Adhikarana અધ્યાયોપક્રમઃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
વાતશોણિતનિદાનં વાતવ્યાધિનિદાનાત્ પૃથગારભ્યતે, બહુવક્તવ્યત્વાત્| અન્યથા વાતવ્યાધિવિશેષ એવ વાતશોણિતાખ્યો વ્યાધિરિતિ તત્રૈવ વક્તું યુક્તં સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતશોણિતનિદાનાધ્યાયઃ, વાતશોણિતસ્ય નિદાનમ્, વાતશોણિતસ્ય સંપ્રાપ્તિઃ, વાતશોણિતસ્ય નામાનિ (૨-૪) · Śloka ૪
તસ્માદ્વાતશોણિતનિદાનં પ્રક્રમ્યત ઇત્યાહ - - - - અથાતો વાતશોણિતનિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે)||૨|| વિદાહ્યન્નં વિરુદ્ધં ચ તત્તચ્ચાસૃક્પ્રદૂષણમ્| ભજતાં વિધિહીનં ચ સ્વપ્નજાગરમૈથુનમ્||૧|| પ્રાયેણ સુકુમારાણામચઙ્ક્રમણશીલિનામ્| અભિઘાતાદશુદ્ધેશ્ચ નૃણામસૃજિ દૂષિતે||૨|| વાતલૈઃ શીતલૈર્વાયુર્વૃદ્ધઃ કૃદ્ધો વિમાર્ગગઃ| તાદૃશૈવાસૃજા રુદ્ધઃ પ્રાક્તદેવ પ્રદૂષયેત્||૩|| આઢ્યરોગં ખુડં વાતબલાસં વાતશોણિતમ્| તદાહુર્નામભિઃ|૪|
तस्माद्वातशोणितनिदानं प्रक्रम्यत इत्याह - - - - अथातो वातशोणितनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२|| विदाह्यन्नं विरुद्धं च तत्तच्चासृक्प्रदूषणम्| भजतां विधिहीनं च स्वप्नजागरमैथुनम्||१|| प्रायेण सुकुमाराणामचङ्क्रमणशीलिनाम्| अभिघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते||२|| वातलैः शीतलैर्वायुर्वृद्धः कृद्धो विमार्गगः| तादृशैवासृजा रुद्धः प्राक्तदेव प्रदूषयेत्||३|| आढ्यरोगं खुडं वातबलासं वातशोणितम्| तदाहुर्नामभिः|४|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મદ્યામ્લતક્રદધિનિષ્પાવવ્રીહિવારિચરમાંસકુલત્થકુઠેરાદિકં-વિદાહ્યન્નં, તથા વિરુદ્ધમન્નં-સંયોગમાત્રાદિવશાત્ યથા "આનૂપમામિષં માષક્ષૌદ્રક્ષીર" (હૃ. સૂ. અ. ૭|૨૯) ઇત્યાદિકં પ્રાગુક્તમ્, તત્તચ્ચાસૃક્પ્રદૂષણં-અન્યદપ્યાહારવિહારજાતં યત્તત્રતત્રોક્તમ્, તદ્ભજતાં-શીલયતાં, નૃણાં-પુરુષાણાં, તથા વિધિહીનં-અયથાશાસ્ત્રં, સ્વપ્નજાગરમૈથુનં ભજતાં પ્રાયેણ સુકુમારાણામ્, પ્રાયોગ્રહણમ(ણેના)ન્યેષામપિ રક્તોપચયહેત્વાહારસેવિનામ્, તથા અચઙ્ક્રમણશીલિનાં-અત્યન્તમાસ્યાદિસુખસેવિનામ્, અભિઘાતાત્-અનેકવિધાત્પ્રહારવિશેષાત્, તથા અશુદ્ધેઃ-અશોધનાન્મલાનિર્હરણાત્, તેષામસૃજિ દૂષિતે-તદ્દૂષણહેતુભિર્યથોક્તૈર્દુષ્ટે સમ્પન્ને, તતો વાતલૈઃ-તિક્તોષણાદિભિઃ સર્વરોગનિદાનોક્તૈઃ, તથાઽતિશયેન શીતલૈર્વાયુર્વૃદ્ધઃ-અત્યન્તમુપચયં પ્રાપ્ય, પશ્ચાત્કુદ્ધઃ-કુપિતઃ, અત એવ ચ વિમાર્ગગો-વિશેષેણોન્માર્ગગામી, તાદૃશૈવ-તથાભૂતેનૈવ, અસૃજા દુષ્ટેન ક્રુદ્ધેન રુદ્ધો-વિહતગતિઃ કૃતાત્યન્તસંશ્લેષઃ, તદેવ-શોણિતં, પ્રાક્-પૂર્વં, પ્રદૂષયેત્| પ્રાગ્ગ્રહણાદનન્તરં સર્વાન્ ધાતૂન્ માંસાદીન્ પ્રદૂષયેત્| તચ્ચ તથાવિધં રક્તમત્યુપચિતં પ્રદુષ્ટમાઢ્યરોગં ખુડં વાતબલાસં વાતશોણિતમિતિ નામભિરાચાર્યા આહુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતશોણિતસ્ય પૂર્વરૂપમ્ (૪-૫) · Śloka ૫
| તચ્ચ પૂર્વં પાદૌ પ્રધાવતિ||૪|| વિશેષાદ્યાનયાનાદ્યૈઃ પ્રલમ્બૌ| |૫|
| तच्च पूर्वं पादौ प्रधावति||४|| विशेषाद्यानयानाद्यैः प्रलम्बौ| |५|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તચ્ચ રોગસ્વભાવાત્ પૂર્વં પાદૌ પ્રધાવતિ-સમુત્પદ્યતે| તૌ ચ પાદૌ વિશેષાત્-અતિશયેન, યાનયાનાદ્યૈઃ પ્રલમ્બૌ-ઉચ્છૂનૌ સન્તૌ, પ્રધાવતિ| યાનેન-હસ્ત્યશ્વાદિના, યાનં-ગમનમ્| આદિગ્રહણાદન્યૈરપિ પાદપ્રલમ્બનોત્પાદકૈર્ગજતુરગાદિસદૃશૈઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતશોણિતસ્ય સર્વદેહપ્રસરત્વમ્ (૫-૮) · Śloka ૮
તસ્ય લક્ષણમ્| ભવિષ્યતઃ કુષ્ઠસમં તથા સાદઃ શ્લથાઙ્ગતા||૫|| જાનુજઙ્ઘોરુકટ્યંસહસ્તપાદાઙ્ગસન્ધિષુ| કણ્ડૂસ્ફુરણનિસ્તોદભેદગૌરવસુપ્તતાઃ||૬|| ભૂત્વા ભૂત્વા પ્રણશ્યન્તિ મુહુરાવિર્ભવન્તિ ચ| પાદયોર્મૂલમાસ્થાય કદાચિદ્ધસ્તયોરપિ||૭|| આખોરિવ વિષં ક્રુદ્ધં કૃત્સ્નં દેહં વિધાવતિ| |૮|
तस्य लक्षणम्| भविष्यतः कुष्ठसमं तथा सादः श्लथाङ्गता||५|| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः||६|| भूत्वा भूत्वा प्रणश्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च| पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि||७|| आखोरिव विषं क्रुद्धं कृत्स्नं देहं विधावति| |८|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તસ્ય-વાતશોણિતસ્ય, ભવિષ્યતો-ભાવિનો, લક્ષણં-પ્રાગ્રૂપં, કુષ્ઠસમં-કુષ્ઠેન તુલ્યમ્, કુષ્ઠસ્ય યત્ પ્રાગ્રૂપં-"અતિશ્લક્ષ્ણખરસ્પર્શ (હૃ, નિ. અ. ૧૪|૧૧) ઇત્યાદિ કુષ્ઠનિદાનોક્તં, તદસ્યાપિ| ન કેવલમેતદેવ યાવત્તથા સાદઃ શ્લથાઙ્ગતેત્યાદિ ચ, યાવન્મુહુરાવિર્ભવન્તિ ચેત્યેતદપિ ભવિષ્યતો લક્ષણમ્| સ૦-તચ્ચ વાતશોણિતં પાદયોર્મૂલમાસ્થાય-તત્ર પૂર્વં સ્થિતિં કૃત્વા, કદાચિદ્ધસ્તયોરપિ પ્રતિષ્ઠાં કૃત્વા, આખોઃ-મૂષકસ્ય સમ્બન્ધિ, યથા વિષં ક્રુદ્ધં દેહૈકદેશે પૂર્વં સ્થિતિં કૃત્વાઽનન્તરં કૃત્સ્નં દેહં વિધાવતિ-વિશેષેણ પ્રસરતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતશોણિતસ્ય દ્વૈવિધ્યમ્ (૮-૯) · Śloka ૯
તચ્ચ વાતશોણિતમુત્તાનગમ્ભીરભેદેન દ્વિધા સ્યાદિત્યાહ - - - - | ત્વઙ્માંસાશ્રયમુત્તાનં તત્પૂર્વં જાયતે તતઃ||૮|| કાલાન્તરેણ ગમ્ભીરં સર્વાન્ ધાતૂનભિદ્રવત્| |૯|
तच्च वातशोणितमुत्तानगम्भीरभेदेन द्विधा स्यादित्याह - - - - | त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं तत्पूर्वं जायते ततः||८|| कालान्तरेण गम्भीरं सर्वान् धातूनभिद्रवत्| |९|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ત્વક્ ચ માંસં ચ, તે આશ્રયો યસ્ય વાતરક્તસ્ય તદેવંભૂતં તત્-વાતશોણિતં, ઉત્તાનં પૂર્વં-પ્રાક્, જાયતે| તતઃ-પશ્ચાત્, કાલાન્તરેણ પુનઃ સર્વાન્ ધાતૂન્-અપરાનપિ મેદઃપ્રભૃતીન્, અભિદ્રવદ્ગમ્ભીરં જાયતે|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana ઉત્તાનસ્ય લક્ષણમ્ (૯-૧૦) · Śloka ૧૦
| કણ્ડ્વાદિસંયુતોત્તાને ત્વક્તામ્રા શ્યાવલોહિતા||૯|| સાયામા ભૃશદાહોષા| |૧૦|
| कण्ड्वादिसंयुतोत्ताने त्वक्ताम्रा श्यावलोहिता||९|| सायामा भृशदाहोषा| |१०|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉત્તાને વાતશોણિતે ત્વક્ કણ્ડ્વાદિસંયુતા-કણ્ડૂસ્ફુરણનિસ્તોદાદિયુક્તા (શ્લો. ૬) , તથા તામ્રા શ્યાવલોહિતા-વ્યામિશ્રવર્ણા, ભવતિ| તથા સહાયામેન વર્તત ઇતિ સાયામા, તથા ભૃશદાહોષા-અત્યર્થં દાહરુગ્યુક્તા|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana ગમ્ભીરસ્ય લક્ષણમ્ (૧૦-૧૧) · Śloka ૧૧
ગમ્ભીરેઽધિકપૂર્વરુક્| શ્વયથુર્ગ્રથિતઃ પાકી વાયુઃ સન્ધ્યસ્થિમજ્જસુ||૧૦|| છિન્દન્નિવ ચરત્યન્તર્વક્રીકુર્વંશ્ચ વેગવાન્| કરોતિ ખઞ્જં પઙ્ગું વા શરીરે સર્વતશ્ચરન્||૧૧||
गम्भीरेऽधिकपूर्वरुक्| श्वयथुर्ग्रथितः पाकी वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु||१०|| छिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्| करोति खञ्जं पङ्गुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्||११||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ગમ્ભીરે વાતશોણિતેઽધિકપૂર્વરુક્ શ્વયથુઃ સ્યાત્| અધિકં કૃત્વા પૂર્વા રુક્ યસ્ય શ્વયથોરસાવધિકપૂર્વરુક્ શ્વયથુઃ| કુતોઽધિકપૂર્વરુક્ ? પ્રકૃતત્વાદુત્તાનવાતશોણિતાત્| તથા શ્વયથુર્ગ્રથિતઃ, તથા પાકી-પાકયુક્તઃ, સ્યાત્| તથાઽસ્મિન્ ગમ્ભીરે વાયુર્વેગવાન્-બલવાન્, શરીરે સર્વતશ્ચરન્-ગચ્છન્, વક્રીકુર્વંશ્ચ સામર્થ્યાત્તદેવ શરીરં ખઞ્જં પઙ્ગું વા કરોતિ| તથા અસૌ સન્ધ્યસ્થિમજ્જસુ છિન્દન્નિવાન્તશ્ચરતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતાધિકસ્ય લક્ષણમ્ (૧૨-૧૩) · Śloka ૧૩
વાતેઽધિકેઽધિકં તત્ર શૂલસ્ફુરણતોદનમ્| શોફસ્ય રૌક્ષ્યકૃષ્ણત્વશ્યાવતાવૃદ્ધિહાનયઃ||૧૨|| ધમન્યઙ્ગુલિસન્ધીનાં સઙ્કોચોઽઙ્ગગ્રહોઽતિરુક્| શીતદ્વેષાનુપશયૌ સ્તમ્ભવેપથુસુપ્તયઃ||૧૩||
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणतोदनम्| शोफस्य रौक्ष्यकृष्णत्वश्यावतावृद्धिहानयः||१२|| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः||१३||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તત્ર-વાતશોણિતે, વાતાધિકેઽધિકં શૂલસ્ફુરણતોદનં ભવતિ| શૂલં-સન્તતા રુક્| તોદનં તુ-વિચ્છિન્ના રુક્ પ્રતોદેનેવ| તથા, શોફસ્ય રૌક્ષ્યકૃષ્ણત્વશ્યાવતાવૃદ્ધિહાનયઃ સ્યુઃ, વાતસ્ય ચલસ્વભાવત્વાત્| તથા, ધમનીનાં-સિરાવિશેષાણાં, અઙ્ગુલિસન્ધીનાં ચ સઙ્કોચઃ સ્યાત્| તથા, અઙ્ગગ્રહઃ-અઙ્ગાન્યવબદ્ધાનીવ સ્યુઃ| તથા, અતિરુક્ શીતદ્વેષાનુપશયૌ ચ ભવતઃ| શીતદ્વેષઃ-શીતાસહિષ્ણુત્વમ્| તથા, અનુપશયઃ-અસુખાનુબન્ધઃ| કેનાનુપશયઃ ? પ્રકૃતત્વાચ્છીતદ્વેષેણોષ્ણકામિતયોષ્ણસેવનેન ભવતિ| તથા, સ્તમ્ભવેપથુસુપ્તયઃ સ્યુઃ| સ્તમ્ભ ઇવ સ્તમ્ભો-દેહસ્તબ્ધતા| વેપથુઃ-કમ્પનમ્| દેહસ્ય સુપ્તિઃ-અઙ્ગાનામચૈતન્યમ્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana રક્તાધિકસ્ય લક્ષણમ્ (૧૪) · Śloka ૧૪
વાતોત્તરસ્ય લક્ષણમુક્ત્વા રક્તોત્તરં વક્તુમાહ - - - - રક્તે શોફોઽતિરુકતોદસ્તામ્રશ્ચિમિચિમાયતે| સ્નિગ્ધરૂક્ષૈઃ શમં નૈતિ કણ્ડૂક્લેદસમન્વિતઃ||૧૪||
वातोत्तरस्य लक्षणमुक्त्वा रक्तोत्तरं वक्तुमाह - - - - रक्ते शोफोऽतिरुकतोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः||१४||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અધિક ઇત્યત્રાનુવર્તતે| રક્તેઽધિકે શોફોઽતિરુક્તોદ ઇતિ| વાતેઽપ્યધિકે શોફઃ સરુગ્ભવતિ કિન્તુ રક્તેઽધિકેઽતિરુક્તોદઃ શોફઃ સ્યાદિતિ વિશેષઃ| તથા, તામ્રો-વર્ણેન, ભવતિ| ચિમિચિમામિવાચરતિ-ચિમિચિમાયતે| તથા, સ્નિગ્ધરૂક્ષૈરસૌ શોફઃ શમં નૈતિ-ન યાતિ, કણ્ડૂક્લેદયુક્તઃ સન્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાધિકસ્ય લક્ષણમ્ (૧૫) · Śloka ૧૫
પિત્તે વિદાહઃ સમ્મોહઃ સ્વેદો મૂર્ચ્છા મદઃ સતૃટ્| સ્પર્શાક્ષમત્વં રુગ્રાગઃ શોફઃ પાકો ભૃશોષ્મતા||૧૫||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्च्छा मदः सतृट्| स्पर्शाक्षमत्वं रुग्रागः शोफः पाको भृशोष्मता||१५||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તે-પિત્તાનુવિદ્ધે વાતશોણિતે, વિદાહાદયઃ સ્યુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાધિકસ્ય લક્ષણમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
કફે સ્તૈમિત્યુગુરુતાસુપ્તિસ્નિગ્ધત્વશીતતાઃ| કણ્ડૂર્મન્દા ચ રુક્|૧૬|
कफे स्तैमित्युगुरुतासुप्तिस्निग्धत्वशीतताः| कण्डूर्मन्दा च रुक्|१६|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કફાનુવિદ્ધે વાતશોણિતે સ્તૈમિત્યાદયઃ સ્યુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana દ્વિદોષાધિકસ્ય લક્ષણમ્, સન્નિપાતજસ્ય લક્ષણમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
| દ્વન્દ્વસર્વલિઙ્ગં ચ સઙ્કરે||૧૬||
| द्वन्द्वसर्वलिङ्गं च सङ्करे||१६||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-દ્વન્દ્વશબ્દેન ચ વાતપિત્તકફરક્તાનાં દ્વન્દ્વાનીતિ પ્રાયેણેહ ગૃહ્યન્તે, સર્વશબ્દેન ચ વાતપિત્તરક્તકફા ગૃહ્યન્તે| દ્વન્દ્વં ચ સર્વં ચ દ્વન્દ્વસર્વે, તયોર્લિઙ્ગં-લક્ષણં, દ્વન્દ્વસર્વલિઙ્ગમ્| સઙ્કરે-વ્યામિશ્રત્વે સતિ, દ્વન્દ્વસર્વલિઙ્ગં વાતશોણિતં ભવતિ| કસ્ય સઙ્કરે ? પ્રકૃતત્વાદ્વાતપિત્તરક્તકફાનાં દ્વન્દ્વસઙ્કરે દ્વન્દ્વલિઙ્ગં વાતશોણિતં ભવતિ| સર્વસઙ્કરે-સર્વેષાં વાતાદીનાં સઙ્કરે, સર્વલિઙ્ગં વાતશોણિતં ભવતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતશોણિતસ્ય સાધ્યાસાધ્યત્વમ્ (૧૭) · Śloka ૧૭
એકદોષાનુગં સાધ્યં નવં, યાપ્યં દ્વિદોષજમ્| ત્રિદોષજં ત્યજેત્સ્રાવિ સ્તબ્ધમર્બુદકારિ ચ||૧૭||
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम्| त्रिदोषजं त्यजेत्स्रावि स्तब्धमर्बुदकारि च||१७||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-એકદોષાનુગં વાતશોણિતં નવં સાધ્યં-સાધયિતું શક્યમ્| દ્વિદોષોદ્ભવં યાપ્યં-યાપનાર્હમ્| ત્રિદોષજં વાતશોણિતં ત્યજેત્-અસાધ્યત્વાન્નોપક્રમેત્| તથા, સ્રાવિ યદ્વાતરક્તમર્બુદકારિ ચ, તચ્ચાસાધ્યમ્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાતશોણિતસ્ય ઉપદ્રવાઃ (૧૮) · Śloka ૧૮
રક્તમાર્ગં નિહત્યાશુ શાખાસન્ધિષુ મારુતઃ| નિવિશ્યાન્યોન્યમાવાર્ય વેદનાભિર્હરત્યસૂન્||૧૮||
रक्तमार्गं निहत्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमावार्य वेदनाभिर्हरत्यसून्||१८||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શાખાસન્ધિષુ મારુતો નિવિશ્ય-તત્ર સ્થિતિં કૃત્વા, તથા રક્તમાર્ગમાશુ-શીઘ્રં નિહત્ય, અનન્તરમન્યોન્યમાવાર્ય-પ્રકૃતત્વાદ્રક્તં કર્તૃ વાતમાવાર્ય વાતોઽપિ રક્તમ્, તતો વેદનાભિઃ વાતરક્તોચિતાભિઃ પીડાભિઃ, અસૂન્-પ્રાણાન્, હરતિ |
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કુપિતસ્ય પ્રાણસ્ય નિદાનલક્ષણે (૧૯-૨૦) · Śloka ૨૦
વાયૌ પઞ્ચાત્મકે પ્રાણો રૌક્ષ્યવ્યાયામલઙ્ઘનૈઃ| અત્યાહારાભિઘાતાધ્વવેગોદીરણધારણૈઃ||૧૯|| કુપિતશ્ચક્ષુરાદીનામુપઘાતં પ્રવર્તયેત્| પીનસાર્દિતતૃટ્કાસશ્વાસાદીંશ્ચામયાન્બહૂન્||૨૦||
वायौ पञ्चात्मके प्राणो रौक्ष्यव्यायामलङ्घनैः| अत्याहाराभिघाताध्ववेगोदीरणधारणैः||१९|| कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रवर्तयेत्| पीनसार्दिततृट्कासश्वासादींश्चामयान्बहून्||२०||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પઞ્ચાત્મકે-પ્રાણાદિભેદાત્ પઞ્ચસ્વભાવે વાતે સતિ, પ્રાણો નામ વાતો રૌક્ષ્યાદિભિઃ કુપિતશ્ચક્ષુરાદીનામુપઘાતં પ્રવર્તયેત્-વિદધાતિ| તથા, પીનસદીંશ્ચ બહૂન્ રોગાન્ કુર્યાત્| આદિશબ્દેન હિધ્માદયો ગૃહ્યન્તે|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કુપિતસ્ય ઉદાનસ્ય નિદાનલક્ષણે (૨૧-૨૨) · Śloka ૨૨
ઉદાનઃ ક્ષવથૂદ્ગારચ્છર્દિનિદ્રાવિધારણૈઃ| ગુરુભારાતિરુદિતહાસ્યાદ્યૈર્વિકૃતો ગદાન્||૨૧|| કણ્ઠરોધમનોભ્રંશચ્છર્દ્યરોચકપીનસાન્| કુર્યાચ્ચ ગલગણ્ડાદીંસ્તાંસ્તાન્ જત્રૂર્ધ્વસંશ્રયાન્||૨૨||
उदानः क्षवथूद्गारच्छर्दिनिद्राविधारणैः| गुरुभारातिरुदितहास्याद्यैर्विकृतो गदान्||२१|| कण्ठरोधमनोभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान्| कुर्याच्च गलगण्डादींस्तांस्तान् जत्रूर्ध्वसंश्रयान्||२२||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉદાનઃ ક્ષવથુવિધારણાદિભિર્વિકૃતઃ-કુપિતઃ, કણ્ઠરોધાદીન્ ગદાન્ કુર્યાત્| ચશબ્દોઽત્ર ભિન્નક્રમઃ| ગલગણ્ડાદીંશ્ચ ગદાન્, તાંસ્તાન્-અનેકવિધાન્, જત્રૂર્ધ્વસંશ્રયાન્ કુર્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કુપિતસ્ય વ્યાનસ્ય નિદાનલક્ષણે (૨૩-૨૫) · Śloka ૨૫
વ્યાનોઽતિગમનધ્યાનક્રીડાવિષમચેષ્ટિતૈઃ| વિરોધિરૂક્ષભીહર્ષવિષાદાદ્યૈશ્ચ દૂષિતઃ||૨૩|| પુંસ્ત્વોત્સાહબલભ્રંશશોફચિત્તોપ્લવજ્વરાન્| સર્વાઙ્ગરોગનિસ્તોદરોમહર્ષાઙ્ગસુપ્તતાઃ||૨૪|| કુષ્ઠં વિસર્પમન્યાંશ્ચ કુર્યાત્સર્વાઙ્ગગાન્ ગદાન્| |૨૫|
व्यानोऽतिगमनध्यानक्रीडाविषमचेष्टितैः| विरोधिरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः||२३|| पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोफचित्तोप्लवज्वरान्| सर्वाङ्गरोगनिस्तोदरोमहर्षाङ्गसुप्तताः||२४|| कुष्ठं विसर्पमन्यांश्च कुर्यात्सर्वाङ्गगान् गदान्| |२५|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વ્યાનોઽતિગમનાદિભિર્વિરોધ્યાદિભિશ્ચ દૂષિતો-દુષ્ટિં પ્રાપ્તઃ, પુંસ્ત્વોત્સાહાદિભ્રંશાદીન્ અપરાનપિ સર્વાઙ્ગગાન્ ગદાન્ કુર્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કુપિતસ્ય સમાનસ્ય નિદાનલક્ષણે (૨૫-૨૬) · Śloka ૨૬
| સમાનો વિષમાજીર્નશીતસઙ્કીર્ણભોજનૈઃ||૨૫|| કરોત્યકાલશયનજાગરાદ્યૈશ્ચ દૂષિતઃ| શૂલગુલ્મગ્રહણ્યાદીન્ પક્વામાશયજાન્ ગદાન્||૨૬||
| समानो विषमाजीर्नशीतसङ्कीर्णभोजनैः||२५|| करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः| शूलगुल्मग्रहण्यादीन् पक्वामाशयजान् गदान्||२६||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સમાનો વિષમાદિભોજનાદિભિરકાલશયનાદિભિશ્ચ દૂષિતઃ શૂલાદીન્ પક્વામાશયજાન્ ગદાન્ કરોતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કુપિતસ્ય અપાનસ્ય નિદાનલક્ષણે (૨૭-૨૮) · Śloka ૨૮
અપાનો રૂક્ષગુર્વન્નવેગાઘાતાતિવાહનૈઃ| યાનયાનાસનસ્થાનચઙ્ક્રમૈશ્ચાતિસેવિતૈઃ||૨૭|| કુપિતઃ કુરુતે રોગાન્ કૃચ્છ્રાન્ પક્વાશયાશ્રયાન્| મૂત્રશુક્રપ્રદોષાર્શોગુદભ્રંશાદિકાન્ બહૂન્||૨૮||
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेगाघातातिवाहनैः| यानयानासनस्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः||२७|| कुपितः कुरुते रोगान् कृच्छ्रान् पक्वाशयाश्रयान्| मूत्रशुक्रप्रदोषार्शोगुदभ्रंशादिकान् बहून्||२८||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અપાનો રૂક્ષાન્નાદિભિરતિસેવિતૈર્વેગાઘાતાદિભિશ્ચાતિસેવિતૈઃ કુપિતઃ કૃચ્છ્રાન્-દારુણાન્, પક્વાશયાશ્રયાન્ મૂત્રશુક્રપ્રદોષાદીન્ બહૂન્ ગદાન્ કુર્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કુપિતસ્ય સામસ્યવાયોઃ નિદાનલક્ષણે, નિરામસ્ય વાયોઃ નિદાનલક્ષણે (૨૯-૩૦) · Śloka ૩૦
સર્વં ચ મારુતં સામં તન્દ્રાસ્તૈમિત્યગૌરવૈઃ| સ્નિગ્ધત્વારોચકાલસ્યશૈત્યશોફાગ્નિહાનિભિઃ||૨૯|| કટુરૂક્ષાભિલાષેણ તદ્વિધોપશયેન ચ| યુક્તં વિદ્યાન્નિરામં તુ તન્દ્રાદીનાં વિપર્યયાત્||૩૦||
सर्वं च मारुतं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवैः| स्निग्धत्वारोचकालस्यशैत्यशोफाग्निहानिभिः||२९|| कटुरूक्षाभिलाषेण तद्विधोपशयेन च| युक्तं विद्यान्निरामं तु तन्द्रादीनां विपर्ययात्||३०||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સર્વમપિ મારુતં તન્દ્રાદિભિર્લક્ષણૈર્યુતં સામં વિદ્યાત્| તન્દ્રાદિલક્ષણવિપર્યયેણ તુ નિરામં જાનીયાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વાય્વાવરણસ્ય બહુભેદત્વમ્ (૩૧) · Śloka ૩૧
વાયોરાવરણં ચાતો બહુભેદં પ્રવક્ષ્યતે| |૩૧|
वायोरावरणं चातो बहुभेदं प्रवक्ष्यते| |३१|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અતઃ-સામાદિલક્ષણાદનન્તરં, વાતસ્યાવરણં બહુભેદં-અનેકપ્રકારં, પ્રકર્ષેણ વક્ષ્યતે| કિલ નાસ્યામ એવાવરણમ્, અપિ ત્વન્યદપ્યસ્તીતિ દ્યોતયતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૧-૩૨) · Śloka ૩૨
| લિઙ્ગં પિત્તાવૃતે દાહસ્તૃષ્ણા શૂલં ભ્રમસ્તમઃ||૩૧|| કટુકોષ્ણામ્લલવણૈર્વિદાહઃ શીતકામતા| |૩૨|
| लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः||३१|| कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहः शीतकामता| |३२|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પિત્તેનાવૃતે મરુતિ દાહાદિકં લિઙ્ગમ્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૨-૩૩) · Śloka ૩૩
| શૈત્યગૌરવશૂલાનિ કટ્વાદ્યુપશયોઽધિકમ્||૩૨|| લઙ્ઘનાયાસરૂક્ષોષ્ણકામતા ચ કફાવૃતે| |૩૩|
| शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्युपशयोऽधिकम्||३२|| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते| |३३|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-કફાવૃતે વાયૌ શૈત્યાદિકં લિઙ્ગં લઙ્ઘનાદિકામતા ચ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana રક્તાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૩-૩૪) · Śloka ૩૪
| રક્તાવૃતે સદાહાઽર્તિસ્ત્વઙ્માંસાન્તરજા ભૃશમ્||૩૩|| ભવેચ્ચ રાગી શ્વયથુર્જાયન્તે મણ્ડલાનિ ચ| |૩૪|
| रक्तावृते सदाहाऽर्तिस्त्वङ्मांसान्तरजा भृशम्||३३|| भवेच्च रागी श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च| |३४|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-રક્તાવૃતે પવનેઽર્તિઃ-પીડા, ભૃશં ત્વઙ્માંસાન્તરજા દાહયુક્તા સ્યાત્| રાગવાશ્ચ શ્વયથુઃ સ્યાત્| તથા, મણ્ડલાનિ ચ જાયન્તે|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana માંસાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૪-૩૫) · Śloka ૩૫
| માંસેન કઠિનઃ શોફો વિવર્ણઃ પિટિકાસ્તથા||૩૪|| હર્ષઃ પિપીલિકાનાં ચ સઞ્ચાર ઇવ જાયતે| |૩૫|
| मांसेन कठिनः शोफो विवर्णः पिटिकास्तथा||३४|| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव जायते| |३५|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-માંસેનાવૃતે વાયૌ કઠિનો વિવર્ણશ્ચ શોફસ્તથા પિટિકાઃ સ્યુઃ, હર્ષેશ્ચ| તથા, પિપીલિકાનાં ગાત્રેષુ સઞ્ચાર ઇવ જાયતે|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana મેદસાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૫-૩૬) · Śloka ૩૬
| ચલઃ સ્નિગ્ધો મૃદુઃ શીતઃ શોફો ગાત્રેષ્વરોચકઃ||૩૫|| આઢ્યવાત ઇતિ જ્ઞેયઃ સ કૃચ્છ્રો મેદસાઽઽવૃતે| |૩૬|
| चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेष्वरोचकः||३५|| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसाऽऽवृते| |३६|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મેદસા આવૃતે વાયાવઙ્ગેષુ શોફશ્ચલસ્તથા સ્નિગ્ધસ્તથા શીતો મૃદુશ્ચ સ્યાત્ તથાઽરોચકઃ| સઃ-એવંવિધઃ, આઢ્યવાત ઇતિ વેદ્યઃ| સ ચ કૃચ્છ્રઃ-કૃચ્છ્રસાધ્યઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana અસ્થ્યાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૬-૩૭) · Śloka ૩૭
| સ્પર્શમસ્થ્યાવૃતેઽત્યુષ્ણં પીડનં ચાભિનન્દતિ||૩૬|| સૂચ્યેવ તુદ્યતેઽત્યર્થમઙ્ગં સીદતિ શૂલ્યતે| |૩૭|
| स्पर्शमस्थ्यावृतेऽत्युष्णं पीडनं चाभिनन्दति||३६|| सूच्येव तुद्यतेऽत्यर्थमङ्गं सीदति शूल्यते| |३७|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અસ્થ્યાવૃતે સમીરણે સ્પર્શમત્યુષ્ણં પીડનં ચાભિનન્દતિ-અભિલષતિ| તથા, અઙ્ગમતિશયેન સૂચ્યેવ તુદ્યતે| તથા, સીદતિ શૂલ્યતે ચ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana મજ્જાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૭-૩૮) · Śloka ૩૮
| મજ્જાવૃતે વિનમનં જૃમ્ભણં પરિવેષ્ટનમ્||૩૭|| શૂલં ચ પીડ્યમાનેન પાણિભ્યાં લભતે સુખમ્| |૩૮|
| मज्जावृते विनमनं जृम्भणं परिवेष्टनम्||३७|| शूलं च पीड्यमानेन पाणिभ्यां लभते सुखम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મજ્જાવૃતે સમીરે વિનમનાદિકં સ્યાત્| વિનમનં-અઙ્ગાનામ્| તથા, પાણિભ્યાં પીડ્યમાનેન ચ-પ્રકૃતત્વાદઙ્ગેન, સુખં લભતે|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana શુક્રાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૮) · Śloka ૩૮
| શુક્રાવૃતેઽતિવેગો વા ન વા નિષ્ફલતાઽપિ વા||૩૮||
| शुक्रावृतेऽतिवेगो वा न वा निष्फलताऽपि वा||३८||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-શુક્રાવૃતે પ્રભઞ્જનેઽતિવેગો વા-પ્રકૃતત્વાચ્છુક્રસ્ય, ન વા વેગો નિષ્ફલતા વા સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana અન્નાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૯) · Śloka ૩૯
ભુક્તે કુક્ષૌ રુજા જીર્ણે શામ્યત્યન્નાવૃતેઽનિલે| |૩૯|
भुक्ते कुक्षौ रुजा जीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले| |३९|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
અન્નાવૃતે વાતે ભુક્તે સતિ રુજા કુક્ષૌ ભવતિ| જીર્ણેઽન્ને સતિ રુજા શામ્યતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana મૂત્રાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૩૯) · Śloka ૩૯
| મૂત્રાપ્રવૃત્તિરાધ્માનં બસ્તેર્મૂત્રાવૃતે ભવેત્||૩૯||
| मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-મૂત્રાવૃતે વાયૌ મૂત્રસ્યાપ્રવૃત્તિરાધ્માનં ચ બસ્તેઃ સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana વિડાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૦-૪૧) · Śloka ૪૧
વિડાવૃતે વિબન્ધોઽધઃ સ્વસ્થાને પરિકૃન્તતિ| વ્રજત્યાશુ જરાં સ્નેહો ભુક્તે ચાનહ્યતે નરઃ||૪૦|| શકૃત્પીડિતમન્નેન દુઃખં શુષ્કં ચિરાત્સૃજેત્| |૪૧|
विडावृते विबन्धोऽधः स्वस्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याशु जरां स्नेहो भुक्ते चानह्यते नरः||४०|| शकृत्पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं चिरात्सृजेत्| |४१|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વિડાવૃતે માતરિશ્વનિ સ્વસ્થાને-અપાનાખ્યે, અધોવિબન્ધો જાતવિબન્ધત્વાત્ પરિકૃન્તતિ| સ્નેહશ્ર્ચાશુ જરાં યાતિ| ભુક્તે ચ સતિ નર આનહ્યતે-આધ્માપ્યતે| શકૃદન્નેન પીડિતં ચિરેણ શુષ્કં દુઃખં કૃચ્છ્રેણ સૃજેત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana સર્વધાત્વાવૃતસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૧-૪૨) · Śloka ૪૨
| સર્વધાત્વાવૃતે વાયૌ શ્રોણિવઙ્ક્ષણપૃષ્ઠરુક્||૪૧|| વિલોમો મારુતોઽસ્વસ્થં હૃદયં પીડ્યતેઽતિ ચ| |૪૨|
| सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षणपृष्ठरुक्||४१|| विलोमो मारुतोऽस्वस्थं हृदयं पीड्यतेऽति च| |४२|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સર્વધાત્વાવૃતેઽનિલે શ્રોણ્યાદિરુક્ સ્યાત્| તથા, પવનો વિગુણો ભવતિ| હૃદયં ચ વ્યાકુલં [અતિ] પીડ્યતે ચ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાવૃતસ્ય પ્રાણસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૨-૪૩) · Śloka ૪૩
| ભ્રમો મૂર્ચ્છા રુજા દાહઃ પિત્તેન પ્રાણ આવૃતે||૪૨|| વિદગ્ધેઽન્ને ચ વમનમ્| |૪૩|
| भ्रमो मूर्च्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते||४२|| विदग्धेऽन्ने च वमनम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રાણે પિત્તેનાવૃતે ભ્રમાદ્યાઃ સ્યુઃ| અન્ને ચ વિદાહાવસ્થાં પ્રાપ્તે સતિ વમનં સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાવૃતસ્યોદાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૩) · Śloka ૪૩
ઉદાનેઽપિ ભ્રમાદયઃ| દાહોઽન્તરૂર્જાભ્રંશશ્ચ|૪૩|
उदानेऽपि भ्रमादयः| दाहोऽन्तरूर्जाभ्रंशश्च|४३|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉદાને ચ પિત્તેનાવૃતે સતિ ભ્રમાદ્યાઃ-પૂર્વોક્તાઃ, સ્યુઃ| તથા, અન્તર્દાહ ઊર્જાયાઃ-બલસ્ય ચ, વિનાશઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાવૃતસ્ય વ્યાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૩-૪૪) · Śloka ૪૪
| દાહો વ્યાને ચ સર્વગઃ||૪૩|| ક્લમોઽઙ્ગચેષ્ટાસઙ્ગશ્ચ સસન્તાપઃ સવેદનઃ| |૪૪|
| दाहो व्याने च सर्वगः||४३|| क्लमोऽङ्गचेष्टासङ्गश्च ससन्तापः सवेदनः| |४४|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વ્યાને ચ પિત્તેનાવૃતે સર્વશઃ(ગઃ)-અન્તર્બહિશ્ચ દાહઃ, ક્લમાદયશ્ચ સ્યુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાવૃતસ્ય સમાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૪-૪૫) · Śloka ૪૫
| સમાન ઊષ્મોપહતિરતિસ્વેદોઽરતિઃ સતૃટ્||૪૪|| દાહશ્ચ સ્યાત્| |૪૫|
| समान ऊष्मोपहतिरतिस्वेदोऽरतिः सतृट्||४४|| दाहश्च स्यात्| |४५|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સમાને પિત્તેનાવૃતે ઊષ્મણઃ-અગ્નેઃ, ઉપહતિઃ-ઉપઘાતઃ, અતિસ્વેદાદયશ્ચ સ્યુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પિત્તાવૃતસ્યાપાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૫) · Śloka ૪૫
અપાને તુ મલે હારિદ્રવર્નતા| રજોતિવૃત્તિસ્તાપશ્ચ યોનિમેહનપાયુષુ||૪૫||
अपाने तु मले हारिद्रवर्नता| रजोतिवृत्तिस्तापश्च योनिमेहनपायुषु||४५||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અપાને પુનઃ પિત્તેનાવૃતે સતિ મલે-પુરીષાદૌ, હારિદ્રવર્ણતા સ્યાત્| યોન્યાદિષુ રુજઃ-પીડયાઃ, અતિવૃત્તિસ્તાપશ્ચ સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાવૃતસ્ય પ્રાણસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૬) · Śloka ૪૬
શ્લેષ્મણા ત્વાવૃતે પ્રાણે સાદસ્તન્દ્રાઽરુચિર્વમિઃ| ષ્ઠીવનં ક્ષવથૂદ્ગારનિઃશ્વાસોચ્છ્વાસસઙ્ગ્રહઃ||૪૬||
श्लेष्मणा त्वावृते प्राणे सादस्तन्द्राऽरुचिर्वमिः| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससङ्ग्रहः||४६||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રાણે ચ શ્લેષ્માવૃતે સાદાદયઃ સ્યુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાવૃતસ્યોદાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૭) · Śloka ૪૭
ઉદાને ગુરુગાત્રત્વમરુચિર્વાક્સ્વરગ્રહઃ| બલવર્ણપ્રણાશશ્ચ|૪૭|
उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वाक्स्वरग्रहः| बलवर्णप्रणाशश्च|४७|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઉદાને ચ શ્લેષ્માવૃતે ગુરુગાત્રત્વાદયઃ સ્યુઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાવૃતસ્ય વ્યાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૭-૪૮) · Śloka ૪૮
| વ્યાને પર્વાસ્થિવાગ્ગ્રહઃ||૪૭|| ગુરુતાઽઙ્ગેષુ સર્વેષુ સ્ખલિતં ચ ગતૌ ભૃશમ્| |૪૮|
| व्याने पर्वास्थिवाग्ग्रहः||४७|| गुरुताऽङ्गेषु सर्वेषु स्खलितं च गतौ भृशम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વ્યાને કફાવૃતે પર્વાસ્થિવાગ્ગ્રહસ્તથાઽઙ્ગેષુ ગૌરવં ગતૌ ચ સ્ખલનં સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાવૃતસ્ય સમાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૮) · Śloka ૪૮
| સમાનેઽતિહિમાઙ્ગત્વમસ્વેદો મન્દવહ્નિતા||૪૮||
| समानेऽतिहिमाङ्गत्वमस्वेदो मन्दवह्निता||४८||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-સમાને કફાવૃતેઽતિશીતાઙ્ગત્વમસ્વેદો મન્દાગ્નિત્વં ચ સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana કફાવૃતસ્યાપાનસ્ય વાયોર્લક્ષણમ્ (૪૯) · Śloka ૪૯
અપાને સકફં મૂત્રશકૃતઃ સ્યાત્પ્રવર્તનમ્| |૪૯|
अपाने सकफं मूत्रशकृतः स्यात्प्रवर्तनम्| |४९|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અપાને કફાવૃતે મૂત્રશકૃતઃ પ્રવર્તનં સકફં સ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana ઇતિ દ્વાવિંશતિવિધમાવરણમ્ (૪૯) · Śloka ૪૯
| ઇતિ દ્વવિંશતિવિધં વાયોરાવરણં વિદુઃ||૪૯||
| इति द्वविंशतिविधं वायोरावरणं विदुः||४९||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-ઇતિ-અનેન પ્રકારેણ, વાયોરાવરણં દ્વાવિંશતિપ્રકારં [વિદુઃ-] જાનન્તિ, તન્ત્રકૃત ઇતિ શેષઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પ્રાણાદીનામન્યોન્યમાવરણં વિંશતિવિધમ્ (૫૦) · Śloka ૫૦
પ્રાણાદયસ્તથાઽન્યોન્યમાવૃણ્વન્તિ યથાક્રમમ્| સર્વેઽપિ વિંશતિવિધં વિદ્યાદાવરણં ચ તત્||૫૦||
प्राणादयस्तथाऽन्योन्यमावृण्वन्ति यथाक्रमम्| सर्वेऽपि विंशतिविधं विद्यादावरणं च तत्||५०||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રાણાદયઃ-પઞ્ચ વાયવઃ, અન્યોન્યં-પરસ્પરં, આવૃણ્વન્તિ યથાક્રમં-યથાસઙ્ખ્યં, તથા-તેનોક્તેન પ્રકારેણ, યથા પિત્તકફાભ્યં પ્રાણાદય આવૃતાસ્તથા પ્રાણાદયોઽન્યોન્યમાવૃણ્વન્તીતિ તથાશબ્દસ્યાર્થઃ| તત્ર યથા,-પ્રાણેનોદાનાદયશ્ચત્વાર આવ્રિયન્તે, તથૈવોદાનાદિભિરપિ પ્રાણ આવ્રિયતે| એવમુદાનેન વ્યાનાદયસ્ત્રય આવ્રિયન્તે, વ્યાનાદિભિશ્ચ ત્રિભિરુદાનઃ| તથા વ્યાનેન સમાનાપાનૌ, તથા સમાનાપાનાભ્યાં વ્યાનઃ| સમાનેનાપાનઃ, અપાનેનાઽપિ સમાન આવ્રિયતે| ઇત્યેકદ્વિત્રાદિક્રમેણાપ્યેવમાવરણં નિરૂપ્યમ્| એવં ચ સર્વેઽપિ પરસ્પરમાવૃણ્વન્તિ| તચ્ચાવરણં વિંશતિભેદં વિદ્યાત્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પ્રાણાવૃતસ્યોદાનસ્ય લક્ષણમ્, ઉદાનાવૃતસ્ય લક્ષણમ્ (૫૧-૫૨) · Śloka ૫૨
અથાસ્યાવરણસ્ય લિઙ્ગમાહ - - - - નિઃશ્વાસોચ્છ્વાસસંરોધઃ પ્રતિશ્યાયઃ શિરોગ્રહઃ| હૃદ્રોગો મુખશોષશ્ચ પ્રાણેનોદાન આવૃતે||૫૧|| ઉદાનેનાવૃતે પ્રાણે વર્ણૌજોબલસઙ્ક્ષયઃ| |૫૨|
अथास्यावरणस्य लिङ्गमाह - - - - निःश्वासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः| हृद्रोगो मुखशोषश्च प्राणेनोदान आवृते||५१|| उदानेनावृते प्राणे वर्णौजोबलसङ्क्षयः| |५२|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રાણેનોદાન આવૃતે નિઃશ્વાસોચ્છ્વાસસંરોધાદયઃ સ્યુઃ| ઉદાનેન પ્રાણ આવૃતે વર્ણૌજોબલસઙ્ક્ષયઃ સ્યાત્| નનુ ચ, પિત્તાદિભિઃ પ્રાણાદીનામાવરણં યુક્તમ્| પરસ્પરં તુ પ્રાણાદીનાં યદાવરણં તદમૂર્તત્વાદનુપપન્નમિવ મન્યામહે| બ્રૂમઃ| દ્વયોર્વાતયોરન્યોન્યમુપસર્પતોર્બલવતા દુર્બલસ્યાભિઘાતેન ગતિભઙ્ગાત્સ તેનાવૃતમાર્ગ ઇત્યુચ્યતે| તસ્માદ્વાતાનામપિ પરસ્પરમાવરણં યુક્તમેવ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana અનયા દિશા શેષાવરણસ્ય વિભાગઃ (૫૨-૫૩) · Śloka ૫૩
| દિશાઽનયા ચ વિભજેત્સર્વમાવરણં ભિષક્||૫૨|| સ્થાનાન્યવેક્ષ્ય વાતાનાં વૃદ્ધિં હાનિં ચ કર્મણાત્| |૫૩|
| दिशाऽनया च विभजेत्सर्वमावरणं भिषक्||५२|| स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिं हानिं च कर्मणात्| |५३|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-અનયા દિશા-દિઙ્માત્રપ્રદર્શનેન, સર્વમાવરણં વિભજેદ્ભિષક્| ઇયં ચાત્ર દિક્,-ઉદાનેનાવૃતેઽપાને છર્દિશ્વાસકાસાદયઃ સ્યુસ્તથાઽલ્પોઽગ્નિરતિસારશ્ચ| ઉદાનેઽપાનેનાવૃતે બસ્ત્યાધ્માનોદાવર્તગુલ્માલ્પાગ્નિપરિકર્તિકાઃ સ્યુઃ| અપાને વ્યાનેનાવૃતે વિણ્મૂત્રરેતસામતિપ્રવૃત્તિઃ| વ્યાને સમાનેનાવૃતે મૂર્ચ્છાતન્દ્રાપ્રલાપાઙ્ગસાદવહ્નયોજોબલક્ષયઃ| વ્યાન ઉદાનેનાવૃતે ચ શ્યાવાસ્યતા સ્તબ્ધતાઽલ્પાગ્નિતા સ્વેદશ્ચેષ્ટાહાનિર્નિમીલનમિતિ| એવમન્યદપ્યાવરણં ભિષક્ સ્વમનીષયા યથાશાસ્ત્રસંસ્કારવત્યા વિભજેત્| ગ્રન્થકૃતા તુ ગ્રન્થગૌરવભયાન્નોક્તમ્| કથં વિભજેત્ ? ઇત્યત્ર યુક્તિં દર્શયતિ-સ્થાનાનીત્યાદિ| સ્થાનાનિ-પક્વાશયાદીનિ દોષભેદીયોક્તાનિ, વાતાનાં-પ્રાણાદીનાં, અવેક્ષ્ય| તથા, વૃદ્ધિં-આવરકવાયુસમ્બન્ધિનાં વૈકૃતકર્મણાં, અવેક્ષ્ય-જ્ઞાત્વા| તથા, આવાર્યમરુતાં હાનિમવેક્ષ્ય, સર્વમાવરણં-અનુક્તમપિ, વિભજેત્| યથા-ઉત્સાહોચ્છ્વાસચેષ્ટાદીનિ કર્માણિ પ્રાણાદિસમ્બન્ધીનિ યદા હીનાનિ દૃશ્યન્તે ઉદાનાદીનાં કર્માણિ વાક્પ્રવૃત્ત્યાદીનિ વૃદ્ધાનિ તદૈવં જ્ઞાતવ્યમ્, યથા-પ્રાણ ઉદાનાદીનામેકેન દ્વાભ્યાં ત્રિભિશ્ચતુર્ભિર્વા આવૃત ઇતિ| એવમુદાનાદિષ્વપિ પ્રાણાદિભિરાવરણં વિભાગીકાર્યમ્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana આવરણસ્યાસઙ્ખ્યેયત્વમ્ (૫૩-૫૪) · Śloka ૫૪
| પ્રાણાદીનાં ચ પઞ્ચાનાં મિશ્રમાવરણં મિથઃ||૫૩|| પિત્તાદિભિર્દ્વાદશભિર્મિશ્રાણાં મિશ્રિતૈશ્ચ તૈઃ| |૫૪|
| प्राणादीनां च पञ्चानां मिश्रमावरणं मिथः||५३|| पित्तादिभिर्द्वादशभिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः| |५४|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રાણાદીનાં પઞ્ચાનાં વાયૂનાં પરસ્પરમાવાર્યાવરકત્વેન સ્થિતાનાં મિશ્રં-દ્વયેન ત્રયેણ ચતુષ્ટયેન ચ, મિથઃ-પરસ્પરં, આવરણમવેક્ષ્ય યાત્યાવૃતિરસઙ્ખ્યતામિતિ સમ્બન્ધઃ| તથા, પિત્તાદિભિર્દ્વાદશભિઃ-ધાત્વવસાનૈઃ, મિશ્રાણાં પ્રાણાદીનાં મિશ્રં મિથ આવરણમવેક્ષ્ય યાત્યાવૃતિરસઙ્ખ્યતામિતિ યોજ્યમ્| અત્ર ચૈષા ઉદાહરણદિગ્દ્રષ્ટવ્યા,-પ્રાણેન દ્વાદશવિધેન પિત્તાદિભિર્મિશ્રિતત્વાત્ ચતુર્ણામુદાનાદીનામાવરણં વિભજેત્| તથા, ચતુર્ભિરુદાનાદિભિઃ પિત્ત્સ્યાવરણં પ્રત્યેકં દ્વાદશવિધૈર્દ્વાદશવિધસ્યૈકસ્ય પ્રાણસ્યાવરણમિતિ| તૈરિત્યનેન પ્રાણાદયઃ પરામૃશ્યન્તે| તૈઃ-પિત્તાદ્યાવરણમિશ્રિતૈઃ પ્રાણાદિભિઃ, પરસ્પરમાવાર્યાવરકત્વેન સ્થિતૈર્મિશ્રમાવરણમવેક્ષ્ય યાત્યાવૃતિરસસઙ્ખ્યતામિતિ યોઽજ્યમ્| ચઃ સમુચ્ચયે|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana તદવહિતત્વેન લક્ષયેત્ (૫૪-૫૬) · Śloka ૫૬
| મિશ્રૈઃ પિત્તાદિભિસ્તદ્વન્મિશ્રણાભિરનેકધા||૫૪|| તારતમ્યવિકલ્પાચ્ચ યાત્યાવૃતિરસઙ્ખ્યતામ્| તાં લક્ષયેદવહિતો યથાસ્વં લક્ષણોદયાત્||૫૫|| શનૈઃશનૈશ્ચોપશયાદ્ગૂઢામપિ મહુર્મુહુઃ| |૫૬|
| मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्रणाभिरनेकधा||५४|| तारतम्यविकल्पाच्च यात्यावृतिरसङ्ख्यताम्| तां लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्||५५|| शनैःशनैश्चोपशयाद्गूढामपि महुर्मुहुः| |५६|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તૈસ્તુલ્યં તદ્વત્| યથા પ્રાણાદીનાં પિત્તાદિભિર્દ્વાદશભિર્મિશ્રાણાં મિશ્રમાવરણં મિથસ્તથા મિશ્રૈશ્ચ તૈઃ-પ્રાણાદિભિઃ, યથા મિશ્રમાવરણં મિથસ્તથૈવ મિશ્રૈઃ-સંયુક્તૈરેતૈઃ પિત્તાદિભિર્ન કેવલૈઃ, પ્રાણાદીનાં મિશ્રમાવરણં મિથસ્તથા મિશ્રૈઃ પિત્તાદિભિર્યે પ્રાણાદયો મિશ્રિતાસ્તૈસ્તથાભૂતૈઃ પ્રાણાદીનામાવરણમ્| એવમનેકધા મિશ્રણાભિઃ-બહુભિઃ સંયોજનૈઃ, આવૃતિરસઙ્ખ્યતાં યાતિ| તથા તારતમ્યવિકલ્પાચ્ચ પ્રાણદીનામાવૃતિરસઙ્ખ્યતાં યાતિ-સઙ્ખ્યામતિક્રમ્ય ગચ્છતિ| તાં-આવૃતિં, તેષાં પ્રાણાદીનાં ગૂઢાં-દુર્લક્ષ્યામપિ, અવહિતઃ-તજ્જ્ઞાનાય તત્પરઃ સન્, લક્ષયેત્-જાનીયાત્| કથમ્ ? યથાસ્વં લક્ષણોદયાત્| તેષાં પ્રાણાદીનાં યથાયથં લક્ષણોદયાત્-આત્મીયાલ્લિઙ્ગોદ્ભવાત્, શનૈઃશનૈઃ-ન ઝટિત્યેવ, તથા મુહુર્મુહુઃ-ક્ષણે ક્ષણે લક્ષયેત્, ન તુ સકૃદેવ, પ્રાણાદીનાં યથાસ્વં લક્ષણોદયાજ્જાનીયાદિતિ| ન કેવલં કેવલા-દ્યથાસ્વં લક્ષણોદયાત્ પ્રાણાદીનામાવૃતિં લક્ષયેત્, યાવદુપશયાદપ્યેષાં ગૂઢામપ્યાવૃતિમવગચ્છેત્| તત્ર પ્રાણાદીનામેકૈકેનાન્યોન્યાવરણે વિંશતિર્ભેદાઃ| એવમેકેન દ્વયોર્દ્વાભ્યાં ચૈકસ્યાવરણે નિરૂપ્યમાણે ત્વમી ભેદાઃ-પ્રાણસ્યોદાનવ્યાનાભ્યામન્યોન્યાવરણે દ્વૌ ભેદૌ| એવમુદાનસમાનાભ્યામુદાનાપાનાભ્યાં [વ્યાનસમાનાભ્યાં વ્યાનાપાનાભ્યાં સમાનાપાનાભ્યાં ] ચ સહાન્યોન્યાવરણે પરાણિ પઞ્ચ દ્વિકાનિ, ઇતિ પ્રાણસ્ય દ્વાદશ ભેદા ભવન્તિ| ઉદાનસ્ય ષટ્| વ્યાનસ્ય દ્વૌ| એવં વ્યાનસ્યોદાનાદિભિસ્ત્રિભિરન્યોન્યાવરણે ષટ્| ઉદાનસ્ય દ્વૌ| પ્રાણસ્યોદાનાદિભિશ્ચતુર્ભિદ્વૌ ચાન્યોન્યાવરણાદ્ભેદૌ ભવતઃ| તથા, પ્રાણાદીનાં પિત્તાદિભિર્દ્વાદશભિરાવૃતત્વાત્ દ્વાદશપ્રકારાણામન્યોન્યાનાં મિશ્રણાત્ ચત્વારિશતાનિ વિંશત્યુત્તરાણિ ભવન્તિ| એવમન્યદપ્યાવરણં નિરૂપ્યમ્|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana પ્રાણોદાનયોર્જીવિતબલત્વમ્, તયોઃ પીડનાદાયુર્બલયોર્હાનિઃ (૫૬-૫૭) · Śloka ૫૭
| વિશેષાજ્જીવિતં પ્રાણ ઉદાનો બલમુચ્યતે||૫૬|| સ્યાત્તયોઃ પીડનાદ્ધાનિરાયુષશ્ચ બલસ્ય ચ| |૫૭|
| विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते||५६|| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिरायुषश्च बलस्य च| |५७|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-પ્રાણાદયઃ સર્વ એવ વાતા જીવિતમ્, વિશેષેણ તુ પ્રાણાખ્યો વાયુર્જીવિતમુચ્યતે| તથા, ઉદાનાખ્યો વાયુર્વિશેષેણ બલમુચ્યતે| યતશ્ચૈવમતસ્તયોઃ-પ્રાણોદાનયોઃ, પીડનાત્-ક્ષોભણાત્, યથાસ્વમાયુષો બલસ્ય ચ હાનિર્ભવેત્| તસ્માદ્ધેતોઃ પ્રાણોદાનાખ્યૌ પવનાવાહારાદિના યત્નેન ભિષજા રક્ષ્યૌ| તથા ચ વક્ષ્યતિ (હૃ. ચિ. અ. ૨૨|૬૯) - "પ્રાણો રક્ષ્યશ્ચતુર્ભ્યોઽપિ તત્સ્થિતૌ દેહસંસ્થિતઃ|" ઇતિ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana આવૃતવાતાનાં દુઃસાધ્યાસાધ્યત્વમ્ (૫૭-૫૮) · Śloka ૫૮
| આવૃતા વાયવોઽજ્ઞાતા જ્ઞાતા વા વત્સરં સ્થિતાઃ||૫૭|| પ્રયત્નેનાપિ દુઃસાધ્યા ભવેયુર્વાઽનુપક્રમાઃ| |૫૮|
| आवृता वायवोऽज्ञाता ज्ञाता वा वत्सरं स्थिताः||५७|| प्रयत्नेनापि दुःसाध्या भवेयुर्वाऽनुपक्रमाः| |५८|
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-વાતાદીનામન્યમેનાવૃતા ઇત્યેવમજ્ઞાતાઃ-સમ્યગનિશ્ચિતાઃ, વર્ષોષિતાઃ પ્રયત્નેનાપિ દુઃસાધ્યાઃ-કૃચ્છ્રસાધ્યા ભવેયુઃ| જ્ઞાતા વા-પિત્તાદિના આવૃતા યથાવત્સમ્યઙ્નિશ્ચયં ગતાઃ, વત્સરં સ્થિતાઃ| વાશબ્દ એવાર્થે, અનુપક્રમા એવ ભવેયુઃ| તતો વાતા આવૃતેઃ પ્રયત્નેન રક્ષણીયાઃ|
આયુર્વેદરસાયનમ્ વ્યાખ્યા ( કૃત)
૦૦૦૦૦
Adhikarana આવૃતવાતાનામુપદ્રવાઃ (૧૬) · Śloka ૧૬
| વિદ્રધિપ્લીહહૃદ્રોગગુલ્માગ્નિસદનાદયઃ||૫૮|| ભવન્ત્યુપદ્રવાસ્તેષામાવૃતાનામુપેક્ષણાત્| ૫૮ ૧/૨| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં તૃતીયે નિદાનસ્થાને વાતશોણિતનિદાનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ||૧૬||
| विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माग्निसदनादयः||५८|| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्| ५८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने वातशोणितनिदानं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon
સર્વાઙ્ગસુન્દરી વ્યાખ્યા ( કૃત)
સ૦-તેષાં-વાયૂનાં, આવૃતાનામુપેક્ષણાત્-અચિકિત્સનાત્, વિદ્રધ્યાદય ઉપદ્રવા જાયન્તે| તસ્માત્તદુપક્રમે યતિતવ્યમિતિ| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં તૃતીયે નિદાનસ્થાને વાતશોણિતનિદાનં નામ શોડશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૧૬||