्नेहपीतवत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தஸ்ய-அநுவாஸநஸ்ய, ஸ்நேஹபீதஸ்யேவ ஸம்யக்யோகாதயஃ ஸ்யுஃ| ஸ்நேஹபீதஸ்யேவ ஸ்நேஹபீதவத், ஷஷ்ட்யந்தாத்வதிஃ| தத்ர (ஹ. ஸூ. அ. ௧௬|௩௦)- "வாதாநுலோம்யஂ" இத்யாதி "க்ராணவக்த்ரகுதஸ்ரவாஃ" இத்யந்தஂ ஸ்நேஹபாநஸ்ய ஸம்யக்யோகாதியோகலக்ஷணம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநஸ்ய ஸம்யக்யோகாதிலக்ஷணமாஹ-ஸந்யாகிதி|
Adhikarana விஶேஷஂ ஸம்யக்யோகலக்ஷணம் (௫௩-௫௪) · Śloka ௫௪
அந்யதப்யநுவாஸநஸ்ய ஸம்யக்யோகலக்ஷணமாஹ - - - - | கிஞ்சித்காலஂ ஸ்திதோ யஶ்ச ஸபுரீஷோ நிவர்ததே||௫௩|| ஸாநுலோமாநிலஃ ஸ்நேஹஸ்தத்ஸித்தமநுவாஸநம்| |௫௪|
अन्यदप्यनुवासनस्य सम्यग्योगलक्षणमाह - - - - | किञ्चित्कालं स्थितो यश्च सपुरीषो निवर्तते||५३|| सानुलोमानिलः स्नेहस्तत्सिद्धमनुवासनम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-சஶப்தஃ பூர்வோக்தஂ ஸம்யக்யோகலக்ஷணஂ ஸமுச்சிநோதி| கிஞ்சித்-அல்பமாத்ரஂ, காலஂ கோஷ்டாப்யந்தரே ஸ்திதஃ ஸந் ஸவிட்கஃ ஸாநுகுணபவநோ நிவர்ததே-நிஃஸரதி, யஃ ஸ ஏவஂபூதஶ்ச ஸ்நேஹஃ, தத்ஸித்தஂ-அபிமதகாரி, அநுவாஸநம்| உக்தஂ வ்யஸ்தஂ ஸமஸ்தஂ சேதஂ ஸித்தாநுவாஸநலக்ஷணம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ப்ரயோகாவத்தி(ஸ்நேஹாதிதேஶ) ஜந்யஂ ஸம்யக்யோகலக்ஷணமுக்த்வா ஸம்ப்ரதி [அநுவாஸிதே விஶேஷஂ ஸம்யக் ] யோக [லக்ஷண] மாஹ-கிஞ்சித்காலமிதி|
Adhikarana அநுவாஸநாவத்தௌ தோஷபேதேந ஸங்க்யாநியமஃ மத்யேமத்யே நிரூஹஃ (௫௪-௫௫) · Śloka ௫௫
| ஏகஂ த்ரீந் வா பலாஸே து ஸ்நேஹபஸ்தீந் ப்ரகல்பயேத்||௫௪|| பஞ்ச வா ஸப்த வா பித்தே, நவைகாதஶ வாऽநிலே| புநஸ்ததோऽப்யயுக்மாஂஸ்து புநராஸ்தாபநஂ ததஃ||௫௫||
| एकं त्रीन् वा बलासे तु स्नेहबस्तीन् प्रकल्पयेत्||५४|| पञ्च वा सप्त वा पित्ते, नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनं ततः||५५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்நேஹபஸ்தீந்-அநுவாஸநாநி, ஏகஂ த்ரீந் வா ஶ்லேஷ்மவிகாரே ப்ரகல்பயேத்| கார்யே காரணோபசாராதேவமுக்தம்| ஏவமக்ரேऽபி சிந்த்யம்| பித்தே பஞ்ச ஸ்நேஹபஸ்தீநதவா ஸப்த தத்யாத்| நவ ஏகாதஶ வா வாயௌ தத்யாத்| ததஃ புநரப்யயுக்மாந்-விஷமாநேவ, ஸ்நேஹபஸ்தீந் தத்யாத்| ததஃ புநரப்யாஸ்தாபநஂ தத்யாத்| அயுக்மவசநஂ சேதஂ பாஹுல்யேநாயஂ வ்யவஹாரோ யுக்த இதி ப்ரதிபாதயிதும்| வாதோத்தரஸ்ய து யுக்மா அபி தேயா ஏவ| ததா சாதுநைவாப்யதாயி (ஶ்லோ. ௩௪) - "அதோऽத்யுல்பணமாருதாந்| வ்யாயாமநித்யாந் தீப்தாக்நீந் ரூக்ஷாஂஶ்ச ப்ரதிவாஸரம்||" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- அநுவாஸநாவத்தௌ தோஷபேதேந ஸங்கயாநுஅமமாஹ-ஏகஂ த்ரீநிதி| புநஃபுநராவத்தாவயமேவ ஸங்க்யாநியம இத்யாஹ-புநஸ்தத இதி| அயுக்மாந்-விஷமஸங்கயாந்| தத்ததாவத்திபூர்தௌ மத்யே மத்யே நிரூஹஃ கார்ய இத்யாஹ-புநராஸ்தாபநமிதி|
Adhikarana அத்ர தோஷபேதேந யூஷாதிபிர்போஜநம் (௫௬) · Śloka ௫௬
கபபித்தாநிலேஷ்வந்நஂ யூஷக்ஷீரரஸைஃ க்ரமாத்| |௫௬|
कफपित्तानिलेष्वन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-கதாஸ்தாபநஸ்ய ச பத்யஂ ஶ்லேஷ்மபித்தபவநேஷு யதாஸங்க்யஂ யூஷாதிபிஃ ஸஹாந்நமுபயோக்தவ்யம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஆவத்தௌ க்ரியமாணாயாஂ தோஷபேதேந ப்ரத்யஂஹ போஜநமாஹ-கபபித்தாநிலேஷ்விதி|
Adhikarana வாதே நிரூஹஂ ப்ரதி விஶேஷஃ (௫௬-௫௭) · Śloka ௫௭
| வாதக்நௌஷதநிஷ்க்வாதத்ரிவதாஸைந்தவைர்யுதஃ||௫௬|| பஸ்திரேகோऽநிலே ஸ்நிக்தஃ ஸ்வாத்வம்லோஷ்ணோ ரஸாந்விதஃ| |௫௭|
| वातघ्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृतासैन्धवैर्युतः||५६|| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वम्लोष्णो रसान्वितः| |५७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பஸ்திஃ-நிரூஹஃ, [அநிலே-வாதவிஷயே, வாதக்நௌஷதாநி-தஶமூலாதீநி, தேஷாஂ நிஷ்க்வாதஃ த்ரிவதாஸைந்தவைர்யுதஃ, ததா ] ஸ்நிக்தோ மதுராம்லோஷ்ணரஸயுக்தஃ பவநே ஹிதஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- வாதே நிரூஹஂ ப்ரதி விஶேஷமாஹ-வாதக்நௌஷதேதி| வாதக்நௌஷதஂ-பத்ரதார்வாதி| ஏக இதி புடாபேக்ஷயா ந து ப்ரயோகாபேக்ஷயா|
Adhikarana பித்தே நிரூஹஂ ப்ரதி விஶேஷஃ (௫௭-௫௮) · Śloka ௫௮
| ந்யக்ரோதாதிகணக்வாதபத்மகாதிஸிதாயுதௌ||௫௭|| பித்தே ஸ்வாதுஹிமௌ ஸாஜ்யக்ஷீரேக்ஷுரஸமாக்ஷிகௌ| |௫௮|
| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ||५७|| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| |५८|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பித்தே மதுரஶிஶிரௌ ஸகததுக்தேக்ஷுரஸமதூ த்வௌ பஸ்தீ ஹிதௌ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- பித்தே நிரூஹஂ ப்ரதி விஶேஷமாஹ-ந்யாக்ரோதாதீதி த்வித்வஂ பூர்வவத்|
Adhikarana கபே நிரூஹஂ ப்ரதி விஶேஷஃ (௫௮-௫௯) · Śloka ௫௯
| ஆரக்வதாதிநிஷ்க்வாதவத்ஸகாதியுதாஸ்த்ரயஃ||௫௮|| ரூக்ஷாஃ ஸக்ஷௌத்ரகோமூத்ராஸ்தீக்ஷ்ணோஷ்ணகடுகாஃ கபே| |௫௯|
| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः||५८|| रूक्षाः सक्षौद्रगोमूत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| |५९|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ததா, ஆரக்வதேந்த்ரயவேத்யாதிகஷாயவத்ஸஂகமூர்வேத்யாதிகஷாயாப்யாஂ (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫, ஶ்லோ. ௧௭ ஶ்லோ. ௩௩) யுக்தா ரூக்ஷா மாக்ஷிககோமூத்ராப்யாஂ ஸஹிதாஸ்தீக்ஷ்ணாதிகுணயுக்தாஸ்த்ரயோ பஸ்தயஃ கபே ஹிதாஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- கபே நிரூஹஂ ப்ரதி விஶேஷமாஹ-ஆரக்வதாதீதி| த்ரித்வஂ பூர்வவத்|
Adhikarana ஸந்நிபாதே த ஏவ த்ரயஃ (௫௯) · Śloka ௫௯
| த்ரயஸ்தே ஸந்நிபாதேऽபி தோஷாந் க்நந்தி யதஃ க்ரமாத்||௫௯||
| त्रयस्ते सन्निपातेऽपि दोषान् घ्नन्ति यतः क्रमात्||५९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸந்நிபாதேऽபி த்ரய ஏவ பஸ்தயோ ஹிதாஃ| யஸ்மாத்தே தோஷாந்-த்ரீந், க்ரமேண பராகுர்வந்தி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸந்நிபாதே த்ரீண்யேவ புடாநீத்யத ஆஹ-த்ரயஶ்சேதி| வாதபித்தே வாதகபே பித்தகபே தூக்தந்யாயாதேவ த்வௌ|
Adhikarana உக்தநியமஸ்ய மதாந்தரத்வம், ந ஹி தோஷஶ்சதுர்தோऽஸ்தி (௬௦) · Śloka ௬௦
த்ரிப்யஃ பரஂ பஸ்திமதோ நேச்சந்த்யந்யே சிகித்ஸகாஃ| ந ஹி தோஷஶ்சதுர்தோऽஸ்தி புநர்தீயேத யஂ ப்ரதி||௬௦||
त्रिभ्यः परं बस्तिमतो नेच्छन्त्यन्ये चिकित्सकाः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||६०||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அத ஏவ ஹேதோஸ்த்ரிப்யோ பஸ்திப்யஃ பரமபரே பிஷஜோ நிரூஹஂ நேச்சந்தி| யதஸ்த்ரயோ தோஷாஸ்த்ரிபிர்பஸ்திபிர்நிவர்திதா இதி| சதுர்தோ தோஷோ ந வித்யதே, யஂ லக்ஷீகத்ய பூயஶ்சதுர்தஃ புடகோ தீயதே|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உக்தநியமஸ்ய மதாந்தரத்வமாஹ-த்ரிப்யஃ பரமிதி| அதஃ-யதஃ க்ரமாத்தோஷாந் க்நந்தி| நநு, ரக்தஂ சதுர்யோ தோஷோऽஸ்தீத்யத ஆஹ-ந ஹீதி| ரக்தஸ்ய தூஷ்யத்வாந்ந தோஷத்வம்|
Adhikarana த்ரிப்யோ ந்யூநதாऽபி ந கார்யா (௬௧) · Śloka ௬௧
உத்க்லேஶநஂ ஶுத்திகரஂ தோஷாணாஂ ஶமநஂ க்ரமாத்| த்ரிதைவ கல்பயேத்வஸ்திமித்யந்யேऽபி ப்ரசக்ஷதே||௬௧||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्वस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||६१||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அந்யேऽபி வைத்யாஸ்த்ரிதைவ பஸ்திஂ கல்பயேதிதி ஜகதுஃ| ஏகஂ பஸ்தி தோஷாணாமுத்க்லேஶநம், அந்யஂ த்விதீயஂ பஸ்தி தோஷாணாஂ ஶுத்திகரம், அந்யஂ ததீயஂ பஸ்தி தோஷாணாஂ ஶமநம்| க்ரமாதிதி அநயா யுக்த்யா த்ரிவிதோ பஸ்திரிதி மந்யந்தே|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- த்ரிப்யோ ந்யூநதாऽபி ந கார்யேதி மதாந்தரவாஹ-உத்க்லேஶநமிதி|
Adhikarana மதயோர்விஷயவ்யவஸ்யா (௬௨) · Śloka ௬௨
| தத்ர கிஂ க்ரியதாம் ? இத்யாஹ - - - -] தோஷௌஷதாதிபலதஃ ஸர்வமேதத்ப்ரமாணயேத்| |௬௨|
| तत्र किं क्रियताम् ? इत्याह - - - -] दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत्प्रमाणयेत्| |६२|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ததத்ர தோஷபேஷஜதேஶஸாத்ம்யாதிவஶாத் ஸர்வமப்யேதத் ப்ரமாணீகார்யம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மதயோர்விஷயவ்யவஸ்தாமாஹ-தோஷோஉஷதாதீதி| தோஷாதிக்யே ஓஉஷதமதுத்வே பலாதிக்யே ச புடாதிக்யம், விபயே ந்யூநத்ரபித்யர்தஃ|
Adhikarana ஸ்வமதமாஹ (௬௨) · Śloka ௬௨
அத ஸர்வமதாநுக்ராஹி ஸ்வமதமாஹ - - - - | ஸம்யங்நிரூடலிங்கஂ து நாஸம்பாவ்ய நிவர்தயேத்||௬௨||
अथ सर्वमतानुग्राहि स्वमतमाह - - - - | सम्यङ्निरूढलिङ्गं तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸம்யங்நிரூடலக்ஷணமஸம்பாவ்ய-அஸம்பாத்ய, ந நிவர்தயேத்,-பஸ்திதாநஂ காரயேதேவ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்வமதமாஹ-ஸம்யகிதி| யாவத்பிஃ ஸம்யவோகஸ்தாவந்தி புடாநி குர்யாதித்யர்தஃ|
Adhikarana கர்மபஸ்திஃ (௬௩) · Śloka ௬௩
இதாநீஂ கர்மகாலயோகாக்யாந் பஸ்திவிஶேஷாநாஹ - - - - ப்ராக்ஸ்நேஹ ஏகஃ பஞ்சாந்தே த்வாதஶாஸ்தாபநாநி ச| ஸாந்வாஸநாநி கர்மைவஂ பஸ்தயஸ்த்ரிஂஶதீரிதாஃ||௬௩||
इदानीं कर्मकालयोगाख्यान् बस्तिविशेषानाह - - - - प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः||६३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ப்ராக்-பூர்வஂ, ஏகஃ ஸ்நேஹபஸ்திஃ| அந்தே-அவஸாநே, பஞ்ச ஸ்நேஹாஃ| ததா, நிரூஹா த்வாதஶ ஸஹாநுவாஸநாஃ| இத்யேவஂ த்ரிஂஶத்பஸ்தயஃ "கர்ம" இதி கதிதாஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- கர்மபஸ்த்யாக்யஂ ப்ரயோகமாஹ-ப்ராக்ஸ்நேஹ இதி| ஸ்நேஹஃ-அநுவாஸநஃ|
Adhikarana காலபஸ்திஃ (௬௪) · Śloka ௬௪
காலஃ பஞ்சதஶைகோऽத்ர ப்ராக் ஸ்நேஹோऽந்தே த்ரயஸ்ததா| ஷட் பஞ்சபஸ்த்யந்தரிதாஃ|௬௪|
कालः पञ्चदशैकोऽत्र प्राक् स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्चबस्त्यन्तरिताः|६४|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பஞ்சதஶ பஸ்தயஃ "காலஃ" உச்யதே| கதம் ? இத்யாஹ-ஏகஃ பூர்வஂ ஸ்நேஹஃ| ததா, அந்தே த்ரயஃ ஸ்நேஹாஃ| ததா, ஷட் ஸ்நேஹாஃ பஞ்சபிர்பஸ்திபிரந்தரிதா இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- காலபஸ்த்யாக்யஂ ப்ரயோகமாஹ-கால இதி| பஞ்சபஸ்த்யந்தரிதாஃ ஷட் ஸ்நேஹாஃ|
Adhikarana யோகபஸ்திஃ (௬௪-௬௫) · Śloka ௬௫
| யோகோऽஷ்டௌ பஸ்தயோऽத்ர து||௬௪|| த்ரயோ நிரூஹாஃ ஸ்நேஹாஶ்ச ஸ்நேஹாவாத்யந்தயோருபௌ| |௬௫|
| योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु||६४|| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ| |६५|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-"யோகஃ" அஷ்டௌ பஸ்தயஃ| கதம் ? இத்யாஹ-த்ரயோ நிரூஹாஃ, த்ரீணி சாநுவாஸநாநி, ததாऽऽத்யந்தயோர்த்வௌ ஸ்நேஹபஸ்தீ, இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- யோகபஸ்த்யாக்யஂ ப்ரயோகமாஹ-யோகோऽஷ்டாவிதி|
Adhikarana ப்ரயோகநியமே யுக்திஃ, ப்ரயோகாதிக்ரமே தோஷஃ (௬௫-௬௬) · Śloka ௬௬
| ஸ்நேஹபஸ்திஂ நிரூஹஂ வா நைகமேவாதி ஶீலயேத்||௬௫|| உத்க்லேஶாக்நிவதௌ ஸ்நேஹாந்நிரூஹாந்மருதோ பயம்| |௬௬|
| स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवाति शीलयेत्||६५|| उत्क्लेशाग्निवधौ स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்நேஹபஸ்திமதவா நிரூஹமேகமேவ கேவலமதிஶயேந ந ஶீலயேத்| யதஃ ஸ்நேஹாததிஸேவிதாத் உத்க்லேஶாக்நிமாந்த்யே ஜாயேதே| நிரூஹாததிஸேவிதாத் பவநாத்பயஂ ஜாயதே|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ப்ரயோகநியமே யுக்திமாஹ-ஸ்நேஹபஸ்திமிதி| ப்ரயோகாதிக்ரமே தோஷமாஹ-உத்க்லேஶாக்நிவதாவிதி|
Adhikarana நியமதாத்பர்யம் (௬௬) · Śloka ௬௬
| தஸ்மாந்நிரூடஃ ஸ்நேஹ்யஃ ஸ்யாந்நிரூஹ்யஶ்சாநுவாஸிதஃ||௬௬||
| तस्मान्निरूढः स्नेह्यः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः||६६||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தஸ்மாத்காரணாத் நிரூடோ நரஃ ஸ்நேஹநார்ஹஃ ஸ்யாத்| அநுவாஸிதஶ்ச புருஷோ நிரூஹணார்ஹோ பவேத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ப்ரயோகாந்தரகல்பநார்தஂ நியமதாத்பர்யமாஹ-தஸ்மாதிதி|
Adhikarana ப்ரயோகநியமஸ்ய பலம் (௬௭) · Śloka ௬௭
ஸ்நேஹஶோதநயுக்த்யைவஂ பஸ்திகர்ம த்ரிதோஷஜித்| |௬௭|
स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्| |६७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஏவஂ-பூர்வோக்தயா, ஸ்நேஹஶோதநயுக்த்யா பஸ்திகர்ம ஸேவிதஂ த்ரீந் தோஷாந் ஜயதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ப்ரயோகமஸ்ய பலமாஹ-ஸ்நேஹஶோதநயுக்த்யேதி| ஸ்நிக்தஸ்ய ஶோதநஂ, ஶுத்தஸ்ய ஸ்நேஹநஂ, ஸ்நிக்தஸ்ய புநஃ ஶோதநாமித்யாதி-யுக்திஃ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - "அஷ்டாதஶாஷ்டாதஶகாந் பஸ்தீநாஂ யோ நிஷேவதே| விதிநா நா யதோக்தேந ஸ பவேதஜரோऽருஜஃ| ஸஹஸ்ராயுஃ ஶ்ருததரோ வீதபாப்மாऽமரப்ரபஃ| வாஜிஸ்யதோ நாகபலஃ ஸ்திரபுத்தீந்த்ரியாநலஃ||" இதி|
Adhikarana மாத்ராபஸ்திலக்ஷணம் (௬௭-௬௮) · Śloka ௬௮
அதுநா மாத்ராபஸ்திஂ லக்ஷயதி - - - - | ஹ்ரஸ்வயா ஸ்நேஹபாநஸ்ய மாத்ரயா யோஜிதஃ ஸமஃ||௬௭|| மாத்ராபஸ்திஃ ஸ்மதஃ ஸ்நேஹஃ| |௬௮|
अधुना मात्राबस्तिं लक्षयति - - - - | ह्रस्वया स्नेहपानस्य मात्रया योजितः समः||६७|| मात्राबस्तिः स्मृतः स्नेहः| |६८|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஹ்ரஸ்வயா-யாமத்வயஜரணலக்ஷணயா, ஸ்நேஹபாநமாத்ரயா ஸமஃ-துல்யோ, யோஜிதஃ ஸ்நேஹோ மாத்ராபஸ்திஸஂஜ்ஞஃ ஸ்மதஃ, ஸத்வைத்யைரிதி ஶேஷஃ| அந்யைஸ்த்வந்யதா ஸ்நேஹமாத்ரோக்தா| யதா-"ஷட்பலா து பவேஜ்ஜ்யேஷ்டா, த்ரிபலா மத்யமா பவேத்| கநீயஸ்யத்யர்த்தபலா த்ரிதாமாத்ராऽநுவாஸநே||" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மாத்ராபஸ்த்யாக்யமநுவாஸநமாஹ-ஹஸ்வயேதி| ஹஸ்வயா-யாமத்வயபரிணாமிந்யா|
Adhikarana மாத்ராபஸ்தேர்விஷயஃ, மாத்ராபஸ்தேஃ பலம் (௬௮-௬௯) · Śloka ௬௯
ஶீலநீயஃ ஸதா ச ஸஃ| பாலவத்தாத்வபாரஸ்த்ரீவ்யாயாமாஸக்தசிந்தகைஃ||௬௮|| வாதபக்நாபலால்பாக்நிநபேஶ்வரஸுகாத்மபிஃ| தோஷக்நோ நிஷ்பரீஹாரோ பல்யஃ ஸஷ்டமலஃ ஸுகஃ||௬௯||
शीलनीयः सदा च सः| बालवृद्धाध्वभारस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकैः||६८|| वातभग्नाबलाल्पाग्निनृपेश्वरसुखात्मभिः| दोषघ्नो निष्परीहारो बल्यः सृष्टमलः सुखः||६९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ ச-மாத்ராபஸ்திஃ, பாலாதிபிஃ ஸததமேவ ஶீலயிதவ்யஃ| ஸ ச ஶீலிதோ தோஷாபஹஃ, ததா நிஷ்பரீஹாரஃ-அநியந்த்ரணோ, பலாய ஹிதோ, நிர்கதபுரீஷாதிகஃ, ஸுககாரீ ச|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- மாத்ராபஸ்தோர்விஷயமாஹ-ஶீலநீய இதி| அத்வாதிஷ்வாஸக்தஃ| சிந்தகஃ-சிந்தாவாந்| மாத்ராபஸ்தேஃ பலமாஹ-தோஷக்ந இதி| ஸுகோ-வ்யாபத்ரஹிதஃ|
Adhikarana உத்தரவஸ்தேர்விஶேஷதோ விஷயஃ (௭௦) · Śloka ௭௦
பஸ்தௌ ரோகேஷு நாரீணாஂ யோநிகர்பாஶயேஷு ச| த்வித்ராஸ்தாபநஶுத்தேப்யோ விதத்யாத்பஸ்திமுத்தரம்||௭௦||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||७०||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-பஸ்திஸ்தாநே ரோகேஷு நராணாமித்யர்தால்லப்யதே| "நாரீணாஂ யோநிகர்பாஶயேஷு ச" இத்யுக்தேஃ| த்வே வா த்ரீணி வா த்வித்ராணி, த்வித்ராணி ச தாந்யாஸ்தாபநாநி ச த்வித்ராஸ்தாபநாநி, தைஃ ஶுத்தா த்வித்ராஸ்தாபநஶுத்தாஃ, தேப்யோ நரேப்யஃ ஸ்த்ரீப்யஶ்சோத்தரபஸ்திஂ தத்யாத்| புமாந்ஸ்த்ரியேத்யேகஶேஷஃ| குதாதுத்தரேண மார்கேண தீயத இத்யுத்தரபஸ்திஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உத்தரபஸ்தேர்விஷதோ விஷமாஹ-பஸ்தாவிதி| பஸ்தோஉ-மூத்ராஶயே, நராணாம்| நாரீணாஂ து பஸ்தோஉ யோநோஉ கர்பாஶயே ச|
Adhikarana உத்தரபஸ்தேர்நேத்ரமாநம் (௭௧-௭௨) · Śloka ௭௨
அத நேத்ரஸ்ய பரிமாணமாஹ - - - - ஆதுராங்குலமாநேந தந்நேத்ரஂ த்வாதஶாங்குலம்| வத்தஂ கோபுச்சவந்மூலமத்யயோஃ கதகர்ணிகம்||௭௧|| ஸித்தார்தகப்ரவேஶாக்ரஂ ஶ்லக்ஷ்ணஂ ஹேமாதிஸம்பவம்| குந்தாஶ்வமாரஸுமநஃபுஷ்பவந்தோபமஂ தடம்||௭௨||
अथ नेत्रस्य परिमाणमाह - - - - आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्||७१|| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्||७२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தந்நேத்ரஂ-உத்தரபஸ்தியந்த்ரகஂ, ஆதுராங்குலப்ரமாணேந த்வாதஶாங்குலம், தைர்க்யேணேத்யர்தாதேவ ப்ரதீயதே| புருஷாணாமேவைததிதி வேத்யம்| ஸ்த்ரீணாஂ ஹி வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ. ௭௯) - "நேத்ரஂ தஶாங்குலஂ முத்கப்ரவேஶஂ" இதி| தச்ச வத்தஂ-வர்துலம்| ததா, கோபுச்சாகதி| ததா, மூலே மத்யே சோத்பாதிதகர்ணிகம்| ததா, ஸித்தார்தகஃ ப்ரவிஶத்யஸ்மிந்நிதி ஸித்தார்தகப்ரவேஶஂ, தாதஶமக்ரஂ-ப்ராந்தோ, யஸ்ய-நேத்ரஸ்ய, தத் ஸித்தார்தகப்ரவேஶாக்ரம்| ததா, ஶ்லக்ஷ்ணஂ-அதிகோமலம்| ததா, ஹேமாதிஜம்| ஆதிஶப்தேந தாத்வாதயஃ ப்ராகுக்தா (ஶ்லோ. ௯ டீ.) கஹ்யந்தே| ததா, குந்தகரவீரஜாதீபுஷ்பவந்தஸதஶஂ தடஂ ச| அஶ்வமாரஃ-கரவீரஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உத்தரபஸ்தேர்நேத்ரமாநமாஹ-ஆதுராங்குலமாநேநேதி|
Adhikarana உத்தரபஸ்தௌ பஸ்திஃ, உத்தரபஸ்தேர்மாத்ரா (௭௩) · Śloka ௭௩
தஸ்ய பஸ்திர்மதுலகுர்மாத்ரா ஶுக்திர்விகல்ப்ய வா| |௭௩|
तस्य बस्तिर्मृदुलघुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा| |७३|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ததா, தஸ்ய-நேத்ரஸ்ய, பஸ்திர்மதுலகுஃ, 'யோஜ்யஃ' இதி ஶேஷஃ| மாத்ரா ஶுக்திஃ-கர்ஷத்வயம், 'ஸ்நேஹஸ்ய' இதி ஶேஷஃ| விகல்ப்ய வா-வயோபலதேஹஸத்த்வஸாத்ம்யாதிவஶாந்நிரூப்ய வா, மாத்ரா கார்யேத்யர்தஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உத்தரபஸ்தோஉ பஸ்திமாஹ-தஸ்யேதி| உத்தரபஸ்தேர்மாத்ராமாஹ-மாத்ர ஶுக்திரிதி| ஶுக்திப்ரயந்த பலம்| விகல்ப்ய-தோஷாத்யபேக்ஷயா ந்யூநமதிகஂ வா|
Adhikarana உத்தரபஸ்தேர்விதிஃ (௭௩-௭௬) · Śloka ௭௬
| அத ஸ்நாதாஶிதஸ்யாஸ்ய ஸ்நேஹபஸ்திவிதாநதஃ||௭௩|| ஜோஃ ஸுகோபவிஷ்டஸ்ய பீடே ஜாநுஸமே மதௌ| ஹஷ்டே மேட்ரே ஸ்திதே சர்ஜௌ ஶநைஃ ஸ்ரோதோவிஶுத்தயே||௭௪|| ஸூக்ஷ்மாஂ ஶலாகாஂ ப்ரணயேத்தயா ஶுத்தேऽநுஸேவநி| ஆமேஹநாந்தஂ நேத்ரஂ ச நிஷ்கம்பஂ குதவத்ததஃ||௭௫|| பீடிதேऽந்தர்கதே ஸ்நேஹே ஸ்நேஹபஸ்திக்ரமோ ஹிதஃ| |௭௬|
| अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः||७३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्जौ शनैः स्रोतोविशुद्धये||७४|| सूक्ष्मां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसेवनि| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः||७५|| पीडितेऽन्तर्गते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| |७६|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-அதேதி மங்கலே| அஸ்ய-ரோகிணோ நிரூஹவத்கதமங்கலஸ்ய| ததா, பூர்வஂ ஸ்நாதஃ பஶ்சாதஶிதஃ, தஸ்ய| கதமஶிதஸ்ய ? ஸ்நேஹபஸ்திவிதாநதஃ| ததீயார்தே தஸிஃ| ஸ்நேஹபஸ்தௌ யாதஶ ஆஹாரோ விஹிதஸ்தேந கதபோஜநஸ்யேத்யர்தஃ| ததா, ஜோஃ-ஸ்பஷ்டஂ ஸ்திதஸ்ய| ததா, ஸுகேநாஸீநஸ்ய| க்வ ? பீடே,-ஆஸநே| கிம்பூதே ? ஜாநுதுல்யே| ததா, மதௌ-அகடிநே ச| ததா, ஶிஶ்நே ப்ரஹஷ்டே-ஸ்தப்தே, ததா ஜௌ,-ஸ்பஷ்டஂ கத்வா ஸ்திதே ஸதி, ஶநைஃ-ந த்வரயா, ஸூக்ஷ்மாஂ ஶலாகாஂ ப்ரணயேத்-ப்ரவேஶயேத்| ஸ்தூலாயாஂ தத்ர க்ஷதகரணாத்| ப்ரவேஶயோகாத் தயா-ஶலாகயா, ஶுத்தே மேட்ரே ஸதி, அநுஸேவநி-ஸேவநீமநுலக்ஷீகத்ய, ஆமேட்ராந்தஂ நேத்ரஂ ப்ரணயேத்| ஷடங்குலஂ ப்ராயேண ப்ரவேஶயேதித்யர்தஃ| கதம் ? குதவந்நிஷ்கம்பம்| ததோ-நிஷ்கம்பஸ்தாபநாதநந்தரஂ, பீடிதே புடகே, ஸ்நேஹே சாந்தஃப்ரவிஷ்டே ஸதி, அநுவாஸநக்ரமோ ஹிதஃ-பாணிநா தாடயேத் ஸ்பிஜௌ| தத்பார்ஷ்ணிப்யாஂ" இத்யாதிகஃ|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உஅத்தரபஸ்த்தேர்விதிமாஹ-அதேதி| தயா-ஶலாகபா, ஶுத்தஸ்த்ரோதஸி மேட்ரே ஸேவந்யநுஸாரேண நேத்ரஂ ப்ரணயேத்| ததஃ ஸ்நேஹஂ பீடிதேऽநுகதே ச அநுவாஸநோக்தஃ க்ரமஃ கார்யஃ| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௨௮) - " மாலதீபுஷ்பவந்தாக்ரபரிணாஹாஂ கமாமஜும்|" இத்யதிகம்|
Adhikarana உத்தரபஸ்த்யாவத்தௌ ஸங்க்யா, ஶேஷமநுவாஸநவத் (௭௬-௭௭) · Śloka ௭௭
| பஸ்தீநநேந விதிநா தத்யாத்த்ரீஂஶ்சதுரோऽபி வா||௭௬|| அநுவாஸநவச்சேஷஂ ஸர்வமேவாஸ்ய சிந்தயேத்| |௭௭|
| बस्तीननेन विधिना दद्यात्त्रींश्चतुरोऽपि वा||७६|| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-த்ரீந் சதுரோ வா பஸ்தீநநேந விதாநேந தத்யாத்| ஶேஷஂ [ ஸர்வமேவ ]-விதிபரிஹாராதி ஸம்யக்தத்தவ்யாபதாதிகஂ, அஸ்ய-உத்தரபஸ்தேஃ, அநுவாஸநஸ்யேவ நிரூபயேத்| யதுக்தஂ கரநாதேந-"யதாஶேஷஂ ப்ரவேஶ்யாந்தஃ ஸ்நேஹஸ்யார்த்தபலஂ நயேத்| ப்ரத்யாகதே த்விதீயஂ வா ததீயஂ வா ப்ரதாபயேத்|| ஸ சேதநுவஸேத்தத்ர ஸ்யாத்க்ரியேயஂ விஶேஷதஃ| பிப்பல்யாரக்வதாகாரதூமவத்ஸகஸைந்தவைஃ|| மூத்ராம்லபிஷ்டைர்குலிகாஃ ஸர்ஷபாமாஷஸந்நிபாஃ| சாயாஸு ஶுஷ்காஸ்தாஃ ஶிஶ்நே தத்யாத்ஸர்ஷபஸந்நிபாஃ|| பூர்வஂ, மாஷோபமாஃ பஶ்சாத்தாபிஃ ஸ்நேஹஂ ஸமாநயேத்| ஸ்நேஹே ப்ரத்யாகதே ச ஸ்யாதாநுவாஸநிகோ விதிஃ||" இதி|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- உத்தரபஸ்த்யாவத்தௌ ஸங்க்யாமாஹ-பஸ்தீநிதி| அஜரபஸ்தாவநுக்தமோஉஷதகல்பநாதிகமநுவாஸநவத்கார்யமித்யாஹ அநுவாஸநவதிதி|
Adhikarana ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்திகாலஃ (௭௭-௭௮) · Śloka ௭௮
ஏவம் புருஷாணாமுத்தரபஸ்திவிதாநமுக்த்வா ஸ்த்ரீணாஂ வக்தி - - - - | ஸ்த்ரீணாமார்தவகாலே து யோநிர்கஹ்ணாத்யபாவதேஃ||௭௭|| விததீத ததா தஸ்மாதநதாவபி சாத்யதே| யோநிவிப்ரஂஶஶூலேஷு யோநிவ்யாபத்யஸக்தரே||௭௮||
एवम् पुरुषाणामुत्तरबस्तिविधानमुक्त्वा स्त्रीणां वक्ति - - - - | स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतेः||७७|| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यते| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||७८||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-லலநாநாமதுகால ஏவார்தவகாலஃ-"துஸ்து த்வாதஶ நிஶாஃ" (ஹ. ஶா. அ. ௧|௨௭) இத்யாதிநோக்தஃ, தத்ர தௌ யோநிஃ கர்தா உத்தரபஸ்திஸ்வபாவஂ ஸ்நேஹஂ கஹ்ணாதி| குதஃ ? அபாவதேஃ,-அபாவரணாத் காரணாத்| அந்யதா து ஸஂவதத்வாத் ந ஸ்நேஹமாதத்தே கர்பவத்| தஸ்மாத்தேதோஸ்ததா-துகாலே விததீத, ப்ரகதத்வாதுத்தரபஸ்திம்| அத்யந்தே-ஆத்யயிகே வ்யாதௌ, அநதாவபி விததீத| தமேவாத்யயஂ தர்ஶயதி-யோநீத்யாதி| யோநிவிப்ரஂஶஃ-உத்தரே (அ. ௩௩|௪௦) வக்ஷ்யமாணஃ, யோநிஶூலோ-யோநிருஜா, தேஷு| ததா, யோநிவ்யாபத்தௌ| ததா, அஸக்தரே,-ரக்தபித்தஂ யோநிமுகேநாகச்சத் ஸ்த்ரீணாமஸக்தரமுச்யதே| ஏதேஷு ரோகேஷூத்தரபஸ்திமாத்யயிகத்வாதநதாவபி தத்யாத்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்த்ரீணாமத்துரபஸ்திகாலமாஹ-ஸ்த்ரீணாமிதி| கஹ்ணாத்யௌஷதமிதி ஶேஷஃ| அபாவதேஃ-விவத்வாந்| ஆத்யயிகே து வ்ய்தாவநதாவபி விததீத|
Adhikarana ஸ்த்ரீணாஂ ரோகபேதேந யந்த்ரபேதோ மார்கபேதஶ்ச (௭௯-௮௦) · Śloka ௮௦
அதாத்ர து நேத்ரஸ்ய ப்ரமாணமாஹ - - - - நேத்ரஂ தஶாங்குலஂ முத்கப்ரவேஶஂ சதுரஙுலம்| அபத்யமார்கே யோஜ்யஂ ஸ்யாத் ஹ்யங்குலஂ மூத்ரவர்த்மநி||௭௯|| மூத்ரகச்ச்ரவிகாரேஷு, பாலாநாஂ த்வேகமங்குலம்| |௮௦|
अथात्र तु नेत्रस्य प्रमाणमाह - - - - नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् ह्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि||७९|| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु, बालानां त्वेकमङ्गुलम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-தஶாங்குலப்ரமாணஂ தைர்க்யேண| ததா, முத்கஃ ப்ரவிஶத்யஸ்மிந்நிதி முத்கப்ரவேஶஂ ததிவாக்ரஂ [ முத்க ] ப்ரவேஶாக்ரமிதி வேத்யம், அந்தலோபாக்யயா தந்த்ரயுக்த்யா| வத்தகோபுச்சாகாராதி ஶேஷஂ பூர்வோக்தமத்ர வேத்யம்| புஷ்பவந்தோபமத்வஂ த்வத்ர ந யுஜ்யதே| யதோ மூத்ரஸ்ரோதஃ பரிணாஹமேதத்விதாதவ்யம்| புருஷே ஸ்த்ரியாஂ சைவப்ரகாரம்| யதுக்தஂ முநிநா (ச. ஸி. அ. ௯|௫௪) - "[ புஷ்பநேத்ரஂ ச ஹைமஂ ஸ்யாத்ஸூக்ஷ்மமௌத்தரபஸ்திகம்| ஜாதீபுஷ்பஸ்ய வந்தேந ஸமஂ கோபுச்சஸஂஸ்திதம்|| ரௌப்யஂ வா ஸர்ஷபச்சித்ரஂ த்விகர்ணஂ த்வாதஶாங்குலம்| ] புஷ்பநேத்ரப்ரமாணஂ து ப்ரமதாநாஂ தஶாங்குலம்|| மூத்ரஸ்ரோதஃபரிணாஹஂ" இதி| தச்சதுரங்குலஂ யாவத் ப்ரவேஶ்யம்| சதுரங்குலாச்சோர்த்வஂ கர்ணிகா கார்யா| அதிகப்ரவேஶநிவாரணார்தம், ந து மேஹநநேத்ர இவ மத்யகர்ணிகேதி| அயமர்தோऽத்ர ஸாக்ஷாந்நோபாத்தோ கம்யமாநத்வாத்| அத ஏவ தத்ப்ரவேஶப்ரமாணமாஹ-சதுரங்குலமபத்யமார்கே யோஜ்யஂ ஸ்யாதிதி| அபத்யமார்க இத்யநேந ஸ்த்ரீ கர்பக்ரஹணப்ரஸவாதிஸமர்தா ஸூச்யதே| ஏவஂவிதாயாஃ ஸ்த்ரியஶ்சதுரங்குலஂ ப்ரவேஶயிதவ்யமிதி| மூத்ரவர்த்மநி ஹ்யங்குலஂ யோஜ்யம்| யா ஸ்த்ரீ ஸுரதவ்யவஹாரகர்பக்ரஹணயோக்யா, அதவா யா பாலா-அப்ரௌடா, தஸ்யா யோநிஃ-கேவலஂ மூத்ரஸ்யேவ மார்கஃ, தஸ்யா நேத்ரஂ ஹ்யங்குலஂ ப்ரவேஶ்யம்| அத ஊர்த்வஂ து ப்ரவேஶாத்தாஸாஂ மாஂஸக்ஷதிஃ ஸ்யாத்| கேஷு ரோகேஷு ? மூத்ரகச்ச்ரவிகாரேஷு| பாலாநாஂ து ஸ்த்ரீணாமேகமஙுலஂ ப்ரவேஶ்யம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்த்ரீணாஂ ரோகபேதேந யந்த்ரபேதஂ மார்கபேதஂ சாஹ-யோநிவிப்ரஂஶேதி| யோநிவிப்ரஂஶாதிஷு தஶாங்குலஂ முத்கவாஹிச்சித்ரஂ நேத்ரஂ கத்வா, அபத்யாமார்கே சதுரங்குலஂ ப்ரவேஶயேத்| மூத்ரகச்ச்ரேஷு து மூத்ரமார்கே த்வ்யங்குலஂ ப்ரவேஶயேத்| பாலாநாஂ து ஸ்த்ரீணாமேகாங்குலஂ மூத்ரமார்கே ப்ரவேஶயேத்| ப்ரவேஶாவதௌ கர்ணிகா கார்யேத்யர்தஸித்தம்|
Adhikarana ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்தௌ மாத்ரா (௮௦) · Śloka ௮௦
| ப்ரகுஞ்சோ மத்யமா மாத்ரா. பாலாநாஂ ஶுக்திரேவ து||௮௦||
| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा. बालानां शुक्तिरेव तु||८०||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்தௌ ஸ்நேஹஸ்ய ப்ரகுஞ்சோ மத்யமா மாத்ரா,-நோத்தமா கநிஷ்டா வா| பாலாநாஂ து ஶக்திரேவ மத்யமா மாத்ரா ஸ்நேஹஸ்ய|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்தௌ மாத்ராமாஹ-ப்ரகுஞ்சா இதி|
Adhikarana ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்திவிதிஃ, ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்தாவாவத்திக்ரமஃ (௮௧-௮௨) · Śloka ௮௨
அதுநோத்தரபஸ்த்யவஸ்தாநஂ த்ரிவிதாயா அபி ஸ்த்ரியா வததி - - - - உத்தாநாயாஃ ஶயாநாயாஃ ஸம்யக் ஸங்கோச்ய ஸக்திநீ| ஊர்த்வஜாந்வாஸ்த்ரிசதுராநஹோராத்ரேண யோஜயேத்||௮௧|| பஸ்தீஂஸ்த்ரிராத்ரமேவஂ ச ஸ்நேஹமாத்ராஂ விவர்த்தயந்| த்ர்யஹமேவ ச விஶ்ரப்ய ப்ரணிதத்யாத்புநஸ்த்ர்யஹம்||௮௨||
अधुनोत्तरबस्त्यवस्थानं त्रिविधाया अपि स्त्रिया वदति - - - - उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्||८१|| बस्तींस्त्रिरात्रमेवं च स्नेहमात्रां विवर्द्धयन्| त्र्यहमेव च विश्रभ्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||८२||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-உத்தாநாயாஃ-ந த்வவாங்முக்யாஃ பார்ஶ்வஸ்திதாயா வா, ஶயாநாயாஃ-ந த்வாஸீநாயாஃ, ததோர்த்வஜாந்வாஃ, பஸ்தீந் த்ரிசதுராநஹோராத்ராத் யோஜயேத்| கிஂ கத்வா ? ஸக்திநீ ஸங்கோச்ய| அநுவாஸநே த்வேக ஏவ பஸ்திரஹோராத்ரேண யோஜ்ய இத்யஸ்ய பேதஃ| ஏவஂ த்ர்யஹஂ பஸ்திதாநஂ கார்யம், ந த்வத்ராநுவாஸநவத் த்ர்யஹே பஞ்சமே வாऽஹநீதி| கிஂ குர்வந் ? ஸ்நேஹமாத்ராஂ யதாஸ்வமர்தகர்ஷாதிக்ரமேண வர்த்தயந்| த்ர்யஹமேவ ச விஶ்ரம்ய-த்ரீணி திநாநி விலம்ப்ய ச, புநஃ-பூர்வோக்தேநைவ ப்ரகாரேண, [ த்ர்யஹஂ ] ப்ரணிதத்யாத்-குர்யாத்| ஏஷ ஏவ ச ந்யாயோ மேட்ரேऽபி யோஜ்யஃ, தஜ்ஜாதீயத்வாதஸ்யார்தஸ்ய| அத ஏவாந்தேऽயமுபதிஷ்ட உபயஸம்பந்தார்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்திவிதிமாஹ-உத்தாநாயா இதி| ஸ்த்ரீணாமுத்தரபஸ்தோஆவாவத்திக்ரமமாஹ-த்ரிராத்ரமிதி| ஏவஂ-ப்ரதமதிநவத், பஸ்தீந் யோஜயேத்| ஸ்நேஹமாத்ராஂ ச திநே திநே வர்த்தயேத்| ததஸ்த்ரிதிநஂ விஶ்ரம்ய புநஸ்த்ரிதிநஂ யோஜயேத்|
Adhikarana வமநாதீநாமந்தரம் (௮௩) · Śloka ௮௩
யுக்த்யோக்தமேவாமுமர்தஂ ஸங்க்ஷேபஸங்க்ரஹார்தஂ புநராஹ - - - - பக்ஷாத்விரேகோ வமிதே ததஃ பக்ஷாந்நிரூஹணம்| ஸத்யோ நிரூடஶ்சாந்வாஸ்யஃ ஸப்தராத்ராத்விரேசிதஃ||௮௩||
युक्त्योक्तमेवामुमर्थं सङ्क्षेपसङ्ग्रहार्थं पुनराह - - - - पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||८३||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-உத்தமஶுத்த்யா ஶுத்தே வமிதே பக்ஷாதநந்தரஂ விரேகஃ கார்யஃ| யஸ்மாத் ப்ரவரயா ஶுத்த்யா ஶுத்தே ஸுவமிதே பேயாதிக்ரமேண ஸப்தாஹாத் ப்ரகதிபோஜநாபத்திஃ| ததஃ ஸப்தாஹேநைகாந்தராநுவாஸநதாநேந ஸ்நிக்தஸ்ய விரேக இதி பக்ஷேணைவ யுஜ்யதே| ததஃ-அநந்தரஂ, பக்ஷாத்பரதோ நிரூஹஃ| யதஃ கதவிரேகஸ்ய ஸப்தாஹாத் ப்ரகதிபோஜநாபத்தௌ ஸ்நேஹநார்தமநுவாஸநேநைகாந்தரிதேந ஸ்நிக்தஸ்ய நிரூஹோ யுஜ்யத இதி பக்ஷேணைவ யுக்தஃ| நிரூடஶ்ச ஸத்ய ஏவாநுவாஸ்யஃ| ததா ச ப்ராகப்யதாயி (ஶ்லோ. ௫௨) - "அத வாதார்திதஂ பூயஃ ஸத்ய ஏவாநுவாஸயேத்|" இதி| விரேசிதஃ ஸப்தராத்ராதூர்த்வமநுவாஸ்யஃ| யதஃ ஸப்தாஹேந ப்ரகதிபோஜநாபத்திஃ, ததஃ ஸ்நேஹநார்தமநுவாஸநஂ யுக்தம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- வமநாதீநாமந்தரமாஹ-பக்ஷாதிதி| நிரூஹாநுவாஸநயோர்போஜநமேவாந்தரம்| அநுவாஸநநிரூஹயோஸ்து ஞ்சமேऽத ததீயே வா திவஸே" இதி (ஶ்லோ. ௩௬) ப்ராகுகம்|
Adhikarana ஶுத்தாஶுத்தஸம்பர்கேऽஶுத்தமேவ பஸ்திர்நிர்ஹரேத் (௮௪) · Śloka ௮௪
நநு, தோஷாணாஂ தாதூநாஂ ச ஸ்நேஹஸ்வேதாப்யாமேகலோலீபாவாத் கதஂ பஸ்திர்தோஷாநேவ நிர்ஹரேத் ந தாதூந் ? இத்யேதச்சோத்யஂ தஷ்டாந்தத்வாரேண பரிஜிஹீர்ஷுரிதமாஹ - - - - யதா குஸும்பாதியுதாத்தோயாத்ராகஂ ஹரேத்படஃ| ததா த்ரவீகதாத்தேஹாத்பஸ்திர்நிர்ஹரதே மலாந்||௮௪||
ननु, दोषाणां धातूनां च स्नेहस्वेदाभ्यामेकलोलीभावात् कथं बस्तिर्दोषानेव निर्हरेत् न धातून् ? इत्येतच्चोद्यं दृष्टान्तद्वारेण परिजिहीर्षुरिदमाह - - - - यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत्पटः| तथा द्रवीकृताद्देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||८४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-குஸும்பகுங்குமாதியுக்தாஜ்ஜலாத்யதா படோ-வாஸோ, ராகஂ ஹரேத்-கஹ்ணீயாத், ந குஸும்பாதிகம்| ததைவ த்ரவீகதாத் காயாத்தோஷதாதூநாமேகலோலீபாவேऽபி பஸ்திர்தோஷாந்நிர்ஹரதே, ந தாதூந்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஶுத்தாஶுத்தஸம்பர்கேऽப்யஶுத்தமேவ பஸ்திர்திர்ஹரேதித்யாஹ-யதா குஸும்பாதியுதாதிதி| த்ரவீகதாத்-ஸ்நேஹாதி த்ராவிதாதோஷதாதுமலாத்|
Adhikarana பஸ்தேஃ ஸர்வோத்தமத்வே யுக்திஃ (௮௫-௮௭) · Śloka ௮௭
அதுநா வாயோஃ ஸ்வரூபஂ ப்ரதயந் பஸ்திஂ ஶ்லாகயந்நாஹ - - - - ஶாகாகதாஃ கோஷ்டகதாஶ்ச ரோகா மர்மோர்த்வஸர்வாவயவாங்கஜாஶ்ச| யே ஸந்தி தேஷாஂ ந து கஶ்சிதந்யோ வாயோஃ பரஂ ஜந்மநி ஹேதுரஸ்தி||௮௫|| விட்ஶ்லேஷ்மபித்தாதிமலோச்சயாநாஂ விக்ஷேபஸஂஹாரகரஃ ஸ யஸ்மாத்| தஸ்யாதிவத்தஂஸ்ய ஶமாய ந்யாய- த்பஸ்தேர்விநா பேஷஜமஸ்தி கிஞ்சித்||௮௬|| தஸ்மாச்சிகித்ஸார்த்த இதி ப்ரதிஷ்டஃ கத்ஸ்நா சிகித்ஸாऽபி ச பஸ்திரேகைஃ| |௮௭|
अधुना वायोः स्वरूपं प्रथयन् बस्तिं श्लाघयन्नाह - - - - शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति||८५|| विट्श्लेष्मपित्तादिमलोच्चयानां विक्षेपसंहारकरः स यस्मात्| तस्यातिवृद्धंस्य शमाय न्याय- द्बस्तेर्विना भेषजमस्ति किञ्चित्||८६|| तस्माच्चिकित्सार्द्ध इति प्रदिष्टः कृत्स्ना चिकित्साऽपि च बस्तिरेकैः| |८७|
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ஸக்திநீ த்வே த்வௌ பாஹூ இதி ஶாகாஃ, தாஸு கதாஃ-தத உத்பந்நாஃ| ஏவஂ கோஷ்டோ-மஹாஸ்ரோதஃ, தத்ர கதாஃ-கோஷ்டகதாஃ| ததா, மர்மாணி ச ஊர்த்வஂ ச ஸர்வே சாவயவாஶ்ச மர்மோர்த்வஸர்வாவயவாஃ, தேஷாமங்கஂ, தத்ர ஜாதா மர்மோர்த்வஸர்வாவயவாங்கஜாஃ| தத்ர மர்மாணி-மர்மவிபாகே (ஹ. ஶா. அ. ௪) வக்ஷ்யந்தே| ஊர்த்வஶப்தேநோர்த்வஜத்ரு கஹ்யதே, தத்ர ஜாதா ஊர்த்வாங்கஜாஃ,-முகரோகாதயஃ, ஸர்வாங்கஜாஃ-ஜ்வராதயஃ, அவயவஜாஃ-ஶ்வித்ராதயஶ்ச, யே ரோகா வித்யந்தே தேஷாஂ ஜந்மநி-உத்பத்தௌ, வாயோரபரஃ கஶ்சிதபி ஹேதுர்நாஸ்தி| கதம் ? பரஂ,-அதிஶயேந| கிஞ்சிந்மாத்ரேணாநுபலபாவேந பித்தஶ்லேஷ்மாணாவபி ஹேதூ பவத ஏவ| யதா,-பாமாகண்ட்வாதீநாம்| அவயவக்ரஹணேநைவோர்த்வக்ரஹணே லப்த ஊர்த்வக்ரஹணஂ ப்ராதாந்யக்யாபநார்தம்| யதா,-ப்ராஹ்மணா ஆயாதா வஸிஷ்டோऽப்யாயாத இதி| ஏததேவாதிகத்ய வக்ஷ்யமாணாஃ பஞ்ச விதயஃ ஸகலமேவோத்தரஂ ச தந்த்ரஂ ப்ரதாநம்| தஸ்மாத்ப்ரதாநா ஊர்த்வாங்கஜாஃ| நநு, குதோ ஹேதோர்மருத ஏதேஷு காரணத்வமித்யாஹ-விடித்யாதி| விட் ச ஶ்லேஷ்மா ச பித்தஂ ச விட்ஶ்லேஷ்மபித்தாநி, தாந்யாதிர்யேஷாம்| ஆதிஶப்தேந மூத்ரஸ்வேதாதிபரிக்ரஹஃ| ஏதேऽபி ஹி ஶரீரமலிநீகராந்மலாஃ, தேஷாமுச்சயாஃ-ஸஞ்சயாஃ, தேஷாஂ ஸ வாயுர்யஸ்மாத்விக்ஷேபஸஂஹாரகரஃ-விக்ஷேபஶ்ச ஸஂஹாரஶ்ச விக்ஷேபஸஂஹாரௌ, தௌ கரோதீதி| "கஞோ ஹேதுதாச்சீல்ய" இத்யாதிநா ஹேதௌ டஃ| விக்ஷேபஸஂஹாரகரணஹேதுரித்யர்தஃ| தஸ்ய க்ரியாவத்த்வாத்| வாயுஶ்ச ஶேஷதோஷாப்யாஂ ந கதாசித்விக்ஷிப்யதே ஸஂஹ்ரியதே வா| தயோர்நிஷ்க்ரியத்வாத்| தஸ்ய ச வாயோஃ ப்ரவத்தஸ்ய ஶமநார்தஂ பஸ்திமந்தரேணாபரஂ பேஷஜஂ நாஸ்தி| ஸ்நேஹஸ்வேதாதிகஂ து வித்யமாநமபி ந ததா ஸமர்தம், இத்யகண்யத்வாத்ததவித்யமாநமுச்யதே| தஸ்மாத்-தோஷப்ரதாநஸ்ய பவநஸ்ய ஶமநார்தாத்காரணாத், பஸ்திஶ்சிதித்ஸார்த்த இதி கதிதஃ| ஏகைஶ்சாசார்யைர்நிரவஶேஷாऽபி சிகித்ஸா பஸ்திஃ ப்ரதிஷ்டஃ| நநு, " சதுர்ணாஂ பிஷஜாதீநாஂ" (ச. ஸூ. அ. ௯|௫) இத்யாதிலக்ஷணா சிகித்ஸா| தத்கதஂ தஸ்யா பாககல்பநா கர்துஂ யுஜ்யதே ? ந ச ஸர்வா சிகித்ஸா பஸ்திரிதி வக்துஂ ஶக்யதே, ஶேஷசிகித்ஸாஶாஸ்த்ரவிஸ்தரஸ்தாநர்தக்யப்ரஸங்காத்| தஸ்மாதேததயுக்தமிவாபாதி| அத்ரோச்யதே| வாயுவிகாரா அஶீதிருக்தாஃ| பித்தஶ்லேஷ்மவிகாராஶ்ச ஷஷ்டிருக்தாஃ| தத்ர வாதவிகாராணாஂ ப்ரதாநோபக்ரமோ பஸ்திஃ, தஸ்மாச்சிகித்ஸார்தோ பஸ்திஃ கார்யத்வாரேணோக்தஃ| அதவா மாருதஂ பித்தஶ்லேஷ்மவிட்ஸஹிதஂ பஸ்திஃ ஸமூலமேவாபகர்ஷதீத்யுக்தத்வாத் ஸர்வைவ சிகித்ஸா கார்யத்வாரேண பஸ்திரேகைருபதிஷ்டஃ| அந்யத்ராபி சைவஂப்ராயோ நிர்தேஶஃ கத ஏவாசார்யைஃ| ததா ச முநிஃ (ச. சி. அ. ௨௯|௧௪௦) - "யாநீஹ கர்மாண்யுக்தாநி விஸர்பவிநிவத்தயே| ஏகதஸ்தாநி ஸர்வாணி ரக்தமோக்ஷணமேகதஃ||" இதி| 'சிகித்ஸார்த்தஂ' இத்யயஃ து பாடோ ந யுக்த ஏவ| அர்த்தஶப்தஸ்ய ஹி ஸமப்ரவிபாக ஏவ நபுஂஸகத்வம்| ந சாத்ர ஸமப்ரவிபாகோ கம்யதே| தஸ்மாந்நபுஂஸகத்வமத்ராந்யாய்யம்|
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- பஸ்தே ஸர்வோத்தமத்வே யுக்திமாஹ-ஶாகாகதா-ஶாகாகதா இதி| ஸர்வேஷாஂ ரோகாணாஂ வாயுரேவ காரணம்| யஸ்மாத் பித்தஶ்லேஷ்மணோரபி இதரமலவத் ஸ ஏவ க்ஷோபகஃ| தஸ்ய சாதிவத்தஸ்ய பஸ்திரேவோஉஷதம்| தஸ்மாதஸௌ சிகித்ஸார்த்தமுக்தஃ, அப்ரதாநஸ்யாபி பித்தாதேஃ பதக் சிகித்ஸாஂ மந்வாநைஃ| ஏகே து ததாऽமந்வாநாஃ கத்ஸ்நாऽபி சிகித்ஸா பஸ்திரித்யாஹுஃ|
Adhikarana ஶிராவ்யதோऽபி பஸ்திதுல்யஃ (௧௯) · Śloka ௧௯
| ததா நிஜாகந்துவிகாரகாரி- ரக்தௌஷதத்வேந ஶிராவ்யதோऽபி||௮௭|| இதி ஶ்ரீ வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பஸ்திவிதிர்நாமைகோநவிஂதிதமோऽத்யாயஃ||௧௯||
| तथा निजागन्तुविकारकारि- रक्तौषधत्वेन शिराव्यधोऽपि||८७|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामैकोनविंतितमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)
ஸ௦-ந கேவலஂ பஸ்திஃ, யாவச்சிராவ்யதோऽபி சிகித்ஸார்த்தஃ ஸர்வா வா சிகித்ஸேத்யுபதிஷ்டஃ| குதஃ ? நிஜேத்யாதிநா| நிஜாஃ-வாதாதிஸமுத்தாஃ, ஆகந்தவோ-விஷவஹ்ந்யாதிஸமுத்தாஃ, நிஜாஶ்சாகந்தவஶ்ச தே ச தே விகாராஶ்ச நிஜாகந்துவிகாராஃ, தாந்கர்துஂ ஶீலஂ யஸ்ய தந்நிஜாகந்துவிகாரகாரி, தச்ச தத்ரக்தஂ ச நிஜாகந்துவிகாரகாரிரக்தஂ, தஸ்யௌஷதத்வேந| தத்ர விஸர்பவித்ரதிப்ரபதிரோகவிஶேஷோபஶமகரணாச்சிகித்ஸார்த்தஃ ஶிராவ்யத உபவிஷ்டஃ| ததா, அபரேऽதி யே ரோகாஃ ஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷாத்யைரப்யுபக்ரமைரநுபஶாந்தாஃ, தேऽபி ஶிராவ்யதஸாத்யாஃ| அத ஏவ ஸர்வாऽபி சிகித்ஸா ஶிராவ்யத உக்த இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே பஸ்திவிதிர்நாமைகோநவிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௯||
ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)
ஆ௦ ர௦- ஶிராவ்யதோऽபி பஸ்திதுல்ய இத்யாஹ-ததேதி| நிஜாநாமாகந்தூநாஂ ச யத்காரணஂ ரக்தஂ ததோஉஷதத்வாத் ஶிராவ்யதோऽபி பஸ்திவத்| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| பஸ்திகர்மப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்||