Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਰਮ੍ਭਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਮਾਨ੍ਯਹੇਤੁਰ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਯਾ ਯਥਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਕਾਰਣਂ ਤਥਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯਾਪਿ|
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੭. ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਕਾਰਃ (੨-੧) · Śloka ੧
ਆਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਯਂ ਦੋਸਮਧਿਕਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧||
View original
आथातो मदात्ययादिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) यं दोषमधिकं पश्येत्तस्यादौ प्रतिकारयेत्| कफस्थानानुपूर्व्या च तुल्यदोषे मदात्यये||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਯਂ ਦੋਸਂ-ਤਤ੍ਰ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਵਾਤਾਦਿਕਂ, ਉਲ੍ਬਣਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍-ਲਕ੍ਸਯੇਜ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਯ-ਦੋਸਸ੍ਯ, ਆਦੌ-ਪ੍ਰਥਮਤ ਏਵ, ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍-ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਵਿਸਮਦੋਸੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਃ| ਤੁਲ੍ਯਦੋਸੇ ਪੁਨਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਮੇਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
Adhikarana ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੁਃ (੨) · Śloka ੨
ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ| |੨|
View original
पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः| |२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਕਾਲਕ੍ਰਮੇਣ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਾਵਸਾਨੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਫਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਾ ਵਧਿਕੌ ਭਵਤਃ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੪੮) ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤਮ੍|
Adhikarana ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਪਨ੍ਨਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਮਦ੍ਯਮੇਵੌਸਧਮ੍ (੨-੩) · Śloka ੩
| ਹੀਨਮਿਥ੍ਯਾਤਿਪੀਤੇਨ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ||੨|| ਸਮਪੀਤੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸ ਮਦ੍ਯੇਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| |੩|
View original
| हीनमिथ्यातिपीतेन यो व्याधिरुपजायते||२|| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति| |३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹੀਨਮਿਥ੍ਯਾਤਿਪੀਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਸਃ-ਵ੍ਯਾਧਿਃ, ਤੇਨੈਵ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸਮਪੀਤੇਨ-ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪੀਤੇਨ, ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| "ਯਾਵਦ੍ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਕ੍ਸੋਭਤੇ ਮਨਃ| ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਰਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾ ਸਦਾ||" (ਸ਼੍ਲੋ.੧੪) ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪਾਨਂ ਸਮਮੇਵ ਪੀਤਮ੍| ਯੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕੇਨਾਥਵਾ ਮਾਧਵੇਨ ਗਾਡਾਦਿਨਾ ਵਾ ਯੋ ਜਾਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ ਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਨਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਕੁਤ ਏਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਸਾਦਸ਼੍ਯਮ੍ (੩) · Śloka ੩
| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍|੩|
View original
| मद्यस्य विषसादृश्यात्|३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਸਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਤਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਤੈਰੇਵ ਗੁਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯਮਪਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯੇਨੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਵਿਸਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਤਤੋ ਯਥਾ ਵਿਸਸ੍ਯ ਵਿਸਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਖ੍ਯਾਹ-
Adhikarana ਅਤਃ ਵਿਸਜਵ੍ਯਾਧੇਰਪਿ ਵਿਸਾਨ੍ਤਰਮੌਸਧਮ੍ (੩-੪) · Śloka ੪
| ਵਿਸਂ ਤੂਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਭਿਃ||੩|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੋਗਾਦ੍ਵਿਸਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| |੪|
View original
| विषं तूत्कर्षवृत्तिभिः||३|| तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्योगाद्विषान्तरमपेक्षते| |४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਤ੍ਯਮੇਤਤ੍| ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰੁਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਭਿਃ-ਅਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪੈਃ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਯੋਗਾਤ੍-ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍, ਵਿਸਂ ਵਿਸਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਨ ਤੁ ਤਦ੍ਧੀਨਾਤ੍ਤਦੇਵ ਸ੍ਵੋਤ੍ਥੇ ਰੋਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯਾਲਮ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਤੁ ਹੀਨਵਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੋਗਾਨ੍ਨ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਏਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਹੀਨੋਤ੍ਕਰ੍ਸਭੇਦਾਦ੍ਵਿਸਾਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਲਕ੍ਸਣ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਪਨ੍ਨਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਮਦ੍ਯੌਸਧਤ੍ਵੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿਃ (੪-੭) · Śloka ੭
| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪੀਤੇਨਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨਾ||੪|| ਮਦ੍ਯੇਨਾਨ੍ਨਰਸਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰਤਾਂ ਗਤਃ| ਯਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦਤਣ੍ਮੋਹਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍||੫|| ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਮਾਰੁਤਃ| ਸੁਤੀਵ੍ਰਾ ਵੇਦਨਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਸ੍ਥਿਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੬|| ਜੀਰ੍ਣਾਮਮਦ੍ਯਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਲਾਘਵੇ ਸਤਿ| ਯੌਗਿਕਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍||੭||
View original
| तीक्ष्णोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना||४|| मद्येनान्नरसक्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः| यान् कुर्यान्मदतृण्मोहज्वरान्तर्दाहविभ्रमान्||५|| मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः| सुतीव्रा वेदना याश्च शिरस्यस्थिषु सन्धिषु||६|| जीर्णाममद्यदोषस्य प्रकाङ्क्षालाघवे सति| यौगिकं विधिवद्युक्तं मद्यमेव निहन्ति तान्||७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਸ੍ਵਭਾਵਤ ਏਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੇਨ ਤਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਥਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨਾ ਮਦ੍ਯੇਨ ਪੀਤੇਨਾਨ੍ਨਰਸਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰਤਾਂ ਚ ਗਤੋ ਯਨ੍ ਮਦਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਮਾਰੁਤੋ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁਰੁਦ੍ਧੋ ਯਾ ਦਾਰੁਣਾ ਮੂਰ੍ਧਾਦਿਸੁ ਵੇਦਨਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਨ੍-ਮਦਾਦੀਨ੍, ਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਯੌਗਿਕਂ ਵਿਧਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ? ਜੀਰ੍ਣਾਮਮਦ੍ਯਦੋਸਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਯਾਂ ਲਾਘਵੇਸਤਿ, ਤੇ ਚ ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍, "ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ" ਇਤ੍ਯੇਕਸ਼ੇਸਃ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਤਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰਾਰਮ੍ਭੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਮੈਵਮ੍| ਬਹ੍ਵਯੋ ਹਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਃ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰੋਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ| ਨਨੁ, ਕਥਂ ਤਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
Adhikarana ਅਤ੍ਰ ਹੇਤੁਃ (੮) · Śloka ੮
ਕ੍ਸਾਰੋ ਹਿ ਯਾਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਮ੍ਲੋਪਸਂਹਿਤਃ| ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲੇਸੁ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਦੋਸਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਦਲਮ੍||੮||
View original
क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| मद्यमम्लेषु च श्रेष्ठं दोषविष्यन्दनादलम्||८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਮ੍ਲੋਪਸਂਹਿਤੋ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਯਾਤਿ| ਅਮ੍ਲੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮਦ੍ਯਂ ਦੋਸਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ [ਅਲਂ-] ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਮ੍ (੯) · Śloka ੯
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦੀਪਨਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਗੁਣੈਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਦੇਵਾਸ੍ਯ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਂ ਪਰਮ੍||੯||
View original
तीक्ष्णोष्णाद्यैः पुरा प्रोक्तैर्दीपनाद्यैस्तथा गुणैः| सात्म्यत्वाच्च तदेवास्य धातुसाम्यकरं परम्||९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੁਰਾ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਃ (ਨਿ. ਅ. ੬/੧) ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦੀਪਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਃ (ਸੂ. ਅ. ੫/੬੨) ਕਰਣਭੂਤੈਃ, ਤਦੇਵ-ਮਦ੍ਯਂ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਮ੍| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਮਿਤਿ ਹੇਤੌ ਟਃ|
Adhikarana ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਕਾਲਃ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਸਪ੍ਤਾਹਮਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਮ੍| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯੇਤਾਵਤਾ ਪਾਨਂ ਕਾਲੇਨ ਵਿਪਥਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੧੦||
View original
सप्ताहमष्टरात्रं वा कुर्यात्पानात्ययौषधम्| जीर्यत्येतावता पानं कालेन विपथाश्रितम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਪ੍ਤਾਹਮਥਵਾਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍-ਨਾਧਿਕਂ ਕਾਲਮ੍| ਯਤ ਏਤਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨ ਵਿਮਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ ਪਾਨਂ-ਮਦ੍ਯਪਾਨਂ, ਪਰਿਣਮਤਿ|
Adhikarana ਤਤਃ ਪਰਂ ਯਥਾਯਥਂ ਰੋਗੌਸਧਮ੍ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਪਰਂ ਤਤੋਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ ਯੋ ਰੋਗਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਯਥਾਯਥਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਃ||੧੧||
View original
परं ततोऽनुबध्नाति यो रोगस्तस्य भेषजम्| यथायथं प्रयुञ्जीत कृतपानात्ययौषधः||११||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍, ਪਰਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਯੋ ਰੋਗੋਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਯ-ਰੋਗਸ੍ਯ, ਕਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ-
Adhikarana ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਪਿਸ੍ਟਕਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਮਾਂਸਰਸਾਃ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਰਾਗਸਾਡਵਾਃ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਗੋਧੂਮਮਾਸਾਨ੍ਨਮ੍ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਅਚ੍ਛਵਾਰੂਣੀ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਸ੍ਵਰਸਕ੍ਕਾਥਾਃ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਪ੍ਰਾਵਰਣਮ੍ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਧੂਮੋਨੁਲੇਪਨਂ ਚ ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਮਦਾਤਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਃ (੧੨-੧੯) · Śloka ੧੯
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦ੍ਯਂ ਦਧਾਤਿਪਿਸ੍ਟਕਤਂ ਯੁਤਮ੍| ਬੀਜਪੂਰਕਵ੍ਰੁਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕੋਲਦਾਡਿਮਦੀਪ੍ਯਕੈਃ||੧੨|| ਯਵਾਨੀਹਪੁਸਾਜਾਜੀਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਲਵਣਾਰ੍ਦ੍ਰਕੈਃ| ਸ਼ੁਲ੍ਯਿਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਹਰਿਤਕੈਃ ਸ੍ਨੇਹਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸਕੁਭਿਃ||੧੩|| ਉਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾ ਮੇਦ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਆਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਪੇਸ਼ੀਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਰਾਗਸਾਡਵਾਃ||੧੪|| ਗੋਧੂਮਮਾਸਵਿਕਤਿਰ੍ਮਦੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾਰ੍ਦ੍ਰਕਕੁਲ੍ਮਾਸਸੁਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦਿਗਰ੍ਭਿਣੀ||੧੫|| ਸੁਰਭਿਰ੍ਲਵਣਾ ਸ਼ੀਤਾ ਨਿਰ੍ਗਦਾ ਵਾਚ੍ਛਵਾਰੁਣੀ| ਸਰਸੋ ਦਾਡਿਮਾਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਤ੍ਕਨੀਯਸਃ||੧੬|| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਮੁਸ੍ਤੁਸੁਕ੍ਤਾਮ੍ਭੋਚ੍ਛਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਮੁਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਵਰਣਂ ਘਨਮ੍||੧੭|| ਘਨਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਜੋ ਧੂਪਃ ਪਙ੍ਕਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮਃ| ਕੁਚੋਰੁਸ਼੍ਰੋਣਿਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯੋ ਯੌਵਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗਯਸ੍ਟਯਃ||੧੮|| ਹਰ੍ਸੇਣਾਲਿਙ੍ਗਨੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਸਂਵਾਹਨੇਸੁ ਚ| |੧੯|
View original
तत्र वातोल्बणे मद्यं दधातिपिष्टकृतं युतम्| बीजपूरकव्रुक्षाम्लकोलदाडिमदीप्यकैः||१२|| यवानीहपुषाजाजीव्योषत्रिलवणार्द्रकैः| शुल्यिर्मांसैर्हरितकैः स्नेहवद्भिश्च सकुभिः||१३|| उष्णस्निग्धाम्ललवणा मेद्यमांसरसा हिताः| आम्राम्रातकपेशीभिः संस्कृता रागषाडवाः||१४|| गोधूममाषविकृतिर्मृदुश्चित्रा मुखप्रिया| आर्द्रिकार्द्रककुल्माषसुक्तमांसादिगर्भिणी||१५|| सुरभिर्लवणा शीता निर्गदा वाऽच्छवारुणी| सरसो दाडिमात् क्वाथः पञ्चमूलात्कनीयसः||१६|| शुण्ठीधान्यात्तथा मुस्तुसुक्ताम्भोच्छाम्लकाञ्जिकम् अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानमुष्णं प्रावरणं घनम्||१७|| घनश्चागुरुजो धूपः पङ्कश्चागुरुकुङ्कुमः| कुचोरुश्रोणिशालिन्यो यौवनोष्णाङ्गयष्टयः||१८|| हर्षेणालिङ्गने युक्ताः प्रियाः संवाहनेषु च| |१९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-[ਤਤ੍ਰ-] ਤੇਸੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਪਿਸ੍ਟਕਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਬੀਜਪੂਰਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮੇਦ੍ਯਸ੍ਯ-ਮੇਦੁਰਸ੍ਯ, ਮਾਂਸਸ੍ਯਰਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਉਸ੍ਣਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮਲਲਵਣਾਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਰਾਗਾਃ ਸਾਡਵਾਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਪੇਸ਼ੀਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਹਿਤਾਃ| ਲਕ੍ਸਣਮੇਸਾਮਤੁਚਰ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੩/੩੦)| ਤਥਾ, ਗੋਧੂਮਮਾਸਯੋਰ੍ਵਿਕਤਿਰ੍ਹਿਤਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ? ਮਦੁਃ-ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ-ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ, ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ-ਵਦਨਰੁਚਿਕਤ੍| ਤਥਾ, ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾਦਿਗਰ੍ਭਿਣੀ| [ਤਥਾ,] ਅਚ੍ਛਵਾਰੁਣੀ ਚ ਹਿਤਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ? ਸੁਰਭਿਰ੍ਲਵਣਾ ਸ਼ੀਤਾ ਚ| ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਗਦਾ-ਪੁਰਾਣਾ| ਤਥਾ, ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਸ੍ਵਰਸੋ ਹਿਤਃ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਤ੍ ਕਨੀਯਸੋ-ਹਸ੍ਵਾਤ੍, ਕ੍ਵਾਥਃ| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ, ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿ ਉਸ੍ਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਵਰਣਂ-ਆਚ੍ਛਦਨਂ, ਘਨਂ ਹਿਤਮ੍, ਅਗਰੁਜਸ਼੍ਚ ਧੂਪੋ ਘਨੋ-ਬਹੁਲੋ, ਹਿਤਃ| ਅਗਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮਪਙ੍ਕਾਨੁਲੇਪਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਹਰ੍ਸੇਣ-ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ, ਆਲਿਙ੍ਗਨਂ-ਪਰਿਸ੍ਵਙ੍ਗਃ, ਤਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਸਂਵਾਹਨੇਸੁ-ਸ਼ਰੀਰਮਰ੍ਦਨੇਸੁ ਚ, ਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿਤਾਃ| ਕੁਚਾਸ਼੍ਚੋਰਵਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਣਯਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਸ਼ਾਲਨ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਯੌਵਨੇ ਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗਯਸ੍ਟਿਃ-ਸ਼ਰੀਰਲਤਾ, ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਾਦਿਮਦ੍ਯਮ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਪਾਨਕਮ੍ (੧੯-੨੧) · Śloka ੨੧
| ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੇ ਬਹੁਜਲਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਮਧੁ ਵਾ ਯੁਤਮ੍||੧੯|| ਰਸੈਰ੍ਦਾਡਿਮਖ਼ਰ੍ਜੂਰਭਵ੍ਯਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਜੈਃ| ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਸਿਤਾਸਕ੍ਤੁ ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਾਦਕ੍ ਚ ਪਾਨਕਮ੍||੨੦|| ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| |੨੧|
View original
| पित्तोल्बणे बहुजलं शार्करं मधु वा युतम्||१९|| रसैर्दाडिमख़र्जूरभव्यद्राक्षापरूषजैः| सुशीतं ससितासक्तु योज्यं तादृक् च पानकम्||२०|| स्वादुवर्गकषायैर्वा युक्तं मद्यं समाक्षिकम्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਬਹੁਜਲਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ-ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਮਧੁ-ਮਕ੍ਸਿਕਂ ਵਾ, ਰਸੈਰ੍ਦਾਡਿਮਾਦਿਜੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼ੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਰੁਸਕਾਣ੍ਯਤ੍ਰ ਮਧੁਰਾਣਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਨਾਮ੍ਲਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭/੧੩੨) "ਅਮ੍ਲਂ ਪਰੁਸਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਬਦਰਾਣ੍ਯਾਰੁਕਾਣਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੀਣਿ" ਇਤਿ| ਤਾਦਕ੍ ਚ-ਸੁਸ਼ੀਤਂ, ਪਨਕਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਹ ਸਿਤਾਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਵਤਤੇ ਯਤ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਸਕ੍ਤਵਸ਼੍ਚ ਲਾਜਾਨਾਂ ਯੋਜ੍ਯਾਃ, ਯੋਗ੍ਯਤਰਤ੍ਵਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਯਵਾਨਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨਮ੍ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਛਸ਼ਾਜੈਣਕਪਿਞ੍ਜਲੈਃ||੨੧|| ਸਤੀਨਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਪਟੋਲੀਦਾਡਿਮੈ ਰਸੈਃ| |੨੨|
View original
| शालिषष्टिकमश्नीयाच्छशाजैणकपिञ्जलैः||२१|| सतीनमुद्गामलकपटोलीदाडिमै रसैः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੈਃ ਸਹ ? ਸ਼ਸ਼ਾਦਿਜੈ ਰਸੈਰ੍ਦੇ ਸ਼ਾਦਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਤੀਨਾਦਿਜੈਸ਼੍ਚ ਰਸੈਃ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸਮੁਤ੍ਲ੍ਕਿਸ੍ਟਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਵਮਨਮ੍,ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਤਤਃ ਸਂਸਰ੍ਗੀਕ੍ਰਮਃ (੨੨-੨੪) · Śloka ੨੪
| ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਕ੍ਤ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍ਤਡ੍ਵਿਦਾਹਵਾਨ੍||੨੨|| ਪੀਤ੍ਵਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਭੂਰੀਕ੍ਸੁਰਸਸਂਯੁਤਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਵਾ ਸਂਸਰ੍ਗੀ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਃ ਪਰਂ ਹਿਤਃ||੨੩|| ਤਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਪਾਚਨਃ| |੨੪|
View original
| कफपित्तं समुक्त्लिष्टमुल्लिखेत्तृड्विदाहवान्||२२|| पीत्वाऽम्बु शीतं मद्यं वा भूरीक्षुरससंयुतम्| द्राक्षारसं वा संसर्गी तर्पणादिः परं हितः||२३|| तथाऽग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचनः| |२४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਡ੍ਵਿਦਾਹਵਾਨ੍ ਮਦਾਤ੍ਯਯੀ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ-ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਭਾਸਂ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਮੇਤ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਅਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ, ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਭੂਰਿਣੇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਸਂਯੁਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ, ਅਥਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪੀਤ੍ਵਾ| ਪਰਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਂਸਰ੍ਗੀ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਹਿਤਃ| ਕਤਵਮਨਾਦਿਕਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਃ ਸਂਸਰ੍ਗੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਤਸ੍ਯ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਿਨਃ, ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ-ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਚ, ਪਾਚਨਃ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਕਾਸਾਦੌ ਔਸਧਮ੍ (੨੪-੨੬) · Śloka ੨੬
| ਕਾਸੇ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਨਰੁਜਾਸੁ ਚ||੨੪|| ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਵਿਦਾਹਾਯਾਂ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਹਦਯੋਰਸਿ| ਗੁਡੂਚੀਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਟੋਲਸ੍ਯਾਥਵ ਰਸਮ੍||੨੫|| ਸਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍| |੨੬|
View original
| कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च||२४|| तृष्णायां सविदाहायां सोत्क्लेशे हृदयोरसि| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथव रसम्||२५|| सशृङ्गबेरं युञ्जीत तित्तिरिप्रतिभोजनम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਾਸੇ ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਸਹਿਤੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਿਰੁਜਾਸੁ ਚ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਵਿਦਾਹਸਿਤਾਯਾਂ ਹਦਯ ਉਰਸਿ ਚ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਸਤਿ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰਸਮਥਵਾ ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਰਸਂ ਸਨਾਗਰਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਲ੍ਪਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿ| "ਸੁਪ੍ਪ੍ਰਤਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ" ਇਤ੍ਯਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਅਤਿਤਸ੍ਣਾਦੌ ਪਾਨਮਨ੍ਨਂ ਚ (੨੬-੨੭) · Śloka ੨੭
| ਤਸ੍ਯਤੇ ਚਾਤਿ ਬਲਵਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਧਤੇ||੨੬|| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪਾਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨ ਛਾਗਮਾਂਸਰਸੇਨ ਚ||੨੭||
View original
| तृष्यते चाति बलवद्वातपित्ते समुद्धते||२६|| दद्याद् द्राक्षारसं पानं शीतं दोषानुलोमनम्| जीर्णेऽद्यान्मधुराम्लेन छागमांसरसेन च||२७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਿਤਸ੍ਯਤੇ ਚ ਪੁਰੁਸਾਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇਧਿਕੇ ਸਤਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਪਾਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸ਼ੀਤਲਂ ਤਥਾ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਛਾਗਮਾਂਸਰਸੇਨ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਾਨਮ੍ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
ਤਸ੍ਯਲ੍ਪਸ਼ਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਦਂ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਬਹੂਦਕਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਦਾਡਿਮਲਾਜਾਮ੍ਬੁ ਜਲਂ ਵਾ ਪਰ੍ਣਿਨੀਸ਼ਤਮ੍||੨੮|| ਪਾਟਲ੍ਯੁਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾ ਹਿਮਮ੍| |੨੯|
View original
तृष्यल्पशः पिबेन्मद्यं मदं रक्षन् बहूदकम्| मुस्तदाडिमलाजाम्बु जलं वा पर्णिनीशृतम्||२८|| पाटल्युत्पलकन्दैर्वा स्वभावादेव वा हिमम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸਿ ਸਤ੍ਯਾਮਲ੍ਪਂ-ਮਨ੍ਦਂ, ਮਦਂ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਬਹੂਦਕਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਜਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਃ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਵਾ ਪਟੋ (ਪਾਟ)ਲ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤਾਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਤਚ੍ਛੀਤਂ ਪਾਤ੍ਵ੍ਯਮ੍| ਯਤ੍ਤੋਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾ ਹਿਮਮਿਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਅਬ੍ਧਾਤੁਕ੍ਸੀਣਾਦੌ ਪਾਨਮ੍ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
| ਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਦਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ ਤੇਜਸਿ ਚੋਦ੍ਧਤੇ||੨੯|| ਯਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਗਲਤਾਲੋਵ੍ਸ੍ਠੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਪਾਯਯੇਤ੍ਕਾਮਤੋਮ੍ਭਸ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ੀਥਪਵਨਾਹਤਮ੍||੩੦||
View original
| मद्यातिपानादब्धातौ क्षीणे तेजसि चोद्धते||२९|| यः शुष्कगलतालोव्ष्ठो जिह्वां निष्कृष्य चेष्टते| पाययेत्कामतोऽम्भस्तं निशीथपवनाहतम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਦ੍ਧੇਤੋਰਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ-ਅਲ੍ਪੀਭੂਤੇ, ਤੇਜਸਿ ਚੋਦ੍ਧਤੇ-ਕ੍ਸੋਭਿਤੇ ਸਤਿ, ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਗਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਃ ਸਨ੍ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ-ਨਿਃਸਾਰ੍ਯ, ਚੇਸ੍ਟਤੇ-ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਲੁਠ੍ਤਿ, ਤਂ-ਨਰਂ, ਕਾਮਤਃ-ਇਚ੍ਛਯਾ, ਅਮ੍ਭੋ ਨਿਸ਼ੀਥੇ ਯਃ ਪਵਨਸ੍ਤੇਨਾਹਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਤਣਾਨਾਸ਼ਕੋ ਮੁਖਾਲੇਪਃ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਕੋਲਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰੀਕਾਚੁਕ੍ਰਿਕਾਰਸਃ| ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖ਼ਾਲੇਪਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੩੧||
View original
कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुख़ालेपः सद्यस्तृष्णं नियच्छति||३१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖ਼ਾਲੇਪੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ਮਯਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਦਾਹੇਤਿਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਵਿਧਿਃ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਦਾਹੇਰੋਹਿਣੀਸ਼ਿਰਾਵੇਧਃ (੩੨-੩੩) · Śloka ੩੩
ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਾਨੋਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ| ਦਾਹਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਘੋਰਂ ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਵਿਧਿਃ||੩੨|| ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤੇ ਰੋਹਿਣੀਂ ਵ੍ਯਧਯੇਚ੍ਛਿਰਾਮ੍| |੩੩|
View original
त्वचं प्राप्तश्च पानोष्मा पित्तरक्ताभिमूर्च्छितः| दाहं प्रकुरुते घोरं तत्रातिशिशिरो विधिः||३२|| अशाम्यति रसैस्तृप्ते रोहिणीं व्यधयेच्छिराम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਾਨਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੋ, ਦਾਹਂ ਦਾਰੁਣਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਤ੍ਰ-ਦਾਹੇ, [ਅਤਿ] ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੇਣਾਪ੍ਯਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸਤਿ ਦਾਹੇ ਮਾਂਸਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤੇ ਨਰੇ ਰੋਹਿਣੀਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ਿਰਾਂ ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍, ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵ੍ਯਧਯੇਦਿਤਿ 'ਘਟਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਤ੍ਵੇ' ਹ੍ੜਸ੍ਵਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ ਅਥ ਦਾਹਪ੍ਰਕਰਣਮ੍| ਦਹਃ ਸਪ੍ਤਧਾ,-ਮਦ੍ਯਜਃਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਤਡ੍ਰੋਧਜਃ ਕ੍ਸਯਜੋਰਕ੍ਤਪੂਰ੍ਣਜੋ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਜਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਂਆਹ-ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ|
Adhikarana ਕਫਾਧਿਕੇ ਵਮਨੋਪਵਾਸੌ,ਕਫਾਦਿਕੇ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਸ਼ੀਤਕਸ਼ਾਯਃ (੩੩-੩੪) · Śloka ੩੪
| ਉਲ੍ਲੇਖ਼ਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੩|| ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ੍ਥਿਰੋਦੀਚ੍ਯਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਯਤਮੋਦਕਮ੍| |੩੪|
View original
| उल्लेख़नोपवासाभ्यां जयेच्छ्लेष्मोल्बणं पिबेत्||३३|| शीतं शुण्ठीस्थिरोदीच्यदुःस्पर्शान्यतमोदकम्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਵਮਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੋਦਕਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਕਫਾਧਿਕੇ ਨਿਰਾਮਕ੍ਸੁਧਿਤੇ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਾਦਿਮਦ੍ਯਮ੍ (੩੪-੩੫) · Śloka ੩੫
| ਨਿਰਾਮਂ ਕ੍ਸੁਧਿਤਂ ਕਾਲੇ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਹੁਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੩੪|| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਮਧੁ ਵਾ ਜੀਰ੍ਣਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸੀਧੁਮੇਵ ਵਾ| ਰੂਕ੍ਸਤਰ੍ਪਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੩੫||
View original
| निरामं क्षुधितं काले पाययेद्वहुमाक्षिकम्||३४|| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤੋ ਨਿਰਾਮਂ ਜਾਤਕ੍ਸੁਧਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਕਾਲੇ-ਯਤੋਚਿਤੇ, ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਬਹੁਮਾਕ੍ਸਿਕਂ-ਬਹੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਪਾਯਯੇਤ੍| ਮਧੁ-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ, ਵਾ ਬਹੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪੁਰਾਣਮ੍| ਤਥਾ, ਅਰਿਸ੍ਟਂ-ਅਭਯਾਦਿਕਤਂ, ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸੀਧੁਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਰੂਕ੍ਸਾਯੇ ਤਰ੍ਪਣਾਸ੍ਤੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ [ਤਥਾ] ਯਵਾਨੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਕਫਾਦਿਕੇ ਯਵਗੋਧੂਮਾਦ੍ਯਨ੍ਨਂ ਮਾਂਸਰਸਸ਼੍ਚ (੩੬-੩੭) · Śloka ੩੭
ਯੂਸੇਣ ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਤਨੁਨਾਲ੍ਪੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨਾਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸਾ||੩੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਜੈਸ਼੍ਚ੍ਛਾਗੈ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਧਨ੍ਵਚਾਰਿਣਾਮ੍| ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਪਟੋਲੀਵ੍ਯੋਸਦਾਡਿਮੈਃ||੩੭||
View original
यूषेण यवगोधूमं तनुनाऽल्पेन भोजयेत्| उष्णाम्लकटुतिक्तेन कौलत्थेनाल्पसर्पिषा||३६|| शुष्कमूलकजैश्च्छागै रसैर्वा धन्वचारिणाम्| साम्लवेतसवृक्षाम्लपटोलीव्योषदाडिमैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨ ਯੂਸੇਣ ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ ? ਤਨੁਨਾ-ਸ੍ਵਚ੍ਛੇਨ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪੇਨੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇਨਾਲ੍ਪਘਤੇਨ| ਅਥਵਾ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਜੈ ਰਸੈਸ਼੍ਛਾਰੈਵਾ ਰਸੈਰ੍ਧਨ੍ਵਚਾਰਿਣਾਂ ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸਹਾਮ੍ਲਵੇਤਸਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਪਟੋਲਪਤ੍ਰਤ੍ਰਿਕਟੁਕਦਾਡਿਮੈਃ|
Adhikarana ਕਫਾਦਿਕੇ ਮਾਂਸਂ ਮਾਧਵਪਾਨਂ ਚ (੩੮-੪੦) · Śloka ੪੦
ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਰਿਚਹਰਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਿਕਮ੍| ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਦ੍ਯਮ੍ਲਭਸ੍ਟਨੀਰਸਰ੍ਵਤਿਤਮ੍||੩੮|| ਕਰੀਰਕਰਮਰ੍ਦਾਦਿ ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਬਹੁਸ਼ਾਲਨਮ੍| ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਂ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਨਿਮਰ੍ਦਕਮ੍||੩੯|| ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਮਾਂਸਂ ਮਾਧਵਂ ਨਿਗਦਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੪੦|
View original
प्रभूतशुण्ठीमरिचहरितार्द्रकपेशिकम्| बीजपूररसाद्यम्लभृष्टनीरसर्वतितम्||३८|| करीरकरमर्दादि रोचिष्णु बहुशालनम्| प्रव्यक्ताष्टाङ्गलवणं विकल्पितनिमर्दकम्||३९|| यथाग्नि भक्षयन् मांसं माधवं निगदं पिबेत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਯਥਾਗ੍ਨਿ-ਅਗ੍ਨ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਭਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ ਮਾਧਵਂ ਨਿਗਦਂਪੁਰਾਣਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਮਾਂਸਮ੍ ? ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤੋਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤੋ, ਨਿਮਰ੍ਦਕੋ ਯੇਨ ਮਾਂਸੇਨ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਨਿਮਰ੍ਦਕਮ੍| ਤਦੇਵ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਂ ਨਿਮਰ੍ਦਕਸ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਭੂਤਾਃ-ਉਤ੍ਕਟਾਃ, ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਮਰੀਚਹਰਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਹਰਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਦੀਰ੍ਘਾਕਾਰਾ ਅਵਯਵਾਃ ਪੇਸ਼ਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲਸ੍ਤਥਾ ਭਸ੍ਟੋ-ਯਥਾਯਥਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਨਾ, ਨੀਰਸਃ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਾਯੋ, ਵਰ੍ਤਿਤੋਵ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਰਕਾਰੋ, ਯਤ੍ਰ ਤਦੇਵਮ੍| ਕਰੀਰਾਦਿ ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ-ਰੋਚਨਸ਼ੀਲਂ, ਬਹੁ-ਪ੍ਰਭੂਤਂ, ਸ਼ਾਲਨਂ-ਹਰਿਤਕਂ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਂ ਯਤ੍ਰ| ਤਦੇਵਂ ਵਿਵਿਧਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਤਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ|
Adhikarana ਕਫਾਦਿਕੇ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਮ੍ (੪੦-੪੧) · Śloka ੪੧
| ਸਿਤਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੪੦|| ਤ੍ਵਗੇਲਾਮਰਿਚਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰਂ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੪੧||
View original
| सितासौवर्चलाजाजीतित्तिडीकाम्लवेतसम्||४०|| त्वगेलामरिचार्धांशमष्टाङ्गलवणं हितम्| स्रोतोविशुद्ध्यग्निकरं कफप्राये मदात्यये||४१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਿਤਾਦ੍ਯੈਰਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਮਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਦਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਚ|
Adhikarana ਕਫਾਦਿਕੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿ ਕਫਾਦਿਕੇ ਸਕਾਮਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਯੁਤ੍ਤਯਾਜਾਗਰਣਮ੍ (੪੨-੪੩) · Śloka ੪੩
ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨੋਦ੍ਧਰ੍ਸਸ੍ਨਾਨਭੋਜਨਲਙ੍ਘਨੈਃ| ਸਕਾਮਾਭਿਃ ਸਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਗਰਣੇਨ ਚ||੪੨|| ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| |੪੩|
View original
रूक्षोष्णोद्वर्तनोद्धर्षस्नानभोजनलङ्घनैः| सकामाभिः सह स्त्रीभिर्युक्त्या जागरणेन च||४२|| मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रं समुपशाम्यति| |४३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੈਰੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਰ੍ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਿਣ੍ਯਾ, ਸਕਾਮਾਭਿਰ੍ਦਯਿਤਾਭਿਃ ਸਹ ਯਜ੍ਜਾਗਰਣਂ ਤੇਨ ਚ ਕਫਾਧਿਕੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯੋ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੪੩-੪੪) · Śloka ੪੪
| ਯਦਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ||੪੩|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਤਚ੍ਛ੍ਹੇਸੇਪਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੪੪|
View original
| यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति||४३|| सन्निपाते दशविधे तच्छ्हेषेऽपि विकल्पयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-"ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦ੍ਯਂ" (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| "ਪਿਤ੍ਤੋਲਬਣੇ ਬਹੁਜਲਂ" (ਸ਼੍ਲੋ ੧੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਥਾ "ਉਲ੍ਲੇਖਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਂ" (ਸ਼੍ਲੋ ੩੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮਦਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਧੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ, ਸ਼ੇਸੇਪਿ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍-ਵਿਵਿਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍,- ਕੁਰ੍ਯਾਟ੍, ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ,-ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਦੇਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਦੋਸਬਲਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਟ੍| ਸ ਦਸ਼ਵਿਧਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਹਿਤਾਯ ਪਦ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ,-"ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਤ੍ਵੇਕੋ ਮਦ੍ਯੇਨ ਦ੍ਵੌ ਤਦਾਦਿਮਃ| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਯਦਾ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਨੈਕੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ|| ਏਕੋ ਮਧ੍ਯੇਨ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਵਲ੍ਪੇਨ ਤਤੀਯਕਃ| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣੈਕ ਏਵ ਸ੍ਯਾਦਲ੍ਪੇਨ ਦ੍ਵੌ ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ|| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਯਦਾ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਅਲ੍ਪੇਨੈਕਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਏਕੋਲ੍ਪੇਨ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਨ ਦ੍ਵੌ ਦੋਸਾਵਿਤਿ ਸਸ੍ਠਕਃ|| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰੇਵਂ ਭਵਤਿ ਸਪ੍ਤਮਃ| ਮਧ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਚਾਸ੍ਟਮਃ|| ਅਲ੍ਪੇਨ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਤੁ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਅਲ੍ਪੇਨੇਕੋ ਮਧ੍ਯੇਨੈਕਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਫੁਟਾਃ|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਮੁਨਿਨਾ ਦਸ਼ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਤਾਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤ੍ਵਾਗਾਦਿ ਪਾਨਕਮ੍ (੪੪-੪੬) · Śloka ੪੬
| ਤ੍ਵਙ੍ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਮਗਧਾਮਰਿਚਾਜਾਜਿਧਾਨ੍ਯਕੈਃ||੪੪|| ਪਰੁਸਕਮਧੂਕੈਲਾਸੁਰਾਹ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਸਿਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਸਕਪਿਤ੍ਥਰਸਂ ਹਦ੍ਯਂ ਪਾਨਕਂ ਸ਼ਸ਼ਿਬੋਵਿਤਮ੍||੪੫|| ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪੇਯਂ ਰੁਚ੍ਯਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| |੪੬|
View original
| त्वङ्नागपुष्पमगधामरिचाजाजिधान्यकैः||४४|| परुषकमधूकैलासुराह्वैश्च सितान्वितैः| सकपित्थरसं हृद्यं पानकं शशिबोवितम्||४५|| मदात्ययेषु सर्वेषु पेयं रुच्यग्निदीपनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਪੂਰਕਤਾਧਿਵਾਸਂ ਪਾਨਕਂ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਹਰ੍ਸਣੀ ਕ੍ਰਿਯਾ (੪੬-੪੭) · Śloka ੪੭
| ਨਾਵਿਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਮਨੋ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਵਿਹਨ੍ਯ ਵਾ||੪੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਿਸ੍ਯਤ ਹਰ੍ਸਣੀ ਕ੍ਰਿਯਾ| |੪੭|
View original
| नाविक्षोभ्य मनो मद्यं शरीरमविहन्य वा||४६|| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादिष्यत हर्षणी क्रिया| |४७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਨਸਂ ਨਾਵਿਕ੍ਸੋਭ੍ਯ-ਅਪਿ ਤੁ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੋਭਣਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਨ ਚ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਹਨਨਮਕਤ੍ਵਾ, ਏਵਮੇਵ ਯਥਾ ਕਥਞ੍ਚਿਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਹਰ੍ਸੋਤ੍ਪਾਦਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਏਸ੍ਟਵ੍ਯਾ| ਨਾਕ੍ਸੋਭ੍ਯੇਤ੍ਯਯਂ ਪਾਠੋ ਨ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍, ਲ੍ਯਬਾਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਏਭਿਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪਯਃ ਪਾਨਮ੍ (੪੭-੪੯) · Śloka ੪੯
| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ਮਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਮਦਦੋਸਃ ਕਤੇਸ੍ਵਪਿ||੪੭|| ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਮ੍ਯੇਤ੍ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਜਾਤੇ ਦੌਰ੍ਵਲ੍ਯਲਾਘਵੇ| ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਚ||੪੮|| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਸਂ ਤਥਾ ਪਯਃ| |੪੯|
View original
| संशुद्धिशमनाद्येषु मददोषः कृतेष्वपि||४७|| न चेच्छाम्येत्कफे क्षीणे जाते दौर्वल्यलाघवे| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च||४८|| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ਮਨਾਦ੍ਯੇਸੂਪਕ੍ਰਮੇਸੁ ਕਤੇਸ੍ਵਪਿ ਯਦਿ ਮਦਦੋਸੋਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ, ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਤ ਏਵ ਚ ਕਫੇ ਸੌ-ਯਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇਤ ਏਵ ਜਾਤੇ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਲਾਘਵੇ-ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵੇ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਸਤਿ, ਤਦਾਨੀਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰਤਿਰਿਕ੍ਤਤਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਧਿਕਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸੀਣੌਜਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਪਯਃ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਵਰ੍ਸਮ੍| ਵਰ੍ਸਮਿਤਿ ਕਦ੍ਵਿਧੌ "ਭਯਾਦੀਨਾਮੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਮ੍" ਇਤ੍ਯਚ੍|
Adhikarana ਪਯਃ ਪਾਨੇ ਉਪਪਤ੍ਤਿਃ (੪੯-੫੦) · Śloka ੫੦
ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਹਿ ਕ੍ਸੀਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੪੯|| ਓਜਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਚ ਮਦ੍ਯਤਃ|੫੦|
View original
मद्यक्षीणस्य हि क्षीणं क्षीरमाश्वेव पुष्यति||४९|| ओजस्तुल्यं गुणैः सर्वैर्विपरीतं च मद्यतः|५०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਸ੍ਯ-ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ-ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰੋਜਸਃ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਮਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਪਰੀਤਂ ਗੁਣੈਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭/੨੧੭)-"ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਹਲਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| ਗੁਰੁ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚ ਗਵ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਪਯਃ|| ਤਦੇਵਂਗੁਣਮੇਵੌਜਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵ ਕ੍ਸੀਣਮੋਜਃ ਕ੍ਸੀਰਮਾਸ਼੍ਚੇਵ ਪੁਸ੍ਯਤਿ-ਵਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਾਪਯਤਿ, ਨ ਤ੍ਵਪਰਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਤ੍|
Adhikarana ਪਯਸਾਵਿਹਤੇ ਰੋਗੇ ਮਦ੍ਯਪਾਨਮ੍ (੫੦-੫੧) · Śloka ੫੧
| ਪਯਸਾ ਵਿਹਤੇ ਰੋਗੇ ਬਲੇ ਜਾਤੇ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੫੦|| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਂ, ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਾਚਰੇਤ੍| ਨ ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕੋਤ੍ਥੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤੋਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਯਥਾ||੫੧||
View original
| पयसा विहते रोगे बले जाते निवर्तयेत्||५०|| क्षीरप्रयोगं, मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्| न विक्षयध्वंसकोत्थैः स्पृशेतोपद्रवैर्यथा||५१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਯਸਾ ਰੋਗੇ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਖ੍ਯੇ, ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇ ਬਲੇ ਜਾਤੇ ਸਤਿ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਚਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਯਥਾ ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕੋਦ੍ਭਵੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰਸੌ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ| ਵਿਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਾ ਵਿਕਾਰਾਃ-ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਦ੍ਯਾਃ (ਹਂਇ.ਅ.੬/੨੨), ਧ੍ਵਂਸਕੋਪਦ੍ਰਵਾਃ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਸ੍ਠੀਵਾਦਯਃ (ਹਂਇ.ਅ.੬/੨੨)|
Adhikarana ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੫੨-੫੩) · Śloka ੫੩
ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਵਾਤਜਿਤ੍||੫੨|| ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਾਜਾਯਤੇ| ਅਤੋਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯੋਗੋ ਯਃ ਸੁਖ਼ਾਯੈਵ ਕੇਵਲਮ੍||੫੩||
View original
तयोस्तु स्याद्धृ क्षीरं बस्तयो बृंहणाः शिवाः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातजित्||५२|| युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपाजायते| अतोऽस्य वक्ष्यते योगो यः सुख़ायैव केवलम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਯੋਰ੍ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕਯੋਰ੍ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ-ਨਿਰਪਾਯਾਃ| ਤਥਾ, ਆਬ੍ਯਾਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਯਚ੍ਚ ਵਾਤਜਿਦਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਨੋਪਜਾਯਤੇ, ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਅਸ੍ਯ-ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਸਂਯੋਗੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯਃ ਕੇਵਲਂ ਸੁਖਾਯੈਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਧੁਨਾ ਸੁਰਾਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮਾਹ-
Adhikarana ਸੁਰਾਪਾਨਸ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਸ੍ਤੁਤਿਸ਼੍ਚ (੫੪-੬੭) · Śloka ੬੭
ਆਸ਼੍ਵਿਨਂ ਯਾ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਚ ਯਾ| ਦਧਾਤ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਯਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵੈਸ੍ਣਵਂ ਚ ਯਾ||੫੪|| ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਕਰਕੇਤੋਰ੍ਯਾ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥੋ ਬਲਸ੍ਯ ਯਾ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ਼ੇ ਯਾ ਹੁਤਾਸ਼ੇ ਚ ਹੂਯਤੇ||੫੫|| ਯਾ ਸਰ੍ਵੌਸਧਿਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ| ਮਹੋਦਧੇਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਾਮਤੈਃ ਸਹ||੫੬|| ਮਧੁਮਾਧਵਮੈਰੇਯਸੀਧੁਗੌਡਾਸਵਾਦਿਭਿਃ| ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨੁਜ੍ਜ਼ਨ੍ਤੀ ਯਾ ਰੂਪੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸ੍ਥਿਤਾ||੫੭|| ਯਾਮਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯੋ ਯਥਾਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਬਿਭ੍ਰਤਿ| ਕੁਲਾਙ੍ਗਨਾਪਿ ਯਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਯਤ੍ਯੁਦ੍ਧਤਮਾਨਸਾ||੫੮|| ਅਨਙ੍ਗਾਲਿਙ੍ਗਿਤੈਰਙ੍ਗੈਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਚੇਤੋ ਮੁਨੇਰਪਿ| ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਭ੍ਰੁਕੁਟੀਤਰ੍ਜਨੈਰ੍ਮਾਨਿਨੀਮਨਃ||੫੯|| ਏਕਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਯਾ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਨਿਰ੍ਵਤਿਮ੍| ਯਥਾਕਾਮਂ ਭਟਾਵਾਪ੍ਤਿਪਰਿਹਸ੍ਟਾਪ੍ਸਰੋਗਣੇ||੬੦|| ਤਣਵਤ੍ਪੁਰੁਸਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਯਾਮਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍| ਯਾਂ ਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਚਿਰਂ ਬਹੁਧਾ ਬਹੁਵਿਗ੍ਰਹਾਮ੍||੬੧|| ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸਾਤਿਵੇਗੇਨ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਿਵ ਸੇਵਤੇ| ਸ਼ੋਕੋਦ੍ਵੇਗਾਰਤਿਭਯੈਰ੍ਯਾਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ||੬੨|| ਗੋਸ੍ਠੀਮਹੋਤ੍ਸਵੋਦ੍ਯਾਨਂ ਨ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵਿਨਾ| ਸ੍ਮਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਤ੍ਵਾ ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਚਤੇ ਯਯਾ||੬੩|| ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਪਿ ਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਏਵ ਯਾ| ਅਪੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਦੁਃਸ੍ਥਂ ਹਦਯਸ੍ਥਿਤਯਾ ਯਯਾ||੬੪|| ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਸੁਖ਼ਾਸ੍ਵਾਦਾ ਸ੍ਵਯਂਵੇਦ੍ਯੈਵ ਯਾ ਪਰਮ੍| ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਪ੍ਰਿਯਾਮਨੁਕਰੋਤਿ ਯਾ||੬੫|| ਪ੍ਰਿਯਾਤਿਪ੍ਰਿਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਯਾ ਰਤਿਰ੍ਵਾ ਵਾਗ੍ਯਾ ਪੁਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਚ ਸ੍ਤੁਤਾ||੬੬|| ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਮਾਨੁਸੈਃ| ਪਾਨਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੬੭||
View original
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या| दधात्यैन्द्रं च या वीर्यं प्रभावं वैष्णवं च या||५४|| अस्त्रं मकरकेतोर्या पुरुषार्थो बलस्य या| सौत्रामण्यां द्विजमुख़े या हुताशे च हूयते||५५|| या सर्वौषधिसम्पूर्णान्मथ्यमानात्सुरासुरैः| महोदधेः समुद्भूता श्रीशशाङ्कामृतैः सह||५६|| मधुमाधवमैरेयसीधुगौडासवादिभिः| मदशक्तिमनुज्ज़न्ती या रूपैर्बहुभिः स्थिता||५७|| यामास्वाद्य विलासिन्यो यथार्थं नाम बिभ्रति| कुलाङ्गनाऽपि यां पीत्वा नयत्युद्धतमानसा||५८|| अनङ्गालिङ्गितैरङ्गैः क्वापि चेतो मुनेरपि| तरङ्गभङ्गभ्रुकुटीतर्जनैर्मानिनीमनः||५९|| एकं प्रसाद्य कुरुते या द्वयोरपि निर्वृतिम्| यथाकामं भटावाप्तिपरिहृष्टाप्सरोगणे||६०|| तृणवत्पुरुषा युद्धे यामास्वाद्य त्यजन्त्यसून्| यां शीलयित्वाऽपि चिरं बहुधा बहुविग्रहाम्||६१|| नित्यं हर्षातिवेगेन तत्पूर्वमिव सेवते| शोकोद्वेगारतिभयैर्यां दृष्ट्वा नाभिभूयते||६२|| गोष्ठीमहोत्सवोद्यानं न यस्याः शोभते विना| स्मृत्वा स्मृत्वा च बहुशो वियुक्तः शोचते यया||६३|| अप्रसन्नाऽपि या प्रीत्यै प्रसन्ना स्वर्ग एव या| अपीन्द्रं मन्यते दुःस्थं हृदयस्थितया यया||६४|| अनिर्देश्यसुख़ास्वादा स्वयंवेद्यैव या परम्| इति चित्रास्ववस्थासु प्रियामनुकरोति या||६५|| प्रियाऽतिप्रियतां याति यत्प्रियस्य विशेषतः| या प्रीतिर्या रतिर्वा वाग्या पुष्टिरिति च स्तुता||६६|| देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| पानप्रवृत्तौ सत्यां तु तां सुरां विधिना पिबेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਾ-ਸੁਰਾ, ਅਸ਼੍ਵਿਨਂ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ-ਦੀਪ੍ਤਂ, ਦਧਾਤਿ| ਆਸ਼੍ਵਿਨਮਿਤ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੋਰਿਦਮਿਤ੍ਯਣ੍, "ਨਸ੍ਤਦ੍ਧਿਤੇ" ਇਤਿ ਟਿਲੋਪੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ "ਇਨਣ੍ਯਨਪਤ੍ਯੇ" ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਭਾਵਃ| ਯਾ ਚ ਸੁਰਾ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਬਲਂ ਉਤ੍ਸਾਹਂ, ਏਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਵੀਰ੍ਯਂ-ਸ਼ਕ੍ਤਿ, ਵੈਸ੍ਣਵਂ ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਂ-ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ, ਦਧਾਤਿ| ਯਾ ਚ ਮਦਨਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਂ-ਪ੍ਰਹਰਣਂ, ਬਲਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਾ ਪੁਰੁਸਾੜ੍ਥਃ-ਪਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਯਾ ਚ ਸੌਤ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਂ ਯਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਯੇ ਹੁਤਾਸ਼ੇ ਚ ਹੂਯਤੇ| ਯਾ ਚ ਮਹੋਦਧੇਃ ਸਰ੍ਵੌਸਧਿਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਦ੍ਦੇਵਦਾਨਵੈਰ੍ਵਿਲੋਡ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ ਲਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ| ਯਾ ਚ ਸੁਰਾ ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍ਯਜਨ੍ਤੀ ਬਹੁਭਿਰ੍ਮਧ੍ਵਾਦਿਭਿਰਾਕਾਰੈਃ ਸ੍ਥਿਤਾ| ਯਾਂ ਸੁਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯੋ ਮਗਲੋਚਨਾਃ, ਯਥਾਰ੍ਥਂ-ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਂ, ਨਾਮ ਬਿਭ੍ਰਤਿ ਵਿਲਾਸੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਾਸਾਮਿਤਿ| ਯਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕੁਲਵਾਮਲੋਚਨਾਪ੍ਯੁਦ੍ਧਤਮਾਨਸਾ ਸਤ੍ਯਨਙ੍ਗਾਲਿਙ੍ਗਿਤੈਰਙ੍ਗੈਰ੍ਮੁਨੇਰਪਿ ਚੇਤਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨਯਤਿ| ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾ-ਕੁਟਿਲਾ, ਭ੍ਰੁਕੁਟਿਸ੍ਤਯਾ ਤਰ੍ਜਨਾਨਿ-ਪ੍ਰਣਯਕਲਹਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਤੈਰ੍ਮਾਨਿਤ੍ਯਾ ਮਾਨਸਮੇਕਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ-ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਃ, ਨਿਰ੍ਵਤਿਂ-ਸੌਖ੍ਯਂ, ਯਾ ਸੁਰਾ ਕਰੋਤਿ| ਯਾਂ ਸੁਰਾਮਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਨਰਾਃ ਸਮਰੇ ਤਣਮਿਵ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸਿ ਯੁਦ੍ਧੇ ? ਯਥੇਚ੍ਛਂ ਭਟਸ੍ਯ-ਸ਼ੂਰਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਯਾਵਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਯਾ ਪਰਿਹਸ੍ਟੋ-ਮੁਦਿਤਃ, ਅਪ੍ਸਰਃਸਙ੍ਘੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਹਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਯਾਂਸੁਰਾਂ, ਬਹੁਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ-ਆਹਾਰਾਦਿਮਧ੍ਯਾਵਸਾਨਲਕ੍ਸਣੈਃ, ਤਥਾ ਯਾਂ ਬਹੁਵਿਗ੍ਰਹਾਂ-ਮਧੁਮਾਧਵਾਦਿਭਿਰਨੇਕਸ਼ਰੀਰਾਂ, ਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸਸ੍ਯਾਤਿਵੇਗੇਨ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਿਵ-ਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਮਿਵ, ਸੇਵਤੇ| ਯਾਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਉਪਲਭ੍ਯਾਸ੍ਵਾਦਾਦਿਨਾ, ਸ਼ੋਕਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ| ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੁਰਾਯਾ ਤੇ ਗੋਸ੍ਠ੍ਯਾਦਿਰ੍ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ| ਯਯਾ ਚ ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਚਤੇ| ਸ਼ੋਚਤ ਇਤਿ ਨਙਿਭ੍ਯਸ੍ਤਙ੍| ਯਾ ਚਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ-ਕਲੁਸਾਪਿ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ, ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਸਤੀ, ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਯਾ ਚਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਯੇਨ੍ਦ੍ਰਮਪਿ ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ-ਅਭਣਨੀਯਂ ਸੁਖਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਾਦੇ ਸ ਤਥਾਵਿਧ ਆਸ੍ਵਾਦੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਯਾ ਕੇਵਲਮਾਤ੍ਮਨੈਵ ਵੇਦ੍ਯਾ| ਇਤਿ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਚਿਤ੍ਰਾਸੁ-ਨਾਨਾਵਿਧਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ, ਪ੍ਰਿਯਾਂਵਲ੍ਲਭਾਂ, ਅਨੁਕਰੋਤਿ-ਅਨੁਹਰਤਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਪਕ੍ਸੇ ਨਰ੍ਮਾਥਃ-ਪ੍ਰਣਯਕਲਹਾਰ੍ਥਃ| ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ-ਕੁਪਿਤਾ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ-ਤ੍ਯਕ੍ਤਕੋਪਾ| ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਃ ਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਃ-ਸੁਖੋਪਲਮ੍ਭੋ, ਯਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ "ਯਾਂ ਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਮਪਿ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸੁਰਾ ਪ੍ਰਿਯਾ-ਇਸ੍ਟਾ, ਅਤਿਪ੍ਰਿਯਤਾਂ-ਸੁਸ੍ਠੁ ਵਲ੍ਲਭਤ੍ਵਂ, ਯਾਤਿ| ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸੁਰਾਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਿਯਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਯਾ ਸੁਰਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰਿਤਿ ਯਾ ਵਾਗਿਤਿ ਯਾ ਪੁਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਯਾ ਚ ਦੇਵਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਤੁਤਾ| ਪਾਨਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਯੇਸਾਂ ਪਾਨਾਧਿਕਾਰੋਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਧਿਨਾ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ (ਸ਼੍ਲੋ. ੭੫) , ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫਜਰੋਗਨਾਸ਼ਕਤ੍ਵਮ੍ (੬੮) · Śloka ੬੮
ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਰੋਗਾ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫੋਦ੍ਭਵਾਃ| ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤਾਦਤੇ ਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਾਃ||੬੮||
View original
सम्भवन्ति न ते रोगा मेदोनिलकफोद्भवाः| विधियुक्तादृते मद्याद्ये न सिध्यन्ति दारुणाः||६८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫੋਦ੍ਭਵਾ ਰੋਗਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦਾਰੁਣਾਃ ਦੁਃਸਹਾਃ| ਯੇ ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਮਦ੍ਯਾਦਤੇ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫਜਾ ਰੋਗਾਃ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਃ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਕਤ੍ਵਮ੍ (੬੯) · Śloka ੬੯
ਅਸ੍ਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵਾਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਗਦਾਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਾਤ੍||੬੯||
View original
अस्ति देहस्य साऽवस्था यस्यां पानं निर्वायते| अन्यत्र मद्यान्निगदाद्विविधौषधसंस्कृतात्||६९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਵਸ੍ਥਾ-ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੇਹਮੇਹਾਦਿਕਾ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੮/੫੪) ਅਸ੍ਤਿ, ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਾਨਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ, ਮਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ ? ਨਿਗਦਾਤ੍, ਤਥਾ ਵਿਵਿਧੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਾਤ੍| ਮਦ੍ਯਮੇਵਂਵਿਧਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਾਨਂ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਂਵਿਨਾ ਆਨੂਪਾਦਿਮਾਂਸਂ ਕਥਂ ਪਰਿਣਮੇਤ੍ (੭੦) · Śloka ੭੦
ਆਨੂਪਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਧਿਨਾਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਸਹਾਯਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਣਮੇਤ੍ਕਥਮ੍||੭੦||
View original
आनूपं जाङ्गलं मांसं विधिनाऽप्युपकल्पितम्| मद्यं सहायमप्राप्य सम्यक् परिणमेत्कथम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਨੂਪਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਧਾਨੇਨਾਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਨੋ ਪਯੁਕ੍ਤਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਣਮਤਿ ?
Adhikarana ਮਦ੍ਯਂਵਿਨਾ ਲਸ਼ੁਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕਿਯਾਨ੍ ਗੁਣਃ (੭੧) · Śloka ੭੧
ਸੁਤੀਵ੍ਰਮਾਰੁਤਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਿਨੋ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਚ| ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਵਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਿਯਾਨ੍ ਗੁਣਃ||੭੧||
View original
सुतीव्रमारुतव्याधिघातिनो लशुनस्य च| मद्यमांसवियुक्तस्य प्रयोगे स्यात्कियान् गुणः||७१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਪੁਨਰਪਿ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਸ਼੍ਲਾਘਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੦-ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਚ ਦਾਰੁਣਤਰਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ਿਨਃ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਰਹਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕਿਯਾਨ੍ ਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਅਲ੍ਪ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ ਮਦਸ੍ਯਾਵਸ੍ਯਾਵਸ੍ਯਕਤਾ (੭੨) · Śloka ੭੨
ਨਿਗੂਢਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਿ| ਪੀਤਮਦ੍ਯੋ ਵਿਸਹਤੇ ਸੁਖ਼ਂ ਵੈਦ੍ਯਵਿਕਤ੍ਥਨਾਮ੍||੭੨||
View original
निगूढशल्याहरणे शस्त्रक्षाराग्निकर्मणि| पीतमद्यो विषहते सुख़ं वैद्यविकत्थनाम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ ਨਿਗੂਢਸ੍ਯ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਣਸ੍ਟਸ੍ਯ, ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯਾਹਰਣੇ ਆਕਰ੍ਸਣੇ, ਤਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ ਪੀਤਮਦ੍ਯੋ ਨਰਃ ਸੁਖਂ-ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ, ਵੈਦ੍ਯਵਿਕਤ੍ਥਨਾਂ-ਕਦਰ੍ਥਨਾਂ, ਸਹਤੇ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਾ (੭੩) · Śloka ੭੩
ਅਨਲੋਤ੍ਤੇਜਨਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਵਿਨੋਦਕਮ੍| ਨ ਚਾਤਃ ਪਰਮਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਦਾਰੋਗ੍ਯਬਲਪੁਸ੍ਟਿਕਤ੍||੭੩||
View original
अनलोत्तेजनं रुच्यं शोकश्रमविनोदकम्| न चातः परमस्त्यन्यदारोग्यबलपुष्टिकृत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ, ਅਨਲਸ੍ਯ-ਅਗ੍ਨੇਃ ਉਤ੍ਤੇਜਨਂ ਸ਼ੋਕਾਦਿਘ੍ਨਮ੍| ਨ ਚ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਤ(ਅ)ਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਂ-ਅਨ੍ਯਤ੍, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਸ੍ਤ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਾਦਿਕਤ੍|
Adhikarana ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪੇਯਮ੍ (੭੪) · Śloka ੭੪
ਰਕ੍ਸਤਾ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੇਯਮਾਤ੍ਮਬਤਾ ਸਦਾ| ਆਸ਼੍ਰਿਤੋਪਾਸ਼੍ਰਿਤਹਿਤਂ ਪਰਮਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍||੭੪||
View original
रक्षता जीवितं तस्मात्पेयमात्मबता सदा| आश्रितोपाश्रितहितं परमं धर्मसाधनम्||७४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਤ ਏਵਂ ਮਹਾਗੁਣਂ ਮਦ੍ਯਮ੍, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਿਵਿਤਂ ਰਕ੍ਸਤਾ ਨਰੇਣ ਤਥਾਤ੍ਮਵਤਾ-ਸੁਧੀਮਤਾ, ਸਦਾ ਪੇਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਪਰਮਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਂ-ਧਰ੍ਮੋਪਾਯਃ| ਅਥਾਸ੍ਯ ਪਾਨੇ ਵਿਧਿਨਾਹ-
Adhikarana ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਨੇ ਵਿਧਿਃ (੭੫-੮੫) · Śloka ੮੫
ਸ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸੁਰਵਿਪ੍ਰਗੁਰੂਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤਿਂ ਵਿਧਾਯ ਚ ਸਮਸ੍ਤਪਰਿਗ੍ਰਹਸ੍ਯ| ਆਪਾਨਭੂਮਿਮਥ ਗਨ੍ਧਜਲਾਭਿਸੀਕ੍ਤਾ- ਮਾਹਾਰਮਣ੍ਡਪਸਮੀਪਗਤਾਂ ਸ਼੍ਰਯੇਤ||੭੫|| ਸ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰੂਤੇਥ ਸ਼ਯਨੇ ਕਮਨੀਯੇ ਮਿਤ੍ਰਭਤ੍ਯਰਮਣੀਸਮਵੇਤਃ| ਸ੍ਵਂ ਯਸ਼ਃ ਕਥਕਚਾਰਣਸਙ੍ਘੈ ਰੁਦ੍ਧਤਂ ਨਿਸ਼ਮਯਨ੍ਨਤਿਲੋਕਮ੍||੭੬|| ਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਚ ਵਿਲਾਸਸ਼ੋਭਿ ਗੀਤਂ ਸਨਤ੍ਯਂ ਕਲਤੂਰ੍ਯਘੋਸੈਃ| ਕਾਞ੍ਚੀਕਲਾਪੈਸ਼੍ਚਲਕਿਙ੍ਕਿਣੀਕੈਃ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਕਤਾਨੁਨਾਦਮ੍||੭੭|| ਮਣਿਕਨਕਸਮੁਤ੍ਥੈਰਾਵਨੇਯੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਜਲਵਿਵਿਧਲੇਖਕ੍ਸੋ-ਮਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਤਾਙ੍ਗੈਃ| ਅਪਿ ਮੁਨਿਜਨਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਸਮ੍ਪਾਦਿਨੀਭਿ- ਸ਼੍ਚਕਿਤਹਰਿਣਲੋਲਪ੍ਰੇਕ੍ਸਣੀਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਿਃ||੭੮|| ਸ੍ਤਨਨਿਤਮ੍ਬਕਤਾਦਤਿਗੌਰਵਾ- ਦਲਸਮਾਕੁਲਮੀਸ਼੍ਵਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍| ਇਤਿ ਗਤਂ ਦਧਤੀਭਿਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਤਰੁਣਚਿਤ੍ਤਵਿਲੋਭਨਕਾਰ੍ਮਣਮ੍||੭੯|| ਯੌਵਨਾਸਵਮਤ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵਿਲਾਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ| ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਯੁਗਪਤ੍ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ||੮੦|| ਤਾਲਵਨ੍ਤਨਲਿਨੀਦਲਾਨਿਲੈਃ ਸ਼ੀਤਲੀਕਤਮਤੀਬ ਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪਿ ਵਿਦਧਦ੍ਵਸ਼ਾਨੁਗਂ ਸ੍ਵਾਦਿਤਂ ਕਿਮੁਤ ਚਿਤ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ||੮੧|| ਚੂਤਰਸੇਨ੍ਦੁਮਗੈਃ ਕਤਵਾਸਂ ਮਲ੍ਲਿਕਯੋਜ੍ਜ੍ਵਲਯਾ ਚ ਸਨਾਥਮ੍| ਸ੍ਫਾਟਿਕਸ਼ੁਕ੍ਤਿਗਤਂ ਸਤਰਙ੍ਗਂ ਕਾਨ੍ਤਮਨਙ੍ਗਮਿਵੋਦ੍ਵਹਦਙ੍ਗਮ੍||੮੨|| ਤਾਲੀਸਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮੇਲਾਦਿਕਂ ਵਾ ਹਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਭ੍ਯੋ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਸੁਮਸ੍ਟੇ ਤੋਯੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ||੮੩|| ਘਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨੂਨਾਧਿਕਮਾਚਰਨ੍| ਉਚਿਤੇਨੋਪਚਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਪਾਦਯਨ੍||੮੪|| ਜਿਤਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋ ਜਨਯਨਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਰ੍ਧਿਤਸ਼੍ਰੀਕਮ੍| ਕਾਨ੍ਟਮੁਖਮਿਵ ਸੌਰਭ- ਹਤਮਧੁਪਗਣਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਮ੍||੮੫||
View original
स्रातः प्रणम्य सुरविप्रगुरून् यथास्वं वृत्तिं विधाय च समस्तपरिग्रहस्य| आपानभूमिमथ गन्धजलाभिषीक्ता- माहारमण्डपसमीपगतां श्रयेत||७५|| स्वास्त्रूतेऽथ शयने कमनीये मित्रभृत्यरमणीसमवेतः| स्वं यशः कथकचारणसङ्घै रुद्धतं निशमयन्नतिलोकम्||७६|| विलासिनीनां च विलासशोभि गीतं सनृत्यं कलतूर्यघोषैः| काञ्चीकलापैश्चलकिङ्किणीकैः क्रीडाविहङ्गैश्च कृतानुनादम्||७७|| मणिकनकसमुत्थैरावनेयैर्विचित्रैः सजलविविधलेखक्षो-मवस्त्रावृताङ्गैः| अपि मुनिजनचित्तक्षोभसम्पादिनीभि- श्चकितहरिणलोलप्रेक्षणीभिः प्रियाभिः||७८|| स्तननितम्बकृतादतिगौरवा- दलसमाकुलमीश्वरसम्भ्रमात्| इति गतं दधतीभिरसंस्थितं तरुणचित्तविलोभनकार्मणम्||७९|| यौवनासवमत्ताभिर्विलासाधिष्ठितात्मभिः| सञ्चार्यमाणं युगपत्तन्वङ्गीभिरितस्ततः||८०|| तालवृन्तनलिनीदलानिलैः शीतलीकृतमतीब शीतलैः| दर्शनेऽपि विदधद्वशानुगं स्वादितं किमुत चित्तजन्मनः||८१|| चूतरसेन्दुमृगैः कृतवासं मल्लिकयोज्ज्वलया च सनाथम्| स्फाटिकशुक्तिगतं सतरङ्गं कान्तमनङ्गमिवोद्वहदङ्गम्||८२|| तालीसाद्यं चूर्णमेलादिकं वा हृद्यं प्राश्य प्राग्वयःस्थापनं वा| तत्प्रार्थिभ्यो भूमिभागे सुमृष्टे तोयोन्मिश्रं दापयित्वा ततश्च||८३|| घृतिमान् स्मृतिमान्नित्यमनूनाधिकमाचरन्| उचितेनोपचारेण सर्वमेवोपपादयन्||८४|| जितविकसितासितसरो जनयनसङ्क्रान्तिवर्धितश्रीकम्| कान्टमुखमिव सौरभ- हृतमधुपगणं पिबेन्मद्यम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਰਾਤੋ ਨਰਃ ਸੁਰਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ, ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਕਰਸ੍ਯ ਵਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਥ ਪਾਨਭੂਮਿਂ ਗਨ੍ਧਜਲੇਨ-ਕਰ੍ਪੂਰੋਸ਼ੀਰਾਦਿਨਾ ਵਾ ਸਿਰੇਨਾਮ੍ਬੁਨਾ, ਆਭਿਸਿਕ੍ਤਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੀਮ੍ ? ਆਹਾਰਮਣ੍ਡਪਸ੍ਯ ਨਿਕਟਸ੍ਥਿਤਾਮ੍| ਪੀਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤ ਆਯਾਸਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਂ ਵਤ੍ਤਮ੍| ਅਥ-ਭੂਮਿਸ਼੍ਰਯਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ਯਨੀਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਸੁਸ੍ਠੁ ਆਸ੍ਤਤੇ-ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਪ੍ਰਚ੍ਛਦਪਟੇ| ਤਥਾ, ਕਮਨੀਯੇ-ਰਮ੍ਯੇ| ਮਿਤ੍ਰਾਦਿਸਹਿਤਃ| ਸ੍ਵਂ ਯਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਸ੍ਵਂ-ਆਤ੍ਮੀਯਂ, ਯਸ਼ਃ ਕਥਕਾਦਿਸਙ੍ਗੈਰ੍ਨਿਸ਼ਮਯਨ੍-ਸ਼੍ਰਾਵਯਨ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਉਦ੍ਧਤਂ ਤਥਾਤਿਲੋਕਂ-ਅਦ੍ਭੁਤਰੁਪਮ੍| ਸ੍ਵਾਗਤਾਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਗੀਤਂ ਨਿਸ਼ਮਯਨ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਹ ਨਤ੍ਯੇਨ ਸਨਤ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਬਿਲਸਸ਼ੋਭਿ| ਵਿਲਾਸਲਕ੍ਸਣਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸ੍ਥਾਨਾਸਨਯਮਨਾਨਾਂ ਹਰ੍ਸਭ੍ਰੂਨੇਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚੈਵ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਯਃ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸ ਤੁ ਵਿਲਾਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਤਦ੍ਗੀਤਂ ਮਧੁਰਤੂਰ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤਥਾ ਕਞ੍ਚੀਕਲਾਪੈਃ ਸ੍ਫੁਟਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਿਙ੍ਕਿਣ੍ਯਃ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਘਣ੍ਟਿਕਾਃ, ਯੇਸਾਂ ਤੈਸ੍ਤਥਾਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਙ੍ਗੈਃ-ਸਾਰਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ, ਕਤਾਨੁਨਾਦਮ੍| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍| ਆਵਨੇਯੈਃ-ਡੋਲੁਙ੍ਗਕੈਃ, ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਰ੍ਯੁਗਪਦਿਤਸ੍ਤਤਃ ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਏਵਂ ਹ੍ਯੁਨੁਭੂਯਮਾਨਂ ਰਾਮਣੀਯਕਂ ਧਤ੍ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਰਾਵਨੇਯੈਃ ? ਮਣਿਕਨਕਸਮੁਤ੍ਥੈਃ, ਤਥਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ-ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ, ਤਥਾ ਸਜਲਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਲੇਖਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੌ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੇਨਾਵਤ੍ਤਮਙ੍ਗਂ ਯੇਸਾਂ ਤੈਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਸ੍ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਃ ? ਮੁਨਿਜਨਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਸਮ੍ਪਾਦਿਨੀਭਿਃ| ਤਥਾ, ਚਕਿਤਃ-ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ, ਯੋ ਹਰਿਣਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨੇਤ੍ਰੇਃ ਸਾਧੁ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਨ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਤਾਭਿਃ| ਬਾਹੁਲਕਾਤ੍ ਕਰ੍ਤਰਿ ਲ੍ਯੁਟ੍| ਤਥਾ, ਬਲ੍ਲਭਾਭਿਃ| ਮਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਗਤਮਿਤਿ| ਅਸਂਸ੍ਥਿਤਂ-ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਵਰੂਪਂ, ਦਧਤੀਭਿਃ| ਯਤਃ ਸ੍ਤਨਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਤਮ੍ਬੇਨ ਚ ਕਤਾਦਧਿਕਂ ਗੌਰਵਾਦਲਸਮ੍| ਤਥਾ, ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ-ਪ੍ਰਭੋਃ, ਯਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋ-ਭਯਂ, ਤਸ੍ਮਾਦਾਕੁਲਂ [ਗਤਂ-]| ਅਤ ਏਵ ਚ ਤਰੁਣਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਲੋਭਨੇ ਕਾਰ੍ਮਣਂਵਸ਼ੀਕਰਣਮ੍|" ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਹ ਨਭੌ ਭਰੌ|" ਤਥਾ, ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤੋ ਯੁਗਪਤ੍ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਃ ? ਯੌਵਨਾਸਵਾਭ੍ਯਾਂ ਮਤ੍ਤਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਵਿਲਾਸੇਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤ ਆਤ੍ਮਾ-ਚਿਤ੍ਤਂ, ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਚ ਕੀਦਸ਼ਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ? ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਦਿਭਿਰਤਿਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ੀਤਲੀਕਤਮ੍| ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪ੍ਯੇਵਂਰੂਪਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕਾਮਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਨੁਗਂ ਜਨਂ ਵਿਦਧਤ੍ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪੋਦ੍ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਿਮੁਤ-ਕਿਂਪੁਨਃ, ਪੀਤਂ ਸਤ੍ਕਾਮਵਸ਼ਂ ਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| "ਰਾਨ੍ਨਰੌ ਲਗਯੁਤਾ ਰਥੋਦ੍ਧਤਾ|". ਤਥਾ, ਚੂਤਰਸਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾਧਿਵਾਸਂ-ਸੁਗਨ੍ਧੀਕਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਲ੍ਲਿਕਯਾ-ਪੁਸ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸੇਣ, ਉਜ੍ਜਵਲਯਾ-ਵਿਕਸਿਤਯਾ, ਸਨਾਥਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਾ ਸ੍ਫਾਟਿਕੀ, ਸ੍ਫਾਟਿਕੀ ਚਾਸੌ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ, ਤਸ੍ਯਾਂ ਗਤਂ-ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯੇਯਂ ਸ੍ਫਾਟਿਕੀਤਿ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵੋ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸਤਰਙ੍ਗਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਕਾਨ੍ਤਂ-ਰਮ੍ਯਂ, ਅਙ੍ਗਮੁਦ੍ਵਹਨ੍| ਉਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਤੇ| ਅਨਙ੍ਗਂ [ਇਵ]-ਪਞ੍ਚਸ਼ਰਮਿਵ, ਚਾਰੁਤਰਤ੍ਵੇਨ ਕਾਮੋਤ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਦੋਧਕਵਤ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਤਾਲੀਸਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮੇਲਾਦਿਕਂ ਵਾ ਹਦ੍ਯਮਥਵ ਵਯਃ-ਸ੍ਥਾਪਨਂ-ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ-ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ| ਤਥਾ, ਸੁਮਸ੍ਟੇ-ਉਪਲਿਪ੍ਤੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਭ੍ਯੋ-ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਧਿਕਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਦਾਨਵਕੂਸਮਾਣ੍ਡਾਦਿਭ੍ਯਃ, ਤੋਯੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਜ੍ਜਲਂ ਦਾਪਯਿਤ੍ਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਸ਼੍ਚ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਅਨੂਨਾਧਿਕਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਨਿਤ੍ਯਮਾਚਰਨ੍| ਧਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਮਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਉਚਿਤੇਨ-ਯੋਗ੍ਯੇਨ, ਉਪਚਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਪਾਦਯੇਤ੍(ਯਨ੍)| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ? ਵਿਕਸਿਤਂ ਚ ਤਤ੍ ਅਸਿਤਂ ਸਰੋਜਂ ਚ ਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋਜਮ੍| ਜਿਤਂ-ਨ੍ਯਕ੍ਕਤਂ, ਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋਜਂ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਨਯਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੇ ਤਥਾਵਿਧੇ, ਤਯੋਃ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ-ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤ੍ਵਂ, ਤਯਾ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰਕਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਸੌਰਭੇਣ ਹਤੋ ਰਮ੍ਯਗਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਰਸਾਰ੍ਥੋ ਯੇਨ ਤਦੇਵਮ੍| ਸੁਰਮੇਰ੍ਭਾਵਃ ਸੌਰਭਮ੍, "ਇਗਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਲਘੁਪੂਰ੍ਵਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਾਨ੍ਤਾਮੁਖਮਿਵ| ਯਤੋ ਜਿਤਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋਜਨਯਨਯੋਰ੍ਯਾ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ-ਸਞ੍ਚਾਰਃ ਸਕਟਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸਿਤਾਦਿਨਾ. ਤਯਾ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਃ-ਸ਼ੋਭਾ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਸਕਟਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸਿਤਂ ਹਿ ਮੁਖਂ ਨਿਤਰਾਂ ਰਾਜਤੇ| ਤਥਾ, ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮੁਖਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਭਵਤੀਤਿ ਸੌਰਭਹਤਮਧੁਪਗਣਮ੍| "ਵਿਪੁਲਾ ਤੁ ਯਾਨ੍ਯਥਾ ਪਾਦਭਾਕ੍|"
Adhikarana ਪਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਭੋਜਨਮ੍ ਭੋਜਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੁਨਃ ਪਾਨਮ੍ ਨਿਸ਼ਿ ਮਦ੍ਯਪਾਨਮਲ੍ਪਮੇਵ (੮੬) · Śloka ੮੬
ਪੀਤ੍ਵੈਵਂ ਚਸਕਦ੍ਵਯਂ ਪਰਿਜਨਂ ਸਨ੍ਮਾਨ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾਹਾਰਭੁਵਂ ਪੁਰਃ ਸੁਭਿਸਜੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਭੂਯੋਤ੍ਰ ਚ| ਮਾਂਸਾਪੂਪਘਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਾਦਿਹਰਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਸੌਵਰ੍ਚਲੈ- ਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਲ੍ਪਮੇਵ ਵਨਿਤਾਸਂਵਲ੍ਗਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍||੮੬||
View original
पीत्वैवं चषकद्वयं परिजनं सन्मान्य सर्वं ततो गत्वाऽऽहारभुवं पुरः सुभिषजो भुञ्जीत भूयोऽत्र च| मांसापूपघृतार्द्रकादिहरितैर्युक्तं ससौवर्चलै- र्द्विस्त्रिर्वा निशि चाल्पमेव वनितासंवल्गनार्थं पिबेत्||८६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਚਸਕਦ੍ਵਯਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਤ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਰਿਜਨਂ ਸਰ੍ਵਂ-ਵੇਸ਼੍ਯਾਦਿਕਮਪਿ, ਸਨ੍ਮਾਨ੍ਯ ਤਥਾਹਾਰਭੁਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸੁਭਿਸਜਃ-ਸ਼ੋਭਨਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਪੁਰਃ-ਅਗ੍ਰੇ, ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਤ੍ਰੇ ਚ-ਆਹਾਰਭੁਵਿ, ਮਾਂਸਾਪੂਪਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਸਰਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਂਸਾਪੂਰੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪੇਠੁਃ| ਨਿਸ਼ਿ ਤੁ ਕਾਨ੍ਤਾਯਾਃ ਸਂਵਲ੍ਗਨਾਰ੍ਥਂ-ਰਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ, ਅਲ੍ਪਮੇਵ ਪਿਬੇਤ੍-ਨ ਤੁ ਬਹੁ| ਸ਼ਾਰ੍ਦੁਲਵਿਕ੍ਰੀਡਿਤਮ੍| ਕਾਨ੍ਤਾਰਞ੍ਜਨਪਾਨਂ ਸ਼੍ਲਾਘਯਨ੍ਨਾਹ-
Adhikarana ਦਯਿਤਾਯਾ ਮਦ੍ਯਾਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ (੮੭-੮੮) · Śloka ੮੮
ਰਹਸਿ ਦਯਿਤਾਮਙ੍ਕੇ ਕਤ੍ਵਾ ਭੁਜਾਨ੍ਤਰਪੀਡਨਾ- ਤ੍ਪੁਲਕਿਤਤਨੁਂ ਜਾਤਸ੍ਵੇਦਾਂ ਸਕਮ੍ਪਪਯੋਧਰਾਮ੍| ਯਦਿ ਸਰਭਸਂ ਸ਼ੀਧੋਰ੍ਵਾਰਂ ਨ ਪਾਯਯਤੇ ਕਤੀ ਕਿਮਨੁਭਵਤਿ ਕ੍ਲੇਸ਼ਪ੍ੜ੍ਯਂ ਤਤੋ ਗਹਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਮ੍||੮੭|| ਵਰਤਨੁਵਕ੍ਰਸਙ੍ਗਤਿਸੁਗਨ੍ਧਿਤਰਂ ਸਰਕਂ ਦ੍ਰੁਤਮਿਵ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਣਿਮਾਸਵਰੂਪਧਰਮ੍| ਭਵਤਿ ਰਤਿਸ਼੍ਰਮੇਣ ਚ ਮਦਃ ਪਿਬਤੋਲ੍ਪਮਪਿ ਕ੍ਸਯਮਤ ਓਜਸਃ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਸ ਸ਼ਯੀਤ ਪਰਮ੍||੮੮||
View original
रहसि दयितामङ्के कृत्वा भुजान्तरपीडना- त्पुलकिततनुं जातस्वेदां सकम्पपयोधराम्| यदि सरभसं शीधोर्वारं न पाययते कृती किमनुभवति क्लेशप्ऱ्यं ततो गृहतन्त्रताम्||८७|| वरतनुवक्रसङ्गतिसुगन्धितरं सरकं द्रुतमिव पद्मरागमणिमासवरूपधरम्| भवति रतिश्रमेण च मदः पिबतोऽल्पमपि क्षयमत ओजसः परिहरन् स शयीत परम्||८८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਤੀ-ਪ੍ਰਵੀਣੋ, ਯਦਿ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਮਧੋਃ ਸਰਕਂ ਨ ਪਾਯਯਤੇ, ਤਤਃ ਕਿਂ-ਕਸ੍ਮਾਤ੍, ਗਹਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਂ-ਗਹੋਪਕਰਣਸਮ੍ਪਾਦਨਕ੍ਲੇਸ਼ਂ, ਅਨੁਭਵਤਿ ? ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਰਹਸ੍ਯਙ੍ਕੇ-ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੇ, ਦਯਿਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਕਿਭੂਤਾਮ੍ ? ਭੁਜਾਨ੍ਤਰਪੀਡਨਾਤ੍ ਪੁਲਕਿਤਸ਼ਰੀਰਾਮ੍, ਤਥਾ ਜਾਤਸ੍ਵੇਦਾਮ੍, ਤਥਾ ਸਵੇਪਥੁਕੁਚਾਮ੍| ਰੋਮਾਞ੍ਚਸ੍ਵੇਦਕਮ੍ਪਾਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾ ਭਾਵਾਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਰਸ੍ਯਾਵਿਰ੍ਭਾਵਿਕਾਃ| ਦਯਿਤਾਮਿਤਿ "ਗਤਿਬੁਦ੍ਧਿ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਮ੍| ਪਾਯਯਤੇ ਇਤਿ "ਨਿਗਰਣਚਲਨਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ" ਇਤਿ ਪਰਸ੍ਮੈਪਦੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ "ਨ ਪਾਦਮ੍ਯ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਸਿਦ੍ਧੇ ਚ ਸ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇਪਦਮ੍| "ਭਵਤਿ ਹਰਿਣੀ ਵ੍ਸੌ ਮ੍ਰੌ ਸ੍ਲੌ ਗੋਰਸੋਦਧਿਸਪ੍ਤਿਭਿਃ|" ਸਂ-ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ? ਵਰਤਨੁਵਦਨਸਙਤ੍ਯਾ ਸੁਰਭਿਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਣਿਂ-ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮਿਵ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਸਵਰੂਪਧਰਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚ ਰਤਿਸ਼੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਮਪਿ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਤੋ ਮਦੋ ਭਵਤਿ, ਤਤੋ ਮਦ੍ਯਮੋਜਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯਹੇਤੁਃ| ਆਤ ਓਜਃਕ੍ਸਯਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਸਃ-ਮਦ੍ਯਪਾਯੀ, ਪਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਯੀਤ-ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| "ਨਜਭਜਜਾ ਲਗੌ ਚ ਯਦਿ ਨਰ੍ਕੁਟਕਂ ਤੁ ਤਦਾ|"
Adhikarana ਮਦ੍ਯਪਾਨਸੁਖਸ੍ਯ ਸੁਰੈਰਪਿ ਸ੍ਪਹਣੀਯਤ੍ਵਮ੍ (੮੯-੯੦) · Śloka ੯੦
ਇਤ੍ਥਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਦ੍ਵਿਹੀਯਤੇ| ਅਸਾਰਸਂਸਾਰਸੁਖ਼ਂ ਪਰਮਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੮੯|| ਏਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਭੋਗੋਯਂ ਸ੍ਪਹਣੀਯਃ ਸੁਰੈਰਪਿ| |੯੦|
View original
इत्थं युक्त्या पिबन्मद्यं न त्रिवर्गाद्विहीयते| असारसंसारसुख़ं परमं चाधिगच्छति||८९|| एश्वर्यस्योपभोगोऽयं स्पृहणीयः सुरैरपि| |९०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤ੍ਥਂ-ਏਵਂਪ੍ਰਕਾਰਯਾ, ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਨ੍ ਪੁਰੁਸਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਤ੍-ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਲਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਹੀਯਤੇ| ਹੀਯਤ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰਿ ਤਙ੍| ਅਸਾਰਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਸੁਖਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਯਂ-ਮਦ੍ਯਪਾਨਲਕ੍ਸਣਃ, ਏਸ਼੍ਵ੍ਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਭੋਗਃ ਸੁਰੈਰਪਿ ਸ੍ਪਹਣੀਯਃ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਪਾਨਰਹਿਤਸ੍ਯ ਨਿਨ੍ਦਾ,ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਪਾਨਂ ਹਿਤਮ੍ (੯੦-੯੨) · Śloka ੯੨
| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹਿ ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਧਨਂ ਧਨਮ੍||੯੦|| ਉਪਭੋਗੇਨ ਰਹਿਤੋ ਭੋਗਾਵਾਨਿਤਿ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ| ਨਿਰ੍ਮਿਤੋਤਿਕਦਰ੍ਯੋਯਂ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਧਿਪਾਲਕਃ||੯੧|| ਤਸ੍ਮਾਹ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਪਾਨਂ ਪਾਨਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸਯਲੁਬ੍ਧਾਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਮ੍||੯੨||
View original
| अन्यथा हि विपत्सु स्यात्पश्चात्तापेन्धनं धनम्||९०|| उपभोगेन रहितो भोगावानिति निन्द्यते| निर्मितोऽतिकदर्योऽयं विधिना निधिपालकः||९१|| तस्माह्यवस्थया पानं पानस्य सततं हितम्| जित्वा विषयलुब्धानामिन्द्रियाणां स्वतन्त्रताम्||९२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ-ਏਵਮਪਿ ਭੋਗਮਕੁਰ੍ਵਤੋ, ਹਿ ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਸਤੀਸੁ ਧਨਂ-ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਧਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਹ੍ਯੇਵਂ ਵਿਪਦਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ,-ਕਿਂ ਮਯਾ ਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋਪਭੋਗੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਤਃ ? ਉਪਭੋਗਂ ਵਿਨਾਭੋਗਵਾਨਿਤਿ ਸੋਲ੍ਲੁਣ੍ਠਮੁਚ੍ਯਮਾਨੋ ਗਰ੍ਹ੍ਯਤੇ| ਨਿਨ੍ਦਿਤਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਯਤਿ-ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਮਤਿਕਦਰ੍ਯਃ-ਕੁਸ੍ਵਾਮੀ, ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਧਿਪਾਲਕੋ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ-ਕਤਃ| ਯਤ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਨਸ੍ਯ-ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਨਿਯਮੇਨ ਪਾਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਨਨੁ, ਕਥਂ ਨਿਸਰ੍ਗਤੋ ਵਿਸਯਲੁਬ੍ਧੇਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਜਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਯਾਭਿਲਾਸਿਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰਯਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਯਮੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਪਾਨਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
Adhikarana ਏਸ ਧਨਿਨਾਂ ਵਿਧਿਃ (੯੩) · Śloka ੯੩
ਵਿਧਿਰ੍ਵਸੁਮਤਾਮੇਸ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਸਵਸ੍ਤੁ ਯੇ| ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਤੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਹਿਤਮ੍||੯੩||
View original
विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्वसवस्तु ये| यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਸੁਮਤਾਂ-ਧਨਿਨਾਂ, ਏਸ ਵਿਧਿਃ| ਯੇ ਤੁ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਸਵਸ੍ਤੇਸਾਂ ਚ ਤੈਰ੍ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ-ਯਥਾਯੁਕ੍ਤਿ, ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਦ੍ਰਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਧਿਃ ਮਦ੍ਯਪਾਨਸ੍ਯ ਸਮਯੋਗਃ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਯਾਵਦ੍ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਕ੍ਸੋਭਤੇ ਮਨਃ| ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਰਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾ ਸਦਾ||੧੪||
View original
यावद् दृष्टेर्न सम्भ्रान्तिर्यावन्न क्षोभते मनः| तावदेव विरन्तव्यं मद्यादात्मवता सदा||१४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਾਵਦੇਵ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਦੇਵ ਮਨੋ ਨ ਕ੍ਸੋਭਂ ਯਾਤਿ, ਤਾਵਦੇਵ ਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਧੀਮਤਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿਰਨ੍ਤਵ੍ਯਂ-ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਏਸ ਏਵ ਸਮਯੋਗਃ| ਏਤਦਤਿਕ੍ਰਮੋਤਿਯੋਗਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਤ੍ਸਮਯੋਗਾਦ੍ਧੀਨਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੋ ਹੀਨਯੋਗਃ| ਦੋਸਦੇਸ਼ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦੀਨਪਰੀਕ੍ਸਯ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ|
Adhikarana ਵਾਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਪ੍ਰਕਾਰਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਵਾਸਧੂਪਾਨੁਲੇਪਨੈਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਭਾਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪਾਨਂ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਃ ਪਿਬੇਤ੍||੧੫||
View original
अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानवासधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैः पानं वातोत्तरः पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਾਧਿਕੋ ਨਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਭਾਵਿਤੋਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਪ੍ਰਕਾਰਃ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਭਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਸੀਦਤਿ||੧੬||
View original
शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भवितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति||१६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੈਃ-ਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲੇਪਨਾਦਿਭਿਃ, ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਸਹ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਨ੍ ਨ ਸੀਦਤਿ|
Adhikarana ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਪ੍ਰਕਾਰਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਉਪਚਾਰੈਰਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਭੁਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਧਨ੍ਵਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰਿਚਿਕੈਃ ਸਹ||੧੭||
View original
उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| ष्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचिकैः सह||१७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਯਵਗੋਧੂਮਭੁਕ੍ ਸਨ੍ ਮਦ੍ਯਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਰੁਪਚਾਰੈਸ੍ਤਥਾ ਮਾਂਸੈਰ੍ਧਨ੍ਵੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਮਰਿਚਸਂਸ੍ਕਤੈਃ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਵਾਤੇ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍,ਪਿਤ੍ਤੇ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍,ਕਫੇ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ (੯੮) · Śloka ੯੮
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਗੌਡਿਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਭੋਮਧੁ, ਕਾਫੇ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਮਧਵਮ੍||੯੮||
View original
तत्र वाते हितं मद्यं प्रायः पैष्टिकगौडिकम्| पित्ते साम्भोमधु, काफे मार्द्वीकारिष्टमधवम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਦ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਨਰੇ ਪ੍ਰਾਯੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਗੌਡਿਕਂ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਜਲਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਫੇ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਮਾਧਵਂ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਕਾਲਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਕਾਲਃ ਵਾਤਿਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਕਾਲਃ ਸਮਦੋਸਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਪਾਨਕਾਲਃ (੧੯-੨) · Śloka ੨
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਿਬੇਚ੍ਛ੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਮਦ੍ਯਂ, ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ| ਵਾਤਿਕਸ੍ਤੁ ਪਿਬੇਨ੍ਮਧ੍ਯੇ, ਸਮਦੋਸੋ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ||੧੯|| ਇਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੨||
View original
प्राक् पिबेच्छ्लैष्मिको मद्यं, भुक्तस्योपरि पैत्तिकः| वातिकस्तु पिबेन्मध्ये, समदोषो यथेच्छया||१९|| इति मदात्ययचिकित्सितम्||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਭਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਃ ਪੁਨਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਮਦੋਸੋ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ-ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯੇਨ੍ਤੇ ਵਾ, ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੧੦੦) · Śloka ੧੦੦
ਅਥ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਦੇਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵੋਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੦੦||
View original
अथ मदमूर्च्छायचिकित्सितम्| मदेषु वातपित्तघ्नं प्रायो मूर्च्छासु चेष्यते| सर्वत्रापि विशेषेण पित्तमेवोपलक्षयेत्||१००||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ-ਮਦੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਚ, ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਾਧਿਕਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਤੇਸਾਮੁਪਕ੍ਰਮਃ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਮਦਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯੋਰਾਹ-ਮਦੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ-ਕਫਜਾਦਿਸ੍ਵਪਿ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੇਪਿ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸ੍ਤਰਃ (੧੦੧-੧੦੪) · Śloka ੧੦੪
ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਮਣਯਃ ਸੇਕਾ ਵ੍ਯਜਨਮਾਰੁਤਾਃ| ਸਿਤਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਖਰ੍ਜੂਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਵਰਸਾਃ ਪਯਃ||੧੦੧|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗੇਣ ਰਸਾ ਯੂਸਾਃ ਸਦਾਡਿਮਾਃ| ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ ਸ਼ਾਲਯੋ ਰਕ੍ਤਾ ਯਵਾਃ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਜੀਵਨਮ੍||੧੦੨|| ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਪਯਸਾਗ੍ਨਿਕਃ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਂ ਵਾ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨਤਃ||੧੦੩|| ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| |੧੦੪|
View original
शीताः प्रदेहा मणयः सेका व्यजनमारुताः| सिता द्राक्षेक्षुखर्जूरकाश्मर्यस्वरसाः पयः||१०१|| सिद्धं मधुरवर्गेण रसा यूषाः सदाडिमाः| षष्टिकाः शालयो रक्ता यवाः सर्पिश्च जीवनम्||१०२|| कल्याणकं महातिक्तं षट्पलं पयसाऽग्निकः| पिप्पल्यो वा शिलाह्वं वा रसायनविधानतः||१०३|| त्रिफला वा प्रयोक्तव्या सऋतक्षौद्रशर्करा| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ| ਪਯੋ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗੇਣ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਨਾ, ਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਥਾ,ਰਸਾਃ-ਮਾਂਸਰਸਾਦਯਃ| ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ ਦਾਡਿਮਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ਾਲਯੋ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਘਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਦਿਕਮ੍| [ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ-] ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.)| ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ-ਕੁਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.੬/੨੬)| ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ-ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧੯/੮)| ਸਟ੍ਪਲਂ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੫/੨੨)| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍| ਤਥਾ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ| ਅਥਵਾ, ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ| ਅਥਵਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਘ੍ਰੁਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਯਤਿ-ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਇਤਿ| ਜੀਵਨਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਇ ਸਰ੍ਪਿਸਿ| ਅਗ੍ਨਿਕਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਰਸਾਯਨਾਨਿ| ਅਗ੍ਨਿਕਃ-ਚਿਤ੍ਰਕਃ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਯਸਾ| ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਘਤਾਦਿਭਿਃ|
Adhikarana ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਃ (੧੦੪-੧੦੭) · Śloka ੧੦੭
| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸੁ ਹਿਤਂ ਮੁਖਨਾਸਾਵਰੋਧਨਮ੍||੧੦੪|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਮਾਨੁਸੀਕ੍ਸੀਰਂ ਤੇਨ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਵਨਮ੍| ਮਣਾਲਬਿਸਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਖੌਦ੍ਰੇਣ ਸਾਭਯਾਃ||੧੦੫|| ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਵਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸਲਿਲੇਨ ਵਾ| ਪਿਬੇਨ੍ਮਰਿਚਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜੋਸ਼ੀਰਾਹਿਕੇਸਰਮ੍||੧੦੬|| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਘਤਮ੍| |੧੦੭|
View original
| प्रसक्तवेगेषु हितं मुखनासावरोधनम्||१०४|| पिबेद्वा मानुषीक्षीरं तेन दद्याच्च नावनम्| मृणालबिसकृष्णा वा लिह्यात्खौद्रेण साभयाः||१०५|| दुरालभां वा मुस्तं वा शीतेन सलिलेन वा| पिबेन्मरिचकोलास्थिमज्जोशीराहिकेसरम्||१०६|| धात्रीफलरसे सिद्धं पथ्याक्वाथेन वा घृतम्| |१०७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸੁ ਮਦਾਦਿਸੁ ਮੁਖਸ੍ਯ ਨਾਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਨਾਵਰੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਮਾਨੁਸ੍ਯਾ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ ਚ ਮਾਨੁਸੀਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਣਾਲਾਦੀਨ੍ ਸਹਰੀਤਕੀਨ੍ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਵਾ ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ਼ੀਤੇਨ ਜਲੇਨ ਮਰਿਚਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਹਿਕੇਸਰਂ-ਨਾਗਕੇਸਰਮ੍| ਅਥਵਾ, ਆਮਲਕਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਹਰੀਤ ਕੀਕ੍ਕਾਥੇਨ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਮਰਿਚਾਦਿਚਤੁਸ੍ਕਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੩੨)-"ਮਹੌਸਧਾਮਤਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਪੌਸ੍ਕਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਕਣਾਯੁਤਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਸ ਮਦੇਸੁ ਚ|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਾਮਲਕਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਾ ਸਹ ਸਂਸਜਨ੍| ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ|| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕਸਾਯਂ ਚ ਮਧੁਨਾ ਸਿਤਯਾਪਿ ਵਾ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨਿ ਕਸ਼ਾਯਾਣਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|| ਰਕ੍ਤਜਾਯਾਂ ਤੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਹਿਤਃ ਸ਼ੀਤਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਃ| ਮਦ੍ਯਜਾਯਾਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਸੇਵੇਤ ਵਾ ਸੁਖਮ੍|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪਯਸੋਪਿ ਵਾ| ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਕੌਮ੍ਭਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਅਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਵਪੀਡਾਸ਼੍ਚ ਧੂਮਾਃ ਪ੍ਰਧਮਨਾਨਿ ਚ| ਪਿਬੇਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਕ੍ਵਾਥਂ ਸਘਤਂ ਭ੍ਰਮਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|| ਕਸ੍ਣਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤੁ ਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਗੁਡਾਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਗੁਟਿਕਾਂ ਭ੍ਰਮਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍|| ਕਸ੍ਣਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਨਾਮਭਯਾਨਾਂ ਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਗੁਡਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲਾਨ੍ਯੇਸਾ ਗੁਟਿਕਾ ਭ੍ਰਮਨਾਸ਼ਿਨੀ||' ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਮਧੁਨਾ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਗੁਡਾਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਪ੍ਰਾਤਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ਪਥ੍ਯਭੁਜੋ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ[ਕਾਸ]ਕਾਮਲੋਨ੍ਮਾਦਾਨ੍|| ਸ਼ੀਤੇਨ ਤੋਯੇਨ ਪਿਬੇਨ੍ਮਣਾਲਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਕਸ੍ਣਾਂ ਸਿਤਯਾ ਚ ਪਥ੍ਯਾਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੧੦੭) · Śloka ੧੦੭
| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਚ ਯਥਾਦੋਸਬਲੋਦਯਮ੍||੧੦੭||
View original
| कुर्यात्क्रियां यथोक्तां च यथादोषबलोदयम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਦੋਸਬਲੋਦਯਾਨੁਸਾਰੇਣ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮਿਤਿ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ (੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚੇਸ੍ਟਾਨਿ ਸੇਚਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਚ| |੧੦੮|
View original
पञ्चकर्माणि चेष्टानि सेचनं शोणितस्य च| |१०८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣੀ-ਵਮਨਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਾਵ੍ਵਾਸਨਨਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਿ, ਚੇਸ੍ਟਾਨਿ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੋਧਨਮਾਹ-ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਸਤ੍ਵਾਵਜਯਃ (੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
| ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਲਮ੍ਬਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਗਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਸਯੇਸੁ ਚ||੧੦੮||
View original
| सत्त्वस्यालम्बनं ज्ञानमगृद्धिर्विषयेषु च||१०८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਲਮ੍ਬਨਂ-ਆਸ਼੍ਰਯਣਮ੍| ਤਥਾ, ਜ੍ਞਾਨਂ-ਮਹਾਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਨੋਬੁਧ੍ਦ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਪੁਰੁਸਾਦੀਨਾਮ੍| ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਗਦ੍ਧਿਃ ਅਨਭਿਲਾਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਜਯਮਾਹ-ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਲਮ੍ਬਨਮਿਤਿ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਅਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ ਔਸਧਮ੍ (੧੦੯) · Śloka ੧੦੯
ਮਦੇਸ੍ਵਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਵਿਹਿਤਂ|੧੦੯|
View original
मदेष्वतिप्रवृद्धेषु मूर्च्छायेषु च योजयेत्| तीक्ष्णं सन्न्यासविहितं|१०९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦੇਸੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਅਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਾਦਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾ ਸੋਕ੍ਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨਾਮੌਸਧਮਾਹ-ਮਦੇਸ੍ਵਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਵਿਸਜੇਸੁ ਔਸਦਮ੍ (੧੦੯-੩) · Śloka ੩
| ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਵਿਸਜੇਸੁ ਚ||੧੦੯|| ਇਤਿ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੩||
View original
| विषघ्नं विषजेषु च||१०९|| इति मदमूर्च्छायचिकित्सितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ ਵਿਸਜੇਸੁ ਮਦੇਸੁ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਸਜਾਨਾਮੌਸਧਮਾਹ-ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਵਿਸਜੇਸੁ ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਸਂਨ੍ਯਾਸੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੧੦-੧੧੩) · Śloka ੧੧੩
ਅਥ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇ ਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਤੋਦਃ ਸੂਚੀਭਿਸ਼੍ਚ ਨਖਾਨ੍ਤਰੇ||੧੧੦|| ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਲੁਞ੍ਚਨਂ ਦਾਹੋ ਦਂਸ਼ੋ ਦਸ਼ਨਵਸ਼੍ਚਿਕੈਃ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਗਾਲਨਂ ਵਕ੍ਰੇ ਕਪਿਕਚ੍ਛ੍ਵਵਘਰ੍ਸਣਮ੍||੧੧੧|| ਉਤ੍ਥਿਤੋ ਲਬ੍ਧਸਂਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਖਾਦੇਤ੍ਸਵ੍ਯੋਸਲਵਣਂ ਬੀਜਪੂਰਕਕੇਸਰਮ੍||੧੧੨|| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ| |੧੧੩|
View original
अथ सन्न्यासचिकित्सितम्| आशु प्रयोज्यं सन्न्यासे सुतीक्ष्णं नस्यमञ्जनम्| धूमः प्रधमनं तोदः सूचीभिश्च नखान्तरे||११०|| केशानां लुञ्चनं दाहो दंशो दशनवृश्चिकैः| कट्वम्लगालनं वक्रे कपिकच्छ्ववघर्षणम्||१११|| उत्थितो लब्धसंज्ञश्च लशुनस्वरसं पिबेत्| खादेत्सव्योषलवणं बीजपूरककेसरम्||११२|| लघ्वन्नप्रति तीक्ष्णोष्णमद्यात्स्रोतोविशुद्धये| |११३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸੁਸ੍ਠੁ ਨਸ੍ਯਮਞ੍ਜਨਂ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸੂਚੀਤੋਦਾਦਿਕਂ ਚ ਨਖਮਧ੍ਯੇ| ਤਥਾ, ਵਕ੍ਰੇ ਕਟੂਨਾਂ ਮਰੀਚਾਦੀਨਾਂ, ਅਮ੍ਲਾਨਾਂ-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ, ਚ ਗਾਲਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ| ਕਪਿਕਚ੍ਛ੍ਵਵਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਏਵਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੋ ਲਬ੍ਧਚੇਤਨਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਬੀਜਪੂਰਕਕੇਸਰਂ ਸਵ੍ਯੋਸਲਵਣਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮ੍| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤੀਤਿ ਅਲ੍ਪਲਘ੍ਵਨ੍ਨਮ੍| "ਸੁਪ੍ਪ੍ਰਤਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ" ਇਤਿ ਸਮਾਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਨ੍ਨਯਾਸਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ|
Adhikarana ਮਨਸਃ ਸਂਰਕ੍ਸਣਮ੍ (੭) · Śloka ੭
ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਃ ਸਂਸ੍ਮਰਣੈਃ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਰਵਣਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ||੧੧੩|| ਪਟੁਭਿਰ੍ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੀਲਨੈਃ| ਸ੍ਰਂਸਨੋਲ੍ਲੇਖ਼ਨੈਰ੍ਧੂਮੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯਾਵਸੇਚਨੈਃ||੧੧੪|| ਉਪਾਚਰੇਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਤਮਨੁਬਨ੍ਧਭਯਾਤ੍ਪੁਨਃ| ਤਸ੍ਯ ਸਂਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਮਨਃ ਪ੍ਰਲਯਹੇਤੁਤਃ||੧੧੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਈਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||
View original
विस्मापनैः संस्मरणैः प्रियश्रवणदर्शनैः||११३|| पटुभिर्गीतवादित्रशब्दैर्व्यायामशीलनैः| स्रंसनोल्लेख़नैर्धूमैः शोणितस्यावसेचनैः||११४|| उपाचरेत्तं प्रततमनुबन्धभयात्पुनः| तस्य संरक्षितव्यं च मनः प्रलयहेतुतः||११५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसईहितायां चतुर्थे चिकित्सित- स्थाने मदात्ययादिचिकित्सितं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਂ-ਮਦਾਦਿਮਨ੍ਤਂ, ਉਪਾਚਰੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਸਂਸ੍ਮਰਣੈਃ| ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਃ-ਵਿਸ੍ਮਯਕਾਰਿਭਿਃ| ਵਿਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਮਿਙੋ ਣਿਚਿ "ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਮਯਤੇਃ" ਇਤ੍ਯਾਤ੍ਵੇ ਪੁਕਿ ਲ੍ਯੁਟਿ ਚ ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਰਿਤਿ ਰੂਪਮ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਪਟੁਭਿਃ-ਮਨੋਹਰੈਃ| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੀਲਨੈਃ| ਤਥਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਧੂਮੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਰਾਵੇਣ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧਭਯਾਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਪ੍ਰਲੇਯਹੇਤੁਤੋ ਮਨਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਂ-ਤਤ ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾ- ਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੭||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਤ੍ਰ੍ਯਾਸਾਃ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਾਃ|| ੭||