Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼੍ਰੇਏਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਾਦਨ੍ਤਰਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਾਪੇਕ੍ਸਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਗਧ੍ਯਗੇਏਸ੍ਟ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧/੮) - "ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੋਰ੍ਮਦ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਨਿ ਵਾ| ਵਮਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯੇਤ" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਮਾਦ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਪੇਕ੍ਸਤ੍ਵਮਸ੍ਯ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ --
Adhikarana ਵਮਨਕਲ੍ਪਾਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||
तस्मात् कल्पस्थानमुच्यत इत्याह अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਮਨਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮੁਖੇਨ ਦੋਸਹਰਣਮ੍ , ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪ:-ਕਲ੍ਪਨਂ ਯੋਜਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥ:| ਸ਼ੇਸਮਾਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਾਧ੍ਯਾਯਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ| ਅਥ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਾਰਮ੍ਭਃ| ਵਮਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ-ਅਥੇਤਿ| ਅਥ ਵਮਨਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਵਮਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਮਦਨਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਦ੍ਵਿਕੋਸ਼ਾਤਕੀਕੁਟਜਫਲਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਿ| ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਮਦਨਫਲਮ੍| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਚ੍ਚੈਸਾਮੇਤਤ੍ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਦੋਸਾਦੀਨਾਮੇਵ ਚਾਤਿਬਹ੍ਵਵਸ੍ਥਾਭੇਦਾਦ੍ਵਮਨਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਨਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਸਾਧਨਾਨਾਂ ਚ ਯਦਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਂ, ਅਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮੁਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਦਨਕਲ੍ਪਃ,ਵਮਨੇ ਮਦਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍ ਵਿਰੇਚਨੇ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍,ਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ਾਜ੍ਜੀਮੂਤਾਦੇਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾ (੧) · Śloka ੧
ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਮਨਕਲ੍ਪੇ ਮਦਨਮੇਵ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥ ਮਦਨਕਲ੍ਪਃ| ਵਮਨੇ ਮਦਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਵਿਰੇਚਨੇ| ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾ||੧||
प्राधान्याच्च वमनकल्पे मदनमेव शस्यत इत्याह अथ मदनकल्पः| वमने मदनं श्रेष्ठं, त्रिवृन्मूलं विरेचने| नित्यमन्यस्य तु व्याधिविशेषेण विशिष्टता||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਮਨਵਿਸਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਦਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍ , ਨਿਰਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸਯੇਪਿ ਵਾ ਤਸ੍ਯੋਪਯੋਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਿਸਿਦ੍ਧਪ੍ਰਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਲਾਘਵਮਿਚ੍ਛਂਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦਿਦਮਵੋਚਤ੍-`ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਵਿਰੇਚਨੇ'ਇਤਿ| ਯਥਾ ਮਦਨਂ ਵਮਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ , ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਵਿਰੇਚਨੇ , ਨਿਰਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦਿਹੇਤੁਨਾ| ਮਦਨਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯ-ਜੀਮੂਤਾਦੇਃ , ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤਾ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੯)- "ਜੀਮੂਤਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਿਧ੍ਮਾਦਿਰੋਗਿਣਾਮ੍| " ਇਤਿ| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਤ੍ਵਮ੍, ਨ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਵਤ੍ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਿਸਿਦ੍ਧਪ੍ਰਸਰਤ੍ਵਂ ਨਿਰਪਾਯਿਤ੍ਵਂ ਚ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੧੩)- "ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸੁਖਵਿਰੇਚਨਾਨਾਮ੍| " ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਵਮਨੇ ਮਦਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਮੂਲਂ ਵਿਰਚਨੇ ਸਰ੍ਵਦੇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਾਨਤ੍ਰਿਵਤੋਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮਾਹ-ਵਮਨ ਇਤਿ| ਨਿਤ੍ਯਂ ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰੇਣ|
Adhikarana ਮਦਨਫਲਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ (੨-੬) · Śloka ੬
ਫਲਾਨਿ ਨਾਤਿਪਾਣ੍ਡੂਨਿ ਨ ਚਾਤਿਹਰਿਤਾਨ੍ਯਪਿ| ਆਦਾਯਾਹ੍ਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਰ੍ਕ੍ਸੇ ਮਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਸਨ੍ਤਯੋਃ||੨|| ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ ਕੁਸ਼ਮੁਤ੍ਤੋਲ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਗੋਮਯੇਨਾਨੁ ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਧਾਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੩|| ਮਦੁਭੂਤਾਨਿ ਮਧ੍ਵਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਾਨਿ ਕੁਸ਼ਵੇਸ੍ਟਨਾਤ੍| ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟਾਨਿ ਗਤੇਸ੍ਟਾਹੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍ਤਾਨ੍ਯਥਾਤਪੇ||੪|| ਤੇਸਾਂ ਤਤਃ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਃ| ਦਧਿਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਪਲਲੈਰ੍ਮਦਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੫|| ਤਤਃ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਰ੍ਕਾਯਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| |੬|
फलानि नातिपाण्डूनि न चातिहरितान्यपि| आदायाह्नि प्रशस्तर्क्षे मध्ये ग्रीष्मवसन्तयोः||२|| प्रमृज्य कुशमुत्तोल्यां क्षिप्त्वा बध्वा प्रलेपयेत्| गोमयेनानु मुत्तोलीं धान्यमध्ये निधापयेत्||३|| मृदुभूतानि मध्विष्टगन्धानि कुशवेष्टनात्| निष्कृष्टानि गतेऽष्टाहे शोषयेत्तान्यथातपे||४|| तेषां ततः सुशुष्काणामुद्धृत्य फलपिप्पलीः| दधिमध्वाज्यपललैर्मृदित्वा शोषयेत्पुनः||५|| ततः सुगुप्तं संस्थाप्य र्कायकाले प्रयोजयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤੌ ਮਦਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ| ਮਦਨਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਪਾਣ੍ਡੂਨਿ ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਨ ਤ੍ਵਤਿਪਾਣ੍ਡੂਨ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਪਾਕਤ੍ਵਾਤ੍, ਨ ਚਾਤਿਹਰਿਤਾਨ੍ਯਾਮਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਦਾਦਾਯ ? ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇ ਦਿਵਸੇ| ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ? ਮਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਸਨ੍ਤਯੋਃ| ਏਵਮਤੁਸਨ੍ਧੌ ਗਹੀਤਾਨਿ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ-ਵ੍ਯਪਗਤਮਲਾਦਿਦੋਸਾਣਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਕੁਸ਼ਮਯ੍ਯਾਂ ਮੁਤ੍ਤੋਲ੍ਯਾਂ-ਮੂਟਿਕਾਯਾਂ, ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੁਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਬਦ੍ਧ੍ਦ੍ਵਾ ਚ ਤਤੋ ਗੋਮਯੇਨ ਤਾਂ ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਧਾਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍-ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਕੁਸ਼ਾਨਾਂ ਸਮੂਹੋ ਰਚਨਾਵਿਸ਼ੇਸਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਃ ਕੁਸ਼ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਦੁਭੀਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਮਧ੍ਵਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਾਨਿ- ਕਦਾਚਿਨ੍ਮਧੁਗਨ੍ਧਾਨਿ ਕਦਾਚਿਦਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਾਨਿ,ਕੁਸ਼ਵੇਸ੍ਟਨਾਦਸ੍ਟਾਹੇਨ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਅਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਟਾਹੇਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕੁਸ਼ਮੁਤ੍ਤੋਲ੍ਯਾਃ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟਾਨਿ-ਬਹਿਸ੍ਕਤਾਨਿ, ਅਨਨ੍ਤਰਮਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤੇਸਾਂ-ਮਦਨਫਲਾਨਾਂ, [ਸੁਸ੍ਠੁ] ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਰੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਦਧਿਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਪਲਲੈਰ੍ਮਦਿਤ੍ਵਾ-ਸਙ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਯ,ਪੁਨਰਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਗੁਪ੍ਤਂ ਧਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਕਾਲੇ-ਵਮਨਾਵਸਰੇ, ਤਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਦਨਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਹ-ਫਲਾਨੀਤਿ| ਫਲਾਨਿ-ਮਦਨਫਲਾਨਿ| ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ-ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ| ਕੁਸ਼ਮੁਤ੍ਤੋਲ੍ਯਾਂ-ਕੁਸ਼ਮਯਰਜ੍ਜੁਵੇਸ੍ਟਨਿਕਾਯਾਮ੍| ਤਾਂ ਚ ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਰਜ੍ਜੁਭਿਰ੍ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਗੋਮਯੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਧਾਨ੍ਯਰਾਸ਼ੌ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ.੧) -"ਯਵਬੁਸਮਾਸਸ਼ਾਲਿਵ੍ਰੀਹਿਕੁਲਤ੍ਥਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਯਤਮਰਾਸ਼ੌ" ਇਤਿ| ਤਤੋਸ੍ਟਾਹੇ ਗਤੇ ਮਦੁਭੂਤਾਨਿ ਮਧੁਵਦਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਾਨਿ ਕੁਸ਼ਵੇਸ੍ਟਨਾਨ੍ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਆਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਃ-ਮਜ੍ਜਾਨਂ, ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਤਤੋ ਦਧ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਗੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਨਵਂ ਕਲਸ਼ਮਰਜਸ੍ਕਮਾਕਣ੍ਠਂ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ" ਇਤ੍ਯਧਿਕਮ੍|
Adhikarana ਮਦਨਪ੍ਰਯੋਗਃ (੬-੯) · Śloka ੯
| ਅਥਾਦਾਯ ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਵਾਸਯੇਤ੍||੬|| ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਾ ਕੋਵਿਦਾਰਸ੍ਯ ਵਾ ਜਲੇ| ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਸ੍ਯ ਬਿਮ੍ਬ੍ਯਾ ਵਾ ਨੀਪਸ੍ਯ ਵਿਦੁਲਸ੍ਯ ਵਾ||੭|| ਸ਼ਣਪੁਸ੍ਪ੍ਯਾਃ ਸਦਾਪੁਸ੍ਪ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪ੍ਯੁਦਕੇਥਵਾ| ਤਤਃ ਪਿਬੇਤ੍ਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਦਿਤਗਾਲਿਤਮ੍||੮|| ਸੂਤ੍ਰੋਦਿਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਾਧੁ ਤੇਨ ਤਥਾ ਵਮੇਤ੍| |੯|
| अथादाय ततो मात्रां जर्जरीकृत्य वासयेत्||६|| शर्वरीं मधुयष्ट्या वा कोविदारस्य वा जले| कर्बुदारस्य बिम्ब्या वा नीपस्य विदुलस्य वा||७|| शणपुष्प्याः सदापुष्प्याः प्रत्यक्पुष्प्युदकेऽथवा| ततः पिबेत्कषायं तं प्रातर्मृदितगालितम्||८|| सूत्रोदितेन विधिना साधु तेन तथा वमेत्| |९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤਤਃ-ਪਿਪ੍ਪਿਲੀਭ੍ਯੋ, ਮਾਤ੍ਰਾਂ-ਪਰਿਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ, ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ-ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ, ਮਧੁਯਸ੍ਟਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਜਲੇ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਂ-ਸਕਲਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ, ਵਾਸਯੇਦਭਿਸਵਣਾਯ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, [ਪ੍ਰਾਤਃ] ਤਂ ਕਸਾਯਂ ਮਦਿਤਗਾਲਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਦਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਾਲਿਤਂ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸੂਤ੍ਰੋਦਿਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ-"ਸ਼੍ਵੋ ਵਮ੍ਯਂ" (ਸੂ. ਅ. ੧੮|੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤੇਨ, ਪਿਬੇਤ੍| [ਤਥਾ-] ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ, ਤੇਨ ਸਾਧੁ ਵਮੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ - ਮਦਨਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਅਥੇਤਿ| ਤਤਃ-ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਃ, ਮਾਤ੍ਰਾਂ-ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਖਮੁਸ੍ਟਿਂ, ਯਾਵਦ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਮਨ੍ਯੇਤ| ਕੋਵਿਦਾਰਃ-ਕਾਞ੍ਚਨਾਰਃ| ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਃ| ਬਿਮ੍ਬੀ-ਤੁਣ੍ਡਿਕੇਰੀ| ਨੀਪਃ-ਕਦਮ੍ਬਭੇਦਃ| ਵਿਦੁਲੋ-ਵੇਤਸਃ| ਸ਼ਣਪੁਸ੍ਪੀ-ਘਣ੍ਟਾਰਵਾ| ਸਦਾਪੁਸ੍ਪੀ-ਵਨਕਾਰ੍ਪਾਸੀ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀ-ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਃ| ਤੇਨ-ਤਥਾਕਤੇਨ ਕਸਾਯੇਣ, ਸਾਧੁ ਵਮੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਸਾਧੁ|
Adhikarana ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਿਸ਼ੇਸਃ (੯-੧੦) · Śloka ੧੦
| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧੀਸੁ ਚ||੯|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯਾਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| |੧੦|
| श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायगुल्मान्तर्विद्रधीषु च||९|| प्रच्छर्दयेद्विशेषेण यावत्पित्तस्य दर्शनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਵਮੇਤ੍| ਯਾਵਤ੍ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਨਃਪੁਨਰ੍ਵਾਮਯੇਦਾਪਿਤ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਾਰੁਚ੍ਯਾਦਿਸੁ ਵਮਨਯੋਗਃ (੧੦-੧੧) · Śloka ੧੧
| ਫਲਪਿਪ੍ਪਲਿਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਭਾਵਿਤਮ੍||੧੦|| ਤ੍ਰਿਭਾਗਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦਿਵਾਰਿਣਾ| ਪਿਬੇਜ੍ਜ੍ਵਰਾਰੁਚਿਸ੍ਠੇਵਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਪਚ੍ਯਰ੍ਬੁਦੋਦਰੀ||੧੧||
| फलपिप्पलिचूर्णं वा क्वाथेन स्वेन भावितम्||१०|| त्रिभागत्रिफलाचूर्णं कोविदारादिवारिणा| पिबेज्ज्वरारुचिष्ठेवग्रन्थ्यपच्यर्बुदोदरी||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦ -ਅਥਵਾ ਮਦਨਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵੇਨ-ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਭਾਵਿਤਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕੋਵਿਦਾਰਾਦਿਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੂਦਰਾਨ੍ਤੇਸੁ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਵਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਤਿ| ਸ੍ਵੇਨ-ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਵਾਥੇਨ| ਤ੍ਰਿਭਾਗਂ-ਤਤੀਯਭਾਗਤੁਲ੍ਯਂ, ਸਮ੍ਮੀਲਿਤਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਤ੍ਤਥਾ| ਜ੍ਵਰਾਦਿਮਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਠੇਵਃ-ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਃ|
Adhikarana ਕਫਸ੍ਥਾਨਗੇ ਪਿਤ੍ਤੇ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਜੀਮੂਤਾਦਿਜਲੇਨ ਤਤ੍| |੧੨|
पित्ते कफस्थानगते जीमूतादिजलेन तत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਸਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾ (ਜ੍ਵਰਾ) ਦਿਮਾਨ੍ਨਰਸ੍ਤਤ੍-ਮਦਨਫਲਂ, ਜੀਮੂਤਾਦਿਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਪਿਤ੍ਤ ਇਤਿ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਤ੍-ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਂ, ਜੀਮੂਤਾਦਿਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਮੂਤਾਦਯਃ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇਸੂਕ੍ਤਾਃ|
Adhikarana ਹਦ੍ਦਾਹਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੧੨-੧੩) · Śloka ੧੩
| ਹਦ੍ਦਾਹੇਧੋਸ੍ਤ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਤਮ੍||੧੨|| ਕ੍ਸੈਰੇਯੀਂ ਵਾ| |੧੩|
| हृद्दाहेऽधोस्त्रपित्ते च क्षीरं तत्पिप्पलीशृतम्||१२|| क्षैरेयीं वा| |१३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਦਯਦਾਹੇਧੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤੇ [ਚ] ਤਸ੍ਯ-ਮਦਨਫਲਸ੍ਯ, ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੈਰੇਯੀਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚ ਕ੍ਸੀਰਸ਼੍ਰਪਣਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ-"ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਪਾਕੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ||" ਇਤਿ| ਅਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇਤਾਵਤ੍ਯੁਕ੍ਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੋਭਯਗਯੋਰਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਯੋਰ੍ਵਮਨਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਦੇਵਾਧੋਗ੍ਰਹਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰਧੋਗ੍ਰਹਣਂ ਸੁਖਤਰਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਕ੍ਸੈਰੇਯੀਮਿਤਿ "ਕ੍ਸੀਰਾਡ੍ ਢਞ੍" ਇਤਿ ਢਞ੍, "ਟਿਡ੍ ਢਾਣ" ਇਤਿ ਙੀਪ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਹਦ੍ਦਾਹ ਇਤਿ| ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੈਰੇਯੀਂ ਵਾ ਹਦ੍ਦਾਹੇਧੋਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸੈਰੇਯੀਂ-ਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ-ਤਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਤਮੇਵ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ.੧)-"ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਪਯਸਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇ ਉਰਃਕਣ੍ਠਹਦਯੇ ਚ ਤਨੁਕਫੋਪਦਿਗ੍ਧੇ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸੇਕਤਮਕੇਸੁ ਤੁ| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਦਧਿ ਵਾ ਤਚ੍ਛਤਕ੍ਸੀਰਸਮ੍ਭਵਮ੍||੧੩||
कफच्छर्दिप्रसेकतमकेषु तु| दध्युत्तरं वा दधि वा तच्छृतक्षीरसम्भवम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸੇਕਤਮਕੇਸੁ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ-ਦਧਿਸਰਮੇਵ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਦਧਿ ਹਿਤਮ੍| ਉਭਯਮਪਿ ਵਮਨੇ ਹਿਤਂ ਤਚ੍ਛਤਕ੍ਸੀਰਸਮ੍ਭਵਮ੍| ਤਚ੍ਛਤਂ-ਮਦਨਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦੀਤਿ| ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਸੁ ਤੁ ਤਚ੍ਛਤਕ੍ਸੀਰਜਂ ਦਧਿ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ|
Adhikarana ਸੁਖਕਾਰਕੋ ਵਮਨਯੋਗਃ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਫਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਦੁਗ੍ਧਜਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਫਾਭਿਭੂਤੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ੁਸ੍ਯਦ੍ਦੇਹੇ ਚ ਵਾਮਨਮ੍||੧੪||
फलादिक्वाथकल्काभ्यां सिद्धं तत्सिद्धदुग्धजम्| सर्पिः कफाभिभूतेऽग्नौ शुष्यद्देहे च वामनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੌ, ਫਲਾਦੀਨਾਂ-ਮਦਨਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੌ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ-ਪਕ੍ਵਂ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਫੇਨਾਭਿਭੂਤੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ੁਸ੍ਯਚ੍ਛਰੀਰੇ ਚ ਵਾਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ? ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਦੁਗ੍ਧਜਮ੍ ,- ਤੈਸ਼੍ਚ-ਫਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ(ਸਿਦ੍ਧਂ), ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਤਦ੍ਦੁਗ੍ਧਂ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਭੂਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਫਲਾਦਿਤਿ| ਫਲਾਦੀਨਿ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ, ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਲ੍ਕਃ, ਤੇਸਾਮੇਵ ਕ੍ਸੀਰਾਜ੍ਜਾਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ, ਏਕਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੌ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਗੋਪਘੋਣ੍ਟਾਭੂਨਿਮ੍ਬਬਾਣਵਰ੍ਜਾਨਾਂ ਸਸੋਮਵਲ੍ਕਪਞ੍ਚਕੋਲਕਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਸਾਧਿਤਂ ਲੇਹਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਫਲਮਜ੍ਜਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਵਾ ਰੇਣੁਕੈਲਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਤਗਰਕੁਸ੍ਠਤ੍ਵਕ੍ਚੋਰਕਮਰੁਬਕਾਗੁਰੁਗੁਗ੍ਗੁਲੁਵਾਲਕਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਪਰਿਪੇਲਵਮਾਂਸੀਸ਼ੈਲੇਯਕਸ੍ਥੌਣੇਯਕਸੁਰਸਾ- ਪਾਲੇਵਤਪੂਤ੍ਯਸ਼ੋਕਰੋਹਿਣੀਨਾਂ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤੇਰਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਸਾਧਿਤਾਮੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਮੋਦਨਂ ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਸ੍ਵਰਸਕਸਾਯਪਰਿਪੀਤੈਰ੍ਵਾ ਤਿਲਸ਼ਾਲਿਤਨ੍ਦੁਲਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤਤ੍ਕਸਾਯੋਪਸਸ੍ਟੈਃ ਸੁਰਸਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਨਿਰ੍ਯੂਹੋਪਸਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਰਪੂਪਾਨਨ੍ਯਂ ਵਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸਾਧਿਯਿਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯੇਸੁ ਵਮਨਯੋਗਃ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
ਸ੍ਵਰਸਂ ਫਲਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਵਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਿਸ਼ਤਮ੍| ਆਦਰ੍ਵੀਲੇਪਨਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍ਸੁਖਮ੍||੧੫|| ਤਂ ਲੇਹਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯੇਸੁ ਤਤ੍ਕਸਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੧੬|
स्वरसं फलमज्ज्ञो वा भल्लातकविधिशृतम्| आदर्वीलेपनात्सिद्धं लीढ्वा प्रच्छर्दयेत्सुखम्||१५|| तं लेहं भक्ष्यभोज्येषु तत्कषायांश्च योजयेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਫਲਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਾਨੇਨ ਸ਼ਤਂ ਦਰ੍ਵੀਲੇਪਂ ਯਾਵਤ੍ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਵਮੇਤ੍| ਤਂ ਚ ਲੇਹਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਸੁ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ-ਮਦਨਫਲਸ੍ਯ, ਕਸਾਯਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਸ੍ਵਰਸਮਿਤਿ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਧਿਃ-ਉਕ੍ਤੋ ਰਸਾਯਨੇਸੁ (ਹ.ਉ.ਅ. ੩੯/੭੨)|
Adhikarana ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਵਮਨਯੋਗਃ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
| ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਪ੍ਰਤੀਵਾਪਃ ਕਸਾਯਃ ਫਲਮਜ੍ਜਜਃ||੧੬|| ਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਾਨ੍ਯਤਰਕ੍ਵਾਥਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਬਦ੍ਧਮੂਲਾਨਪਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਦ੍ਭਵਾਨ੍||੧੭||
| वत्सकादिप्रतीवापः कषायः फलमज्जजः||१६|| निम्बार्कान्यतरक्वाथसमायुक्तो नियच्छति| बद्धमूलानपि व्याधीन् सर्वान् सन्तर्पणोद्भवान्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦਨਫਲਮਜ੍ਜਜੋ ਵਾ ਕਸਾਯੋ ਵਤ੍ਸਕਾਦਿਗਣਪ੍ਰਤੀਵਾਪੋ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੩੩) ਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਾਨ੍ਯਤਰਕ੍ਵਾਥਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸਮੂਲਾਨਪਿ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਕੀਦ੍ਦਸ਼ਾਨ੍ ? ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਜਾਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਵਤ੍ਸਕਾਦੀਤਿ|
Adhikarana ਫਲਾਭਾਵੇ ਪੁਸ੍ਪਂ ਸ਼ਲਾਟੁ ਵਾ (੧੮-੨) · Śloka ੨
ਰਾਠਪੁਸ੍ਪਫਲਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਸੁਰੂਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਮੇਨ੍ਮਣ੍ਡਰਸਾਦੀਨਾਂ ਤਪ੍ਤੋ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਸੁਖਂ ਸੁਖੀ||੧੮|| ਏਵਮੇਵ ਫਲਾਭਾਵੇ ਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਸ਼ਲਾਟੁ ਵਾ| |੧੯| ਇਤਿ ਮਦਨਕਲ੍ਪਃ||੨||
राठपुष्पफलश्लक्ष्णचूर्णैर्माल्यं सुरूक्षितम्| वमेन्मण्डरसादीनां तृप्तो जिघ्रन् सुखं सुखी||१८|| एवमेव फलाभावे कल्प्यं पुष्पं शलाटु वा| |१९| इति मदनकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦਨਪੁਸ੍ਪਫਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸੁਰੂਕ੍ਸਿਤਂ-ਤਦ੍ਰਜਸਾਤਿਧੂਸਰਿਤਂ, ਪੁਸ੍ਪਂ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਮਣ੍ਡਰਸਾਦੀਨਾਂ ਤਪ੍ਤਃ , ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕਸ਼ਰਾਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਨਾਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ , ਤਥਾਵਿਧੋ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਸੁਖੀ-ਕ੍ਲੇਸ਼ਮਸਹਿਸ੍ਣੁਃ , ਸੁਖੇਨ ਵਮੇਤ੍| ਏਵਮੇਵ-ਅਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ, ਫਲਾਭਾਵੇ ਸਤਿ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਦਨਸ੍ਯ, ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍| "ਅਥਾਦਾਯ ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਵਾਸਯੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਾ ਕੋਵਿਦਾਰਸ੍ਯ ਵਾ ਜਲੇ||" (ਸ਼੍ਲੋ. ੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ਲਾਟੁ ਵਾ-ਬਾਲਮਦਨਂ ਅਪਕ੍ਵਂ ਫਲਂ ਵਾ, ਏਵਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ - ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਰਾਠਪੁਸ੍ਪਫਲੇਤਿ| ਰਾਠੋ-ਮਦਨਃ| ਸੁਰੁਸਿਤਂ-ਸੁਸ੍ਠੁ ਅਵਕੀਰ੍ਣਮ੍| ਸ਼ਲਾਟੁ-ਬਾਲਂ ਫਲਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਵਾ ਫਲਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਕਤ੍ਵਃ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਕੁਸੁਮਰਜਃਸਦਸ਼ੇਨ ਚੂਰ੍ਣੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ ਸਰਸਿ ਸਰੋਰੁਹਂ ਬਹਤ੍ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਤਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਪੁਨਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਹਰਿਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸੈਨ੍ਧਵਗੁਡਫਾਣਿਤੋਪੇਤਮਾਕਣ੍ਠਂ ਪੀਤਵਾਨੁਪਜਿਘ੍ਰਨ੍ ਸੁਕੁਮਾਰਃ ਸਮੁਚਿਤਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਦੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਪਿਤ੍ਤੋ ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸੀ ਚ ਤਥਾ ਸੁਖੇਨ ਛਰ੍ਦਯਤਿ| ਏਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਪ੍ਰਾਵਰਣਪਟਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਜੀਮੂਤਕਲ੍ਪਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਅਥ ਜੀਮੂਤਕਲ੍ਪ:| | ਜੀਮੂਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲਵਤ੍|੧੯|
अथ जीमूतकल्प:| | जीमूताद्याश्च फलवत्|१९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਮੂਤਤੁਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਕੁਟਜਫਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਫਲਵਤ੍-ਮਦਨਫਲਤੁਲ੍ਯਵਿਧਿਨਾ, ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਮਦਨਵਿਧਿਂ ਜੀਮੂਤਾਦਿਸ੍ਵਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਜੀਮੂਤਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾਦੌ ਜੀਮੂਤੋ ਯੋਜ੍ਯਃ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
| ਜੀਮੂਤਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੧੯|| ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਿਧ੍ਮਾਦਿਰੋਗਿਣਾਮ੍| |੨੦|
| जीमूतं तु विशेषतः||१९|| प्रयोक्तव्यं ज्वरश्वासकासहिध्मादिरोगिणाम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਜੀਮੂਤੋ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਥ ਜੀਮੂਤਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਜੀਮੂਤਮਿਤਿ| ਜੀਮੂਤਂ-ਦੇਵਦਾਲੀ|
Adhikarana ਤੁਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਤਕੀਸ੍ਵਪੀਯਂ ਕਲ੍ਪਨਾ (੨੦-੨੨) · Śloka ੨੨
| ਪਯਃ ਪੁਸ੍ਪੇਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇ, ਫਲੇ ਪੇਯਾ ਪਯਸ੍ਕਤਾ||੨੦|| ਲੋਮਸ਼ੇ ਕ੍ਸੀਰਸਨ੍ਤਾਨਂ, ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਮਲੋਮਸ਼ੇ| ਸ਼ਤੇ ਪਯਸਿ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਜਾਤਂ ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਕੇ||੨੧|| ਆਸੁਤ੍ਯ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦਿਤਗਾਲਿਤਮ੍| ਕਫਾਦਰੋਚਕੇ ਕਾਸੇ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ||੨੨||
| पयः पुष्पेऽस्य निर्वृत्ते, फले पेया पयस्कृता||२०|| लोमशे क्षीरसन्तानं, दध्युत्तरमलोमशे| शॄते पयसि दध्यम्लं जातं हरितपाण्डुके||२१|| आसुत्य वारुणीमण्डं पिबेन्मृदितगालितम्| कफादरोचके कासे पाण्डुत्वे राजयक्ष्मणि||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਸ੍ਯ-ਜੀਮੂਤਸ੍ਯ, ਪੁਸ੍ਪੇ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਯਃ-ਕ੍ਸੀਰਂ, ਜੀਮੂਤਕਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਫਲੇਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਯਸ੍ਕਤਾ-ਜੀਮੂਤਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਾ, ਪੇਯਾ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਜੀਮੂਤਫਲਸ੍ਯ ਲੋਮਸ਼ਾਲੋਮਸ਼ਤਯਾ ਮਦੁਕਠਿਨਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਮ੍| ਲੋਮਸ਼ੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜੀਮੂਤਫਲੇ ਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਯਾ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ-ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਸ੍ਯੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਧਨੋਵਯਵਃ , ਤਂ ਵਮਨੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਲੋਮਸ਼ੇ ਜੀਮੂਤਫਲੇ-ਕਾਠਿਨ੍ਯਮਾਗਤੇ, ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਤਂ ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ-ਦਧਿਸਰਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਤੇ ਪਯਸਿ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਜ੍ਜੀਮੂਤਫਲੈਃ ਸ਼ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਕੇ,-ਲੋਮਸ਼ਾਲੋਮਸ਼ਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਜਾਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਮ੍ਲਮੇਵ ਦਧਿ-ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਮ੍, ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਮਸ੍ਤੁ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਜੀਮੂਤਫਲੇਨ ਵਾਸੁਤ੍ਯ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਮਦਿਤਗਾਲਿਤਂ,-ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਦਿਤਂ ਖਜਾਦਿਨਾ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਗਾਲਿਤਂ-ਪ੍ਰਸ੍ਰਤਮ੍| ਕੇਸੁ ? ਕਫਾਰੋਚਕਾਦਿਸੁ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਪਯ ਇਤਿ| ਅਸ੍ਯ-ਜੀਮੂਤਸ੍ਯ, ਪੁਸ੍ਪੇ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇ ਪੁਸ੍ਪਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਫਲੇ ਫਲਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਪੇਯਾ| ਲੋਮਸ਼ੇ ਫਲੇ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ| ਚ੍ਯੁਤਲੋਮਨਿ ਫਲੇ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਦਧਿਸਰਂ ਦਧਿ ਵਾ| ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਨਿ ਫਲੇ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਜਮਮ੍ਲਂ ਦਧਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ| ਹਰਿਤਪਾਣ੍ਡੁਭਿਰ੍ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਆਸੁਨੁਯਾਤ੍-ਅਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਨਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਮਦਿਤਗਾਲਿਤਂ ਕਫਜੇਸ੍ਵਰੋਚਕਾਦਿਸੁ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਦਿਤੇ ਵਮਨਯੋਗਃ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਇਯਂ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਤੁਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਤਕੀਸ੍ਵਪਿ| |੨੩|
इयं च कल्पना कार्या तुम्बीकोशातकीष्वपि| |२३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਯਂ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ-'ਪਯਃ ਪੁਸ੍ਪੇਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੇ' ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾ 'ਆਸੁਤ੍ਯ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ' ਇਤਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ, ਤੁਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਤਕੀਸ੍ਵਪਿ ਕਾਰ੍ਯਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜੀਮੂਤਕਲ੍ਪਨਾਂ ਤੁਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯੋਰਤਿਦਿਸ਼ਤੀਯਮਿਤਿ| ਇਯਂ-ਅਵਸ੍ਥਾਭੇਦੇਨ, ਕਲ੍ਪਨਾ ਤੁਮ੍ਬ੍ਯਾਂ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਦ੍ਵਯੇ ਚ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ ਵਮਨਯੋਗਃ (੨੩-੨੫) · Śloka ੨੫
| ਪਰ੍ਯਾਗਤਾਨਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਵੇਣਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍||੨੩|| ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਯਸਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਦਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਿ ਵਾਪੋਥ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਤਿਕ੍ਤੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਵਾ||੨੪|| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਵਕਾਦਾਸੁਤ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਵਾ| ਵਿਮਦ੍ਯ ਪੂਤਂ ਤਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੀ ਪਿਬੇਤ੍||੨੫||
| पर्यागतानां शुष्काणां फलानां वेणिजन्मनाम्||२३|| चूर्णस्य पयसा शुक्तिं वातपित्तार्दितः पिबेत्| द्वे वा त्रीण्यपि वाऽऽपोथ्य क्वाथे तिक्तोत्तमस्य वा||२४|| आरग्वधादिनवकादासुत्यान्यतमस्य वा| विमृद्य पूतं तं क्वाथं पित्तश्लेष्मज्वरी पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਰ੍ਯਾਗਤਾਨਾਂ-ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਕਾਨਾਂ, ਫਲਾਨਾਂ ਵੇਣਿਜਨ੍ਮਨਾਂ-ਦੇਵਦਾਲ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ, ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਂ-ਅਰ੍ਧਪਲਂ, ਪਯਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਰ੍ਦਿਤਃ-ਆਤੁਰਃ , ਪਿਬੇਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਿ ਵਾ ਜੀਮੂਤਫਲਨ੍ਯਾਪੋਥ੍ਯ-ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ, ਤਿਕ੍ਤੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ-ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ, ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੀ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਵਕਾਤ੍-ਆਰਗ੍ਵਧਵਰ੍ਗਾਦਾਦ੍ਯੌਸਧਨਵਕਾਤ੍, ਅਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਿ ਵਾ ਜੀਮੂਤਫਲਾਨ੍ਯਾਸੁਤ੍ਯ-ਸਨ੍ਧਾਯ, ਤਥਾ ਵਿਮਦ੍ਯ ਪੂਤਂ ਕ੍ਵਾਥ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੀ ਪਿਬੇਤ੍| ਗਰਾਗਰੀ ਚ ਵੇਣੀ ਚ ਦੇਵਦਾਲੀ ਚ ਜੀਮੂਤਂ ਚੇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਪਰ੍ਯਾਗਤਾਨਾਮਿਤਿ| ਪਰ੍ਯਾਗਤਾਨਾਂ-ਪਕ੍ਵਾਨਾਮ੍| ਵੇਣੀ-ਜੀਮੂਤਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਂ-ਅਰ੍ਧਪਲਮ੍| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਦ੍ਵੇ ਵੇਤਿ| ਆਪੋਥ੍ਯ-ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ| ਤਿਕ੍ਤੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ-ਪਟੋਲਸ੍ਯ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੇਕ੍ਸੁਸ਼ਤਾਵਰੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਜੇ| ਅਥਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮ੍|" ਇਤਿ|ਃ
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤ੍ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੨੬-੨) · Śloka ੨
ਜੀਮੂਤਕਲ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਜ੍ਵਰੇ ਪੈਤ੍ਤੇ, ਕਵੋਸ੍ਣੇਨ ਕਫਵਾਤਾਤ੍ਕਫਾਦਪਿ||੨੬|| ਇਤਿ ਜਿਮੂਤਕਲ੍ਪਃ||੨||
जीमूतकल्कं चूर्णं वा पिबेच्छीतेन वारिणा| ज्वरे पैत्ते, कवोष्णेन कफवातात्कफादपि||२६|| इति जिमूतकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਮੂਤਚੁਰ੍ਣਂ-ਫਲਮਪਿ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯਾਥਵਾ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਜਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ੀਤੇਨ ਜਲੇਨਾਲੋਡ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਸ੍ਯੈਵ ਕਲ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕਫਵਾਤਾਤ੍ ਕਫਾਚ੍ਚੋਦ੍ਭੂਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ਕਵੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਜੀਮੂਤਕਲ੍ਕਮਿਤਿ|
Adhikarana ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਦੌ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃਸ਼ਸ੍ਤਃ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਅਥੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪਃ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤੇ ਕਫਕਰ੍ਸ਼ਿਤੇ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਰ੍ਵਮਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਚ ਮਾਨਵੇ||੨੭||
अथेक्ष्वाकुकल्पः| कासश्वासविषच्छर्दिज्वरार्ते कफकर्शिते| इक्ष्वाकुर्वमने शस्तः प्रताम्यति च मानवे||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਸਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇ ਕਫਾਰ੍ਦਿਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ਵਮਨੇ-ਵਮਨਵਿਸਯੇ, ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਚ ਮਾਨਵੇ ਪ੍ਰਤਮਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਨਰਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ, ਸ਼ਸ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਥੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੇਤਿ| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਃ-ਕਟੁਤੁਮ੍ਬੀ| ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੁਕ੍ਤੇ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦੋਉ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਫਲਪੁਸ੍ਪਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਲੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਾਧਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੮||
फलपुष्पविहीनस्य प्रवालैस्तस्य साधितम्| पित्तश्लेष्मज्वरे क्षीरं पित्तोद्रिक्ते प्रयोजयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਫਲਪੁਸ੍ਪਵਿਹੀਨਸ੍ਯ-ਅਸਞ੍ਜਾਤਫਲਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ, [ਤਸ੍ਯ-] ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੋਃ, ਕਿਸਲਯੈਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਫਲਪੁਸ੍ਪਵਿਹੀਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕੋਮਲਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੋਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ "ਪ੍ਰਵਾਲੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਸ੍ਯ ਜਰਠਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਫਲਪੁਸ੍ਪਵਿਹੀਨਸ੍ਯੇਤਿ| ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਂ-ਅਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ|
Adhikarana ਕਫਕਾਸਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਹਤਮਧ੍ਯੇ ਫਲੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਯਦਾ ਦਧਿ| ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਕਫਜੇ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਮ੍ਯਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍||੨੯||
हॄतमध्ये फले जीर्णे स्थितं क्षीरं यदा दधि| स्यात्तदा कफजे कासे श्वासे वम्यं च पाययेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਸ੍ਯ ਜਰਠਾਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ ਸ੦-ਹਤਮਧ੍ਯੇ ਜੀਰ੍ਣੇ-ਸੁਪਕ੍ਵੇ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੋ: ਫਲੇ ਹਤਮਧ੍ਯਭਾਗਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਨ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍ ਯਦਾ ਦਧਿ ਜਾਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾ ਕਫਕਾਸਾਦਿਸੁ ਵਮਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਹਤਮਧ੍ਯ ਇਤਿ| ਹਤਮਧ੍ਯੇ-ਨਿਸ੍ਕੁਲੀਕਤੇ| ਜੀਰ੍ਣੇ-ਪਕ੍ਵੇ|
Adhikarana ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਵਾ ਫਲਾਨ੍ਮਧ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤਃ| ਤੇਨ ਤਕ੍ਰਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤਤ੍ਸਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||੩੦||
मस्तुना वा फलान्मध्यं पाण्डुकुष्ठविषार्दितः| तेन तक्रं विपक्वं वा पिबेतत्समधुसैन्धवम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਕ੍ਸਾਕੁਫਲਮਧ੍ਯਂ ਵਾ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦ੍ਯਰ੍ਦਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ-ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਮਧ੍ਯੇਨ, ਤਕ੍ਰਂ ਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਮ੍ ਵਮਨਵਿਧੌ ਹਿ ਸਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਵਮਨਸ੍ਯਾਨੁਜ੍ਞਾਨਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਮੁਸ੍ਤੁਨੇਤਿ| ਤੇਨ-ਫਲਮਧ੍ਯੇਨ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ.ਅ. ੧)-"ਤਦੇਵ ਵਾ ਮਧ੍ਯਂ ਸਗੁਡਪਲਲਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਤੈਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਗੁਲ੍ਮਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾਜਦੁਗ੍ਧੇਨ ਬੀਜਂ ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਸਗੁਲ੍ਮੌਦਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਗਣ੍ਡੇਸੁ ਸ਼੍ਲੀਪਦੇਸੁ ਚ||੩੧||
भावयित्वाऽऽजदुग्धेन बीजं तेनैव वा पिबेत्| विषगुल्मौदरग्रन्थिगण्डेषु श्लीपदेषु च||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਜਾਦੁਗ੍ਧੇਨ ਤਦ੍ਬੀਜਂ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ-ਛਗਲੀਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਵਿਸਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਭਾਵਯਿਤ੍ਵੇਤਿ| ਤੇਨੈਵ-ਆਜਦੁਗ੍ਧੇਨ, ਵਿਸਾਦਿਸੁ ਸਟ੍ਸੁ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਕਫਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਂ ਤੁਮ੍ਬੀਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤੈਃ| ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਜ੍ਵਰੇ ਕਾਸੇ ਗਲਰੋਗੇਸ੍ਵਰੋਚਕੇ||੩੨||
सक्तुभिर्वा पिबेन्मन्थं तुम्बीस्वरसभावितैः| कफोद्भवे ज्वरे कासे गलरोगेष्वरोचके||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਕ੍ਤੁਭਿਃ-ਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਃ, ਤੁਮ੍ਬੀਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਫੋਦ੍ਭਵੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਸਕ੍ਤੁਭਿਰਿਤਿ| ਕਫਜੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ ਮਨ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਗੁਲ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਮਨਯੋਗਃ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਗੁਲ੍ਮੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤੇ ਚ ਕਲ੍ਕਂ ਮਾਂਸਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਨਰਃ ਸਾਧੁ ਵਮਤ੍ਯੇਵਂ ਨ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੩੩||
गुल्मे ज्वरे प्रसक्ते च कल्कं मांसरसैः पिबेत्| नरः साधु वमत्येवं न च दौर्बल्यमश्नुते||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਲ੍ਕਂ ਤੁਮ੍ਬ੍ਯਾ ਮਾਂਸਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਗੁਲ੍ਮੇ ਤਥਾ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤੇ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ| ਏਵਂ ਸਤਿ ਪੁਰੁਸਃ ਸਾਧੁਕਤ੍ਵਾ ਵਮਤਿ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਗੁਲ੍ਮ ਇਤਿ| ਗੁਲ੍ਮੇ ਚਿਰਕਾਲਜ੍ਵਰੇ ਚ ਮਾਂਸਰਸੈਃ ਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਸੁਖਿਸੁ ਆਧ੍ਰਾਪਕੋ ਵਮਨਯੋਗਃ (੩੪-੩) · Śloka ੩
ਤੁਮ੍ਬ੍ਯਾਃ ਫਲਰਸੈਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕੈਃ ਸਪੁਸ੍ਪੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਛਰ੍ਦਯੇਨ੍ਮਾਲ੍ਯਮਾਘ੍ਰਾਯ ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁਖੋਚਿਤਃ||੩੪|| ਇਤੀਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਕਲ੍ਪਃ||੩||
तुम्ब्याः फलरसैः शुष्कैः सपुष्पैरवचूर्णितम्| छर्दयेन्माल्यमाघ्राय गन्धसम्पत्सुखोचितः||३४|| इतीक्ष्वाकुकल्पः||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ-(ਤੁਮ੍ਬ੍ਯਾਃ ਫਲਰਸੈਃ ਪੁਸ੍ਪਰਸੈਸ਼੍ਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕੈਃ-ਸ਼ੋਸਿਤੈਃ,ਤੁਮ੍ਬਿਫਲਰਸੈਸ੍ਤੁਮ੍ਬਿਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਾਲ੍ਯਾਮਾਘ੍ਰਾਯ ਸੁਖਂ ਵਮੇਤ੍| ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍-ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍|)
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੍੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਤੁਮ੍ਬ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਤੁਮ੍ਬੀਫਲਰਸੈਃ ਤੁਮ੍ਬੀਪੁਸ੍ਪਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ਸ਼ੋਸਿਤੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਾਲ੍ਯਮਾਘ੍ਰਾਯ ਸੁਖਂ ਵਮੇਤ੍| ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍-ਗਨ੍ਧਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਇਕ੍ਸ੍ਵਕੁਫਲਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤਮੁਰਃਸ੍ਥਿਤੇ ਕਫੇ ਪੀਨਸੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਚ ਪਿਬੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਪ੍ਰਸ੍ਥਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਤੁਮ੍ਬੀਬੀਜਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਮਿਂਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਘਤੇ ਘਤਸਮਾਨਿ ਚ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਮ੍ਬੀਬੀਜਾਨਿ ਤਦਰ੍ਧਾਂਸ਼ਿਕਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਜੀਮੂਤਮਹਾਜਾਲਿਨੀਵਤ੍ਸਕਕਤਵੇਧਨਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥਤੁਲ੍ਯਮੇਵ ਚ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਮਾਵਪੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੁਨਰਧਿਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਲੇਹਂ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਤਮਵਲਿਹ੍ਯ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਮਨੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਯਮੇਵ ਚ ਕਲ੍ਪਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਦਿਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਮਹਾਪਞ੍ਚਮੂਲਾਙ੍ਗੇਸੁ ਪਥਕ੍ ਪਥਗੁਕ੍ਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਯਃ ਵਾਤਕਫਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਸਕ੍ਤਜ੍ਵਰੇਸੁ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕਾਸਗੁਲ੍ਮਾਦੌ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਃ ਇਸ੍ਟਃ (੩੫-੩੬) · Śloka ੩੬
ਅਥ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕਲ੍ਪਃ| ਕਾਸਗੁਲ੍ਮੋਦਰਗਰੇ ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ| ਕਫੇ ਚ ਕਣ੍ਠਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥੇ ਕਫਸਞ੍ਚਯਜੇਸੁ ਚ||੩੫|| ਧਾਮਾਰ੍ਗਵੋ ਗਦੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ ਚ ਮਹਤ੍ਸੁ ਚ| |੩੬|
अथ धामार्गवकल्पः| कासगुल्मोदरगरे वाते श्लेष्माशयस्थिते| कफे च कण्ठवक्त्रस्थे कफसञ्चयजेषु च||३५|| धामार्गवो गदेष्विष्टः स्थिरेषु च महत्सु च| |३६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਸਾਦਿਸੁ, ਤਥਾ ਕਫਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥੇ ਵਾਤੇ, ਸ਼੍ਰ੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਗਲਸ੍ਥੇ ਮੁਖਸ੍ਥੇ ਚ ਤਥਾ ਕਫਸਞ੍ਚਯਜੇਸ੍ਵਰੋਚਕਦਿਸੁ ਤਥਾ,ਸ੍ਥਿਰੇਸੁ-ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਰੂਢੇਸੁ, ਮਹਤ੍ਸੁ-ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ, ਰੋਗੇਸੁ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਃ-ਕੋਸ਼ਫਲਾਖ੍ਯਃ,ਇਸ੍ਟਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਦ੍ਵਿਕੋਸ਼ਾਤਕੀਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਕਾਸਗੁਲ੍ਮੇਤਿ| ਧਾਮਾਰ੍ਗਵੋ-ਰਾਜਕੋਸ਼ਾਤਕੀ|
Adhikarana ਕਾਸਾਦੌ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਪ੍ਰਯੋਗਃ (੩੬-੩੮) · Śloka ੩੮
| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੌ ਵੀਰਾ ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ ਸ਼ਤਾਵਰੀ||੩੬|| ਕਾਕੋਲੀ ਸ਼੍ਰਾਵਾਣੀ ਮੇਦਾ ਮਹਾਮੇਦਾ ਮਧੂਲਿਕਾ| ਤਦ੍ਰਜੋਭਿਃ ਪਥਗ੍ਲੇਹਾ ਧਮਾਰ੍ਗਵਰਜੋਨ੍ਵਿਤਾਃ||੩੭|| ਕਾਸੇ ਹਦਯਦਾਹੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਮਧੁਸਿਤਾਦ੍ਰੁਤਾਃ| |੩੮|
| जीवकर्षभकौ वीरा कपिकच्छूः शतावरी||३६|| काकोली श्रावाणी मेदा महामेदा मधूलिका| तद्रजोभिः पृथग्लेहा धमार्गवरजोन्विताः||३७|| कासे हृदयदाहे च शस्ता मधुसिताद्रुताः| |३८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍-ਪ੍ਰਯੇਕਂ, ਤੇਸਾਂ ਰਜੋਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਮਧੁਸਿਤਾਭ੍ਯਾਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦ੍ਰੁਤਾਃ-ਦ੍ਰਵੀਕਤਾਃ, ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਰਜੋਨ੍ਵਿਤਾਃ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਾਃ, ਲੇਹਾਃ ਕਾਸੇ ਹਦਯਦਾਹੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ| ਮਧੂਲਿਕਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ - ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਵਿਤਿ| ਵੀਰਾ-ਵਿਦਾਰੀ| ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ-ਮੁਣ੍ਡੀ| ਮਧੂਲਿਕਾ-ਜਲਜਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁ| ਪਾਕਂ ਵਿਨਾਪਿ ਮਧੁਸਿਤਾਯੋਗੇਨੈਵ ਲੇਹਤ੍ਵਮ੍|
Adhikarana ਸਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮੇ ਕਫੇ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
| ਤੇ ਸੁਖਾਮ੍ਭੋਨੁਪਾਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਸਹਿਤੇ ਕਫੇ||੩੮||
| ते सुखाम्भोनुपानाः स्युः पित्तोष्मसहिते कफे||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ ਏਵ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਲੇਹਾਃ, ਉਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਾ ਵਮਨਾਯ ਭਵੇਯੁਃ| ਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਸਹਿਤੇ ਸਤਿ-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰ੍ਯੇਣੋਸ੍ਮਣਾ ਯੁਕ੍ਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤੇ-ਜੀਵਕਾਦਿਲੇਹਾਃ| ਸੁਖਾਮ੍ਭਃ-ਕੋਸ੍ਣਮੁਦਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਮਾ-ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਤਾਪਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਜੀਵਨੀਯਾਨ੍ਯਤਮਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂਸ੍ਤਤ੍ਕਸਾਯੈਰ੍ਲੇਹਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਪਸਰ੍ਜਨੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਾਪਹਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁਯੂਸੇਣ ਕਲ੍ਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸਾਪਹਃ| |੩੯|
धान्यतुम्बरुयूषेण कल्कस्तस्य विषापहः| |३९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸ੍ਯ-ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ, ਕਲ੍ਕੋ ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁਭ੍ਯਾਂ ਯੂਸੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ,ਉਪਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸਘ੍ਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਧਾਨ੍ਯੇਤਿ| ਧਾਨ੍ਯਂ-ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀ| ਯੂਸਃ-ਕ੍ਵਾਥਃ|
Adhikarana ਮਾਨਸਰੋਗੇ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੩੯-੪) · Śloka ੪
| ਬਿਮ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਯਾ ਵਾ ਕਾਸਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸੇ||੩੯|| ਏਕਂ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਮਾਨਸੇ ਮਦਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਚ੍ਛਤਕ੍ਸੀਰਜਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਵਾ ਫਲਾਦਿਭਿਃ||੪੦|| ਇਤਿ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕਲ੍ਪਃ||੪||
| बिम्याः पुनर्नवाया वा कासमर्दस्य वा रसे||३९|| एकं धामार्गवं द्वे वा मानसे मृदितं पिबेत्| तच्छृतक्षीरजं सर्पिः साधितं वा फलादिभिः||४०|| इति धामार्गवकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਿਮ੍ਬ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਰਸੇ-ਕ੍ਵਾਥੇ, ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਫਲਮੇਕਂ ਮਦਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਥਵਾ ਦ੍ਵੇ ਫਲੇ, ਮਾਨਸੇ-ਮਾਨੋਵਿਕਾਰੇ, ਵਮਨਂ ( ਨਾਰ੍ਥਂ) ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਤਚ੍ਛਤਕ੍ਸੀਰਜਂ ਸਰ੍ਪਿਃ-ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਫਲਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ [ਘਤਂ], ਫਲਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ-ਮਦਨਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕੋਸ਼ਾਤਕੀਕੁਟਜੈਃ ਸਡ੍ਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ,ਮਾਨਸੇ ਵਮਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਹ-ਬਿਮ੍ਬ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਫਲਾਦਿਭਿਃ-ਸਡ੍ਭਿਃਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੈਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੧)-"ਸੁਮਨਃ ਸੌਮਨਸ੍ਯਾਯਨੀਹਰਿਦ੍ਰਾਚੋਰਕਹੈਮਵਤੀਮਹਾਸਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਵਸ਼੍ਚੀਵਬਿਮ੍ਬੀਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕਾਸਮਰ੍ਦਾਨ੍ਯਤਮਕਸਾਯੇਣ ਧਾਮਾਰ੍ਗਵਮੇਕਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਮਨੋਵਿਕਾਰੇਸੁ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕੁਸ੍ਠਾਦੌ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਅਥ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕਲ੍ਪਃ| ਕ੍ਸ੍ਵੇਡੋਤਿਕਟੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਗਾਢੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਪ੍ਲੀਹਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮਗਰਾਦਿਸੁ||੪੧||
अथ क्ष्वेडकल्पः| क्ष्वेडोऽतिकटुतीक्ष्णोष्णः प्रगाढेषु प्रशस्यते| कुष्ठपाण्ड्वामयप्लीहशोफगुल्मगरादिषु||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਃ-ਤਿਕ੍ਤਕੋਸ਼ਾਤਕੀ, ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣ੍ਕਟੁਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਗਾਢੇਸੁ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਚਿਰਕਾਲਜਤ੍ਵਾਦ੍ ਦਢੇਸੁ ਪ੍ਰਰੂਢੇਸੁ,ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਕ੍ਸ੍ਵੇਡ ਇਤਿ| ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਃ-ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ|
Adhikarana ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਸ੍ਯ ਵਮਨਪ੍ਰਯੋਗਃ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਪਥਕ੍ ਫਲਾਦਿਸਟ੍ਕਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਮਾਂਸਮਨੂਪਜਮ੍| ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾ ਸਮਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਰਸਂ ਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੪੨||
पृथक् फलादिषट्कस्य क्वाथे मांसमनूपजम्| कोशातक्या समं सिद्धं तद्रसं लवणं पिबेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਥਕ੍ ਫਲਾਦਿਸਟ੍ਕਸ੍ਯ- ਮਦਨਫਲੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕ੍ਵਾਦਿਕਸ੍ਯ, ਕ੍ਵਾਥੇ ਮਾਂਸਮਨੂਪਜਂ ਕੋਸ਼ਾਤਕ੍ਯਾ ਸਮਂ-ਤਯਾ ਤੁਲ੍ਯਂ, ਸਿਦ੍ਧਂ-ਪਕ੍ਵਂ,ਤਦ੍ਰਸਂ ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਰਸਂ, ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ |
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਪਥਗਿਤਿ|
Adhikarana ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਸ੍ਯ ਅਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੪੩) · Śloka ੪੩
ਫਲਾਦਿਪਿਪ੍ਪਲੀਤੁਲ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਰਸੇਥਵਾ| |੪੩|
फलादिपिप्पलीतुल्यं सिद्धं क्ष्वेडरसेऽथवा| |४३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਫਲਾਦਿਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ- ਮਦਨਫਲਜੀਮੂਤੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਫਲਮਧ੍ਯਬੀਜਾਨਿ, ਤਾਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਾਨੂਪਂ ਮਾਂਸਂ ਸਮਕ੍ਸ੍ਵੇਡਰਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਫਲਾਦੀਤਿ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ-ਬੀਜਾਨਿ, ਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਾਨੂਪਮਾਂਸਮ੍|
Adhikarana ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਸ੍ਯ ਅਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੪੩-੪) · Śloka ੪
| ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਬੇਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਿਸ਼੍ਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਵਾ||੪੩|| ਇਤਿ ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕਲ੍ਪਃ||੪||
| क्ष्वेडक्वाथं पिबेतत्सिद्धं मिश्रमिक्षुरसेन वा||४३|| इति क्ष्वेडकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਦ੍ਵਾ, ਇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਕ੍ਸੇਡਕ੍ਵਾਥੇ ਸਿਦ੍ਧਮਾਨੂਪਜਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਸਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਕ੍ਸ੍ਵੇਡਕ੍ਵਾਥਮਿਤਿ|
Adhikarana ਸੁਕੁਮਾਰਾਦਿਸੁ ਕੌਟਜਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍ (੪੪) · Śloka ੪੪
ਅਥ ਕੁਟਜਫਲਕਲ੍ਪਃ| ਕੌਟਜਂ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕਫੋਦਯੇ| ਜ੍ਵਰੇ ਵਿਸਰ੍ਪੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਖੁਡੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍||੪੪||
अथ कुटजफलकल्पः| कौटजं सुकुमारेषु पित्तरक्तकफोदये| ज्वरे विसर्पे हृद्रोगे खुडे कुष्ठे च पूजितम्||४४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੁਟਜਂ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਮਨਾਸਹਿਸ੍ਣੁਸੁ, ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕਫੋਦਯੇ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨਾਧਿਕੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍, ਤਥਾ ਜ੍ਵਰਾਦਿਸੁ, ਵਮਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ -ਅਥ ਕੁਟਜਕਲ੍ਪਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਕੌਟਜਮਿਤਿ|
Adhikarana ਕੌਟਜਸ੍ਯ ਵਮਨਪ੍ਰਯੋਗਃ (੪੫-੫) · Śloka ੫
ਸਰ੍ਸਪਾਣਾਂ ਮਧੂਕਾਨਾਂ ਤੋਯੇਨ ਲਵਣਸ੍ਯ ਵਾ| ਪਾਯਯੇਤ੍ਕੌਟਜਂ ਬੀਜਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਸ਼ਰਯਾਥਵਾ||੪੫|| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਵਾਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧਾਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਪਥਕ੍| ਫਲਜੀਮੂਤਕੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਜੀਵਨ੍ਤੀਜੀਵਕੋਦਕੈਃ||੪੬|| ਇਤਿ ਕੁਟਜਫਲਕਲ੍ਪਃ||੫||
सर्षपाणां मधूकानां तोयेन लवणस्य वा| पाययेत्कौटजं बीजं युक्तं कृशरयाऽथवा||४५|| सप्ताहं वाऽर्कदुग्धाक्तं तच्चूर्णं पाययेत्पृथक्| फलजीमूतकेक्ष्वाकुजीवन्तीजीवकोदकैः||४६|| इति कुटजफलकल्पः||५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਸਪਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਤੋਯੇਨ-ਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਸੈਨ੍ਧਵਸ੍ਯ ਚ ਜਲੇਨ, ਕੁਟਜਬੀਜਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ,ਕਸ਼ਰਯਾ ਸਹ ਕੌਟਜਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸਪ੍ਤਾਹਮਰ੍ਕਦੁਗ੍ਧਾਕ੍ਤਂ ਕੁਟਜਬੀਜਚੂਰ੍ਣਂ ਪਥਕ੍ ਮਦਨਫਲਾਦ੍ਯੁਦਕੈਃ ਪਾਯਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਸਰ੍ਸਪਾਣਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵਮਨਯੋਗਾਨਾਮੁਪਸਂਹਾਰਃ (੧) · Śloka ੧
ਵਮਨੌਸਧਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮਿਤਿ ਕਲ੍ਪਦਿਗੀਰਿਤਾ| ਬੀਜੇਨਾਨੇਨ ਮਤਿਮਾਨਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੪੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||
वमनौषधमुख्यानामिति कल्पदिगीरिता| बीजेनानेन मतिमानन्यान्यपि च कल्पयेत्||४७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਵਮਨੌਸਧਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ-ਛਰ੍ਦਿਸਿ ਪ੍ਰਾਧਨਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ,ਇਤਿ ਏਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਦਿਕ੍-ਗਤਿਃ,ਈਰਿਤਾ-ਕਲ੍ਪਮਾਰ੍ਗ ਉਦਿਤਃ| ਅਨੇਨ ਬੀਜੇਨ-ਅਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾ, ਸੁਮਤਿਰਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਵਮਨੌਸਧਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਦਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ੍ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੧||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਵਮਨਯੋਗਾਨੁਪਸਂਹਰਤਿ-ਵਮਨੌਸਧੇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਵਾਨ੍ਤ੍ਯੌਸਧਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||੧||