Adhikarana ಅಧ್ಯಾಯೋಪಕ್ರಮಃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಮದಾತ್ಯಯನಿದಾನಾದನನ್ತರಮರ್ಶೋನಿದಾನಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತಃ| ಯತಃ "ಅರಿಭಿರ್ನಿಜೈಃ ಪರಿಷ್ವಙ್ಗ" (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೬|೪೦) ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಚ ರಿಪುಸದೃಶಾನೀತಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ, ತಸ್ಮಾದರ್ಶೋನಿದಾನಂ ಪ್ರಕ್ರಮ್ಯತೇ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ನಿರ್ವಚನಮ್ (೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋಽರ್ಶಸಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
अथातोऽर्शसां निदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವವತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅರಿವತ್ಪ್ರಾಣಿನೋ ಮಾಂಸಕೀಲಕಾ ವಿಶಸನ್ತಿ ಯತ್| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದುಚ್ಯನ್ತೇ ಗುದಮಾರ್ಗನಿರೋಧತಃ||೧|| ದೋಷಾಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮೇದಾಂಸಿ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ವಿವಿಧಾಕೃತೀನ್| ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾನಪಾನಾದೌ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ತಾನ್ ಜಗುಃ||೨||
अरिवत्प्राणिनो मांसकीलका विशसन्ति यत्| अर्शांसि तस्मादुच्यन्ते गुदमार्गनिरोधतः||१|| दोषास्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन्| मांसाङ्कुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि तान् जगुः||२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅನೇನ ಸರ್ವೇಷಾಮಪ್ಯರ್ಶಸಾಂ ಗುದಮೇಢ್ರಾದಿಜಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾಕೃತೀ ನಿರೂಪಯತಿ| ದೋಷಾಃ-ವಾತಾದಯಃ, ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮೇದಾಂಸಿ ದೂಷಯಿತ್ವಾಽಪಾನಾದೌ ಯನ್ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾನ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಾನರ್ಶಾಂಸಿ ಜಗುಃ, ತನ್ತ್ರಕೃತ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಕರ್ಣನಾಸಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಾನ್ ? ವಿವಿಧಾಕೃತೀನ್-ನಾನಾಸಂಸ್ಥಾನಾನ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್ (೩) · Śloka ೩
ಸಹಜನ್ಮೋತ್ತರೋತ್ಥಾನಭೇದಾದ್ದ್ವೇಧಾ ಸಮಾಸತಃ| ಶುಷ್ಕಸ್ರಾವಿವಿಭೇದಾಚ್ಚ|೩|
सहजन्मोत्तरोत्थानभेदाद्द्वेधा समासतः| शुष्कस्राविविभेदाच्च|३|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತಾನಿ ಚ ಸಮಾಸತಃ-ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತೋ, ದ್ವೇಧಾ-ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾಣಿ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸಹೇತ್ಯಾದಿ| ಸಹ ಜನ್ಮನಾ, ಸಹಜನ್ಮ ಚೋತ್ತರಂ ಚ ಸಹಜನ್ಮೋತ್ತರೇ, ತಯೋರುತ್ಥಾನಂ ಸಹಜನ್ಮೋತ್ತರೋತ್ಥಾನಂ, ತೇನ ಭೇದೋ-ವಿಶೇಷಃ, ತಸ್ಮಾತ್| ಕಾನಿಚಿಚ್ಛರೀರೇಣ ಸಹ ಜಾತಾನಿ ಕಾನಿಚಿಜ್ಜನ್ಮೋತ್ತರಭಾವೀನಿ| ತಥಾ, ಶುಷ್ಕಸ್ರಾವಿವಿಭೇದಾಚ್ಚ ದ್ವೇಧಾ,-ಕಾನಿಚಿಚ್ಛುಷ್ಕಾಣಿ ಕಾನಿಚಿತ್ಸ್ರಾವೀಣಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಗುದಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಮ್, ಗುದೇ ತಿಸ್ರೋ ಬಲ್ಯಃ ತಾಸಾಮರ್ಥಾನುಗತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಗುದೌಷ್ಠಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಮ್, (೩-೫) · Śloka ೫
"ಅಪಾನಾದೌ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅಥ ತದೇವ ಗುದಾಪರಪರ್ಯಾಯಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಗುದಃ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಸಂಶ್ರಯಃ||೩|| ಅರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಿಸ್ರೋಽಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ| ವಲ್ಯಃ, ಪ್ರವಾಹಿಣೀ ತಾಸಾಮನ್ತರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಸರ್ಜನೀ||೪|| ಬಾಹ್ಯಾ ಸಂವರಣೀ ತಸ್ಯಾ ಗುದೌಷ್ಠೋ ಬಹಿರಙ್ಗುಲೇ| ಯವಾಧ್ಯರ್ಧಃ ಪ್ರಮಾಣೇನ ರೋಮಾಣ್ಯತ್ರ ತತಃ ಪರಮ್||೫||
"अपानादौ" इत्युक्तम्| अथ तदेव गुदापरपर्यायं लक्षयति - - - - | गुदः स्थूलान्त्रसंश्रयः||३|| अर्धपञ्चाङ्गुलस्तस्मिंस्तिस्रोऽध्यर्धाङ्गुलाः स्थिताः| वल्यः, प्रवाहिणी तासामन्तर्मध्ये विसर्जनी||४|| बाह्या संवरणी तस्या गुदौष्ठो बहिरङ्गुले| यवाध्यर्धः प्रमाणेन रोमाण्यत्र ततः परम्||५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಂ ಸಂಶ್ರಯಃ-ಆಶ್ರಯೋ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಂವಿಧೋ ಗುದಃ| ಸ್ಥೂಲಂ ಯದನ್ತ್ರಂ ತತ್ರ ಪ್ರತಿಬದ್ಧ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಂಪ್ರಮಾಣೋಽಸೌ ? ಅರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಃ| ಅರ್ಧೇನೋನಾನಿ ಪಞ್ಚ-ಅರ್ಧಪಞ್ಚ| ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದಿತ್ವಾತ್ಸಮಾಸಃ| ಅರ್ಧಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗುಲಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸೋಽರ್ಧಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಃ,-ಸಾರ್ಧಚತುರಙ್ಗುಲಪರಿಮಾಣಃ| ತಸ್ಮಿನ್-ಗುದೇ, ತಿಸ್ರೋ ವಲ್ಯಃ-ತ್ರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಕಿಂಪರಿಮಾಣಾಃ ? ಅಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾಃ, ಅಧಿಕಮರ್ಧಮಙ್ಗುಲಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಯಾಸಾಂ ತಾ ಏವಮ್| ಅಥ ತಾಂಸಾಂ-ತಿಸೃಣಾಮ್, ಅರ್ಥಾನುಗತಾನಿ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ-ತತ್ರ-ಮಲಪ್ರವಾಹಣಾದನ್ತಃ-ಅನ್ತರೇ ಸ್ಥಿತಾ ವಲೀ, ಪ್ರವಾಹಿಣೀತಿ ಕಥ್ಯತೇ| ಮಧ್ಯೇ-ಮಧ್ಯಸ್ಥಿತಾ ವಲೀ, ಮಲಸ್ಯ ಪ್ರವಹತೋ ಬಹಿರ್ವಿಸರ್ಜನಾತ್ ವಿಸರ್ಜನೀತಿ ಭಣ್ಯತೇ| ಗುದಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಾ ಮಲಸ್ಯ ಸಂವರಣಾತ್ ಸಂವರಣೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಸ್ಯಾಃ-ಸಂವರಣೀಸಂಜ್ಞಾಯಾ ವಲೇಃ, ಅಙ್ಗುಲೇ-ತತ್ಪರಿಮಾಣೇ, ಬಹಿಃ-ಬಾಹ್ಯೇ, ಗುದೌಷ್ಠಃ ಸ್ಥಿತಃ| ಪ್ರಮಾಣೇನ-ಪರಿಮಾಣತೋ, ಗುದೌಷ್ಠೌ ಯವಾಧ್ಯರ್ಧಃ-ಸಾರ್ಧಯವಪ್ರಮಾಣಃ| ತತೋ-ಗುದೌಷ್ಠಾತ್, ಪರಂ-ಪರತೋ ಬಹಿಃ, ರೋಮಾಣ್ಯತ್ರ ಗುದೇ, ಜಾಯನ್ತೇ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಸಹೋತ್ಥಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ಹೇತುರಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಚ ಕುಲೋದ್ಭವಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್ (೬-೭) · Śloka ೭
ತತ್ರ ಹೇತುಃ ಸಹೋತ್ಥಾನಾಂ ವಲೀಬೀಜೋಪತಪ್ತತಾ| ಅರ್ಶಸಾಂ, ಬೀಜತಪ್ತಿಸ್ತು ಮಾತಾಪಿತ್ರಪಚಾರತಃ||೬|| ದೈವಾಚ್ಚ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಕೋಪೋ ಹಿ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ತಾನ್ಯತಃ| ಅಸಾಧ್ಯಾನ್ವೇವಮಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸರ್ವೇ ರೋಗಾಃ ಕುಲೋದ್ಭವಾಃ||೭||
तत्र हेतुः सहोत्थानां वलीबीजोपतप्तता| अर्शसां, बीजतप्तिस्तु मातापित्रपचारतः||६|| दैवाच्च, ताभ्यां कोपो हि सन्निपातस्य तान्यतः| असाध्यान्वेवमाख्याताः सर्वे रोगाः कुलोद्भवाः||७||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತತ್ರೇತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ, ಸಹಜೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿಷ್ವರ್ಶಃಸು ಮಧ್ಯೇ, ಸಹೋತ್ಥಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ಹೇತುಃ ವಲೀಬೀಜೋಪತಪ್ತತಾ| ವಲ್ಯಾಃ-ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಬೀಜಂ-ಶುಕ್ರಾರ್ತವಾಂಶೋ, ಯಸ್ಮಾತ್ಸಾ ವಲೀ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ| ಉಪತಪ್ತಸ್ಯ ಭಾವ ಉಪತಪ್ತತಾ,-ಅರ್ಶೋವಿಕಾರಕರಣಸಮರ್ಥೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ ಪೀಡನಂ, ಬಲೀಬೀಜಸ್ಯೋಪತಪ್ತತೋಚ್ಯತೇ| ಸಾ ಚ ಬೀಜೋಪತಪ್ತಿಃ-ಬೀಜೋಪತಾಪೋ, ಮಾತಾಪಿತ್ರಪಚಾರತಃ| ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೌ, ತಯೋರಪಚಾರಃ-ಅಪರಾಧ ಆಹಾರವಿಹಾರಾದಿಕೃತಃ, ತಸ್ಮಾತ್| ತಥಾ ದೈವಾತ್-ತಥಾವಿಧಾತ್ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಾದಶುಭಕರ್ಮಣೋ, ಬೀಜೋಪತಪ್ತಿಃ| ತಾಭ್ಯಾಂ-ಮಾತಾಪಿತ್ರಪಚಾರದೈವಾಭ್ಯಾಂ, ಯಸ್ಮಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಕೋಪಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ-ಅರ್ಶಾಂಸಿ, ಅಸಾಧ್ಯಾನಿ| ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸರ್ವೇ ರೋಗಾಃ ಕುಲೋದ್ಭವಾ ಆಖ್ಯಾತಾಃ| ಬೀಜೋಪತಪ್ತತ್ವಾದಸಾಧ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಸಹಜಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೮) · Śloka ೮
ಸಹಜಾನಿ ವಿಶೇಷೇಣ ರೂಕ್ಷದುರ್ದರ್ಶನಾನಿ ಚ| ಅನ್ತರ್ಮುಖಾನಿ ಪಾಣ್ಡೂನಿ ದಾರುಣೋಪದ್ರವಾಣಿ ಚ||೮||
सहजानि विशेषेण रूक्षदुर्दर्शनानि च| अन्तर्मुखानि पाण्डूनि दारुणोपद्रवाणि च||८||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸಹಜಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ವಿಶೇಷೇಣ ರೂಕ್ಷಾದಿಗುಣಯುತಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ವಿಶೇಷೇಣೇತ್ಯನೇನೈತದ್ ದ್ಯೋತಯತಿ,-ಉತ್ತರಜಾತಾನ್ಯಪ್ಯೇವಂಭೂತಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಜನ್ಮೋತ್ತರಜಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ಷಡ್ವಿಧತ್ವಮ್ (೯) · Śloka ೯
ಷೋಢಾಽನ್ಯಾನಿ ಪೃಥಗ್ದೋಷಸಂಸರ್ಗನಿಚಯಾಸ್ರತಃ| |೯|
षोढाऽन्यानि पृथग्दोषसंसर्गनिचयास्रतः| |९|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅನ್ಯಾನಿ-ಉತ್ತರಜಾತಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ, ಷಟ್ಪ್ರಕಾರಾಣಿ| ಪೃಥಗ್ದೋಷೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಸ್ತ್ರೀಣಿ, ತಥಾ ಸಂಸರ್ಗೇಣೈಕಂ, ತಥಾ ನಿಚಯೇನ [ ಏಕಂ ] ತಥಾ ರಕ್ತೇನ [ಏಕಂ], ಇತಿ ಷಟ್ತ್ವಮ್| ಷೋಢಾಶಬ್ದಃ ಪೃಷೋದರಾದಿಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಾರ್ಶಸಾಂ ದೋಷಾನುಬನ್ಧಃ (೯) · Śloka ೯
| ಶುಷ್ಕಾಣಿ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಭ್ಯಾಮಾರ್ದ್ರಾಣಿ ತ್ವಸ್ರಪಿತ್ತತಃ||೯||
| शुष्काणि वातश्लेष्मभ्यामार्द्राणि त्वस्रपित्ततः||९||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-"ಶುಷ್ಕಸ್ರಾವಿವಿಭೇದಾಚ್ಚ ದ್ವಿಧಾ" (ಶ್ಲೋ. ೩) ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತತ್ರ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತಾಭ್ಯಾಮ್| ಯಾನಿ ತ್ವಾರ್ದ್ರಾಣಿ ತಾನ್ಯಸ್ರಪಿತ್ತತಃ, ತಥೈವ ವ್ಯಸ್ತಸಮಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಭವನ್ತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ನಿದಾನಮ್ (೧೦-೧೫) · Śloka ೧೫
ದೋಷಪ್ರಕೋಪಹೇತುಸ್ತು ಪ್ರಾಗುಕ್ತಸ್ತೇನ ಸಾದಿತೇ| ಅಗ್ನೌ, ಮಲೇಽತಿನಿಚಿತೇ, ಪುನಶ್ಚಾತಿವ್ಯವಾಯತಃ||೧೦|| ಯಾನಸಙ್ಕ್ಷೋಭವಿಷಮಕಠಿನೋತ್ಕಟಕಾಸನಾತ್| ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಾಶ್ಮಲೋಷ್ಠೋರ್ವೀತಲಚೈಲಾದಿಘಟ್ಟನಾತ್||೧೧|| ಭೃಶಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಸಂಸ್ಪರ್ಶಾತ್ಪ್ರತತಾತಿಪ್ರವಾಹಣಾತ್| ವಾತಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವೇಗಧಾರಣಾತ್ತದುದೀರಣಾತ್||೧೨|| ಜ್ವರಗುಲ್ಮಾತಿಸಾರಾಮಗ್ರಹಣೀಶೋಫಪಾಣ್ಡುಭಿಃ| ಕರ್ಶನಾದ್ವಿಷಮಾಭ್ಯಶ್ಚ ಚೇಷ್ಟಾಭ್ಯೋ, ಯೋಷಿತಾಂ ಪುನಃ||೧೩|| ಆಮಗರ್ಭಪ್ರಪತನಾದ್ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಪ್ರಪೀಡನಾತ್| ಈದೃಶೈಶ್ಚಾಪರೈರ್ವಾಯುರಪಾನಃ ಕುಪಿತೋ ಮಲಮ್||೧೪|| ಪಾಯೋರ್ವಲೀಷು ತಂ ಧತ್ತೇ ತಾಸ್ವಭಿಷ್ಯಣ್ಣಮೂರ್ತಿಷು| ಜಾಯನ್ತೇಽರ್ಶಾಂಸಿ|೧೫|
दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तस्तेन सादिते| अग्नौ, मलेऽतिनिचिते, पुनश्चातिव्यवायतः||१०|| यानसङ्क्षोभविषमकठिनोत्कटकासनात्| बस्तिनेत्राश्मलोष्ठोर्वीतलचैलादिघट्टनात्||११|| भृशं शीताम्बुसंस्पर्शात्प्रततातिप्रवाहणात्| वातमूत्रशकृद्वेगधारणात्तदुदीरणात्||१२|| ज्वरगुल्मातिसारामग्रहणीशोफपाण्डुभिः| कर्शनाद्विषमाभ्यश्च चेष्टाभ्यो, योषितां पुनः||१३|| आमगर्भप्रपतनाद्गर्भवृद्धिप्रपीडनात्| ईदृशैश्चापरैर्वायुरपानः कुपितो मलम्||१४|| पायोर्वलीषु तं धत्ते तास्वभिष्यण्णमूर्तिषु| जायन्तेऽर्शांसि|१५|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ವರೋಗವಿದಾನೇ, ದೋಷಪ್ರಕೋಪಹೇತುಃ [ ಉಕ್ತೋ-] ದರ್ಶಿತಃ| ತೇನ-ದೋಷಪ್ರಕೋಪಕಾರಣೇನ, ವಹ್ನೌ ಸಾದಿತೇ-ಮನ್ದತ್ವಂ ಗಮಿತೇ| ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾದಾಹಾರಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪಾಕಮಗಚ್ಛನ್ ಭೂಯಸಾ ಮಲತ್ವೇನೈವ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತತ ಇದಮಾಹ-ಮಲೇಽತಿನಿಚಿತೇ| ಮಲೇ-ಪುರೀಷಾಖ್ಯೇ, ಅತಿನಿಚಿತೇ-ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರಜನನಯೋಗ್ಯೇ, ವಾಯುರಪಾನಾಖ್ಯಃ ಪಾಯೋಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀಷು ವಲೀಷು, ತಂ ಮಲಂ ನಿಚಿತಂ ಧತ್ತೇ| ತದ್ದೇಶಮಲವ್ಯತಿಸಮ್ಪರ್ಕಾತ್ತಾ ವಲಯೋಽಭಿಷ್ಯಣ್ಣಮೂರ್ತಯಃ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನದೇಹಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ತಾಸು ಚಾಭಿಷ್ಯಣ್ಣಮೂರ್ತಿಶ್ವರ್ಶಾಂಸಿ ಜಾಯನ್ತೇ| ಇತ್ಯುತ್ತರಕಾಲಜಾನಾಮರ್ಶಸಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ತಥಾ ಚ ಕೇನ ವಾಯುಃ ಕುಪಿತೋ ಮಲಂ ಧತ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಪುನಶ್ಚಾತಿವ್ಯವಾಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪುನರಿತಿ ನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಹೇತುನಾ ವಾಯುಃ ಕುಪಿತಃ, ತಥಾಽತಿವ್ಯವಾಯಾದಿಭಿಃ ಕುಪಿತ ಇತಿ ಗಮಯತಿ| ಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ಘಟ್ಟನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರತತಾತಿಪ್ರವಾಹಣೇನ ದೋಷಾದಿವೇಗಾನಾಂ ಪ್ರವರ್ತನಮ್| ವಾತಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವೇಗಾನಾಂ ತೂದೀರಣಮಿಹೋಕ್ತಮಿತಿ ಪ್ರವಾಹಣೋದೀರಣಯೋರ್ದ್ವಯೋರುಪಾದಾನಮ್| ಜ್ವರಾದಿಭಿಃ ಕರ್ಷಣಾದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ವಿಷಮಾಭ್ಯಶ್ಚ ಚೇಷ್ಟಾಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾಹಸಾದಿವಿಷಮಾಚರಣಾದಿಕಾಭ್ಯಃ| ಯೋಷಿತಾಂ ಪುನರೀತಿ ಪುನಃಶಬ್ದೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಕಾರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರಮಾಮಗರ್ಭಪ್ರಪತನಾದಿಕಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಈದೃಶೈರಪರೈರಪ್ಯನಿರ್ದಿಷ್ಟೈರಿಹ ತತ್ಪ್ರಕೋಪಹೇತುಭಿರ್ವಾಯುಃ ಕುಪಿತ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಮ್ (೧೫-೨೦) · Śloka ೨೦
| ತತ್ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಮನ್ದವಹ್ನಿತಾ||೧೫|| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಸಕ್ಥಿಸದನಂ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಭ್ರಮಃ| ಸಾದೋಽಙ್ಗೇ ನೇತ್ರಯೋಃ ಶೋಫಃ ಶಕೃದ್ಭೇದೋಽಥವಾ ಗ್ರಹಃ||೧೬|| ಮಾರುತಃ ಪ್ರಚುರೋ ಮೂಢಃ ಪ್ರಾಯೋ ನಾಭೇರಧಶ್ಚರನ್| ಸರುಕ್ ಸಪರಿಕರ್ತಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಸ್ವನನ್||೧೭|| ಅನ್ತ್ರಕೂಜನಮಾಟೋಪಃ ಕ್ಷಾಮತೋದ್ಗಾರಭೂರಿತಾ| ಪ್ರಭೂತಂ ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಾ ವಿಡಶ್ರದ್ಧಾ ಧೂಮಕೋಽಮ್ಲಕಃ||೧೮|| ಶಿರಃಪೃಷ್ಠೋರಸಾಂ ಶೂಲಮಾಲಸ್ಯಂ ಭಿನ್ನವರ್ಣತಾ| ತನ್ದ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಕ್ರೋಧೋ ದುಃಖೋಪಚಾರತಾ||೧೯|| ಆಶಙ್ಕಾ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಪಾಣ್ಡುಗುಲ್ಮೋದರೇಷು ಚ| |೨೦|
| तत्पूर्वलक्षणं मन्दवह्निता||१५|| विष्टम्भः सक्थिसदनं पिण्डिकोद्वेष्टनं भ्रमः| सादोऽङ्गे नेत्रयोः शोफः शकृद्भेदोऽथवा ग्रहः||१६|| मारुतः प्रचुरो मूढः प्रायो नाभेरधश्चरन्| सरुक् सपरिकर्तश्च कृच्छ्रान्निर्गच्छति स्वनन्||१७|| अन्त्रकूजनमाटोपः क्षामतोद्गारभूरिता| प्रभूतं मूत्रमल्पा विडश्रद्धा धूमकोऽम्लकः||१८|| शिरःपृष्ठोरसां शूलमालस्यं भिन्नवर्णता| तन्द्रेन्द्रियाणां दौर्बल्यं क्रोधो दुःखोपचारता||१९|| आशङ्का ग्रहणीदोषपाण्डुगुल्मोदरेषु च| |२०|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತೇಷಾಮರ್ಶಸಾಂ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಂ ತತ್ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಂ ಮನ್ದವಹ್ನಿತೇತ್ಯಾದಿಕಂ ಶಕೃದ್ಗ್ರಹಪರ್ಯನ್ತಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಮಧ್ಯೇ "ಶಕೃದ್ಭೇದೋಽಥವಾ ಗ್ರಹಃ" ಇತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್, ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪುರುಷಸ್ಯೋತ್ಪಿತ್ಸುಷ್ವರ್ಶಃಸು ಭಿನ್ನವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಬದ್ಧವರ್ಚಸ್ತ್ವಮಿತ್ಯಥವಾಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ| ಮಾರುತ ಇತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಪಾನಾಖ್ಯಃ, ಪ್ರಾಯೋ-ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಕೃತ್ವಾ, ನಾಭೇರಧಶ್ಚರನ್-ಗಚ್ಛನ್, ಪ್ರಚುರೋ ಭವತಿ| ತಥಾ, ಮೂಢೋ-ಮೂಢ ಇವ ಮೂಢಃ| ಕ್ರಿಯಾಮಾತ್ಮೀಯಾಂ ಹಿತ್ವೇವ ವರ್ತಮಾನಃ| ತಥಾ, ಸರುಕ್-ಸಶೂಲಃ| ತಥಾ, ಸಹ ಪಾರಿಕರ್ತೇನ ವರ್ತತೇ ಸಪರಿಕರ್ತಃ| ಛಿನ್ದನ್ನಿವ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ, ಸ್ವನನ್-ಶಬ್ದಾಯಮಾನಃ| ತಥಾ, ಅನ್ತ್ರಕೂಜನಾದಿಕಂ ಭವತಿ| ತಥಾ ಚ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾದಿಷ್ವಾಶಙ್ಕಾ ಭವತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೦-೨೮) · Śloka ೨೮
| ಏತಾನ್ಯೇವ ವಿವರ್ದ್ಧನ್ತೇ ಜಾತೇಷು ಹತನಾಮಸು||೨೦|| ನಿವರ್ತಮಾನೋಽಪಾನೋ ಹಿ ತೈರಧೋಮಾರ್ಗರೋಧತಃ| ಕ್ಷೋಭಯನ್ನನಿಲಾನನ್ಯಾನ್ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಶರೀರಗಾನ್||೨೧|| ತಥಾ ಮೂತ್ರಶಕೃತ್ಪಿತ್ತಕಫಾನ್ ಧಾತೂಂಶ್ಚ ಸಾಶಯಾನ್| ಮೃದ್ಗಾತ್ಯಗ್ನಿಂ ತತಃ ಸರ್ವೋ ಭವತಿ ಪ್ರಾಯಶೋಽರ್ಶಸಃ||೨೨|| ಕೃಶೋ ಭೃಶಂ ಹತೋತ್ಸಾಹೋ ದೀನಃ ಕ್ಷಾಮೋಽತಿನಿಷ್ಪ್ರಭಃ| ಅಸಾರೋ ವಿಗತಚ್ಛಾಯೋ ಜನ್ತುಜುಷ್ಟ ಇವ ದ್ರುಮಃ||೨೩|| ಕೃತ್ಸ್ನೈರುಪದ್ರವೈರ್ಗಸ್ತೋ ಯಥೋಕ್ತೈರ್ಮರ್ಮಪೀಡನೈಃ| ತಥಾ ಕಾಸಪಿಪಾಸಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಶ್ವಾಸಪೀನಸೈಃ||೨೪|| ಕ್ಲಮಾಙ್ಗಭಙ್ಗವಮಥುಕ್ಷವಥುಶ್ವಯಥುಜ್ವರೈಃ| ಕ್ಲೈಬ್ಯಬಾಧಿರ್ಯತೈಮಿರ್ಯಶರ್ಕರಾಶ್ಮರಿಪೀಡಿತಃ||೨೫|| ಕ್ಷಾಮಭಿನ್ನಸ್ವರೋ ಧ್ಯಾಯನ್ಮುಹುಃ ಷ್ಠೀವನ್ನರೋಚಕೀ| ಸರ್ವಪರ್ವಾಸ್ಥಿಹೃನ್ನಾಭಿಪಾಯುವಙ್ಕ್ಷಣಶೂಲವಾನ್||೨೬|| ಗುದೇನ ಸ್ರವತಾ ಪಿಚ್ಛಾಂ ಪುಲಾಕೋದಕಸನ್ನಿಭಾಮ್| ವಿಬದ್ಧಮುಕ್ತಂ ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಂ ಪಕ್ಕಾಮಂ ಚಾನ್ತರಾಽನ್ತರಾ||೨೭|| ಪಾಣ್ಡು ಪೀತಂ ಹರಿದ್ರಕ್ತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಚೋಪವೇಶ್ಯತೇ| |೨೮|
| एतान्येव विवर्द्धन्ते जातेषु हतनामसु||२०|| निवर्तमानोऽपानो हि तैरधोमार्गरोधतः| क्षोभयन्ननिलानन्यान् सर्वेन्द्रियशरीरगान्||२१|| तथा मूत्रशकृत्पित्तकफान् धातूंश्च साशयान्| मृद्गात्यग्निं ततः सर्वो भवति प्रायशोऽर्शसः||२२|| कृशो भृशं हतोत्साहो दीनः क्षामोऽतिनिष्प्रभः| असारो विगतच्छायो जन्तुजुष्ट इव द्रुमः||२३|| कृत्स्नैरुपद्रवैर्गस्तो यथोक्तैर्मर्मपीडनैः| तथा कासपिपासास्यवैरस्यश्वासपीनसैः||२४|| क्लमाङ्गभङ्गवमथुक्षवथुश्वयथुज्वरैः| क्लैब्यबाधिर्यतैमिर्यशर्कराश्मरिपीडितः||२५|| क्षामभिन्नस्वरो ध्यायन्मुहुः ष्ठीवन्नरोचकी| सर्वपर्वास्थिहृन्नाभिपायुवङ्क्षणशूलवान्||२६|| गुदेन स्रवता पिच्छां पुलाकोदकसन्निभाम्| विबद्धमुक्तं शुष्कार्द्रं पक्कामं चान्तराऽन्तरा||२७|| पाण्डु पीतं हरिद्रक्तं पिच्छिलं चोपवेश्यते| |२८|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಏತಾನ್ಯೇವ-ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾದೀನಿ, ಹತನಾಮಸು-ಅರ್ಶಃಸು, ಜಾತೇಷು ವಿವರ್ದ್ಧನ್ತೇ-ವೃದ್ಧಿಮಾಪ್ನುವನ್ತಿ| ಸ೦-ತೈಃ-ಅರ್ಶೋಭಿಃ, ಅಧೋಮಾರ್ಗರೋಧಾದಪಾನೋ ನಿವರ್ತಮಾನ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸರ್ವಾ(ಅನ್ಯಾ)ನನಿಲಾನ್-ಸಮಾನೋದಾನವ್ಯಾನಪ್ರಾಣಾನ್, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಶರೀರಗಾನ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹರಣರೂಪತಯಾ ಕ್ಷೋಭಯನ್-ಸಂರಮ್ಭಾನ್ ಕುರ್ವನ್, ತಥಾ ಮೂತ್ರಾದೀನ್, ತಥಾ ಧಾತೂನ್-ರಸಾದೀಂಶ್ಚ, ಸಾಶಯಾನ್-ಸಹಾಧಾರೇಣ ವರ್ತಮಾನಾನ್, ಕ್ಷೋಭಯನ್ನಗ್ನಿಂ ಮೃದ್ಗಾತಿ-ಮನ್ದೀಕರೋತಿ| ತತಃ-ಅಗ್ನಿಮಾರ್ದವಾದಿಕಾತ್ ಕಾರಣಾತ್, ಪ್ರಾಯೇಣಾರ್ಶಸೋ-ದುರ್ನಾಮವಾನ್, ಕೃಶಾದಿಕಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅರ್ಶಸ ಇತ್ಯತ್ರ "ಅರ್ಶಾದಿತ್ವಾತ್" ಅಚ್| ವಿಗತಚ್ಛಾಯೋ ದ್ರುಮೋ ಜನ್ತುಜುಷ್ಟಃ ಪತ್ರೌಘವಿರಹಾದ್ಯಥಾ ಛಾಯಾರಹಿತಃ, ತಥೈವಾರ್ಶಸಃ ಶೋಭಾರಹಿತ ಇತಿ ಶ್ಲೇಷೋಪಮಾಲಙ್ಕಾರಃ| ತಥೇತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರುಪದ್ರವೈರ್ಗ್ರಸ್ತಃ, ಅಪಿ ತು ಕಾಸಾದಿಭಿರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಲೇಷ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ಮರಿಪೀಡಿತ ಇತ್ಯತ್ರ "ಙ್ಯಾಪೋಃ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಬಹುಲವಚನಾದ್ಧ್ರಸ್ವಃ| ಅಥವಾ, 'ಅಶ್ಮನಿ ಪೀಡಿತಃ' ಇತಿ ಪಾಠಃ| ಕ್ಷಾಮೋ ಭಿನ್ನಶ್ಚ ಸ್ವರೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಧ್ಯಾಯನ್-ಚಿನ್ತಾವ್ಯಾಪ್ತಃ| ತಥಾ, ನಿಷ್ಠೀವನಾದಿಭಿರ್ಯುತಃ| ತಥಾ, ಗುದೇನ ಪಿಚ್ಛಾಂ ಪುಲಾಕೋದಕಸನ್ನಿಭಾಂ ಸ್ರವತಾ ವಿಬದ್ಧಾದಿಕಮುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಅಪ್ರಾಪ್ತಪಾಕಂ ಧಾನ್ಯಂ ಪುಲಾಕಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮ್| ಆಗಮಃ-"ಧಾನ್ಯಂ ಪುಲಾಕೋಽನಿಷ್ಪನ್ನಮ್" ಇತಿ| ಅಥವಾ, ಪುಲಾಕಃ-ಕುತ್ಸಿತಂ ಧಾನ್ಯಮ್, ತಸ್ಯೋದಕೇನ ತುಲ್ಯಾಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಯವಗೋಧೂಮಾದಿಸ್ವೇದಃ ಪುಲಾಕೋದಕಮಿತ್ಯಾಹುಃ, ತೇನ ತುಲ್ಯಾಮ್| ವಿಬದ್ಧಮುಕ್ತಮಿತಿ ಕದಾಚಿದುದಾವೃತ್ತಂ ಕದಾಚಿದನುದ್ವೃತ್ತಂ ಭವತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ವಾತಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೮-೩೪) · Śloka ೩೪
ವಾತಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ - - - - ಗುದಾಙ್ಕುರಾ ಬಹ್ವನಿಲಾಃ ಶುಷ್ಕಾಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾನ್ವಿತಾಃ||೨೮|| ಮ್ಲಾನಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವಿಷಮಾಃ ಪರುಷಾಃ ಖರಾಃ| ಮಿಥೋ ವಿಸದೃಶಾ ವಕ್ರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ವಿಶ್ಫುಟಿತಾನನಾಃ||೨೯|| ಬಿಮ್ಬೀಕರ್ಕನ್ಧುಖರ್ಜೂರಕಾರ್ಪಾಸೀಫಲಸನ್ನಿಭಾಃ| ಕೇಚಿತ್ಕದಮ್ಬಪುಷ್ಪಾಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕೋಪಮಾಃ||೩೦|| ಶಿರಃಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಕಟ್ಯೂರುವಙ್ಕ್ಷಣಾಭ್ಯಧಿಕವ್ಯಥಾಃ| ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರವಿಷ್ಟಮ್ಭಹೃದ್ಗ್ರಹಾರೋಚಕಪ್ರದಾಃ||೩೧|| ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಗ್ನಿವೈಷಮ್ಯಕರ್ಣನಾದಭ್ರಮಾವಹಾಃ| ತೈರಾರ್ತೋ ಗ್ರಥಿತಂ ಸ್ತೋಕಂ ಸಶಬ್ದಂ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಮ್||೩೨|| ರುಕ್ಫೇನಪಿಚ್ಛಾನುಗತಂ ವಿಬದ್ಧಮುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಕೃಷ್ಣತ್ವಙ್ನಖವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರವಕ್ಕ್ರಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೩೩|| ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹೋದರಾಷ್ಠೀಲಾಸಮ್ಭವಸ್ತತ ಏವ ಚ|೩೪|
वातार्शसां लक्षणमाह - - - - गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमिचिमान्विताः||२८|| म्लानाः श्यावारुणाः स्तब्धा विषमाः परुषाः खराः| मिथो विसदृशा वक्रास्तीक्ष्णा विश्फुटिताननाः||२९|| बिम्बीकर्कन्धुखर्जूरकार्पासीफलसन्निभाः| केचित्कदम्बपुष्पाभाः केचित्सिद्धार्थकोपमाः||३०|| शिरःपार्श्वांसकट्यूरुवङ्क्षणाभ्यधिकव्यथाः| क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्ग्रहारोचकप्रदाः||३१|| कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः| तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम्||३२|| रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते| कृष्णत्वङ्नखविण्मूत्रनेत्रवक्क्रश्च जायते||३३|| गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासम्भवस्तत एव च|३४|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವಾತಾಧಿಕಾ ಗುದಜಾಃ ಶುಷ್ಕಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಃ| ವಿಷಮಾಃ-ವಿಷಮಸಂಸ್ಥಾನಾ ಊರ್ಧ್ವಾಧಸ್ತಿರ್ಯಗಾದಿದುಃಸಂಸ್ಥಿತಾಃ| ಪರುಷಾಃ-ಶಾಕಪತ್ರಾದಿತುಲ್ಯಸ್ಪರ್ಶಾಃ| ಮಿಥೋ ವಿಸದೃಶಾಃ-ಪರಸ್ಪರಮತುಲ್ಯಸನ್ನಿವೇಶಾಃ| ವಕ್ರಾಃ-ಧನುಷ್ಕೋಟ್ಯಾದಿವತ್| ತಥಾ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ-ದರ್ಭಾಙ್ಕುರವತ್| ವಿಸ್ಫುಟಿತಂ-ಕೇಸರಾದಿವತ್, ಆನನಂ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್| ಬಿಮ್ಬ್ಯಾದ್ಯನೇಕೋಪಮಾನೋಪಾದಾನಂ ತೇಷಾಂ ವಿಚಿತ್ರರೂಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಶಿರ ಆದಿಷ್ವಧಿಕವ್ಯಥಾಃ| ತಥಾ, ಕ್ಷವಥ್ವಾದಿಪ್ರದಾಃ| ತಥಾ, ಕಾಸಾದಿಕೃತಃ| ತೈರಾರ್ತಃ-ಪೀಡಿತೋ, ಗ್ರಥಿತಾದಿಕಮುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಕೃಷ್ಣತ್ವಗಾದಿಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ತತ ಏವ ಚ ಗುದಾಙ್ಕುರೇಭ್ಯೋ ಗುಲ್ಮಾದಿಸಮ್ಭವಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಪಿತ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೪-೩೭) · Śloka ೩೭
| ಪಿತ್ತೋತ್ತರಾ ನೀಲಮುಖಾ ರಕ್ತಪ್ತಾಸಿತಪ್ರಭಾಃ||೩೪|| ತನ್ವಸ್ರಸ್ರಾವಿಣೋ ವಿಸ್ರಾಸ್ತನವೋ ಮೃದವಃ ಶ್ಲಥಾಹ್| ಶುಕಜಿಹ್ವಾಯಕೃತ್ಽಽಖಣ್ಡಜಲೌಕೋವಕ್ಕ್ರಸನ್ನಿಭಾಃ||೩೫|| ದಾಹಪಾಕಜ್ವರಸ್ವೇದತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾರುಚಿತಮೋಹದಾಃ| ಸೋಷ್ಮಾಣೋ ದ್ರವನೀಲೋಷ್ಣಪೀತರಕ್ತಾಮವರ್ಚಸಃ||೩೬|| ಯವಮಧ್ಯಾ ಹರೀತ್ಪೀತಹಾರಿದ್ರತ್ವಙೂನಖಾದಯಃ| |೩೭|
| पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तप्तासितप्रभाः||३४|| तन्वस्रस्राविणो विस्रास्तनवो मृदवः श्लथाह्| शुकजिह्वायकृत्ऽऽखण्डजलौकोवक्क्रसन्निभाः||३५|| दाहपाकज्वरस्वेदतृण्मूर्च्छारुचितमोहदाः| सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः||३६|| यवमध्या हरीत्पीतहारिद्रत्वङूनखादयः| |३७|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಪಿತ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ನೀಲಮುಖಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಂ ಹಾರಿದ್ರತ್ವಙ್ನಖಾದಯ ಇತಿಪರ್ಯನ್ತಮ್| ತನು-ಅಚ್ಛಂ, ಅಸ್ರಂ-ರಕ್ತಂ, ನಿತ್ಯಂ ಸ್ರವನ್ತಿ, ಇತಿ "ಆಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯೇ" ಣಿನಿಃ| ತಥಾ, ತನವೋ-ನ ಘನಾಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ-ಗುದಾಙ್ಕುರವತ್| ಮೃದವಃ-ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪಾದಿವತ್| ಶ್ಲಥಾಃ-ಸ್ವಿನ್ನಮಾಂಸಾದಿವತ್| ಶುಕಜಿಹ್ವೇತ್ಯಾದಿ ಬಹೂಪಮಾತ್ವಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣವೈಚಿತ್ರ್ಯಾರ್ಥಮ್| ದ್ರವಾದೀನಾಂ ವರ್ಚಸಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯವಮಧ್ಯಾಃ-ಯವಮಧ್ಯಸಂಸ್ಥಾನಾಃ| ಹರಿತೋ-ದೂರ್ವಾವರ್ಣಾಃ, ಪೀತಾ ಹಾರಿದ್ರಾಶ್ಚ ತ್ವಗಾದಯೋ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ನಯನವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಕಫಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೭-೪೨) · Śloka ೪೨
| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಲ್ಬಣಾ ಮಹಾಮೂಲಾ ಘನಾ ಮನ್ದರುಜಃ ಸಿತಾಃ||೩೭|| ಉಚ್ಛೂನೋಪಚಿತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ತಬ್ಧವೃತ್ತಗುರುಸ್ಥಿರಾಃ| ಪಿಚ್ಛಿಲಾಃ ಸ್ತಿಮಿತಾಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಃ ಕಣ್ಡ್ವಾಢ್ಯಾಃ ಸ್ಪರ್ಶನಪ್ರಿಯಾಃ||೩೮|| ಕರೀರಪನಸಾಸ್ಥ್ಯಾಭಾಸ್ತಥಾ ಗೋಸ್ತನಸನ್ನಿಭಾಃ| ವಙ್ಕ್ಷಣಾನಾಹಿನಃ ಪಾಯುಬಸ್ತಿನಾಭಿವಿಕರ್ತಿನಃ||೩೯|| ಸಕಾಸಶ್ವಾಸಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಾರುಚಿಪೀನಸಾಃ| ಮೇಹಕೃಚ್ಛ್ರಶಿರೋಜಾಡ್ಯಶಿಶಿರಜ್ವರಕಾರಿಣಃ||೪೦|| ಕ್ಲೈಬ್ಯಾಗ್ನಿಮಾರ್ದವಚ್ಛರ್ದಿರಾಮಪ್ರಾಯವಿಕಾರದಾಃ| ವಸಾಭಸಕಫಪ್ರಾಜ್ಯಪುರೀಷಾಃ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ||೪೧|| ನ ಸ್ರವನ್ತಿ ನ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಪಾಣ್ಡುಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಗಾದಯಃ| |೪೨|
| श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः||३७|| उच्छूनोपचिताः स्निग्धाः स्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः| पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः||३८|| करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः| वङ्क्षणानाहिनः पायुबस्तिनाभिविकर्तिनः||३९|| सकासश्वासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः| मेहकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरज्वरकारिणः||४०|| क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्दिरामप्रायविकारदाः| वसाभसकफप्राज्यपुरीषाः सप्रवाहिकाः||४१|| न स्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः| |४२|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಾರ್ಶಸಾಂ ಮಹಾಮೂಲಾದಿಕಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಪಾಣ್ಡುಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಗಾದ್ಯನ್ತಮ್| ಬಹ್ವನಿಲಾ ಇತ್ಯನೇನ ಪಿತ್ತೋ[ತ್ತರಾ ಇತ್ಯನೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋ]ಲ್ಬಣಾ ಇತ್ಯನೇನ ಚ ನಿರ್ದೇಶೇನ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವಾರ್ಶಸಾಂ ತ್ರಿದೋಷಜತ್ವಂ ದ್ಯೋತಯತಿ| ತೇನ ಸರ್ವಾಣ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ತ್ರಿದೋಷಜಾನಿ, ಭೂಯಸಾ ತು ವ್ಯಪದೇಶ ಇತಿ ವೇದ್ಯಮ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ದ್ವಿದೋಷಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೨) · Śloka ೪೨
| ಸಂಸೃಷ್ಟಲಿಙ್ಗಾಃ ಸಂಸರ್ಗಾತ್|೪೨|
| संसृष्टलिङ्गाः संसर्गात्|४२|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸಂಸರ್ಗಾದ್ಗುದಾಙ್ಕುರಾಃ ಸಂಸೃಷ್ಟಲಿಙ್ಗಾಃ-ಸಂಸೃಷ್ಟರೂಪಾಃ, ಸ್ಯುಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ತ್ರಿದೋಷಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೨) · Śloka ೪೨
| ನಿಚಯಾತ್ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ||೪೨||
| निचयात्सर्वलक्षणाः||४२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ನಿಚಯಾತ್-ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ-ದೋಷತ್ರಯಲಕ್ಷಣಯುತಾಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ರಕ್ತಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೪೩-೪೫) · Śloka ೪೫
ರಕ್ತೋಲ್ಬಣಾ ಗುದೇಕೀಲಾಃ ಪಿತ್ತಾಕೃತಿಸಮನ್ವಿತಾಃ| ವಟಪ್ರರೋಹಸದೃಶಾ ಗುಞ್ಜಾವಿದ್ರುಮಸನ್ನಿಭಾಃ||೪೩|| ತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟಮುಷ್ಣಂ ಚ ಗಾಢವಿಟ್ಪ್ರತಿಪೀಡಿತಾಃ| ಸ್ರವನ್ತಿ ಸಹಸಾ ರಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಚಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿತಃ||೪೪|| ಭೇಕಾಭಃ ಪೀಡ್ಯತೇ ದುಃಖೈಃ ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಸಮ್ಭವೈಃ| ಹೀನವರ್ಣಬಲೋತ್ಸಾಹೋ ಹತೌಜಾಃ ಕಲುಷೇನ್ದ್ರಿಯಃ||೪೫||
रक्तोल्बणा गुदेकीलाः पित्ताकृतिसमन्विताः| वटप्ररोहसदृशा गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः||४३|| तेऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविट्प्रतिपीडिताः| स्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः||४४|| भेकाभः पीड्यते दुःखैः शोणितक्षयसम्भवैः| हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः||४५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ರಕ್ತೋಲ್ಬಣಾಃ-ರಕ್ತಾಧಿಕಾಃ, ಗುದೇಕೀಲಾಃ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ-ಲಕ್ಷಣೇನ, ಸಮನ್ವಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಕಲುಷೇನ್ದ್ರಿಯ ಇತಿ ಯಾವದೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಗುದಾಙ್ಕುರಾ ಇತಿ ಪ್ರಕೃತೇಽಪಿ ಗುದೇಕಿಲಾ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಾರ್ಥಮ್| ತೇ ಚ ಗುದೇಕೀಲಾ ಅತಿದುಷ್ಟಮುಷ್ಣಂ ಚ ಸಹಸಾ-ಅಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಶೂಲಾದಿಲಿಙ್ಗೈಃ, ರಕ್ತಂ ಸ್ರವನ್ತಿ, ಗಾಢವಿಟ್ಪ್ರತಿಪೀಡಿತಾಃ ಸನ್ತಃ| ತಸ್ಯ-ರಕ್ತಸ್ಯ, ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಿತೋ ಭೇಕಾಭೋ ಭವತಿ| ಚೋಽವಧಾರಣೇ, ತಸ್ಯೈವ ರಕ್ತಸ್ಯಾತಿಪ್ರವರ್ತನಾನ್ಮಣ್ಡೂಕಾಭಃ ಸ್ಯಾತ್, ನ ಕಾರಣಾನ್ತರೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೋಣಿತಕ್ಷಯಸಮ್ಭವೈರ್ದುಃಖೈಃ-ರೋಗೈಃ, ಪೀಡ್ಯತೇ| "ರಕ್ತೇಽಮ್ಲಶಿಶಿರಪ್ರೀತಿಸಿರಾಶೈಥಿಲ್ಯರೂಕ್ಷತಾಃ|" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೧|೧೭) ಇತಿ ರಕ್ತಕ್ಷಯಜಾಃ ಉಕ್ತಾಃ| ತಥಾ, ಹೀನವರ್ಣಬಲೋತ್ಸಾಹಾದಿಃ ಸ್ಯಾತ್|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಮುದಾವರ್ತ ಉಪದ್ರವಃ (೪೬-೫೨) · Śloka ೫೨
ಮುದ್ಗಕೋದ್ರವಜೂರ್ಣಾಹ್ವಕರೀರಚಣಕಾದಿಭಿಃ| ರೂಕ್ಷೈಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿಭಿರ್ವಾಯುಃ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಕುಪಿತೋ ಬಲೀ||೪೬|| ಅಧೋವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಂರುಧ್ಯಾಧಃ ಪ್ರಶೋಷಯನ್| ಪುರೀಷಂ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಕುರ್ವೀತ ದಾರುಣಮ್||೪೭|| ತೇನ ತೀವ್ರಾ ರುಜಾ ಕೋಷ್ಠಪೃಷ್ಠಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಗಾ ಭವೇತ್| ಆಧ್ಮಾನಮುದರಾವೇಷ್ಠೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಪರಿಕರ್ತನಮ್||೪೮|| ಬಸ್ತೌ ಚ ಸುತರಾಂ ಶೂಲಂ ಗಣ್ಡಶ್ವಯಥುಸಮ್ಭವಃ| ಪವನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಗಾಮಿತ್ವಂ ತತಶ್ಚ್ಛರ್ದ್ಯರುಚಿಜ್ವರಾಃ||೪೯|| ಹೃದ್ರೋಗಗ್ರಹಣೀದೋಷಮೂತ್ರಸಙ್ಗಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ| ಬಾಧಿರ್ಯತಿಮಿರಶ್ವಾಸಶಿರೋರುಕ್ಕಾಸಪೀನಸಾಃ||೫೦|| ಮನೋವಿಕಾರಸ್ತೃಷ್ಣಾಸ್ರಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೋದರಾದಯಃ| ತೇ ತೇ ಚ ವಾತಜಾ ರೋಗಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಭೃಶದಾರುಣಾಃ||೫೧|| ದುರ್ನಾಮ್ನಾಮಿತ್ಯುದಾವರ್ತಃ ಪರಮೋಽಯಮುಪದ್ರವಃ| ವಾತಾಭಿಭೂತಕೋಷ್ಠಾನಾಂ ತೈರ್ವಿನಾಽಪಿ ಸ ಜಾಯತೇ||೫೨||
मुद्गकोद्रवजूर्णाह्वकरीरचणकादिभिः| रूक्षैः सङ्ग्राहिभिर्वायुः स्वे स्थाने कुपितो बली||४६|| अधोवहानि स्रोतांसि संरुध्याधः प्रशोषयन्| पुरीषं वातविण्मूत्रसङ्गं कुर्वीत दारुणम्||४७|| तेन तीव्रा रुजा कोष्ठपृष्ठहृत्पार्श्वगा भवेत्| आध्मानमुदरावेष्ठो हृल्लासः परिकर्तनम्||४८|| बस्तौ च सुतरां शूलं गण्डश्वयथुसम्भवः| पवनस्योर्ध्वगामित्वं ततश्च्छर्द्यरुचिज्वराः||४९|| हृद्रोगग्रहणीदोषमूत्रसङ्गप्रवाहिकाः| बाधिर्यतिमिरश्वासशिरोरुक्कासपीनसाः||५०|| मनोविकारस्तृष्णास्रपित्तगुल्मोदरादयः| ते ते च वातजा रोगा जायन्ते भृशदारुणाः||५१|| दुर्नाम्नामित्युदावर्तः परमोऽयमुपद्रवः| वाताभिभूतकोष्ठानां तैर्विनाऽपि स जायते||५२||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಮಸೂರಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಮುದ್ಗಾದಿಭೀ ರೂಕ್ಷೈಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಿಭಿರ್ವಾಯುಃ-ಅಪಾನಾಖ್ಯಃ, ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ-ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣೇ, ಕುಪಿತೋಽತ ಏವ ಬಲವಾನ್, ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಕುಪಿತೋ ಬಲೀ ಸ್ಯಾತ್| ಬಲೀ ಪವನೋ ವಾತಾದಿಸಙ್ಗಂ [ದಾರುಣಂ] ಕುರ್ವೀತ| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಅಧೋವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಂರುಧ್ಯ| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಅಧಃ ಪುರೀಷಂ ಪ್ರಶೋಷಯನ್| ತೇನ-ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗೇನ ಹೇತುನಾ, ತೇನ ವಾ-ತಥಾವಿಧೇನ ವಾಯುಕೋಪೇನ, ತೀವ್ರಾ-ದಾರುಣಾ, ಪೀಡಾ ಕೋಷ್ಠಾದಿಗಾ ಭವೇತ್| ತಥಾ, ಆಧ್ಮಾನಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ ಪರಿಕರ್ತನಂ ಚ| ಬಸ್ತೌ ಚೇತಿ ಚಶಬ್ದೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ, ಶೂಲಂ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಣ್ಡಯೋಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಗಣ್ಡಶ್ವಯಥುಃ, ತಸ್ಯ ಸಮ್ಭವಃ| ಪವನಸ್ಯ-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಪಾನಾಖ್ಯಸ್ಯ, ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್| ತತಃ-ಊರ್ಧ್ವಗಮನಾತ್, ಛರ್ದ್ಯಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ತೇ ತೇ ಚ ವಾತಜಾ ರೋಗಾಃ-ಅನೇಕೇ ನಖಭೇದಾದಯೋ, ಭೃಶದಾರುಣಾಃ-ಅತಿಶಯೇನ ದುಃಖಾವಹಾಃ, ಜಾಯನ್ತೇ| ದುರ್ನಾಮ್ನಾಮಿತಿ-ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಅಯಂ ಉದಾವರ್ತಃ ಪರಮೋ-ಮಹಾನ್, ಉಪಸ್ರವಃ ಸ್ಮೃತೋ ಮುನೀನ್ದ್ರೈರಿತಿ ಶೇಷಃ| ವಾತೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತೇನಾಭೂಭಿತೋ-ವ್ಯಾಪ್ತಃ, ಕೋಷ್ಠೋ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಂ ತೇಷಾಂ [ತೈಃ-] ದುರ್ನಾಮಭಿರ್ವಿನಾಽಪಿ, ಸಃ-ಉದಾವರ್ತೋ ಜಾಯತೇ, ನ ಕೇವಲಂ ತೈಃ, ಇತ್ಯಪಿಶಬ್ದಾರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಮಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್, ಅರ್ಶಸಾಂ ಯಾಪ್ಯತ್ವಮ್ (೫೩) · Śloka ೫೩
ಅಧುನಾ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಮೇಷಾಮಾಹ - - - - ಸಹಜಾನಿ ತ್ರಿದೋಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಚಾಭ್ಯನ್ತರೇ ವಲೌ| ಸ್ಥಿತಾನಿ ತಾನ್ಯಸಾಧ್ಯಾನಿ, ಯಾಪ್ಯನ್ತೇಽಗ್ನಿಬಲಾದಿಭಿಃ||೫೩||
अधुना साध्यासाध्यविभागमेषामाह - - - - सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरे वलौ| स्थितानि तान्यसाध्यानि, याप्यन्तेऽग्निबलादिभिः||५३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಸಹಜಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ, ತಥಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾನಿ ಯಥೋತ್ತರಕಾಲಜಾನ್ಯಪಿ, ಆಭ್ಯನ್ತರೇ ವಲೌ ಯಾನಿ ಸ್ಥಿತಾನ್ಯೇಕದೋಷಜಾನಿ ತಾನ್ಯಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾನಿ| ಬಲಿಶಬ್ದಃ ಪುಂಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಃ| ಅರ್ಶಸಾಮಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯಾಪ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಗ್ನಿಬಲಮಾದಿ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್, ತೈರ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ| ಅಗ್ನಿಬಲೇಽಕ್ಷೀಣ ಆಯುಷಿ ಚ ಪಾದಸಮ್ಪದಿ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ಕೃಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್ (೫೪) · Śloka ೫೪
ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಿ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ವಲೌ ಯಾನ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ ಚ| ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ ತಾನ್ಯಾಹುಃ ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣಿ ಚ||೫೪||
द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||५४||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ದ್ವನ್ದ್ವಜಾನಿ-ಸಙ್ಕರೋತ್ಪನ್ನಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ವಲೌ ಸಂಶ್ರಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನ್ಯಾಹುಃ, ಮುನಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತಥಾ ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣಿ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾನಿ| ಪರಿಗತಾನಿ ಸಂವತ್ಸರಂ ಪರಿಸಂವತ್ಸರಾಣಿ, ಪ್ರಾದಿಸಮಾಸಃ, ವರ್ಷಾತಿಕ್ರಾನ್ತಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್ (೫೫) · Śloka ೫೫
ಬಾಹ್ಯಾಯಾಂ ತು ವಲೌ ಜಾತಾನ್ಯೇಕದೋಷೋಲ್ಬಣಾನಿ ಚ| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾನಿ ನ ಚಿರೋತ್ಪತಿತಾನಿ ಚ||೫೫||
बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पतितानि च||५५||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಬಾಹ್ಯಾಯಾಂ ವಲೌ ಜಾತಾನಿ ಯಾನಿ ತಥೈಕದೋಷೋಲ್ಬಣಾನಿ ಚ ತಥಾ ನ ಚಿರೋತ್ಪತಿತಾನಿ-ಸಂವತ್ಸರಾದರ್ವಾಗ್ಜಾತಾನಿ, ತಾನಿ ಚ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾನಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಮೇಢ್ರಾದಿಷ್ವಪ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ (೫೬) · Śloka ೫೬
ಮೇಢ್ರಾದಿಷ್ವಪಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ವಮ್| |೫೬|
मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಮೇಢ್ರಭಯನಾಸಾಕರ್ಣಾದಿಷು ಚಾರ್ಶಾಂಸಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಯಥಾಸ್ವಂ-ಸ್ವೀಯೇ ಸ್ವೀಯೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಗುಹ್ಯರೋಗವಿಜ್ಞಾನೇ ನಾಸಾರೋಗವಿಜ್ಞಾನೇ ಕರ್ಣರೋಗವಿಜ್ಞಾನಾದೌ ಚೇತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ನಾಭಿಜಾರ್ಶಸಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೬) · Śloka ೫೬
ನಾಭಿಜಾನಿ ತು| ಗಣ್ಡೂಪದಾಸ್ಯರೂಪಾಣಿ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಿ ಮೃದೂನಿ ಚ||೫೬||
नाभिजानि तु| गण्डूपदास्यरूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च||५६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ನಾಭಿಜಾನಿ ತು-ನಾಭೌ ಜಾತಾನಿ ಪುನರ್ಗಣ್ಡೂಪದಾಸ್ಯರೂಪಾಣಿ, ಗಣ್ಡೂಪದಾನಾಂ-ಕಿಞ್ಚುಲುಕಾನಾಮಾಸ್ಯಂ ತದಿವ ರೂಪಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನ್ಯೇವಮ್| ತಥಾ ಪಿಚ್ಛಿಲಾನಿ-ಪಿಚ್ಛಾವನ್ತಿ, ತಥಾ ಮೃದೂನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಚರ್ಮಕೀಲಾನಾಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿಃ (೫೭) · Śloka ೫೭
ಚರ್ಮಕೀಲಾನ್ಯಾಹ - - - - ವ್ಯಾನೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಕರೋತ್ಯರ್ಶಸ್ತ್ವಚೋ ಬಹಿಃ| ಕೀಲೋಪಮಂ ಸ್ಥಿರಖರಂ ಚರ್ಮಕೀಲಂ ತು ತಂ ವಿದುಃ||೫೭||
चर्मकीलान्याह - - - - व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः| कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं तु तं विदुः||५७||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ವ್ಯಾನಾಖ್ಯೋ ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಽರ್ಶಃ ಕರೋತಿ| ಕ್ಕ ? ತ್ವಚೋ ಬಹಿಃ-ಬಾಹ್ಯಪ್ರದೇಶೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಕೀಲೋಪಮಂ ತಥಾ ಸ್ಥಿರಂ ಖರಂ ಚ| ತಂ ಚ-ಗುದಾಙ್ಕುರಂ, ಚರ್ಮಕೀಲಂ ವಿದುಃ, ಮುನಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ವಾತಜಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಪಿತ್ತಜಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಕಫಜಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮ್ (೫೮) · Śloka ೫೮
ವಾತೇನ ತೋದಃ ಪಾರುಷ್ಯಂ, ಪಿತ್ತಾದಸಿತರಕ್ತತಾ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ನಿಗ್ಧತಾ ತಸ್ಯ ಗ್ರಥಿತತ್ವಂ ಸವರ್ಣ್ತಾ||೫೮||
वातेन तोदः पारुष्यं, पित्तादसितरक्तता| श्लेष्मणा स्निग्धता तस्य ग्रथितत्वं सवर्ण्ता||५८||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ತತ್ರ ವಾತೇನಾಧಿಕೇನ ತೋದಪಾರುಷ್ಯೇ ಭವತಃ| ಪಿತ್ತಾದಸಿತರಕ್ತತಾ ಭವತಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ತಸ್ಯ-ಚರ್ಮಕೀಲಸ್ಯ, ಸ್ನಿಗ್ಧತಾದಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ಗ್ರಥಿತತ್ವಂ-ಗ್ರನ್ಥಿಸದೃಶತ್ವಮ್| ಸವರ್ಣತಾ-ಪ್ರಾಕೃತಶರೀರತುಲ್ಯವರ್ಣತಾ|
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦
Adhikarana ಅರ್ಶಸಾಂ ಪ್ರಶಮೇ ಶೀಘ್ರಂ ಯತ್ನಃ ಕಾರ್ಯಃ (೭) · Śloka ೭
ಅರ್ಶಸಾಂ ಪ್ರಶಮೇ ಯತ್ನಮಾಶು ಕುರ್ವೀತ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ತಾನ್ಯಾಶು ಹಿ ಗುದಂ ಬದ್ಧಾ ಕುರ್ಯುರ್ಬದ್ಧಗುದೋದರಮ್||೫೯|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶಸಾಂ ನಿದಾನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
अर्शसां प्रशमे यत्नमाशु कुर्वीत बुद्धिमान्| तान्याशु हि गुदं बद्धा कुर्युर्बद्धगुदोदरम्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽर्शसां निदानं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
ಸ೦-ಅರ್ಶಸಾಂ ಪ್ರಶಮೇ-ಶಾನ್ತೌ, ಮತಿಮಾನ್ ಶೀಘ್ರಂ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಕಿಮಿತಿ ಚೇತ್ ? ತದಾಹ-ತಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ-ಅರ್ಶಾಂಸಿ, ಗುದಂ ಬದ್ಧಾ-ನಿರೂದ್ಧ್ಯ, ಬದ್ಧಗುದೋದರಂ ಶೀಘ್ರಂ ಕುರ್ಯುರಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇಽರ್ಶಸಾಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೭||
ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)
೦೦೦೦೦