Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
മൂത്രാഘാതചികിത്സിതാദനന്തരമ് പ്രമേഹചികിത്സിതവ്യാഖ്യാനമുപക്രമ്യതേ|
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
൧൨. പ്രമേഹചികിത്സിതാധ്യായഃ
Adhikarana പ്രമേഹചികിത്സിതാധ്യായഃ (൨-൩) · Śloka ൩
അഥാതഃ പ്രമേഹചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| )|൩|
View original
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമ്ബന്ധശ്ചാസ്യ പൂര്വവദ്ബോധ്യഃ|
Adhikarana പ്രമേഹേ വമനരേചനേ, പ്രമേഹേ ആസ്ഥാപനമ്, ശുദ്ധേ മാംസരസൈസ്തര്പണമ് (൧-൩) · Śloka ൩
മോഹിനോ ബലിനഃ കുര്യാദാദൌ വമനരേചനേ| സ്നിഗ്ധസ്യ സര്ഷപാരിഷ്ടനികുമ്ഭാക്ഷകരഞ്ജജൈഃ||൧|| തൈലൈസ്ത്രികണ്ടകാദ്യേന യഥാസ്വം സാധിതേന വാ| സ്നേഹേന മുസ്തദേവാഹ്വനാഗരപ്രതിവാപവത്||൨|| സുരസാദികഷായേണ ദദ്യാദാസ്ഥാപനം തതഃ| ന്യഗ്രോധാദേസ്തു പിത്താര്തം രസൈഃ ശുദ്ധം ച തര്പയേത്||൩||
View original
मोहिनो बलिनः कुर्यादादौ वमनरेचने| स्निग्धस्य सर्षपारिष्टनिकुम्भाक्षकरञ्जजैः||१|| तैलैस्त्रिकण्टकाद्येन यथास्वं साधितेन वा| स्नेहेन मुस्तदेवाह्वनागरप्रतिवापवत्||२|| सुरसादिकषायेण दद्यादास्थापनं ततः| न्यग्रोधादेस्तु पित्तार्तं रसैः शुद्धं च तर्पयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബലവതോ മേഹിനഃ പുംസോऽപരേഭ്യ ഉപക്രമേഭ്യസ്തത്തദ്യോഗ്യേഭ്യഃ പ്രഥമം വമനവിരേചനേ കുര്യാന്മേഹക്ലേദപ്രശമനായ| കിമ്ഭൂതസ്യ ? സര്ഷപാദിജൈസ്തൈലൈഃ സ്നിഗ്ധസ്യ, ത്രികണ്ടകാദ്യേന വാ സ്നേഹേനസ്നിഗ്ധസ്യ, "ത്രികണ്ടകനിശാരോധ്ര" (ശ്ലോ. ൧൭) ഇത്യാദിസ്നേഹോ വക്ഷ്യമാണഃ, യഥാസ്വം ദോഷസാത്മ്യാദിവശാദ്ദ്രവ്യൈഃ സാധിതേന വാ സ്നേഹേന സ്നിഗ്ധസ്യ| തതോ-വമനവിരേചനകരണാദനന്തരം ജാതബലായ മേഹിനേ, "സുരസയുഗ" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൩൦) ഇത്യാദേഃ സമ്ബന്ധിനാ കഷായേണാസ്ഥാപനം ദദ്യാത്| കിമ്ഭൂതമ് ? മുസ്താദിപ്രതിവാപവത്| സ പ്രതിവാപോ വിദ്യതേ യസ്യ തദേവമ്| പിത്തലേ പുനഃ "ന്യഗ്രോധപിപ്പല" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൪൧) ഇത്യാദേഃ കഷായേണാസ്ഥാപനം ദദ്യാത്| പ്രതിവാപാന്തരാനിര്ദേശാദത്ര പൂര്വോക്ത ഏവ പ്രതിവാപോ യോജ്യഃ| അനന്തരം ശുദ്ധം പ്രമേഹിണം രസൈസ്തര്പയേത്| യദ്യപി രസൈരിതി സാമാന്യനിര്ദേശാത്ത്രിവിധദേശസഞ്ജാതപ്രാണിമാംസരസൈസ്തര്പണം പ്രാപ്തം തഥാऽപി യോഗ്യതാവശാത് ജാങ്ഗലപ്രാണിമാംസരസൈസ്തര്പയേദിതി ബോധ്യമ്, ന ത്വാനൂപാദിമാംസരസൈരിതി| തേഷാം മേദോമൂത്രകഫാവഹത്വേന വ്യാധിവര്ധനഹേതുത്വാത്|
Adhikarana അത്യപതര്പണേ മൂത്രഗ്രഹാദ്യാഃ, തതോऽനുബന്ധരക്ഷാര്ഥം ശമനാനി (൪) · Śloka ൪
മൂത്രഗ്രഹരുജാഗുല്മക്ഷയാദ്യാസ്ത്വപതര്പണാത്| തതോऽനുബന്ധരക്ഷാര്ഥം ശമനാനി പ്രയോജയേത്||൪||
View original
मूत्रग्रहरुजागुल्मक्षयाद्यास्त्वपतर्पणात्| ततोऽनुबन्धरक्षार्थं शमनानि प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യതോऽപതര്പണാന്മൂത്രഗ്രഹാദീനി ജായന്തേ തതോ ഹേതോരനുബന്ധരക്ഷാര്ഥം ശമനാനി പ്രയോജയേത്| അന്യഥാ പ്രമേഹ ഉപശാന്തോऽപി നിദാനലേശമാസാദ്യ പുനഃ പ്രാദുര്ഭവേത്| നനു, മൂത്രഗ്രഹാദീന്യേതാവദസ്തു ശേഷാ ആദിശബ്ദേനൈവ ഗ്രഹീഷ്യന്തേ| കിം മൂത്രഗ്രഹരുജാഗുല്മക്ഷയാദ്യാ ഇതി ? സത്യമ്| മൂത്രഗ്രഹരുജാഗുല്മക്ഷയാ യഥാऽവശ്യമപതര്പണാത് പ്രമേഹിണോ ജായന്തേ തഥാ നാപരേ തജ്ജാതീയാ ഇതി|
Adhikarana അശോധ്യേ പ്രമേഹേ ച ശമനാനി (൫) · Śloka ൫
അസംശോധ്യസ്യ താന്യേവ സര്വമേഹേഷു പായയേത്| |൫|
View original
असंशोध्यस्य तान्येव सर्वमेहेषु पाययेत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അസംശോധ്യോ-വമനേ ഗര്ഭിണ്യാദിഃ, വിരേകേ നവജ്വരാദിഃ, ഏതസ്യാസംശോധ്യസ്യ താന്യേവ-ശമനാനി, സര്വേഷു പ്രമേഹേഷു പായയേത്| ഏവേത്യവധാരണേ, ന തു ശോധനാദിരൂപമിത്യര്ഥഃ|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേഷു ഹരിദ്രായോഗഃ, ദാര്വ്പാദിക്വാഥഃ, ചിത്രകാദിക്വാഥഃ ഗുഡൂചീസ്വരസഃ, ആമലകസ്വരസഃ (൫-൭) · Śloka ൭
| ധാത്രീരസപ്ലുതാം പ്രാഹ്ണേ ഹരിദ്രാം മാക്ഷികാന്വിതാമ്||൫|| ദാര്വീസുരാഹ്വത്രിഫലാമുസ്താ വാ ക്വഥിതാ ജലേ| ചിത്രകത്രിഫലാദാര്വീകലിങ്ഗാന് വാ സമാക്ഷികാന്||൬|| മധുയുക്തം ഗുഡൂച്യാ വാ രസമാമലകസ്യ വാ| |൭|
View original
| धात्रीरसप्लुतां प्राह्णे हरिद्रां माक्षिकान्विताम्||५|| दार्वीसुराह्वत्रिफलामुस्ता वा क्वथिता जले| चित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गान् वा समाक्षिकान्||६|| मधुयुक्तं गुडूच्या वा रसमामलकस्य वा| |७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦- ആമലകീരസാലോഡിതാം ഹരിദ്രാം സമാക്ഷികാം പ്രഭാതേ പായയേത്| ദാര്വീദേവദാരുവരാമുസ്താ ജലേ ക്വഥിതാ വാ പായയേത്| ചിത്രകാദീന് വാ ക്വഥിതാന് സമാക്ഷികാന് പായയേത്| സമാക്ഷികം ഗുഡൂചീരസം ധാത്രീരസം വാ|
Adhikarana കഫപ്രമേഹേ രോധ്രാദികഷായഃ, പാഠാദികഷായഃ, ഗായത്ര്യാദികഷായഃ, പിത്തപ്രമേഹേ ഉശീരാദികാഷായഃ, പടോലാദികഷായഃ, രോധ്രാമ്ബ്വാദികഷായഃ (൭-൮) · Śloka ൮
രോധ്രാഭയാതോയദകട്ഫലാനാം പാഠാവിഡങ്ഗാര്ജുനധന്വനാനാമ്| ഗായത്രിദാര്വീകൃമിഹൃദ്ധവാനാം കഫേ ത്രയഃ ക്ഷൌദ്രയുതാഃ കഷായാഃ||൭|| ഉശീരരോധ്രാര്ജുനചന്ദനാനാം പടോലനിമ്ബാമലകാമൃതാനാമ്| രോധ്രാമ്ബുകാലീയകധാതകീനാം പിത്തേ ത്രയഃ ക്ഷൌദ്രയുതാഃ കഷായാഃ||൮||
View original
रोध्राभयातोयदकट्फलानां पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनानाम्| गायत्रिदार्वीकृमिहृद्धवानां कफे त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||७|| उशीररोध्रार्जुनचन्दनानां पटोलनिम्बामलकामृतानाम्| रोध्राम्बुकालीयकधातकीनां पित्ते त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രോധ്രാദീനാം ശ്ലോകപാദോക്താനാം കഷായാഃ ക്ഷൌദ്രയുതാസ്ത്രയഃ കഫേ ഹിതാഃ| ഏവമുശീരാദീനാം മാക്ഷികാന്വിതാഃ കഷായാസ്ത്രയഃ പിത്തേ ഹിതാഃ| ഉപജാതിവൃത്തേ|
Adhikarana പ്രമേഹേ ഏഭിഃ സംസ്കൃതം പാനാന്നമ് (൯) · Śloka ൯
| യഥാസ്വമേഭിഃ പാനാന്നം യവഗോധൂമഭാവനാഃ||൯||
View original
| यथास्वमेभिः पानान्नं यवगोधूमभावनाः||९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏഭീ രോധ്രാദിഭിര്യഥായോഗം പാനമന്നം ച കല്പയേത്| യവഗോധൂമഭാവനാശ്ച കല്പയേത്|
Adhikarana വാതപ്രമേഹേ സ്നേഹാഃ സംസ്കൃതാഃ (൧൦) · Śloka ൧൦
വാതോല്ബണേഷു സ്നേഹാംശ്ച പ്രമേഹേഷു പ്രകല്പയേത്| |൧൦|
View original
वातोल्बणेषु स्नेहांश्च प्रमेहेषु प्रकल्पयेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതാധികേഷു പ്രമേഹേഷു സ്നേഹാംശ്ച തൈരേവ കല്പയേത്| ന കേവലമന്നഭാവനാഃ|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേ യവാനാം വികൃതിഃ, തൃണധാന്യാനി, മുദ്ഗാദിധാന്യാനി, ശ്രീകുക്കുടഃ ഖലഃ, കപിത്ഥാദിഫലാനി, തത്കൃതാ രാഗഷാഡവാഃ, തിക്താനി ശാകാനി, മധു ത്രിഫലാ ച, ശുഷ്കാ ഭക്ഷ്യാഃ, ശൂല്യാനി ധന്വമാംസാനി, അയസ്കൃതിഃ, ജീര്ണാ മധ്വരിഷ്ടാദയഃ, അസനാദിസാരാദിജലമ് (൧൦-൧൪) · Śloka ൧൪
| അപൂപസക്തുവാട്യാദിര്യവാനാം വികൃതിര്ഹിതാ||൧൦|| ഗജാശ്വഗുദമുക്താനാമഥവാ വേണുജന്മനാമ്| തൃണധാന്യാനി മുദ്ഗാദ്യാഃ ശാലിര്ജീര്ണഃ സഷഷ്ടികഃ||൧൧|| ശ്രീകുക്കുടോऽമ്ലഃ ഖലകസ്തിലസര്ഷപകിട്ടജഃ| കപിത്ഥം തിന്ദുകം ജമ്ബൂസ്തത്കൃതാ രാഗഷാഡവാഃ||൧൨|| തിക്തം ശാകം മധു ശ്രേഷ്ഠാ ഭക്ഷ്യാഃ ശുഷ്കാഃ സസക്തവഃ| ധന്വമാംസാനി ശൂല്യാനി പരിശുഷ്കാണ്യയസ്കൃതിഃ||൧൩|| മധ്വരിഷ്ടാസവാ ജീര്ണാഃ സീധുഃ പക്വരസോദ്ഭവഃ| തഥാऽസനാദിസാരാമ്ബു ദര്ഭാമ്ഭോ മാക്ഷികോദകമ്||൧൪||
View original
| अपूपसक्तुवाट्यादिर्यवानां विकृतिर्हिता||१०|| गजाश्वगुदमुक्तानामथवा वेणुजन्मनाम्| तृणधान्यानि मुद्गाद्याः शालिर्जीर्णः सषष्टिकः||११|| श्रीकुक्कुटोऽम्लः ख़लकस्तिलसर्षपकिट्टजः| कपित्थं तिन्दुकं जम्बूस्तत्कृता रागषाडवाः||१२|| तिक्तं शाकं मधु श्रेष्ठा भक्ष्याः शुष्काः ससक्तवः| धन्वमांसानि शूल्यानि परिशुष्काण्ययस्कृतिः||१३|| मध्वरिष्टासवा जीर्णाः सीधुः पक्वरसोद्भवः| तथाऽसनादिसाराम्बु दर्भाम्भो माक्षिकोदकम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യവാനാം വികൃതിരപൂപാദിഃ പ്രമേഹേ ഹിതാ| അഥവാ, യവാനാം ഗജാശ്വഗുദമുക്താനാമപൂപാദിവികൃതിര്ഹിതാ| വേണുജാനാം വാ യവാനാം വികൃതിര്ഹിതാ| തൃണധാന്യാനി-നീവാരശ്യാമാകാദീനി, തഥാ മുദ്ഗാദ്യാസ്തഥാ പുരാണശാലിഃ ഷഷ്ടികശ്ചേതി ഹിതാനി| ശ്രീകുക്കുടസംജ്ഞോऽമ്ലഃ ഖലകോ ഹിതഃ| കിമ്ഭൂതഃ ? തിലസര്ഷപകിട്ടജഃ,- തിലസര്ഷപപിണ്യാകജന്മാ തദുപാദാനകാരണോ ന മുദ്ഗാദ്യുപാദാനകാരണഃ, സ ച മാലവകേഷു പ്രസിദ്ധഃ, ആര്ദ്രകശകലനിസ്തുഷഗോധൂമാദിനാ ച ക്രിയതേ| തഥാ, കപിത്ഥാദയോ ഹിതാഃ| തൈഃ-കപിത്ഥാദിഭിഃ, കൃതാ രാഗാഃ ഷാഡവാശ്ച ഹിതാഃ| തിക്തശാകാദീനി ച ഹിതാനി| ശ്രേഷ്ഠാ-ത്രിഫലാ| ശൂല്യാനീതി ശൂലേ പക്വാനി| "ശൂലാത്പാകേ" ("ശൂലോഖാദ്യത്") ഇതി യത്| താനി ച സുപക്വത്വാത് പരിശുഷ്കാണി| തഥാ, അയസ്കൃതിഃ-വക്ഷ്യമാണാ (ശ്ലോ. ൨൯)| തഥാ, മധ്വാദയഃ പുരാണാഃ| പക്വരസജഃ സീധുഃ| തഥാ, അസനാദിസാരവര്ഗസ്യാമ്ഭോ (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൧൯) ദര്ഭജലം മാക്ഷികോദകം ച ഹിതമ്|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേഷു യവസക്തുവിശേഷഃ (൧൫) · Śloka ൧൫
വാസിതേഷു വരാക്വാഥേ ശര്വരീം ശോഷിതേഷ്വഹഃ| യവേഷു സുകൃതാന് സക്തൂന് സക്ഷൌദ്രാന് സീധുനാ പിബേത്||൧൫||
View original
वासितेषु वराक्वाथे शर्वरीं शोषितेष्वहः| यवेषु सुकृतान् सक्तून् सक्षौद्रान् सीधुना पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തഥാ, യവേഷു സുകൃതാന് സക്തൂന് കൃത്വാ സക്ഷൌദ്രാന് സീധുനാ ആലോഡ്യ പിബേത്| പക്വരസോദ്ഭവേന തസ്യ യോഗതഃ സ ന സ്യാത്(?)| യവേഷ്വിതി നിമിത്തസപ്തമീ| കിമ്ഭൂതേഷു യവേഷു ? വരാക്വാഥേ-ത്രിഫലാകഷായേ, ശര്വരീം-സകലാം രാത്രിം, വാസിതേഷു-അഭിഷുതേഷു, അനന്തരമഹഃ ശോഷിതേഷു| തത്രാത്യന്തസംയോഗേ ദ്വിതീയാ|
Adhikarana കഫപിതപ്രമേഹേ ശാലാദിപുഷ്പ ചൂര്ണമ് (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭
ശാലസപ്താഹ്വകമ്പില്ലവൃക്ഷകാക്ഷകപിത്ഥജമ്| രോഹീതകം ച കുസുമം മധുനാऽദ്യാത്സുചൂര്ണിതമ്||൧൬|| കഫപിത്തപ്രമേഹേഷു പിബേദ്ധാത്രീരസേന വാ| |൧൭|
View original
शालसप्ताह्वकम्पिल्लवृक्षकाक्षकपित्थजम्| रोहीतकं च कुसुमं मधुनाऽद्यात्सुचूर्णितम्||१६|| कफपित्तप्रमेहेषु पिबेद्धात्रीरसेन वा| |१७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശാലാദിജം പുഷ്പം സൂക്ഷ്മരജീകൃതം മധുനാऽദ്യാത്| കഫപിത്തപ്രമേഹേഷു ധാത്രീരസേന വാ പിബേത്|
Adhikarana വാതകഫജേ ത്രികണ്ടകാദി തൈലമ് പിത്തജേ ത്രികണ്ടകാദിഘൃതമ് വാതപിത്തജേ കഫപിത്തജേ ച ഘൃതതൈലമ് (൧൭-൧൯) · Śloka ൧൯
| ത്രികണ്ടകനിശാരോധ്രസോമവല്കവചാര്ജുനൈഃ||൧൭|| പദ്മകാശ്മന്തകാരിഷ്ടചന്ദനാഗുരുദീപ്യകൈഃ| പടോലമുസ്തമഞ്ജിഷ്ഠാമാദ്രീഭല്ലാതകൈഃ പചേത്||൧൮|| തൈലം വാതകഫേ പിത്തേ ഘൃതം മിശ്രേഷു മിശ്രകമ്| |൧൯|
View original
| त्रिकण्टकनिशारोध्रसोमवल्कवचार्जुनैः||१७|| पद्मकाश्मन्तकारिष्टचन्दनागुरुदीप्यकैः| पटोलमुस्तमञ्जिष्ठामाद्रीभल्लातकैः पचेत्||१८|| तैलं वातकफे पित्ते घृतं मिश्रेषु मिश्रकम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ത്രികണ്ടകാദിഭിസ്തൈലം പചേദ്വാതകഫജേ പ്രമേഹേ| പിത്തജേ ഏഭിരേവ ഘൃതം പചേത്| മിശ്രേഷു ദോഷേഷു മിശ്രകം-ഘൃതതൈലം, പചേത്|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേ ധാന്വന്തരം ഘൃതമ് (൧൯-൨൪) · Śloka ൨൪
| ദശമൂലശഠീദന്തീസുരാഹ്വം ദ്വിപുനര്നവമ്||൧൯|| മൂലം സ്നുഗര്കയോഃ പഥ്യാം ഭൂകദമ്ബമരുഷ്കരമ്| കരഞ്ജൌ വരുണാന്മൂലം പിപ്പല്യാഃ പൌഷ്കരം ച യത്||൨൦|| പൃഥഗ് ദശപലം പ്രസ്ഥാന് യവകോലകുലത്ഥതഃ| ത്രീംശ്ചാഷ്ടഗുണിതേ തോയേ വിപചേത്പാദവര്തിനാ||൨൧|| തേന ദ്വിപിപ്പലീചവ്യവചാനിചുലരോഹിഷൈഃ| ത്രിവൃദ്വിഡങ്ഗകമ്പില്ലഭാര്ഗീവിശ്വൈശ്ച സാധയേത്||൨൨|| പ്രസ്ഥം ഘൃതാജ്ജയേത്സര്വാംസ്തന്മേഹാന് പിടികാ വിഷമ്| പാണ്ഡുവിദ്രധിഗുല്മാര്ശഃശോഷശോഫഗരോദരമ്||൨൩|| ശ്വാസം കാസം വമിം വൃദ്ധിം പ്ലീഹാനം വാതശോണിതമ്| കുഷ്ഠോന്മാദാവപസ്മാരം ധാന്വന്തരമിദം ഘൃതമ്||൨൪||
View original
| दशमूलशठीदन्तीसुराह्वं द्विपुनर्नवम्||१९|| मूलं स्नुगर्कयोः पथ्यां भूकदम्बमरुष्करम्| करञ्जौ वरुणान्मूलं पिप्पल्याः पौष्करं च यत्||२०|| पृथग् दशपलं प्रस्थान् यवकोलकुलत्थतः| त्रींश्चाष्टगुणिते तोये विपचेत्पादवर्तिना||२१|| तेन द्विपिप्पलीचव्यवचानिचुलरोहिषैः| त्रिवृद्विडङ्गकम्पिल्लभार्गीविश्वैश्च साधयेत्||२२|| प्रस्थं घृताज्जयेत्सर्वांस्तन्मेहान् पिटिका विषम्| पाण्डुविद्रधिगुल्मार्शःशोषशोफगरोदरम्||२३|| श्वासं कासं वमिं वृद्धिं प्लीहानं वातशोणितम्| कुष्ठोन्मादावपस्मारं धान्वन्तरमिदं घृतम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്നുഗര്കമൂലമ്, കരഞ്ജമൂലമ്, വരുണമൂലമ്, പിപ്പലീമൂലമ്, പൌഷ്കരം ച യദിതി പുഷ്കരമൂലം ചേത്യര്ഥഃ| ദശമൂലാദികം പൃഥക്-പ്രത്യേകം, ദശപലപ്രമാണം യവകോലകുലത്ഥാംസ്ത്രീന് പ്രസ്ഥാംശ്ചാഷ്ടഗുണിതേ ജലേ ച വിപചേത്| തേന-ജലേന, പാദവര്തിനാ-പാദശേഷേണ, ദ്വിപിപ്പല്യാദിമിശ്ച [ കല്കീകൃതൈഃ ] സാമാന്യപരിഭാഷോക്തപ്രമാണാദ്ധൃതാത്പ്രസ്ഥം പചേത്| തദ്ധൃതം സര്വാന് പ്രമേഹാന് പിടികാദീംശ്ച ജയേത്|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേ രോധ്രാസവഃ (൨൫-൨൮) · Śloka ൨൮
രോധ്രമൂര്വാശഠീവേല്ലഭാര്ഗീനതനഖപ്ലവാന്| കലിങ്ഗകുഷ്ഠക്രമുകപ്രിയങ്ഗ്വതിവിഷാഗ്നികാന്||൨൫|| ദ്വേ വിശാലേ ചതുര്ജാതം ഭൂനിമ്ബം കടുരോഹിണീമ്| യവാനീം പൌഷ്കരം പാഠാം ഗ്രന്ഥിം ചവ്യം ഫലത്രയമ്||൨൬|| കര്ഷാംശമമ്ബുകലശേ പാദശേഷേ സ്രുതേ ഹിമേ| ദ്വൌ പ്രസ്ഥൌ മാക്ഷികാത്ക്ഷിപ്ത്വാ രക്ഷേത്പക്ഷമുപേക്ഷയാ||൨൭|| രോധ്രാസവോऽയം മേഹര്ശഃശ്വിത്രകുഷ്ഠാരുചികൃമീന്| പാണ്ഡുത്വം ഗ്രഹണീദോഷം സ്ഥൂലതാം ച നിയച്ഛതി||൨൮||
View original
रोध्रमूर्वाशठीवेल्लभार्गीनतनख़प्लवान्| कलिङ्गकुष्ठक्रमुकप्रियङ्ग्वतिविषाग्निकान्||२५|| द्वे विशाले चतुर्जातं भूनिम्बं कटुरोहिणीम्| यवानीं पौष्करं पाठां ग्रन्थिं चव्यं फलत्रयम्||२६|| कर्षांशमम्बुकलशे पादशेषे स्रुते हिमे| द्वौ प्रस्थौ माक्षिकात्क्षिप्त्वा रक्षेत्पक्षमुपेक्षया||२७|| रोध्रासवोऽयं मेहर्शःश्वित्रकुष्ठारुचिकृमीन्| पाण्डुत्वं ग्रहणीदोषं स्थूलतां च नियच्छति||२८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രോധ്രാദി പ്രത്യേകം കര്ഷപ്രമാണം ജലകലശേ പാദശേഷേ സ്രുതേ ശീതേ ച മാക്ഷികാത് ദ്വൌ പ്രസ്ഥൌ ക്ഷിപ്ത്വാ പക്ഷമാത്രമചലം കൃത്വാ രക്ഷേത്| അയം രോധ്രാസവോ മേഹാദീന്നാശയേത്|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേ അയസ്കൃതിഃ (൨൯-൩൨) · Śloka ൩൨
സാധയേദസനാദീനാം പലാനാം വിംശതിം പൃഥക്| ദ്വിവഹേऽപാം ക്ഷിപേത്തത്ര പാദസ്ഥേ ദ്വേ ശതേ ഗുഡാത്||൨൯|| ക്ഷൌദ്രാഢകാര്ധം പലികം വത്സകാദിം ച കല്കിതമ്| തത്ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീചൂര്ണപ്രദിഗ്ധേ ഘൃതഭാജനേ||൩൦|| സ്ഥിതം ദൃഢേ ജതുസൃതേ യവരാശൌ നിധാപയേത്| ഖദിരാങ്ഗാരതപ്താനി ബഹുശോऽത്ര നിമജ്ജയേത്||൩൧|| തനൂനി തീക്ഷ്ണലോഹസ്യ പത്രാണ്യാലോഹസങ്ക്ഷയാത്| അയസ്കൃതിഃ സ്ഥിതാ പീതാ പൂര്വസ്മാദധികാ ഗുണൈഃ||൩൨||
View original
साधयेदसनादीनां पलानां विंशतिं पृथक्| द्विवहेऽपां क्षिपेत्तत्र पादस्थे द्वे शते गुडात्||२९|| क्षौद्राढकार्धं पलिकं वत्सकादिं च कल्कितम्| तत्क्षौद्रपिप्पलीचूर्णप्रदिग्धे घृतभाजने||३०|| स्थितं दृढे जतुसृते यवराशौ निधापयेत्| खदिराङ्गारतप्तानि बहुशोऽत्र निमज्जयेत्||३१|| तनूनि तीक्ष्णलोहस्य पत्राण्यालोहसङ्क्षयात्| अयस्कृतिः स्थिता पीता पूर्वस्मादधिका गुणैः||३२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അസനാദീനാം-"അസനതിനിശ" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൧൯) ഇത്യാദിഗണോക്താനാം ദ്രവ്യാണാം, പൃഥക്-പ്രത്യേകം, പലാനാം വിംശതിം-വിംശതിപലാനി, അപാം ദ്വിവഹേ-ജലദ്രോണാഷ്ടകേ, സാധയേത്| തത്ര-തസ്മിന്, പാദശേഷേ ശൃതേ ശീതേ ച സതി ഗുഡസ്യ ദ്വേ ശതേ ക്ഷിപേത്| മാക്ഷികസ്യാര്ധാഢകമ്| "വത്സകമൂര്വാ' (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൩൩) ഇത്യാദികം ച പൃഥക് പാലികം കല്കിതം കൃത്വാ ക്ഷിപേത്| അനന്തരമന്തര്മാക്ഷികപിപ്പലീചൂര്ണപ്രലിപ്തേ ഘൃതഭാജനേ ദൃഢേ ജതുലിപ്തേ സ്ഥിതം യവരാശൌ സ്ഥാപയേത്| അനന്തരം ഖദിരാങ്ഗാരതപ്താനി തീക്ഷ്ണലോഹപത്രാണി തനൂനി പുനഃപുനരത്ര നിമജ്ജയേത്| യാവത്സങ്ക്ഷയം-വിലീനവൃത്തിത്വമായാന്തി| അയസ്കൃതിരിയം സ്ഥിതാ-സമ്പന്നാ, പീതാ പൂര്വസ്മാത്-രോധ്രാസവാത്, ഗുണൈരധികാ| അത്ര ച സങ്ഗ്രഹോക്താദ്ദശമൂലാരിഷ്ടാദയസഃ പരിമാണം കല്പ്യം പ്രായോऽത്ര പ്രസ്ഥമാത്രമ്| ഏവമന്യത്രാപി ദ്രവദ്രവ്യമപേക്ഷ്യ നാരസിംഹഘൃതാദൌ (ഹൃ. ഉ. അ. ൩൯|൧൭൦) അനയൈവ ദിശാऽയസഃ പരിമാണം കല്പനീയമ്|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേ ഉദ്വര്തനവ്യായാമാദി (൩൩) · Śloka ൩൩
രൂക്ഷമുദ്വര്തനം ഗാഢം വ്യായാമോ നിശി ജാഗരഃ| യച്ചാന്യച്ഛ്ലേഷ്മമേദോഘ്നം ബഹിരന്തശ്ച തദ്ധിതമ്||൩൩||
View original
रूक्षमुद्वर्तनं गाढं व्यायामो निशि जागरः| यच्चान्यच्छ्लेष्ममेदोघ्नं बहिरन्तश्च तद्धितम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തസ്മിന്പ്രമേഹ ഉദ്വര്തനം രൂക്ഷം തഥാ ഗാഢം-ന തു ശിഥിലം, ഹിതമ്| തഥാ വ്യായാമരാത്രിജാഗരൌ ച| അപരമപി യദേവംപ്രായം ശ്ലേഷ്മമേദോഹരം ബഹിരന്തശ്ച, തച്ച പ്രമേഹിണേ ഹിതമ്|
Adhikarana സര്വപ്രമേഹേ ശിലാജതുരസായനമ് (൩൪-൩൬) · Śloka ൩൬
സുഭാവിതാം സാരജലൈസ്തുലാം പീത്വാ ശിലോദ്ഭവാത്| സാരാമ്ബുനൈവ ഭുഞ്ജാനഃ ശാലീന് ജാങ്ഗലജൈ രസൈഃ||൩൪|| സര്വാനഭിഭവേന്മേഹാന് സുബഹൂപദ്രവാനപി| ഗണ്ഡമാലാര്ബുദഗ്രന്ഥിസ്ഥൌല്യകുഷ്ഠഭഗന്ദരാന്||൩൫|| കൃമിശ്ലീപദശോഫാംശ്ച പരം ചൈതദ്രസായനമ്| |൩൬|
View original
सुभावितां सारजलैस्तुलां पीत्वा शिलोद्भवात्| साराम्बुनैव भुञ्जानः शालीन् जाङ्गलजै रसैः||३४|| सर्वानभिभवेन्मेहान् सुबहूपद्रवानपि| गण्डमालार्बुदग्रन्थिस्थौल्यकुष्ठभगन्दरान्||३५|| कृमिश्लीपदशोफांश्च परं चैतद्रसायनम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സാരാഃ-അസനഖദിരാദയഃ, തേഷാം ജലൈഃ-ക്വാഥൈഃ, ശിലാഹ്വയാത്തുലാം സുഭാവിതാം പീത്വാ സാരാമ്ബുനൈവ ജാങ്ഗലപ്രാണിമാംസജൈ രസൈഃ ശാലീനദന് സര്വാന്മേഹാന് സുബഹൂപദ്രവാനപി ജയേത്, ഗണ്ഡമാലാദീംശ്ച| ഇദം ചോത്കൃഷ്ടമ് രസായനമ്|
Adhikarana അധനേ പ്രമേഹിണി മുനിവര്തനാദി (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭
| അധനശ്ഛത്രപാദത്രരഹിതോ മുനിവര്തനഃ||൩൬|| യോജനാനാം ശതം യായാത്ഖനേദ്വാ സലിലാശയാന്| ഗോശകൃന്മൂത്രവൃത്തിര്വാ ഗോഭിരേവ സഹ ഭ്രമേത്||൩൭||
View original
| अधनश्छत्रपादत्ररहितो मुनिवर्तनः||३६|| योजनानां शतं यायात्ख़नेद्वा सलिलाशयान्| गोशकृन्मूत्रवृत्तिर्वा गोभिरेव सह भ्रमेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ധനരഹിതഃ പ്രമേഹീ ഛത്രപാദത്രരഹിതോ മുനിവൃത്തിഃ സന് യോജനാനാം ശതം യായാത്| അഥവാ, സലിലാശയാന് ഖനേത്| അഥവാ, ഗോശകൃന്മൂത്രവര്തനോ ഗോഭിരേവ സഹ ഭ്രമേത്|
Adhikarana കൃശേ ബൃംഹണമ് (൩൮) · Śloka ൩൮
ബൃംഹയേദൌഷധാഹാരൈരമേദോമൂത്രലൈഃ കൃശമ്| |൩൮|
View original
बृंहयेदौषधाहारैरमेदोमूत्रलैः कृशम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കൃശം നരമൌഷധയുക്തൈരാഹാരൈര്ബൃംഹയേത്| കിമ്ഭൂതൈഃ അമേദോമൂത്രകരൈഃ|
Adhikarana പിടികാനാം ചികിത്സാ (൩൮-൩൯) · Śloka ൩൯
| ശരാവികാദ്യാഃ പിടികാഃ ശോഫവത്സമുപാചരേത്||൩൮|| അപക്വാ വ്രണവത്പക്വാഃ| |൩൯|
View original
| शराविकाद्याः पिटिकाः शोफवत्समुपाचरेत्||३८|| अपक्वा व्रणवत्पक्वाः| |३९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-"ശരാവികാ കച്ഛപികാ" (ഹൃ. നി. അ. ൧൦|൨൫) ഇത്യാദ്യാഃ പിടികാ അപക്വാഃ സതീഃ ശോഫവദുപക്രമേത്| പക്വാഃ പുനര്വ്രണവദുപാചരേത്|
Adhikarana പിടികാനാം പ്രാഗ്രൂപേ ക്ഷീരിവൃക്ഷജലാദിപാനമ്, പിടികാനാം പ്രാഗ്രൂപേ തീക്ഷ്ണം ശോധനമ് (൩൯-൪൦) · Śloka ൪൦
താസാം പ്രാഗ്രൂപ ഏവ ച| ക്ഷീരിവൃക്ഷാമ്ബു പാനായബസ്തമൂത്രം ച ശസ്യതേ||൩൯|| തീക്ഷ്ണം ച ശോധനം, പ്രായോ ദുര്വിരേച്യാ ഹി മേഹിനഃ| |൪൦|
View original
तासां प्राग्रूप एव च| क्षीरिवृक्षाम्बु पानायबस्तमूत्रं च शस्यते||३९|| तीक्ष्णं च शोधनं, प्रायो दुर्विरेच्या हि मेहिनः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-താസാം ച പൂര്വരൂപാവസ്ഥായാമേവ ക്ഷീരിവൃക്ഷാമ്ബു പാനായ ശസ്യതേ ഛാഗമൂത്രം ച| തഥാ, ശോധനം-വിരേചനം, തീക്ഷ്ണം ശസ്യതേ| കുതഃ ? ഇത്യാഹ-യസ്മാത് പ്രമേഹിണോ ദുഃഖേന വിരേചയിതും ശക്യാഃ|
Adhikarana പിടികാനാം വ്രണരോപണം തൈലമ്, പിടികാനാം ഉദ്വര്തനകഷായഃ, പിടികാനാം പരിഷേകകഷായഃ (൪൦-൪൧) · Śloka ൪൧
| തൈലമേലാദിനാ കുര്യാദ്ഗണേന വ്രണരോപണമ്||൪൦|| ഉദ്വര്തനേ കഷായം തു വര്ഗേണാരഗ്വധാദിനാ| പരിഷേകോऽസനാദ്യേന പാനാന്നേ വത്സകാദിനാ||൪൧||
View original
| तैलमेलादिना कुर्याद्गणेन व्रणरोपणम्||४०|| उद्वर्तने कषायं तु वर्गेणारग्वधादिना| परिषेकोऽसनाद्येन पानान्ने वत्सकादिना||४१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-"ഏലായുഗ്മ" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൪൩) ഇത്യാദിനാ ഗണേന തൈലം വ്രണരോപണം കുര്യാത്| ഉദ്വര്തനേ "ആരഗ്വധേന്ദ്രയവ" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൧൭) ഇത്യാദിനാ ഗണേന കഷായം കുര്യാത്| "അസനതിനിശ" (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൧൯) ഇത്യാദിനാ പരിഷേകഹ് സ്യാത്| പാനമന്നം ച "വത്സകമൂര്വാ' (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൩൩) ഇത്യാദിനാ സംസ്കൃതം കുര്യാത്|
Adhikarana പിടികാനാം പാഠാദിചൂര്ണം നവായസം ച (൪൨-൪൩) · Śloka ൪൩
പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗഷ്ടാസാരിവാകണ്ടകാരികാഃ| സപ്താഹ്വം കൌടജം മൂലം സോമവല്കം നൃപദ്രുമമ്||൪൨|| സഞ്ചൂര്ണ്യ മധുനാ ലിഹ്യാത്തദ്വച്ചൂര്ണം നവായസമ്| |൪൩|
View original
पाठाचित्रकशार्ङ्गष्टासारिवाकण्टकारिकाः| सप्ताह्वं कौटजं मूलं सोमवल्कं नृपद्रुमम्||४२|| सञ्चूर्ण्य मधुना लिह्यात्तद्वच्चूर्णं नवायसम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പാഠാദീന് സഞ്ചൂര്ണ്യ മധുനാऽവലേഹയേത്| നവായസം ചൂര്ണം തദ്വത്-മാക്ഷികേണ ലിഹ്യാത്|
Adhikarana മധുമേഹിനഃ ശിലാജതുരസായനാത് പുനര്നവത്വമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
മധുമേഹിത്വമാപന്നോ ഭിഷഗ്ഭിഃ പരിവര്ജിതഃ||൪൩|| ശിലാജതുതുലാമദ്യാത്പ്രമേഹാര്തഃ പുനര്നവഃ| ൪൩ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹചികിത്സിതം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
View original
मधुमेहित्वमापन्नो भिषग्भिः परिवर्जितः||४३|| शिलाजतुतुलामद्यात्प्रमेहार्तः पुनर्नवः| ४३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മധുമേഹിത്വമപി പ്രാപ്തോ ഭിഷഗ്ഭിശ്ച പരിവര്ജിതോ മേഹീ ശിലാജതുപലശതം [ അദ്യാത്- ] സേവനം കുര്യാത്| കൃതശിലാജതുതുലശ്ചാസൌ പുനര്നവോ ഭവതി| ഖാരണാദേ ച വിശേഷോപക്രമാ ഉക്താഃ| യഥാ-"അശ്വത്ഥചന്ദനാഗരുപാഠാക്വാഥോ ജലാഭമേഹേ തു| ഇക്ഷുരസാഭേ പാഠാകൃമിഹന്തൃസമ്ബന്ധനഃ ക്വാഥഃ|| സാന്ദ്രാകാരേ മേഹേ ഹിതാऽऽഢകീ കര്ണികാരോ വാ| ക്വാഥസ്തഥാऽര്ജുനസ്യ പാതവ്യോ വാരുണീമേഹേ|| പിഷ്ടേ സസിതാ രജനീ പാതവ്യാ ശിശിരതോയേന| നിമ്ബശ്ച ശുക്രമേഹേ തപ്തജലേനാഥവാ സുരയാ|| സികതാമേഹേ ചിത്രകബാഹ്ലീകകുഷ്ഠനിഃക്വാഥഃ| ശീതലമേഹേ ക്വാഥഃ പിചുമന്ദകൃതശ്ച പാതവ്യഃ|| പാഷാണഭിത്തു സുരയാ ക്വഥിതഃ ശസ്തഃ ശനൈര്മേഹേ| ഗോക്ഷുരകസ്യ കഷായോ ലാലാമേഹേ ഫലത്രികേണ സഹ|| ശല്ലക്യുശീരസൈന്ധവവചാ ഹിതാഃ ക്ഷാരമേഹിനഃ പിഷ്ടാഃ| ക്വഥിതാശ്ച നീലമേഹേ രോധ്രസമങ്ഗാകദമ്ബാഃ സ്യുഃ|| ക്വാഥോ ബിഭീതകസ്യ തു കല്കോ വാ കാലമേഹിനാം ശസ്തഃ| ധാതകിപദ്മകവികസാക്വാഥഃ കല്കോऽപി വാ നിശാമേഹേ|| മാഞ്ജിഷ്ഠേ സ്യുസ്ത്രിഫലാ ജലദം ജലപദ്മകം രോധ്രമ്| ലോഹിതമേഹേ യുഞ്ജ്യാത്ത്രിഫലാക്വാഥേന സംയുതം ഗിരിജമ്|| വാലകം ത്രിവൃതാ ധാത്രീ മുസ്തം ച സരസാഞ്ജനമ്| കടുകാതിവിഷാരോധ്രം ഖാദിരേണാമ്ഭസാ പിബേത്|| പ്രായഃ ശോധനമേതദ്ധി പ്രധാനം സമുദാഹൃതമ്|" ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹചികിത്സിതം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൨||