೩. ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯಾರಮ್ಭಃ| ತಸ್ಯ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಿದಾನೇ ಸ್ವಯಂ ಗ್ರನ್ಥಕೃತೈವೋಕ್ತಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೇವಲಾನಿಲಜಂ ಕಾಸಂ-ದೋಷಾನ್ತರಾಸಂಸೃಷ್ಟಂ, ಸ್ನೇಹೈಃ-ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧೈಃ, ಆದಾವುಪಾಚರೇತ್| ನನು,ಶುದ್ಧಸ್ಯ ವಾತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೈರೇವ ಪ್ರಧಾನೋಪಕ್ರಮ ಆದಿಮಧ್ಯಾವಸಾನೇಷು, ನ ಪುನರನ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಃ, ತಸ್ಮಾದಾದಾವಿರ್ಯನೇನ ನಾರ್ಥಃ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ವಾತಃ ಕೇವಲೋ ದೋಷಾನ್ತರಾವೃತಮಾರ್ಗಃ ಕಾಸಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್, ನ ತ್ವನಾವೃತಮಾರ್ಗಃ| ತಥಾ ಚ ಕಾಸಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಾವುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೩೧೧೯)-ತತ್ರಾಧೋ ವಿಹತೋಽನಿಲಃ| ಊರ್ಧ್ವಂಪ್ರವೃತ್ತಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ವಾತಸ್ಯ ವಿಹತೌ ಯೋ ದೋಷಃ ಕಾರಣಂ ಕಫಾದಿಃ, ತಸ್ಯ ರೂಕ್ಷಾದ್ಯುಪಕ್ರಮೇಣೈವ ಶಮಂ ಕೃತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಕಾಸೇನ ಸಹೋಪಕ್ರಮಮಸ್ಯ ಭಿಷಜಃ ಕುರ್ಯುರಿತಿ ತೇಷಾಂ ಭ್ರಾನ್ತಿನಿರಸಾಱ್ಥಮಾದಾವಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಪೇಯಾದಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ತಥಾ, ಬದ್ಧೌ ವಿಡ್ವಾತೌ ಯಸ್ಮಿನ್ಕಾಸೇ ತಂ ಬಸ್ತಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ಸಪಿತ್ತಂ ಚ ವಾತಕಾಸಮೂರ್ಧ್ವಭಕ್ತಿಕೈಃ-ಭಕ್ತಸಮನನ್ತರಂ ಪೀಯಮಾನೈರ್ಘೃತೈರ್ಭೋಜಯೇತ್ ಕ್ಷೀರೈಶ್ಚ| ಊರ್ಧ್ವಭಕ್ತಿಕೈರಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಭಕ್ತಾದಿಭಿಃ| ಮಯುರವ್ಯಂಸಕಾದಿತ್ವಾತ್ ಸಮಾಸಃ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಾದಿಗ್ವಾಠ್ಠಞ್| ತಥಾ, ವಾತಘ್ನಸಿದ್ಧೈರಿತ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಸಕಫಂ ವಾತಕಾಸಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನೈರುಪಾಚರೇತ್| ಅಥ ಸ್ನೇಹಾನಾಹ

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತತ್ರ ಶುದ್ಧವಾತಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಕೇವಲಾನಿಲಜಂ ಕಾಸಮಿತಿ| ಆದೌಗ್ರಹಣಂ ಜಿತೇಽಪಿ ವಾತೇ ಕಾಸಾನುವೃತ್ತೌ ರೂಕ್ಷೋಪಚಾರಾರ್ಥಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೈರಿತಿ ಪೇಯಾದಿಬಸ್ತ್ಯನ್ತಾನಾಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಆದಿಶಬ್ದಾತ್ ಬಲಕಾನ್ತಿ ದೇಯತ (?) ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಬದ್ಧವಿಡಾತಮಿತಿ ವಚನಾತ್ ಪೂರ್ವೈರ್ಬದ್ಧವಿಡ್ವಾತೇಮ ದ್ವಾತಂ ಚ (?)| ಪಿತ್ತಾನುಬದ್ಧವಾತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಸಪಿತ್ತಂ ತ್ವಿತಿ| ಊರ್ಧ್ವಭಕ್ತಿಕೈಃ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಭೋಜನಾತ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ| ಕಫಾನುಬದ್ಧವಾತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಸಕಫಮಿತಿ| ಸ್ನೇಹಾಃ-ಏರಣ್ಡತೈಲಾದಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ತ್ರಿಂತ್ಶಲ್ಪಲಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋ ರಸಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಘೃತಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ವಾತಕಾಸಾದಿಜಿತ್| ತಿಸ್ರೋಽಪಿ ಪಞ್ಚಮ್ಯ ಏತಾ ಅಪೇಕ್ಷಿತಕ್ರಿಯೇಽಪಾದಾನೇ ಬೋಧ್ಯಾಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸ್ನೇಹೈರಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಾನೇವ ಸ್ನೇಹಾನಾಹ| ತತ್ರ ಘೃತಮಾಹ-ಗುಡೂಚೀಕಣ್ಟಕಾರೀಭ್ಯಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷಾರಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಕೋಲಯುತೈರ್ದ್ವಿಶಾಣಮಾತ್ರೈಃ ಕಲ್ಕೈರ್ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೇ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ಸ ಚ-ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥೋ, ಮಣ್ಡಾನುಪಾಯಿನಾ ಪೀತಃ ಕಾಸಾದಿಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ಕ್ಷಾರರಾಸ್ನೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರಾಸ್ನಾದೀನಿ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನಿ ಕುಲತ್ಥಬದರಯವಾನ್ ದ್ವಿಕುಡವೋನ್ಮಿತಾನ್ ಆಜಮಾಂಸಸ್ಯ ಚ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲಾನಿ ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪಾಚಯೇತ್| ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಘೃತಾಢಕಂ ಸಾಧ್ಯಂ ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ ಪಾಲಿಕೈರ್ಜೀವನೀಯೈಃ-ಜೀವನ್ತೀಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಃ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೮), ತದ್ಧೃತಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೇಶಕಾಲಾದೀನಾಲೋಚ್ಯ, ಪಾನಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಕಾಸಾದೀನ್ ಜಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರಂ೦ ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ದ್ರೋಣೇಽಪಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕಾಸಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣೇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪) "ಕಾಶ್ಮರ್ಥತ್ರಿಫಲಾವ್ಯೋಷಶಠೀದ್ರಾಕ್ಷಾಪರೂಷಕಮ್| ದ್ವೇ ಪಾಠೇ ದೇವದಾರ್ವರ್ದ್ಧಿಸ್ವಗುತ್ಪಾಗ್ನಿಕಗೋಕ್ಷುರಾಃ|| ವ್ಯಾಘ್ರೀ ತಾಮಲಕೀ ಮೇದಾ ಕಾಕನಾಸಾ ಶತವರೀ| ವಿದಾರೀ ಚ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈಸ್ತೈರ್ವಿಪಚಿತಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಜಯತ್ಯಾಶು ಜ್ವರಕಾಸಹಲೀ ಮಕಾನ್| ಗುಲ್ಮಾರುಚಿಯಕೃತಪ್ಲೀಹಶಿರೋಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ|| ಕಾಮಲಾರ್ಶೋನಿಲಾಷ್ಠೀಲಾಕ್ಷತಶೋಷಕ್ಷಯಾಂಶ್ಚ ಸಃ||" ಇತಿ| ಅಗ್ನಿ[ಕ]ಃ- ಚಿತ್ರಕಃ| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಕಾಸಾಧಿಕಾರೇ ಶ್ಲೋ.೧೬)- " ದಶಮೂಲಿಕಷಾಯೇಣ ಭಾರ್ಗೀಕಲ್ಕಂ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ದಕ್ಷತಿತ್ತಿರಿನಿರ್ಯೂಹೇ ತತ್ಪರಂ ವಾತಕಾಸನುತ್|| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಕಲ್ಕಂ ಘೃತಂ ಚಾಥ ಪಚೇದ್ದನ್ಧಿ ಚತು ರ್ಗುಣೇ| ಭಾರ್ಗೀರಸಂ ದ್ವಿಗುಣಿತಂ ವಾತಕಾಸಹರಂ ಪರಮ್|| ಘೃತಂ ವ್ಯಾದ್ರೀಕಷಾಯೇಣ ವ್ಯಾಘ್ರೀಕಲ್ಕಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್|| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ದಧ್ನಾ ಚ ತತ್ಪರಂವಾತಕಾಸಜಿತ್||" ಇತಿ| ಇತಿ ಸ್ನೇಹಾಃ|-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಶೋಕಬೀಜಾದಿಭಿರ್ವಿಡಸಹಿತೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕಾಸಜಿತ್| ತೇಷಾಂ ವಾ-ಅಶೋಕಬೀಜಾದೀನಾಂ, ಚೂರ್ಣಂ ಘೃತಪ್ಲುತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅನು ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ, ಛಾಗಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕಾಸೇನಾತಿಪೀಡಿತಃ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಲೇಹೈರಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಾನೇವ ಲೇಹಾನಾಹ| ತತ್ರಾಶೋಕಬೀಜಾದಿಲೇಹಮಾಹ-ಅಶೋಕಬೀಜೇತಿ| ಚೂರ್ಣಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಸ್ತ್ಯಾನೀಭೂತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಘೃತಾನ್ವಿತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಉಭಯತ್ರಾಜಾಪಯೋಽನುಪಾನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಘೃತಸ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ-ಯಥಾಯೋಗಂ ಹ್ರ್ಸ್ವಮಧ್ಯೋತ್ತಮಯಾ, ಪಿಬೇತ್ ವಾತಜೇ ಸಕಫೇ ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸಾದಿಷು ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಿಡಙ್ಗಾದಿಲೇಹಮಾಹ-ವಿಡಙ್ಗಮಿತಿ| ಪಿಬೇದ್ವೇತಿಲೇಹಾಯೋಗ್ಯಸ್ಯ ಪಾನವಿಧಿಃ| "ಘೃತಂ ತು ಪಿತ್ತೇಽವ್ಯಧಿಕೇ ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾತೇಽಧಿಕೇ ಪಿಬೇತ್| ಲೀಢಂ ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ಪಿತ್ತಮಲ್ಪತ್ವಾದ್ಧನ್ತಿ ನಾನಲಮ್|| ಆಕ್ರಮತ್ಯನಿಲಂ ಪೀತಮೂಷ್ಮಾಣಂ ನಿರುಣದ್ಧಿ ಚ|" (ಶ್ಲೋ.೧೧೦) ಇತಿ ಲೇಹಪಾನಯೋಗ್ಯತಾವಿವೇಕಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದುರಾಲಭಾದೀನ್ ಕರ್ಕಟಾಶೃಙ್ಗೀ ಚ ವಾತಜೇ ಕಾಸೇ ತೈಲೇನ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ದುರಾಲಭಾದಿಲೇಹಮಾಹ-ದುರಾಲಭಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾದೀನಿ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ವಾತಜೇ ಕಾಸೇ ಪುರಾಣಗುಡತೈಲಾಭ್ಯಾಮವೇಲಹಯೇತ್| ತಥೈವ ಪಿಪ್ಪಲೀಸಹಿತಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಪುರಾಣಗುಡತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ತದ್ವಚ್ಚ ಪುರಾಣತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಭಾರ್ಙ್ಗೀಂಸಹಿತಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಲೇಹಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾದಿಲೇಹಮಾಹ-ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾಮಿತಿ| ಲೇಹದ್ವಯಮಾಹ-ತದ್ವತ್ಸಕೃಷ್ಣಾಮಿತಿ| ತದ್ವತ್-ಪುರಾಣಗುಡತೈಲಾಭ್ಯಾಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಕದುಷ್ಣೇನ ಜಲೇನ ಸೈನ್ಧವಸಹಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಸ್ತುನಾ ಸಶರ್ಕರಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ದಧ್ನಾ ಯುಕ್ತಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀರೇಣುಕಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಬದರಮಜ್ಜ್ಞೋ ಮದಿರಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಬಹುವಚನೋಪಾದಾನಾಚ್ಚ ಮದಿರಯಾ ಅಥವಾ ದಧ್ನಾ ಮಸ್ತುನಾ ವೇತ್ಯೇವಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್, ನ ತು ದಧ್ನೋ ಮಸ್ತಿವತಿ| ಪಿಪ್ಲೀಕಲ್ಕಂ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಂ ಮದಿರಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಉಕ್ತಲೇಹತುಲ್ಯಗುಣಂ ಪಾನಪಞ್ಚಕಾಹ| ಪಿಬೇತ್ಕೃಷ್ಣಾಂಚೇತಿ| ಕಣಾ ಚ ರೇಣುಕಾ ಚ ಕಣರೇಣುಕಮ್| ಮಜ್ಜ್ಞಃ-ಅಸ್ಥ್ಯನ್ತರ್ಗತಬೀಜಾನಿ| ಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕೇ ಜಲಮೇವ ದ್ರವಮ್, "ಪೇಷಣಾಲೋಡನೇ ವಾರಿ" (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬/೨೩) ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಬಲಾತ್| ಹಾರೀತಾತ್-"ದುರಾಲಭಾ ಶಠೀ ಕ್ಱ್ಷ್ಣಾ ಮಧೂಕಂ ಸಿತಾಶರ್ಕರಾ| ಲೀಢಂ ನಿಹನ್ತಿ ವತೋತ್ಥಂ ಕಾಸಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಯೋಜಿತಮ್|| ಉಭೇ ಮೇದೇತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಸಿತಶರ್ಕರಾ| ಲಿಹ್ಯಾತ್ತೈಲಂ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ವಾತಕಾಸನಿವಾರಣಮ್|| ಪದ್ಮಕಂ ತ್ರಿಫಲಾ ವ್ಯೋಷಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಸುರದಾರು ಚ| ಬಲಾ ರಾಸ್ನಾ ಚ ತುಲ್ಯಾನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಾನಿ ಕಾರಯೇತ್|| ಸಮಂ ಚೂರ್ಣೈಸ್ತ್ವಿಮೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪೃಥಕ್ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಘೃತಂ ಸಿತಾಮ್| ಲಿಹ್ಯಾಲ್ಲೇಹಂ ವಿಮಥ್ಯೈತತ್ಸರ್ವಕಾಸಹರಂ ಶಿವಮ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಸೀ ಪೀನಸೀ ಚ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಧೂಮಂ ವಿಧಿನಾ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶನೋ ಹಿಧ್ಮೋಕ್ತಾನ್ ಶ್ವಾಸೋಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಧೂಮಾನ್ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮೈರೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಾನೇವ ಧೂಮಾನಾಹ| ತತ್ರ ಸಪೀನಸೇ ಕಾಸೇ ಧೂಮಮಾಹ-ಕಾಸೀ ಸಪೀನಸ ಇತಿ| ವಿಧಿನಾ-ಧೂಮಪಾನೋಕ್ತೇನ "ಶರಾವಸಮ್ಪುಟಚ್ಛಿದ್ರೇ ನಾಡೀಂ ನ್ಯಸ್ಯ ದಶಾಙ್ಗುಲಾಮ್| ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಂ ವಾ ವಕ್ರೇಣ ಕಾಸವಾನ್ ಧೂಮಮಾಪಿಬೇತ್||" (ಹೃ. ಸೂ.ಅ. ೨೧/೨೧) ಇತಿ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾ ಧೂಮೇ ಪೀಯಮಾನೇ ಭೋಜನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗ್ರಾಮ್ಯಾದಿಜೈರ್ಮಾಸರಸೈರಥವಾ ಮಾಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾನಾಂ ಯೂಷೈಃ ಶಾಲ್ಯಾದೀನ್ ಹಿತಾನಾಶಯೇತ್| ಹಿತಾನಿತಿ ದೇಶಕಾಲಾದಿಸಾತ್ಮ್ಯವಶಾತ್ ಯವಾ (ಶಾಲ್ಯಾ) ದ್ಯನ್ಯತಮಂ ಯತ್ ಪಥ್ಯಂ ತದ್ಭುಞ್ಜೀತೇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೇಯಾಯೂಷರಸಾದಿಭಿರಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಾನಾಹ| ತತ್ರ ರಸಯೂಷಾನಾಹ-ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕೈರಿತಿ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ-ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾಃ "ಅಶ್ವಾಶ್ವತರಗೋಖರೋಷ್ಟ್ರಬಸ್ತೋರಭ್ರಮೇದಃಪುಚ್ಛಕಪ್ರಭೃತಯೋ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ| " (ಸೂ. ಅ. ೪೬/೮೫) ಇತಿ| ಆನೂಪಾಃ-ಮಹಾಮೃಗಾಃ| ಔದಕಾಃ ಜಲಚರಾಃ ಪಕ್ಷಿಣೋ ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ| ತೇಷಾಮಾನೂಪತ್ವೇಽಪಿ ಪೃಥಗ್ಗ್ರಹಣಮತಿಶಯಾರ್ಥಮ್| ಗ್ರಾಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಮಾಂಸರಸೈಃ ಶಾಲ್ಯಾದೀನ್ ಭೋಜಯೇತ್, ಮಾಷಯೂಷೈರಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಯೂಷೈರ್ವಾ| ಹಿತಾನಿತಿ ವಚನಾದ್ಯೇನ ರಸೇನ ಯೂಷೇಣವಾ ಯದ್ಧಾನ್ಯಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿವಶಾದ್ಯಸ್ಯ ಹಿತಂ ತತ್ತಸ್ಯ ದೇಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯವಾನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮಮ್ಲಲವಣಾಂ ಪೇಯಾಂ ವಾತಜೇಕಾಸೇ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಕಟ್ಯಾದ್ಯಾರ್ತಿಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಪ್ರಣಾಶನೀಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತ್ಯವಾನ್ಯಾದಿಪೇಯಾಮಾಹ-ಯವಾನೀಪಿಪ್ಪಲೀತಿ| ಬಿಲ್ವಫಲಸ್ಯ ಮಧ್ಯಂ-ಅನ್ತರ್ಗತೋ ಭಾಗಃ| ಯವಾನ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಪೇಯಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತದ್ವತ್-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಾಮ್, ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥೇ ಸಿದ್ಧಾಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಗುಡಯುತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೇಯಾನ್ತರಮಾಹ=ದಶಮೂಲರಸ ಇತಿ| ರಸಃ-ಕ್ವಾಥಃ| ಪಞ್ಚಕೋಲಚೂರ್ಣೇನ ಗುಡೇನ ಚ ಪಾನಕಾಲೇ ಯೋಗಃ| ತದ್ವತ್-ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾಂ ತದ್ಗುಣಾಂ ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷೈರೇಯೀಂ-ಕ್ಷೀರಸಂಸ್ಕೃತಾಂ ವಾ ಪೇಯಾಂ, ವಾತಜೇ ಕಾಸೇ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಸಮತಿಲಾಂ,-ತಿಲಸಹಿತಾಂ| ತಥಾ, ಸಸೈನ್ಧವಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೇಯಾನ್ತರಮಾಹ-ಸಮತಿಲಾಮಿತಿ| ತಣ್ಡುಲಸಮಾಸ್ತಿಲಾಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಿದ್ಧಾ-ಕ್ಷೈರೇಯೀ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ಮಾತ್ಸ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಾಧಿತಾಂ ಸಘೃತಸೈನ್ಧವಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೇಯಾನ್ತರಮಾಹ ಮಾತ್ಸ್ಯಕೌಕ್ಕುಟವಾರಾಹೈರಿತಿ| ಮಾಂಸೈಃ-ಮಾಂಸರಸೈಃ, ಮಾಂಸಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಾಚುರ್ಯಾರ್ಥಮ್, ಅಲ್ಪೇನೋದಕೇನ ರಸೋಗ್ರಾಹ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹಾರೀತೇ ತು-"ರಸಂ ಕರ್ಕಟಕಾನಾಂ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ಸನಾಗರಮ್| ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರಶಮನಂ ಶೃಙ್ಗೀಮತ್ಸ್ಯಸ್ಯ ವಾ ಪುನಃ||" ಇತಿ|ಕರ್ಕಟಕಃ-ಕುಲೀರಃ| ಶೃಙ್ಗೀಮತ್ಸ್ಯಃ-ಶೃಙ್ಗವಾನ್ ಮತ್ಸ್ಯಃ| ರಸ ಏವಾಯಂ ಸನಾಗರಃ ಪೇಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಾಸ್ತುಕಾದಯಃ ಶಾಕವಿಶೇಷಾಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಶಾಕಾನ್ಯಾಹ-ವಾಸ್ತುಕ ಇತಿ| ವಾಯಸೀ-ಕಾಕಮಾಚೀ| ಕಾಸಘ್ನಃ-ಕಾಸಮರ್ದಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೈಲಾದಯಃ ಸ್ನೇಹಾಃ| ಸಂ-ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ಹಿತಾಃ| ಕ್ಷೀರಂ ಚೇಕ್ಷುರಸಶ್ಚ ಗುಡಶ್ಚ, ತೇಷಾಮಿಮೇ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಗೌಡಿಕಾಃ| "ದ್ವನ್ದ್ವಾನ್ತೇ ಪದಂ ಯಚ್ಛ್ರೂಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೈಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ " ಇತಿ ಭಾಷ್ಯಕಾರವಚನಾತ್ ಸರ್ವೈರಪ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೇನ ಕ್ಷೀರಸಮ್ಬನ್ಧಿನ ಇಕ್ಷುರಸಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ಗುಡಸಮ್ಬನ್ಧಿನಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಹಿತಾ ಇತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸ್ನೇಹಾನಾಹ-ಸ್ನೇಹಸ್ತೈಲಾದಯ ಇತಿ|ಭಕ್ಷ್ಯಾನಾಹ-ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಗೌಡಿಕಾ ಇತಿ| ಕ್ಷೀರೇನ ಇಕ್ಷುರಸೇನ ಗುಡೇನ ವಾ ಕೃತಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ, ದಧಿಮಸ್ತ್ವಾದೀನಿ ಪಿಬೇತ್| ಇತಿ ವಾತಜೇ ಕಾಸೇ ಪ್ರಾಯೇಣೋಪಯೋಗ್ಯನ್ನಪಾನಮುದ್ದಿಷ್ಟಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪಾನಾನ್ಯಾಹ-ದಧಿಮಸ್ತ್ವಿತಿ| ಅಮ್ಲಾನಾಂ ಫಲಾನಾಮಮ್ಬು| ಇತಿ ವಾತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತಜೇ ಕಾಸೇ, ಕಿಮ್ಭೂತೇ ? ಸಕಫೇ-ಕಫಯುಕ್ತೇ, ತು ಸರ್ಪಿಷಾ ವಮನಂ ಹಿತಮ್| ಅತ ಏವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೨೭)-"ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ತನುಕಫೇ ತ್ರಿವೃತಾಂ" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದತ್ರಾರ್ಥಾತ್ ಬಹುಕಫತ್ವಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ವಮನಂ ಹಿತಮ್| ಯಾವನ್ಮದನಾದಿಭಿಃ ಕ್ವಥಿತೈರ್ಜಲೈರ್ವಮನಮವಸ್ಥಾವಶಾದ್ಧಿತಮ್, ಅಥವಾ ಮದನಫಲಮಧುಕಕಲ್ಕೈರ್ವಿದಾರ್ಯಾದಿರಸಾಪ್ಲುತೈರ್ವಮನಂ ಹಿತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಪಿತ್ತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ| ತತ್ರ ಸಕಫೇ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ವಮನಮಾಹ-ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ತ್ವಿತಿ| ಮದನಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕೇಣ ವಮನಮ್| ಫಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಚೂರ್ಣೇನ ವಾ ವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸಕಲ್ಕಿತೇನ ವಮನಾನ್ತರಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತಜೇ ಕಾಸೇ ತನುಕಫೇ-ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ, ತ್ರಿವೃತಾಂ ಮಧುರೈರ್ಯುತಾಂ ವಿರೇಕಾಯ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಘನೇ ತು ಕಫೇ ತಿಕ್ತಕೈಃ ಸಹ ತ್ರಿವೃತಾಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಿರೇಚನಮಾಹ-ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ತನುಕಫ ಇತಿ| ತಚ್ಚ ತನೌ ಕಫೇ ಮಧುರೈರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ರಿವೃತ್ಯಾ, ಘನೇ ತಿಕ್ತೈಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹೃತದೋಷೋ ನರೋ ಹಿಮಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಂಸರ್ಜನಂ-ವಿರೇಕಾದನನ್ತರಂ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಂ, ಭಜೇತ್| ಘನೇ ತು ಕಫೇ ಶೀತಂ ತಥಾ ರೂಕ್ಷಂ ತಿಕ್ತಯುತಂ ಸಂಸರ್ಜನಂ ಭಜೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸಂಸರ್ಜನಮಾಹ-ಹೃತದೋಷ ಇತಿ| ತಚ್ಚ ತನೌ ಕಫೇ ಶೀತಸ್ವಾದುಸ್ನಿಗ್ಧಮ್, ಘನೇ ಶೀತತಿಕ್ತರೂಕ್ಷಮ್| ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಶುದ್ಧಯೋಗ್ಯಸ್ಯ ವಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಸಿತಾದಿಭಿರ್ಲೇಹೋ ಹಿತಃ| ಸಕಫೇ ಪಿತ್ತೇ ಸಾಬ್ದ ಮರಿಚೋ ಲೇಹೋ ಹಿತಃ| ಸಾನಿಲೇ ಪಿತ್ತೇ ಸಘೃತೋ ಲೇಹೋ ಹಿತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಲೇಹಮಾಹ-ಲೇಹಃ ಪಿತ್ತ ಇತಿ| ಸ ಚ ಕೇವಲೇ ಪಿತ್ತೇ ಸಿತಾದಿಭಿಃ, ಸಕಫೇ ಸಮುಸ್ತಮರಿಚೈಃ, ಸವಾತೇ ಸಘೃತೈಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪)- "ಪಿಪ್ಪಲೀಮುಸ್ತಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವದ್ರಾಕ್ಷಾಮೂರ್ವಾಮಹೌಷಧಮ್| ಲಾಜಾಮೃತ್ಫಲಾದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಪಿಪ್ಪಲೀಸಿತಾಃ|| ಅಮೃತಫಲಾಧಾತ್ರೀ| ದುಃಸ್ಪರ್ಶಾ ಕರ್ಕಟೀ ಶುಣ್ಠೀ ಶಠೀ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಬಲಾ ಸಿತಾ| ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮೂಲಫಲಂ ವಟಬೀಜಂ ರಸಾಞ್ಜನಮ್|| ಖರ್ಜೂರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ವಾಂಶೀ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ತೇ| ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾ ಲೇಹಾಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈಃ ಪಿತ್ತಕಾಸಿನಾಮ್|| ಪಯೋನುಪಾನಾಂ ಶೃಙ್ಗೀ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸಾಜ್ಯಸಿತಾಮಧುಮ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ, ಮೃದ್ವೀಕಾಗುಲಿಕಾಃ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಿಪ್ಪಲೀಃ ಶರ್ಕರಾಪಲಂ ಚ ಮಧುನಾ ಲೇಹಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಲೇಹಾನ್ತರಮಾಹ-ಮೃದ್ವೀಕಾರ್ಧಶತಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗೋರ್ವಾ ವತ್ಸಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಪಸ್ಯ-ಕ್ಷೀರವೃತ್ತೇಃ, ಶಕೃದ್ರಸಂ ಮಧುನಾ ಲೇಹಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಲೇಹಾನ್ತರಮಾಹ-ಗೋರ್ವೇತಿ| ಕ್ಷೀರಪಸ್ಯ ಗೋಃ-ಕ್ಷೀರಮಾತ್ರಾಹಾರಸ್ಯ ವತ್ಸಸ್ಯ, ಶಕೃದ್ರಸಂ ಮಧುನಾ ಸಹ ಮರ್ದಿತಂ ಲೇಹಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತ್ವಗೇಲಾದಿಭಿರ್ಲೇಹೋ ಹೃದ್ರೋಗಕಾಸಹಾ ಭವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- "ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕದ್ರಾಕ್ಷಾಲಾಜಾಲಾಕ್ಷಾಸಿತೋಪಲಾಃ| ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಪಕ್ವಾಃ ಪಯಸಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೌದ್ರಾಷ್ಟಭಾಗಿಕಾಃ|| ವಿದರೀಕ್ಷುಮೃಣಾಲಾನಾಂರಸಾನ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸಿತೋಪಲಾಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪಿತ್ತಕಾಸಮಪೋಹತಿ|" ಇತಿ| ಯೋಗರತ್ನೇ ತು-"ವ್ಯಾಘ್ರೀಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಜಲಂ ಸಾಧಿತಂ ಪಿತ್ತಕಾಸನುತ್| ತೈರೇವ ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಮನುಪಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ|| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕದ್ರಾಕ್ಷಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀ ಯಷ್ಟೀ ಶತಾವರೀ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಚೇತಿ ತುಲ್ಯಾನಿ ಶರ್ಕರಾ ಚ ಚತುರ್ಗುಣಾ|| ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀಂ ದ್ವಿಗುಣಾಂ ದತ್ವಾ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ಕ್ಷತಕಾಸಂ ಜಯತ್ಯೇಷ ಲೇಹಃ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಂ ತಥಾ|| ಚೂರ್ಣಂ ತು ಪದ್ಮಬೀಜಾನಾಂ ಮಧುನಾ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|| ಪಿತ್ತಕಾಸಾರ್ದಿತೋ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸ್ವಸ್ಥತಾಂ ಲಭತೇ ಕ್ಷಣಾತ್|| ವಾಸಾಕಷಾಯಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಘೃತಂ ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್| ಸಿದ್ಧಂ ತತ್ಪಿತ್ತಕಾಸಘ್ನಂ ಸರ್ವಪಿತ್ತವಿಕಾರನುತ್||" ಇತಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಕಾಸಾಧಿಕಾರೇ ಶ್ಲೋ. ೩೦)- "ಬಲಾದ್ವಿಬೃಹತೀದ್ರಾಕ್ಷಾವಾಸಾಭಿಃ ಕ್ವಥಿತಂ ಜಲಮ್| ಪಿತ್ತಕಾಸಾಪಹಂ ಪೇಯಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಯೋಜಿತಮ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಜಾಙ್ಗಲೈ ರಸೈರ್ಮಧುರೈಸ್ತಥಾ ಮುದ್ಗಕುಲತ್ಥಾದಿಯೂಷೈಸ್ತಥಾ ತಿಕ್ತೈಃ ಶಾಕೈಶ್ಚ ಸಹ ಯವಾದಯೋ ಮಾತ್ರಯಾ-ಪರಿಮಿತಾಃ, ಹಿತಾಃ| ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಲೇಹಾಶ್ಚ ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತಾಃ| ತನುಕಫೇ ಪಿತ್ತೇ ಶಾಲಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚ ರಸಾದಿಭಿರ್ಹಿತಾಃ ಸ್ಯುಃ-ಭವೇಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅನ್ನಪಾನಮಾಹ-ಮಧುರೈರಿತಿ| ತಚ್ಚ ಘನೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಯವಾದಿನಾ ಶಾಲ್ಯಾದಿ| ಲೇಹಾಃ-ಲೇಹ್ಯಖಲಾಃ| ತೇ ಚ ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಕೃತಾ ಮಧುಮಧುರಾಶ್ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನುಪಾನಾರ್ಥಂ ಶರ್ಕರಾಮ್ಭೋ ಹಿತಮ್, ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಸ್ವರಸಾಃ ಪಯಶ್ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅನುಪಾನಾನ್ಯಾಹ-ಶರ್ಕರಾಮ್ಭ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ಮಾಂಸರಸಾದೀನ್ ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಉಕ್ತರಸಾದಿಸಾಧನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಕಾಕೋಲೀತಿ| ದ್ವಯಶಬ್ದಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಯೋಜ್ಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತಕಾಸೇ ತಥಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನ್ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಜಲೇ ಪಚೇತ್| ತೇನ ಪಾದಾವಶಿಷ್ಟೇನ ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ, ಸಮಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ವಥಿತಂ [ ಶೀತಂ ] ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ತೇನ ವಾ-ಜಲೇನ, ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಸುಶೀತಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಯುತಾಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕ್ಷೀರಾನ್ತರಮಾಹ-ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಕಣಾಮಿತಿ| ಪೇಯಾನ್ತರಮಾಹ-ಸಾಧಿತಾಮಿತಿ| ತೇನ-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಕ್ವಾಥೇನ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಠ್ಯಾದೀನ್ ಜಲೇ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಸ್ತ್ರೇಣ ಪೂತಂ ರಸಂ ಘೃತಮಿಶ್ರಿತಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪಾನಕಮಾಹ-ಶಠೀತಿ| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ-ಜಲೋಷ್ಣೇನ ಚತುರ್ಗುಣೇನ, ಫಾಣ್ಟತ್ವಾತ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ-ಭೃಷ್ಟಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶರ್ಕರಾದೀನ್ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯಾಷ್ಟಗುಣೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸರ್ಪಿಃ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾನಾದಿಷು ಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಕಾಸಜಿತ್| ಏತೇಷಾಂ ವಾ-ಶರ್ಕರಾದೀನಾಂ, ಚೂರ್ಣಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವೈಷಾಮೇವ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಚೂರ್ಣಕ್ವಾಥಾನಾಹ ಮೇದಾಂ ವಿದಾರೀಮಿತಿ| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುನಾ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪)- " ಮಹಿಷ್ಯಜಾವೀಗೋಕ್ಷೀರಧಾತ್ರೀ ಫಲರಸೈಃ ಸಮೈಃ| ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇತ್ತದ್ವನ್ಮಧುರೇಣ ಗಣೇನ ವಾ| ಕ್ವಾಥೀಕೃತೇನೇಕ್ಷುರಸೇ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತೇನ ಸಾಧಿತಮ್| ಸಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇರ್ತ್ಪ್ರಾತರ್ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮ್| ಮಧುರೇಣ-ಜೀವನೀಯೇನ| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಙ್ಕುರಕ್ವಾಥೇ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಘೃತಮ್| ಪಾಯಯೇತ್ಪಿತ್ತಕಾಸಾರ್ತಂ ಮಧುನಾ ವಾಽವಲೇಹಯೇತ್||" ಇತಿ| ಇತಿ ಪಿತ್ತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಫಕಾಸೀ ಪೂರ್ವಂ ಸುರಕಾಷ್ಠಾತ್ ಪ್ರದೀಪಿತಾತ್ ಯಃ ಸ್ರುತಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತಂ ವ್ಯೋಷಯವಕ್ಷಾರಾವಚೂರ್ಣಿತಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕಫಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹನಮಾಹಕಫಕಾಸೀತಿ| ಪರಿಸ್ತ್ರುತಂ-ಪಾತಾಲಯನ್ತ್ರೇಣ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಸನ್ತಮನನ್ತರಂ ವಿರೇಚಯೇತ್ ಊರ್ಧ್ವಮಧೋ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚ| ಯುಕ್ತಿತೋ-ಯಥಾಬಲಹಾನಿರ್ನ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಭಾವಃ| ಕೈರ್ವಿರೇಚಯೇತ್ ? ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿರೇಕೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಮಾತುರಮ್ ? ಬಲವನ್ತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಮನವಿರೇಕನಸ್ಯಾನ್ಯಾಹ-ಸ್ನಿಗ್ಧಮಿತಿ| ವಿರೇಕೈಃ-ವಮನವಿರೇಚನಾನಾಮೌಷಧೈಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಂಸರ್ಗೀ ಚ-ಪೇಯಾದಿಪರಿಪಾಟೀಂ ಚ, ಅಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಯವಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಯೋಗಮುಷ್ಣರೂಕ್ಷೈಸ್ತಥಾ ಕಟೂತ್ಕಟೈಃ-ಪ್ರಭೂತಕಟುಕೈಃ, ಕಾಸಮರ್ದಕಾದಿಯುಕ್ತೈಃ| ಧನ್ವನಿ ಭವಾ ಧಾನ್ವಾಃ-ಜಾಙ್ಗಲಾಃ, ಬಿಲೇಷು ಭವಾ ಬೈಲಾಃ-ಬಿಲೇಶಯಾಃ, ತೇಷಾಂ ರಸಾಸ್ತೈರ್ಮಾಸರಸೈಃ ಸಹೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಸ್ನೇಹೈಸ್ತಿಲದಿಜೈಃ ಸಹ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಶುದ್ಧ್ಯನನ್ತರಂ ಸಂಸರ್ಜನಮಾಹ-ಸಂಸರ್ಗೀ ಚೇತಿ| ಯವಾನಾಂ ಪೇಯಾ ವಿಲೇಪೀ ಚ| ಮುದ್ಗಾನಾಂ ಕುಲಿತ್ಥಾನಾಂ ವಾ ಯೂಷಃ| ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ಬಿಲೇಶಯಾನಾಂ ವಾ ರಸಃ| ಸ ಚ ಕಾಸಮರ್ದಾದ್ಯನ್ವಿತಃ| ಕ್ಷಾರೋ-ಯವಕ್ಷಾರಃ| ತಿಲಾದಿಜೈಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಯೂಷರಸಯೋಃ ಕೃತಕತ್ವಮ್| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಕಾಸಾ. ಶ್ಲೋ. ೪೦)- "ಮುದ್ಗಾಮಲಾಭ್ಯಾಂ ಯವದಾಡೀಮಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ಕನ್ಧುನಾ ಮೂಲಕಶುಣ್ಠಕೇನ| ಶುಣ್ಠೀಕಣಾಭ್ಯಾಂ ಸಕುಲತ್ಥಕೇನ ಯೂಷೋ ನವಾಙ್ಗಃ ಕಫರೋಗಹನ್ತಾ||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾಮ್ಬ್ವಾದೀನ್(ನಿ) ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಮೂಲೈಃ ಪೌಷ್ಕರಾದಿಭಿರ್ನಿಶಾಂ ಸಂಸ್ಥಿತಂ-ರಾತ್ರಿಸ್ಥಿತಂ, ವಾರಿ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಹ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಅನ್ನಸ್ಯ ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷು-ಆದಿಮಧ್ಯಾವಸಾನಲಕ್ಷಣೇಷು, ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತೃಷಿತಸ್ಯ ಪಾನಾನ್ಯಾಹ-ದಶಮೂಲಾಮ್ಬ್ವಿತಿ| ಘರ್ಮಾಮ್ಬು-ಉಷ್ಣೋದಕಮ್| ಪಾನಾನನ್ತರಮುಷ್ಣೋ (ಷಿತೋ) ದಕಮಾಹ-ಮೂಲೈರಿತಿ| ಪುಷ್ಕರಾದೀನಾಂ ಮೂಲೈಃ, ನಿಶಾಮನ್ವಿತಂ-ಶೀತಕಷಾಯೀಕೃತಮ್| ತ್ರಿಷು ಕಾಲೇಷು-ಅನ್ನಾದೌ ಅನ್ನಮಧ್ಯೇ ಅನ್ನಾನ್ತೇ ವಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಯಸ್ತ್ರಯೋ ಲೇಹಾಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈರ್ಯೋಜಿತಾ ಮಧುನಾ ಸಹ ಕಫಕಾಸಹರಾ ಭವನ್ತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಲೇಹತ್ರಯಮಾಹ-ಪಿಪ್ಪಲೀತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು ಸಪ್ತ (ಚಿ. ಅ. ೪)-"ದೇವದಾರ್ವಭಯಾ ಮುಸ್ತಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ವಿಶ್ವಮೇಷಜಮ್| ಗುಡೂಚೀ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಕಸ್ಯ ಚ|| ವ್ಯೋಷದಾಹವಿಡಙ್ಗಾನಿ ತ್ರಿಫಲಾಶರ್ಕರಾಬಲಾಃ| ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಯಾ ಮೂಲತ್ವಕ್ ಮರೀಚೈಃ ಸಹ ಯೋಜಿತಾ||" ಇತಿ| [ಏಭಿಃ] ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಹ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ ಕಫಕಾಸೇ ಮಧುನಾ ಮರಿಚಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಮಾಕ್ಷೀಕೇಣೈವಾ ಗುರುಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದೀನಾಮ್ ರಸಾನ್ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತ್ಲೇಹಾಷ್ಟಕಮಾಹ-ಮಧುನಾ ಮರಿಚಮಿತಿ| ಜೋಙ್ಗಕಂ ಅಗರುಃ| ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದೀನಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ರಸಾಃ| ಕಾಸಘ್ನಃ-ಕಾಸಮರ್ದಃ| ಅಸಿತಃ ಸುರಸಃ-ಕೃಷ್ಣತುಲಸೀ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದೇವದಾರ್ವಾದಯೋ ಮಧುತೈಲಯುತಾ ಲೇಹಾಸ್ತ್ರಯಃ-ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧಗದಿತಾಃ, ವಾತಾನುಗೇ ಕಫೇ ಸ್ಯುಃ| ಅತ್ರ ಶೃಙ್ಗೀಧಾತ್ರೀಫಲೋದ್ಭವೇತಿ ಕೇಚಿದ್ವಿಶಿಷ್ಟಮಾಮಲಕಮಾಹುಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಶೃಙ್ಗೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಾತಾನುಗೇ ಕಫೇ ಲೇಹತ್ರಯಮಾಹ-ದೇವದಾರುಶಠೀತಿ| ಧಾತ್ರೀಫಲೋದ್ಭವಾ ಶೃಙ್ಗೀ-ಶೃಙ್ಗಾಕಾರಾ ಶುಷ್ಕಾಮಲಕತ್ವಕ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಾಡಿಮಸ್ಯ ಪಲೇ ದ್ವೇ ತು ಗುಡಾದಷ್ಟೌ ತ್ರಿಕಟುಕಾತ್ ಪಲತ್ರಯಮಿತ್ಯೇತದ್ದಾಡಿಮಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಂ ರೋಚನಾದಿಗುಣಂ ಪೀನಸಾದಿಜಿತ್| ಸಂ-ಗುಡಾದಿಕಂ ಕ್ರಮೇಣ ಪಲದ್ವಯಮರ್ಧಕರ್ಷಂ ಕರ್ಷಂ ಅರ್ಧಕರ್ಷಂ ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಗುಟಿಕಾಮಾಹ-ದ್ವೇ ಪಲೇ ಇತಿ| ಆ೦ ರ೦- ಗುಟಿಕಾನ್ತರಮಾಹ-ಗುಡಕ್ಷಾರೋಷಣಕಣಾದಾಡಿಮಾದಿತಿ| ಪಲದ್ವಯಂ ಗುಡಸ್ಯ| ಅರ್ಧಾಕ್ಷಃ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ| ಕರ್ಷೋ ಮರೀಚಸ್ಯ| ಅರ್ಧಾಕ್ಷಃ ಕಣಾಯಾಃ| ಪಲಂ ದಾಡಿಮಸ್ಯ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪)- " ವಿಡಙ್ಗಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಕುಷ್ಠಂ ವ್ಯೋಷಂ ಹಿಙ್ಗು ಮನಃ ಶಿಲಾಮ್| ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ಹಿಧ್ಮಾಯಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್|| ಪಾಠಾಶುಣ್ಠೀಶಠೀಮೂರ್ವಾಗವಾಕ್ಷಿಪಿಪ್ಪಲೀಘನಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಘರ್ಮಾಮ್ಬುನಾ ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಾಭ್ಯಾಂ ಯುತಂ ಪಿಬೇತ್|| ತದ್ವನ್ಮುಸ್ತಾಶಠೀಶೃಙ್ಗೀನಾಗರಾತಿವಿಷಾಭಯಾಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಶ್ಲೋ. ೬೨)- "ಪಥ್ಯಾಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀ" ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಪಾಚನಂ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀಸಹಿತಂ ಪಿಬೇತ್ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪಾಚನಮಾಹ-ಪಿಬೇಜ್ಜ್ವರೋಕ್ತಮಿತಿ| ಪಥ್ಯಾದಿ-ಪಥ್ಯಾಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀಮುಸ್ತೇತ್ಯಾದಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದೀಪ್ಯಕಾದಿಕಂ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಕ್ವಥಿತಂ ಜಲೇಽಥವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಸಹಿತಂ ಕಫಕಾಸೀ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪಾಚನಾನ್ತರಮಾಹ-ಅಥವೇತಿ| ತಚ್ಚಮೂತ್ರೇ ಜಲೇ[ವಾ]ಕ್ವಥಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕಕರ್ಷಂ ಸಶರ್ಕರಂ ತೈಲೇನ ಪಕ್ವಂ ಕುಲತ್ಥಸಲಿಲಾಪ್ಲುತಂ ಕಫಕಾಸಘ್ನಂ ಪಾಯಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಶಮನಮಾಹ-ತೈಲಭೃಷ್ಟಂ ಚೇತಿ| ವೈದೇಹೀ-ಪಿಪ್ಪಲೀಕಲ್ಕೋ-ದ್ಗವಪಿಷ್ಟಪಿಣ್ಡಮ್| ಅಕ್ಷಂ-ಕರ್ಷಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪)- "ಸೌವರ್ಚಲಾಭಯಾಧಾತ್ರೀಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷಾರನಾಗರಮ್| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ವಾತಕಫಕಾಸಹರಂ ಪಿಬೇತ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥಾಢಕೇ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪುಷ್ಕರಮೂಲಾದಿಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಪಚೇತ್| ತತ್ ಪೇಯಾನುಪಾನಂ ಸರ್ವವಾತಕಫಾಮಯಘ್ನಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಮಾಹ ದಶಮೂಲಾಢಕೇ ಇತಿ| ಆಢಕೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪತ್ರಸ್ವರಸಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಕಾಸಜಿತ್ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿಡಙ್ಗಾನಾಂ ರಸೇ ವ್ಯೋಷಗರ್ಭಂ ಚ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- [ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ಘೃತಮಿತಿ|]

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪುನರ್ನವಾದಿರಸೈಃ ಪಯಸಾ ಯುತೈಸ್ತ್ರಿಕಟುನಾ ಕಲ್ಕೇನ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಮುಪಯುಜ್ಯ-ಪೀತ್ವಾ, ಕಾಸಾದಿಭ್ಯೋ ಭಯಂ ನ ಜಾಯತೇ| "ವಸುಗ್ರಹಯುತಾ ಜಸೌ ಜಸಯಲಾಶ್ಚ ಪೃಥ್ವೀ ಗುರುಃ|" ಅತ್ರ ಪುನರ್ನವಾದಿರಸೋ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಸಮಂ ಘೃತಂ ವ್ಯೋಷಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮಿತಿ ಪಾಕಕ್ರಮಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಾಮಾಹ-ಪುನರ್ನವೇತಿ| ಶಿವಾಟಿಕಾ-ದ್ವಿತೀಯಃ ಪುನರ್ನವಾ| ತ್ರಿಕಟುನಾ ಕಲ್ಕೇನ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಃ ಸಮೂಲಫಲಪತ್ರಾಯಾ ರಸಾಢಕೇ ಬಲಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಪ್ರಮಾಣೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ವಕಾಸಾಧಿಷ್ವಿಷ್ಯತೇ-ಅಭಿಹಿತಮ್| ಇದಂ ಚ ಕಣ್ಟಾಕಾರೀಘೃತಂ ಕಫವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ಸಮೂಲಫಲಶಾಖಾಯಾ ಇತಿ| ಮೂಲಂಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪)- "ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಸ್ತುಲಾಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಪಚೇತ್| ತೇನಾಢಕೇನ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಿಚೂನ್ಮಿತೈಃ|| ರಾಸ್ನಾದುಃ ಸ್ಪರ್ಶಷಙ್ಗ್ರನ್ಥಾಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಚಿತ್ರಕೈಃ| ಸೌವರ್ಚಲಯವಕ್ಷಾರಕೃಷ್ಣಾಮೂಲೈಶ್ಚ ತಜ್ಜಯೇತ್|| ಕಾಸಶ್ವಾಸಕಫಷ್ಠೀವಹಿಧ್ಮಾರೋಚಕಪೀನಸಾನ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾಸ್ತುಲಾಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಾಂ-ಮರ್ದಿತಾಂ, ಜಲಸ್ಯ ವಹೇ-ಚತುರ್ದ್ರೋಣೇ, ಪಚೇತ್| ಆಢಕಸ್ಥಿತೇ ಜಲೇ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ವ್ಯೋಷಾದೀನಿ ಅರ್ಧಪಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅಗ್ನಿರೇವಾಗ್ನಿಕಃ-ಚಿತ್ರಕಃ| ಘೃತಸ್ಯ ಚ ಷೋಡಶ ಪಲಾನಿ, ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾಯಾಃ,-ವಿಮಲಾಯಾಃ, ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ, ಭೂಯಶ್ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಪಚೇತ್| ದರ್ವೀ ಲಿಮ್ಪತೀತಿ ದರ್ವೀಲೇಪೀ ತಸ್ಮಿನ್ ದರ್ವೀಲೇಪಿನಿ, ಅವಲೇಹೇ ಶೀತೇ ಸತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವಿಕುಡವಪ್ರಮಾಣಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅಯಂ ಲೇಹೋ ಗುಲ್ಮಾದಿಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವ್ಯಾಘ್ರೀಲೇಹಮಾಹ-ಪಚೇದ್ವ್ಯಾಘ್ರೀತುಲಾಮಿತಿ| ವಹೇದ್ರೋಣಚತುಷ್ಕೇ| ಗ್ರನ್ಥಿ-ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮ್| ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಕಾಯಾಃ-ಶರ್ಕರಾಯಾಃ| ಅನವಸ್ಯ-ಜೀರ್ಣಸ್ಯ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ.ಅ. ೪)- "ತ್ರಿಫಲಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಾಠಾ ಸಾರಿವಾ ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್| ಮರೀಚಂ ಪದ್ಮಕಂ ಮುಸ್ತಮುಷೀರಂ ಚಾಕ್ಷಸಮ್ಮಿತಮ್|| ಪಕ್ತ್ವಾ ಜಲಾಢಕೇ ಪಾದಶೇಷೇಕ್ಷಾರಪಲಾಷ್ಟಕಮ್| ದತ್ವಾ ಗುಡಸ್ಯ ಚ ಪಲಂ ಪಚೇದಾದರ್ವಿಲೇಪನಾತ್|| ಲೇಹಃ ಕಫೋಲ್ಬಣಂ ಕಾಸಂ ಸರ್ವಮೇಷ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಮೇಭಿರ್ವಾ ತೈಲಕ್ಷೋದ್ರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್||" ಇತಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಕಾಸಾಧಿಕಾರೇ)- "ಕುಷ್ಠಂ ತಾಮಲಕೀ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ಶಠೀಕ್ಷಾರೋ ಹರೀತಕೀ| ಕೋಲಂ ಚೋಷ್ಣಾಮ್ಭಸಾ ಚೀರ್ಣಂ ಲೇಹೋ ವಾ ಮಧುಸಂಯುತಃ|| ಕೋಲಂ-ಮರಿಚಮ್| (ಶ್ಲೋ. ೪೭) ವ್ಯೋಷಪುಷ್ಕರಮೃದ್ವೀಕಾತ್ರಿಫಲಾಶಠಿಚಿತ್ರಕೈಃ| ಮಧುತೈಲಯುತೋ ಲೇಹಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಸನಿಬರ್ಹಣಃ|| ವ್ಯೋಷಾಜಮೋದಚಿತ್ರಕಷಙ್ಗ್ರನ್ಥಾಚವ್ಯಕಲ್ಕಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ| ಕಫಕಾಸಶ್ವಾಸಹರಂ ವಾಸಕರಸಸಾಧಿತಂ ಸಮಧು||" ಇತಿ| ಯೋಗರತ್ನೇ ತು-"ವಿಡಙ್ಗಂ ಸೈನ್ಧವಂ ರಾಸ್ನಾ ಶಠೀ ಕ್ಷಾರೋ ಮಹೌಷಧಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಸೇ ಹಿತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಲೇಹೋ ವಾ ಮಧುಸಂಯುತಃ|| ಬಿಭೀತಕಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಗೋಶಕೃತ್ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್| ಸ್ವಿನ್ನಮಗ್ನೌ ಹರೇತ್ಕಾಸಂ ಧ್ರುವಮಾಸ್ಯೇ ವಿಧಾರಿತಮ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ ಕಫಕಾಸೇ ಶಮನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಶೋಧನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಘನಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಶೋಧನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥ ತಮೇವ ಧೂಮಮಾಹ-

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮಮಾಹ-ಶಮನಂ ಚೇತಿ| ಶಮನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಯಸ್ಯ ತು ಬಹಲಃ ಕಫಃ [ಸ] ಶೋಧನಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಏತೇಷಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಂ ಧೂಮಂ ಕಾಸಘ್ನವಿಧಿನಾ-ಸೂತ್ರೋದಿತೇನ, ಪೀತ್ವಾಽನು-ಪಶ್ಚಾತ್, ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಾನ್ತೇ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಗುಡಾನ್ವಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಸ ಧೂಮಃ ಪೀತೋ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರಾನ್ ಕಾಸಾಂಶ್ಚಿರನ್ತನಾನ್ ಆಶ್ವೇವ ಹನ್ತಿ| ಚಿರನ್ತನಾನಿತಿ "ಸಾಯಂ ಚಿರಂ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಠ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮಾನ್ತರಮಾಹ ಮನಃಶಿಲೇತಿ| ಅಲಂ-ಹರಿತಾಲಮ್| ಇಙ್ಗುದೀ-ತಾಪಸದ್ರುಮಃ| ತ್ವಕ್ತಾಜಿ (?) ಚೂರ್ಣೀಕೃತ್ವಾ ತೇಷಾಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಾಸಘ್ನವಿಧಿನಾ-ಧೂಮಪಾನೋಕ್ತೇನ| ಧೂಮೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫನಿಷ್ಠಾನಾಮಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೪)- " ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಮಧುಕಂ ಶಾರ್ಙೇಷ್ಟಾಽಲಂ ಮನಃ ಶಿಲಾಮ್| ಮರೀಚಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮೇಲಾಂ ಸುರಸಮಞ್ಜರೀಮ್|| ಕೃತ್ವಾ ವಾರ್ತೈ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಕ್ಷೌಮಚೈಲಾನುವಾರ್ತಿನೀಮ್| ಘೃತಾಕ್ತಾಮನು ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್ತದ್ವದ್ಗುಡಾಮ್ಬು ವಾ|| ಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ-ಉತ್ತುಣ್ಡುಕೀ| ಸುರಸಃ-ತುಲಸೀ| ತದ್ವತ್-ನಿಷ್ಠ್ಯಾತಾನ್ತೇ| ನೇಪಾಲಿತಾಲಮರಿಚಲಾಕ್ಷಾನತಕುಟನ್ನಟೈಃ| ಉಶೀರರೋಹಿಷಫಲದ್ರವಿಡೀವಂಶಲೇಖನೈಃ|| ಪೂರ್ವಕಲ್ಪೇನ ಧೂಮೋಽಯಂ ಸಾನುಪಾನೋ ವಿಧೀಯತೇ| ನೇಪಾಲೀ-ಮನಃಶಿಲಾ ತಾಲಂ-ಹರಿತಾಲಮ್| ದ್ರವಿಡೀ-ಏಲಾ| ವಂಶಲೇಖನಂ-ವಂಶತ್ವಕ್| ಕಾರ್ಪಾಸಾಸ್ಥ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾ ಚ ಧೂಮಃ ಕಾಸವಿನಾಶನಃ| ಕೋಶಾತಕೀಫಲಾನ್ಮಧ್ಯೈಃ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸಮನಃಶಿಲೈಃ||" ಇತಿ| ಯೋಗರತ್ನೇ ತು-"ತಾಪ್ಯಮಾನಸಕಾಸೇನ ನಾಸಾಭಙ್ಗೇ ಸ್ವರೇಜಡೇ| ಕ್ಷವಥೌ ಘ್ರಾಣನಾಸೇ ಚ ಧೂಮನಾಡೀಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|| ಕ್ಷೌಮಗರ್ಭಾಂ ಪಿಬೇದ್ವರ್ತಿ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃ ಶಿಲಾಮ್| ತಾಲೀಸಪತ್ರಂ ಕೈಡರ್ಯಂ ಗುಡಾನ್ನಂ ಚೈವ ಭೋಜಯೇತ್|| ಕೈಡರ್ಯಂ-ಕಟ್ಫಲಮ್| ಧೂಮವರ್ತಿರ್ಬಲಾವ್ಯೋಷಂ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃ ಶಿಲಾ| ಅನುಪಾನಂ ಶೃತಂ ವಾಽಪಿ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಕಾಞ್ಜಿಕೌದನಮ್|| ಮಧುಕಂ ಚಾಜಮೋದಶ್ಚ ಜೀವನ್ತ್ಯಗುರುಸರ್ಜಜೌ| ಸ್ವೈರಣ್ಡಮೂಲಾ ಕಾಸಘ್ನೀ ಧೂಮವರ್ತಿರಿಯಂ ಶುಭಾ|| ಸರ್ಜಜೋ-ರಾಲಾ| ಕ್ಷೌಮಂ ಹಿಙ್ಗುವಚಾಭೂರ್ಜಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚೈಷ ಘೃತಾನ್ವಿತಃ| ಧೂಮಕಾಸಹರಃ ಪೀತಃ ಸರ್ವಗನ್ಧಮಯೋಽಪಿ ವಾ|| ಮನಃ ಶಿಲಾ ಸಮಾಲಿದರೈಃ ಪರಿಶೋಧಿತೈಃ| ತ್ರ್ಯಹಂ ಪತ್ರೈಃ ಕೃತಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ಕಾಸನಿವಾರಣಮ್|| ಜಾತೇರುತ್ತರಶಿಫಾಧೂಮಂ ಶಿಲಾಗುಗ್ಗುಲಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಗಾತ್ರಸ್ಯ ಬದರಾಙ್ಗಾರೈಃ ಕಾರಯೇತ್ಕಾಸಶಾನ್ತಯೇ|| ಜಾತೇರುತ್ತರದಿಙ್ಮೂಲಂ ಶಿಲೈಲಾಗುಗ್ಗುಲುಂ ಸಮಮ್| ಅಜಾಮೂತ್ರೇನ ಪಿಷ್ಟೋಽಯಂ ಧೂಪಃ ಕಾಸಹರಃ ಪರಃ| ಮೂಲೇನ ಶರಪುಙ್ಖಾಯಾ ಧೂಪಃ ಕಾಸಹರಃ ಪರಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಫಕಾಸೇ ಯದಿ ತಮಕಃ ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಜಃ ಸ್ಯಾತ್| ತತ್ರತಮಕೇ, ಪಿತ್ತಕಾಸಕ್ರಿಯಾಮವಸ್ಥಾವಶಾತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತಮಕೋಪದ್ರವೇ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ-ತಮಕ ಇತಿ| ತಮಕಃ-ಪ್ರತಮಕಃ, "ಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛಾಯುತಃ ಶೀತೈಃ ಶಾಮ್ಯೇತ್ ಪ್ರತಮಕಸ್ತು ಸಃ|" (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೪/೧೧) ಇತಿ ವಚನಾತ್ಪಿತ್ತಜತ್ವಾಚ್ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪವನೇ ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಕಫಕಾಸಹರಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಯೋರ್ವಾತಕಫಯೋಃ ಪಿತ್ತಕಾಸನಾಶಿನೀಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಶುಷ್ಕೇ ಕಾಸೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಕರ್ಮ| ಆರ್ದ್ರೇ ತು ಕಾಸೇ ವಿರೂಕ್ಷಣಂ ಕರ್ಮ| ಕಫಜೇ ತು ಕಾಸೇ ಸಪಿತ್ತೇ ತಿಕ್ತಸಂಯುತಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಂ ಕರ್ಮ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅನುಬನ್ಧಭೇದಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-ಕಫನುಬನ್ಧ ಇತಿ| ಶುಷ್ಕೇ-ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಷ್ಠೀವನಹೀನೇ,ಆರ್ದ್ರೇ-ಯುಕ್ತೇ| ಸಪಿತ್ತೇ ಕಫಜೇ ತು ಶುಷ್ಕೇ ತಿಕ್ತಯುತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್, ಆರ್ದ್ರೇ ರೂಕ್ಷಮ್| ಇತಿ ಕಫಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನ್ತಃಕ್ಷತ ಉರಸಿ ಸತಿ ಸದ್ಯಃ-ಶೀಘ್ರಮೇವ, ಲಾಕ್ಷಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಾಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಉರಃಸನ್ಧಾನಜನೇನ ಲಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಚಾಗ್ರ್ಯಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ.ಅ.೧೩)-"ಲಾಕ್ಷಾ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತಘ್ನಾನಾಮ್|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಕ್ಷತಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ| ತತ್ರ ಕ್ಷತಸ್ಯೌಷಧಮಾಹ-ಉರಸ್ಯನ್ತಃಕ್ಷತ ಇತಿ| ಸದ್ಯಃ-ಉತ್ಪನ್ನಮಾತ್ರೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜೀರ್ಣೇ-ಪರಿಣತೇ ತಸ್ಮಿನ್ನೌಷಧೇ, ಕ್ಷೀರೇಣೈವ ಸಹ ಶಾಲಿಮ(ಲೀನ) ದ್ಯಾತ್ ಸಶರ್ಕರಮ್(ರಾನ್)|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅತ್ರೌಷಧಭೋಜನಮಾಹ-ಶಾಲೀನಿತಿ| ಜೀರ್ಣೇ-ಔಷಧೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಾರ್ಶ್ವಬಸ್ತ್ಯಾದಿರುಗಲ್ಪಾಗ್ನಿಶ್ಚ ತಾಂ-ಲಾಕ್ಷಾಂ, ಸುರಾಯುತಾಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಪಾರ್ಶ್ವಬಸ್ತಿಸರುಗಿತಿ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಬಸ್ತೌ ಚ ಸರುಕ್-ಸಶೂಲಃ| ತಾಂ-ಲಾಕ್ಷಾಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಭಿನ್ನಪುರೀಷೋ ನರೋ ಮುಸ್ತಾತಿವಿಷಾಪಾಠಾವತ್ಸಕಾನ್ವಿತಾಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಭಿನ್ನವಿಟ್ಕ ಇತಿ| ಮುಸ್ತಾದಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ಯುತಾಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಶೀತೋದಕೇನ ಪಿಬೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಲಾಕ್ಷಾದೀನಿ ಹಿ ಕ್ಷೀರೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತತ್ ಕ್ಷೀರಂ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಃ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹಾ-ಲಾಕ್ಷಾಂ ಸರ್ಪಿರಿತಿ| ಸಮಿತ್-ಗೋಧಮಚೂರ್ಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಇಕ್ಷ್ವಾರಿಕಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಮಧುಯುತಂ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಮುರಸಿ ಕ್ಷತಃ ಪುಮಾನ್ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಇಕ್ಷ್ವಾರಿಕೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯವಾನಾಮಾಮಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೀರೇ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಯುತಂ ಜ್ವರದಾಹೇ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಯುತಾನ್ ಸಕ್ತೂನ್ ಪಯಸಾ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಯವಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಮಿತಿ| ಆಮಾನಾಂ-ಉಲಮ್ಬಿಕಾಯೋಗ್ಯಾನಾಮ್| ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಸಕ್ತೂನ್ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಸವಾಂಶ್ಚ ಮಧುರೌಷಧೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಗುಡೋದಕಂ ಕ್ವಥಿತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮರಿಚಂ ಶೀತಂ ಪಿಬೇತ್| ಆಮಲಕಾನಾಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೀರೇ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್| ರಸಾಯನೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಕಾಸವಾಂಸ್ತ್ವಿತಿ| ಮಧುರಾಣಿಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಿ| ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಗುಡೋದಕಂ ವೇತಿ| ಕ್ವಥಿತಂ-ಕ್ವಾಥವಿಧಿನಾ| ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಚೂರ್ಣಮಾಮಲಕಾನಾಂ ವೇತಿ| ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ರಸಾಯನವಿಧಾನೇನೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಸೀ ಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲವಾಂಶ್ಚ ಸಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾ ಮಧೂಕಾದೀರ್ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಕಾಸೀ ಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲೀತಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಕಾಸಾಧಿಕಾರೇ ಶ್ಲೋ. ೯೩)- "ಚೂರ್ಣಂ ಕಕುಭಸಮುತ್ಥಂ ವಾಸಕರಸಭಾವಿತಂ ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್| ಮಧುಘೃತಸಿತೋಪಲಾಭಿರ್ಲೇಹ್ಯಂ ಕ್ಷತಕಾಸರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಮ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತ್ರಿಜಾತಕಮರ್ಧಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಕಣಾ ಕರ್ಷದ್ವಯಮಾತ್ರಾ ಸಿತಾದಿಕಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಾಂಶಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಧುನಾ ಕೃತಾ ಗುಟಿಕಾ ವೃಷ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತ ಶೋಣಿತಾದೀನ್ ಘ್ನನ್ತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಏಲಾದಿಗುಟಿಕಾಮಾಹ-ತ್ರಿಜಾತಮರ್ಧಕರ್ಷಾಂಶಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪುನರ್ನವಾದಿಚೂರ್ಣಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಪಯೋಘೃತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ರಕ್ತಷ್ಠೀವೀ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಮಧೂಕಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ತಣ್ಡುಲೀಯಕಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ವರ್ಷಾಭೂಶರ್ಕರೇತಿ| ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಮಧೂಕಮಧುಕಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಮಿತಿ| ಮಧೂಕಮಧುಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಿದ್ಧಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಾರ್ಗೇಣ-ಮುಖಾದಿನಾ, ವಿಸೃತೇ ರಕ್ತೇ ಯಥಾಯಥಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮೌಷಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ರಕ್ತಪಿತ್ತೌಷಧಮತಿದಿಶತಿ-ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ| ಯೋಗರತ್ನೇ ತು-""ಗಙ್ಗಗೋದಾವರೀಕ್ಷಿಪ್ರಾಕಾಲಿನ್ದೀನರ್ಮದೋದ್ಭವಾಮ್| ಆಹೃತ್ಯಸಿಕತಾಂ ಶ್ವೇತಾಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಾಮ್|| ತುಲ್ಯಾಂ ತೈಲಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೈಃ ಸವಸಾಮಞ್ಜಿಭಿಸ್ತಥಾ| ಸಾಗಾರಧೂಮೈಸ್ತ್ರಿಫಲಾರಸೇನ ಚ ವಿಮಿಶ್ರಿತಾಮ್|| ಸಪ್ತಭಿಃ ಪ್ರಸೃತೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ಖಜೇನ ಮಥಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್|ರಕ್ತಷ್ಠೀವೀ ಕ್ಷತೋರಸ್ಕಃ ಸಿದ್ಧಯೋಗಂ ಸಮಾಚರೇತ್| ರಕ್ತೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ದಕ್ಷಾಣ್ಡಂ ಯೂಷೈಸ್ತೋಯೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್|| ಚಟಕಾಣ್ಡರಸಂ ವಾಽಪಿ ರಕ್ತಂ ವಾ ಛಾಗಜಾಙ್ಗಲಮ್||" ಇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೫)- "ರಕ್ತೇಽತಿವೃತ್ತೇ ಛಾಗಂ ವಾ ಜಾಙ್ಗಲಂ ವಾ ಪಿಬೇದಸೃಕ್|" ತಥಾ-"ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಕಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಸಸಿತೋಪಲಮ್| ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕಂ ಗವ್ಯಮಾಜಂ ಚ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಸ್ತಥಾ|| ಯವಗೋಧೂಮಮೃದ್ವೀಕಾಚೂರ್ಣಮಾಮಲಕಾದ್ರಸಃ| ತೈಲಂ ಚ ಪ್ರಸೃತಾಂಶಾನಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಮ್ರುದುನಾಽಗ್ನಿನಾ|| ಪಚೇಲ್ಲೇಹಂ ಘೃತಂಕ್ಷೌದ್ರಯುತಃ ಸ ಕ್ಷತಕಾಸನುತ್| ಕಾಸಹೃದ್ರೋಗಕಾರ್ಶ್ಯಘ್ನೋ ಹಿತೋ ವೃದ್ಧಾಲ್ಪರೇತಸಾಮ್||" ಇತಿ| ಯವಚೂರ್ಣಾದೀನಿ ಪ್ರಸೃತಾಂಶಾನಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೂಢವಾತಸ್ತು ಪುರುಷೋಽಜಾಯಾ ಮೇದಃ ಸುರಯಾ ಭೃಷ್ಟಮೀಷತ್ಸೈನ್ಧವಸಹಿತಮದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷಾಮಃ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತೋರಸ್ಕೋ ಮನ್ದನಿದ್ರೋ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಃ ಶೃತಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾ ಸರೇಣ ಸಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಮಜಾಮೇದೋಽದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಕ್ಷಾಮಃ ಕ್ಷೀಣ ಇತಿ| ಅಜಾಮೇದ ಇತ್ಯುನಷಙ್ಗಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತಃ ಕೃಶೋ ವಾ ಶರ್ಕರಾದಿಕಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಶೃತಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ ಚ-ಕ್ಷೀಣಾದಿಃ, ಕ್ರವ್ಯಾತ್ಪಿಶಿತಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹಂ ಘೃತೇನ ಭೃಷ್ಟಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ವಿತಮ್| ತಚ್ಚ ಮಾಂಸಶೋಣಿತವರ್ಧನಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ಕ್ರವ್ಯಾತ್ಪಿಶಿತನಿರ್ಯೂಹಮಿತಿ| ಸಃ-ಕ್ಷೀಣಃ ಕ್ಷತಕಾಸೀ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಭಿಃ ಶೃತಾತ್ಕ್ಷೀರಾತ್ ಸಮುದ್ಭೂತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಕ್ಷತೋರಸ್ಕಃ ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಾದಿಶ್ಚ ನರೋಽದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ-ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರೇತಿ| ತಾಲಮಸ್ತಕೋ-ಅಗ್ರ. . ಮಜ್ಜಾ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ಯತ್ ಕ್ಷೀರಂ, ತತೋ ಜಾತಂ ಯತ್ಸರ್ಪಿಃ, ತೇನ ಶಾಲ್ಯೋದನಮದ್ಯಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಾತಪಿತ್ತಪೀಡಿತೇ ಗಾತ್ರಮೇದೇ ವಾಽಭ್ಯಙ್ಗೋಘೃತೈರ್ಮತಃ| ಮಾತರಿಶ್ವನಾ-ವಾತೇನ, ಪೀಡಿತೇ ಸತಿ ತೈಲೈರ್ವಾತರೋಗಘ್ನೈರಭ್ಯಙ್ಗೋ ಮತಃ| ಚಶಬ್ದಾದ್ಧೃತೈರಪೀತಿ ದ್ಯೋತಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗಮಾಹ ವಾತಪಿತಾರ್ದಿತ್ ಇತಿ| ತೈಲಾಭ್ಯಙ್ಗಮಾಹ-ತೈಲೈಶ್ಚೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೀಡಾಸು ಜೀವನೀಯಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಇತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಂ ಲಿಙ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹ್ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತೌ ತ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೀಡಾಸು ಜೀವನೀಯಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಇತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಂ ಲಿಙ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಮತಿದಿಷತಿ ಕುರ್ಯಾದ್ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಸ್ಯ ನಾಗಬಲಾಯಾಶ್ಚ ಕ್ವಾಥೇ ಕ್ಷೀರತುಲ್ಯೇ ಪಯಸ್ಯಾದಿಕಲ್ಕೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷತಕಾಸೇಹಿತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಔಷಧಾನ್ತರಮಾಹಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವನಾಗಬಲಯೋರಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೫)- "ಶೃತಂ ವಾಽಷ್ಟಗುಣೇ ಕ್ಷೀರೇ ಕೋಲಲಾ ಕ್ಷಾರಸಾನ್ವಿತಮ್| ಕಲ್ಕೈಃ ಕಟ್ವಙ್ಗದಾರ್ವೀತ್ವಮ್ರತ್ಸಕತ್ವಗ್ವತ್ಸಕತ್ವಕ್ಫಲೈರ್ಘೃತಮ್ ||" ಇತಿ| ಕಟ್ವಙ್ಗಃ-ಟುಣ್ಟುಕಃ| ಫಲಂ-ವತ್ಸಕಸ್ಯೈವ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜೀವನೀಯೋ ಗಣಸ್ತಥಾ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಯಸ್ತೈರ್ಜೀವನೀಯಾದಿಗಣಾದಿಭಿಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಿತೈಃ ಕ್ಷೀರಧಾತ್ರ್ಯಾದಿರಸಯುಕ್ತಂ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂದ್ವಾತ್ರಿಶತ್ಪಲಾನಿ ಪಚೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ಷೋಡಾದೀನ್ಯ(ತ್ಯ)ತ್ರಾದಿಶಬ್ದೇನ ನಾರಿಕೇಲನಿಕೋಚಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ಶೀತೇ ಘೃತೇ ಮಾಕ್ಷಿಕಸ್ಯ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ, ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್, ಮರಿಚಾದೀನಿ ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಾಣಿ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾತ್ರಾಂ ಯಥಾಬಲಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಮೃತಪ್ರಾಶಮೇತತ್ಸಂಜ್ಞಂ ಘೃತಂ ನರಾಣಾಮಮೃತತುಲ್ಯಮ್, ಮಹಾಗುಣತ್ವಾತ್| ಯಥಾ ನಾಗಾನಾಂ ಸುಧಾ ದೇವಾನಾಮಮೃತಮ್| ಅತ ಏವೈತತ್ ಸುಧಾಮೃತರಸಮ್| ಪ್ರಾಶ್ಯಂ-ಭೋಜ್ಯಂ, ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸಾಶಿನಾ| ಏತಚ್ಚ ಘೃತಂ ನಷ್ಟಶುಕ್ರಾದೀನ್ ಬೃಂಹಯೇತ್| ಕಾಸಾದಿನುತ್| ಪುತ್ರದಮ್| ಛರ್ದ್ಯಾದಿಘ್ನಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಬೃಂಹಣಾನಾಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಮಪಿ ಯಥಾಲಾಭಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಮಧಿಕಂ ವಾ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಯಥಾ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷೋಕ್ತಾ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಾ ಪರಿಪೂರ್ಣಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಮೃತಪ್ರಾಶಮಾಹ ಜೀವನೀಯೋ ಗಣ ಇತಿ| ವೀರಾವಿದಾರೀ| ಪಯಸ್ಯಾ-ದುಗ್ಧಿಕಾ| ಮಧುರಾದಿಗುಣಂ ಫಲಂ-ತಚ್ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ಷೋಡಾದಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿನೀಯ-ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ| ಸುಧಾಪಾತಾಲೇ, ಅಮೃತಂ-ಸ್ವರ್ಗೇ, ತಾಭ್ಯಾಂ ತುಲ್ಯರಸಮಿದಂ ಘೃತಂ ನರಾಣಾಮಮೃತಮ್| ಅತ ಏವಾಮೃತಪ್ರಾಶಾಖ್ಯಮ್| " ರಸಾಯನಮಿವರ್ಷೀಣಾಮಮರಾಣಾಮಿವಾಮೃತಮ್| ಸುಧೇವೋತ್ತಮನಾಗಾನಾಂ ಭೈಷಜ್ಯಮಿದಮಸ್ತು ತೇ||" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೮/೧೭) ಇತಿ ಮನ್ತ್ರಲಿಙ್ಗಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾದೀನಿ ಪಾಲಿಕಾನಿ, ತೇಷಾಂ ರಸೇ ಕ್ಷೀರಚತುರ್ಗುಣೇ ಸ್ವಗುಪ್ತಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಘೃತಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ವಾತಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗಶೂಲನುತ್| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾದಿಘ್ನಿಃ| ತಥಾ, ಧನುರಾದಿಖಿನ್ನಾನಾಂ ಬಲಮಾಂಸದಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೋಶೀರೇತಿ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಯಾ ಷೋಡಶಗುಣೇ ಜಲೇ ಚತುರ್ಥಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಂ ಪಾಕಾನನ್ತರಂ ಯೋರಸಃ| ಯಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ| ಅಕರುಣಾ ಏವ ಹೃತಹೃದಯತಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾ ಅಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಷೋಡಶ, ಏತತ್ಕ್ವಾಥೇ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಷ್ಟಪಲೇಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ಘೃತೇ ಚ ಸಿದ್ಧೇ ಸುಶೀತೇ ಸತಿ ಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಯೋಃ ಪೃಥಗಷ್ಟಪಲಂ ವಿಮಿಶ್ರಯೇತ್| ಏತಚ್ಚ ಘೃತಂ ಸಮಸಕ್ತು ಕ್ಷತ ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ಚ ಹಿತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ಮಧುಕಾಷ್ಟಪಲೇತಿ| ತನ್ತ್ರಿಪಟಾಂ ಸಮಸಕ್ತು|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧಾತ್ರ್ಯಾದಿರಸಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಗವ್ಯಾಜಯೋಃ ಕ್ಷೀರಯೋಃ ಪ್ರಸ್ಥೌ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಸಿದ್ಧಪೂತೇ ಚ ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಘೃತೇ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಯೋಃ ಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ವಿನಯೇತ್-ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತ ಇತಿ "ಅವ್ಯಯಾದಿತ್ವಾತ್" ತಸಿಃ| ಏತಚ್ಚ ಘೃತಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾದಿಹರಂ ತಥಾ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಾದಿಗುಣಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ಧಾತ್ರೀಫಲೇತಿ| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸಾದೀನಾಂ ನವಾನಾಂ ನವಪ್ರಸ್ಥಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತೇಽಭ್ಯಧಿಕೇ ಘೃತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ವಾತೇಽಧಿಕೇ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಲೀಢಂ ತು ಘೃತಂ ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್-ಸಂಶಮಯೇತ್| ಅನಲಂ ಚ ನ ಹನ್ತಿ ಲೀಢಂ ಘೃತಮ್| ಕುತಃ ? ಅಲ್ಪತ್ವಾತ್| ಅತ್ರಾಯಂ ಸದ್ಭಾವಾರ್ಥಃ,-ಕಿಲ ಪೀತೇನಾಧಿಕೇನ ದ್ರವತಯಾ ವಹ್ನೇರ್ಮಾನ್ದ್ಯೇನಾವಶ್ಯಂ ಭವಿತವ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೧೦/೩೨)-"ಅಗ್ನೇರ್ನಿರ್ವಾಪಕಂ ಪಿತ್ತಂ ರೇಕೇಣ ವಮನೇನ ವಾ|" ಇತಿ| ತಚ್ಚಾಭ್ಯಧಿಕಂ ಪಿತ್ತಂ ಲೀಢಂ ಘೃತಂ ಸಂಶಮಯತಿ| ಅಲ್ಪತ್ವಾಚ್ಚ ಹೇತೋರಗ್ನಿಂ ನ ಹನ್ತಿ-ಮನ್ದಸ್ಯಾಗ್ನೇರಧಿಕಂ ಮಾನ್ದ್ಯಂ ನ ಜನಯತಿ| ಪೀತಂ ಸದ್ಧೃತಮನಿಲಮಾಕ್ರಾಮತಿ-ಪ್ರಸಹ್ಯ ಜಯತಿ| ಊಷ್ಮಾಣಂ-ಜಾಠರಂ ವಹ್ನಿಂ ಜಾಜ್ವಲ್ಯಮಾನಂ, ರುಣದ್ಧಿ-ಆಶ್ವೇವ ಸ್ಥಗಯತಿ, ಶಮಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಲೇಹಪಾನಯೋರ್ವಿಷಯಭೇದಮಾಹಘೃತಂ ತ್ವಿತಿ| ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್-ಶಮಯೇತ್, ಶೀತತ್ವಾತ್| ಲೇಹ್ಯಂ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶಂ ಭವತಿ| ಅಲ್ಪತ್ವಾತ್-ವಹ್ನೇರನಾವರಕತ್ವಾತ್, ಅಸೃತಾವಯವತ್ವಾತ್| ಅಲ್ಪದೇಶೇ ವ್ಯಾಪಿತ್ವಂ ಹ್ಯಲ್ಪತ್ವಮ್| ಊಷ್ಮಾಣಂ-ಅಗ್ನಿಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷಾಮಾಣಾಂ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ಕೃಶಾಙ್ಗಾನಾಂ ಚ ನೃಣಾಮೇತಾನ್ಯೇವ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಸ್ತ್ಯಾನಾನಿ ತ್ವಕಕ್ಷೀರೀಶರ್ಕರಾಲಾಜಚೂರ್ಣೈಃ ಸಹ ಯೋಜಯೇತ್| ಸರ್ಪಿರ್ಮಿಶ್ರಾನ್ ಗುಡಾನ್ ಸಮಧ್ವಂಶಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಚ ದದ್ಯಾತ್| ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಮಧುನಃ ಪಲಾನಿ ಷೋಡಶಾತ್ರ ದೇಯಾನಿ| ಮುನಿನಾ ಹ್ಯೇವಮುಕ್ತಮ್ (ಚ.ಚಿ.ಅ.೧೧/೬೦)-ಧಾತ್ರೀವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸಪ್ರಸ್ಥೈಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಾತ್ಪಚೇತ್| ಶರ್ಕರಾರ್ಧತುಲಾಂ ಶೀತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಮೇವ ಚ|| ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್ ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಜ್ವರಾಪಹಾನ್|" ಇತಿ| ಪಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತರಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ತೈಃ_ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡೈಃ, ರೇತೋವೀರ್ಯಾದೀನ್ ಶೀಘ್ರತರಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನಾಹಕ್ಷಾಮಕ್ಷೀಣಕೃಶಾಙ್ಗಾನಾಮಿತಿ| ಕ್ಷಾಮಃ-ಶುಕ್ರೇಣ ಹೀನಃ| ಕ್ಷೀಣೇ-ಬಲವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಮ್| ಕೃಶೋ-ಮಾಸಾಂದಿಭಿಃ| ಸ್ತ್ಯಾನಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚೂರ್ಣೈರ್ಯೋಜಯೇತ್| ತೈಃ-ಮಧುಚತುರ್ಥಾಂಶಯುಕ್ತೈಃ| ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್-ಘೃತಮೋದಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ, ರೋಗಿಣೇ ದದ್ಯಾತ್| ತದನು ದುಗ್ಧಂ ದದ್ಯಾತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ.ಅ. ೫)- "ಬಲಾ ವಿದಾರೀ ಹಸ್ವಂ ಚ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪುನರ್ನವಾ| ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಶುಙ್ಗಾ ಮುಷ್ಟ್ಯಂಶಿಕಾಸ್ತಥಾ|| ಏಷಾಂ ಕಷಾಯೇ ದ್ವಿಕ್ಷೀರೇ ವಿದಾರ್ಯಾಜರಸಾಂಶಿಕೇ| ಜೀವನೀಯೈಃ ಪಚೇತ್ಪಿಷ್ಟೈರಕ್ಷಮಾತ್ರೈರ್ಘೃತಾಢಕಮ್|| ಸಿತಾಪಲಾನಿ ಪೂತೇ ಚ ಇತಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಾವಪೇತ್| ಗೋಧೂಮಪಿಪ್ಪಲೀವಾಂಶೀಚೂರ್ಣಂ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಸ್ಯ ಚ|| ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಕೌಡವಿಕಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಖಜಮೂರ್ಚ್ಛಿತಮ್| ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾನ್ಕೃತ್ವಾ ಭೂರ್ಜಪತ್ರೇಣ ವೇಷ್ಟಯೇತ್|| ತಾನ್ ಜಗ್ಧ್ವಾ ಪಾಲಿಕಾನ್ ಕ್ಷೀರಂ ಮದ್ಯಂ ತ್ವನು ಪಿಬೇತ್ಕಫೇ| ಶೋಷೇ ಕಾಸೇ ಕ್ಷತೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಶ್ರಮಸ್ತ್ರೀಭಾರಕರ್ಷಿತೇ|| ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವನೇ ತಾಪೇ ಪೀನಸೇ ಚೋರಸಿ ಸ್ಥಿತೇ| ಶಸ್ತಾ ಪಾರ್ಶ್ವಶಿರಃ ಶೂಲೇ ಭೇದೇ ಚ ಸ್ವರವರ್ಣಯೋಃ|| ಶೃ(ಶು)ಙ್ಗಾಃ-ಪಲ್ಲವಾಙ್ಕುರಾಃ| ಮುಷ್ಟಿಃ-ಪಲಮ್| ದ್ವಿಕ್ಷೀರೇ-ದ್ವಿಗುಣಕ್ಷೀರೇ| [ವಿದಾರ್ಯಾಜ] ರಸಃ, ಅಂಶಿಕಃ-ಸಮಭಾಗೋ, ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಾದಿಪಞ್ಚಕಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕುಡವಾಂಶಮ್| ಭೂರ್ಜಪತ್ರವೇಷ್ಟನಂ ಸ್ಥಾಪನಾಸೌಕರ್ಯಾರ್ಥಮ್| 'ಮದ್ಯಂ ತು ಕಫೇ' ಇತಿ ವಚನಾತ್ ವಾತೇ ಪಿತ್ತೇ ಚ ಕ್ಷೀರಮ್| ಶರ್ಕರಯಾ ಶೃತೇ ಕ್ಷೀರ ಘೃತತೈಲಾಢಕತ್ರಯೇ| ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾಃ ಕ್ಷಿಪೇತ್ಪಕ್ವಸಾನ್ದ್ರೇ ದಶಾಪಲಾಃ ಪೃಥಕ್|| ದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ಮಗುಪ್ತಾವರ್ಷಾಭೂಸಮಙ್ಗಾಭೀರುಪಿಪ್ಪಲೀಃ| ತದ್ವದ್ವಿದಾರ್ಯಾಮಲಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್|| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸೌವರ್ಚಲಯೋರ್ದ್ವಿಪಲಂ ಮರಿಚಸ್ಯ ಚ| ಕ್ಷಾಮಃ ಕ್ಷೀಣಃ ಕೃಶಃ ಶುಷ್ಯಂಸ್ತಾನ್ ಖಾದೇತ್ಪಾಲಿಕೈರ್ಗುಡೈಃ|| ತಥಾ ಸದ್ಯೋ ರಸಾದೀನಾಮ್ ವೃದ್ಧ್ಯಾಪುಷ್ಟಿಂ ಸಮಶ್ನುತೇ|| ತದ್ವತ್-ಪೃಥಕ್ ದಶಪಲೇ| ಪಾಲಿಕೈರ್ಗುಡೈಃ-ಪಾಲಿಕಾನ್ ಗುಡನ್ ಕೃತ್ವಾ| ಗೋಕ್ಷಾರಾದಾಢಕಂ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥಮಿಕ್ಷುರಸಾಢಕಮ್| ರಸಾದ್ವಿದಾರ್ಯಾಃ ಕುಡವಂ ರಸಾತ್ಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ತೈತ್ತಿರಾತ್|| ದದ್ಯಾತ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಪಿಷ್ಟಾನಿಕ್ಷುರಸೈರಿಮಾನ್| ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಕುಡವಂ ಕುಡವಂ ಚ ಪ್ರಿಯಾಲತಃ|| ಪಲದ್ವಯಂ ತವಕ್ಷೀರ್ಯಾಃ ಖರ್ಜೂರಾಣಿ ಚ ವಿಂಶತಿಮ್| ಪೃಥಗ್ಬಿಭೀತಕಾನ್ಮಜ್ಜ್ಞಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಶ್ಚ ಚತುರ್ಥಿಕಾಮ್|| ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಖಣ್ಡಚ್ಚ ಮಧೂಕಾತ್ಪಾಣಿಮಾನಿಕಾಮ್| ತಥಾಽರ್ಧಪಲಿಕಾನ್ಯತ್ರ ಜೀವನೀಯಾನಿ ದಾಪಯೇತ್|| ಸಿದ್ಧೇ ದ್ವಿಕುಡವಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾಚ್ಛೀತೇ ದತ್ವಾ ಚ ಮೋದಕಾನ್| ಕಾರಯೇನ್ಮರಿಚಾಜಾಜೀಪಲಚೂರ್ಣಾವಚೂರ್ಣಿತಾನ್|| ವಾತಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತರೋಗೇಷು ಕ್ಷತಕಾಸಕ್ಷಯೇಷು ಚ| ಕ್ಷೀಣೌಜಃಸ್ವರಶುಕ್ರೇಷು ಯೋನಿದೋಷೇಷು ಸಂಸ್ತ್ರವೇ|| ಮೃತಪ್ರಜಾಸು ವನ್ಧ್ಯಾಸು ಹಿತಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸ್ತ್ರುತೌ|" ಇತಿ| ಚತುರ್ಥಿಕಾಂ೦ಪಲಮ್| ಪಾಣಿಮಾನಿಕಾಂ-ಕರ್ಷಮ್| ಮರಿಚಾಜಾಜ್ಯೋಃ ಪೃಥಕ್ಪಲಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವೀತಾನಿ-ಅಪಾಸಿತಾನಿ, ತ್ವಗಸ್ಥೀನಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಾತ್ ತಸ್ಯ ತುಲಾಂ ಸ್ನಿನ್ನಾಂ ಸತೀಂ ಪುನಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥೇ ಘಟ್ಟಯನ್ ಪಚೇತ್| ಅತ್ರ ಚ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡೇ ಮಾಕ್ಷಿಕವರ್ಣೇ ಜಾತೇ ಸತಿ ಖಣ್ಡಾಚ್ಛತಂ, ಫಣಾಶುಣ್ಠ್ಯೋರ್ದ್ವಿಪಲಂ, ಜೀರಕಾಚ್ಚ ಪಲದ್ವಯಂ, ತ್ರಿಜಾತಕಾದಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಧಪಲಾಂಶಕಂ, ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅವತಾರಿತೇ ಶೀತೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ಷೋಡಶ ಪಲಾನಿ ದತ್ವಾ, ಖಜೇನ-ದರ್ವ್ಯಾ, ಆಮಥ್ಯ-ವಿಲೋಡ್ಯ, ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾಣ್ಡೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯಮ್| ಏವಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ ಘೃತಾದಿಸಮಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್| ಉಪಯೋಜಿತಂ ಚ ತತ್ ಕಾಸಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಉರಃಸನ್ಧಾನಂ ಕರೋತಿ| ಮೇಧಾದಿಪ್ರದಮ್| ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ-ದಸ್ರಾಭ್ಯಾಂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕಾಖ್ಯಂ ರಸಾಯನಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕರಸಾಯನಾಮಾಹ-ವೀತತ್ವಗಸ್ಥಿಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡತುಲಾಮಿತಿ| ಸ್ವಿನ್ನಾಂ ತ್ಯಕ್ತದ್ರವಾಂ ಶೀತೀಕೃತಾಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಕ್ಷೌದ್ರವರ್ಣೇ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡೇ| ಶತಂ-ಪಲಶತಮ್| ಖಣ್ಡಪ್ರಕ್ಷೇಪಸಮಯೇ ಸ್ವೇದನಾನ್ನಿರ್ಗತಃ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡರಸಃ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯ ಇತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಾಗಬಲಾಮೂಲಸ್ಯ ಪಲಂ ಕ್ಷೀರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅರ್ಧಕರ್ಷಾದಿವರ್ಧಿತಂ ಮಾಸಂ ಯಾವತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೋ ನರಃ ? ಕ್ಷೀರವರ್ತನೋಽನನ್ನಾದಃ ಸನ್| ಅಯಂ ಪ್ರಯೋಗಃ ಸುಷ್ಠು ಪುಷ್ಟ್ಯಾದಿಕರಃ| ಏವಮೇವ ಕಲ್ಪೋ ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಾಃ ಯಷ್ಟ್ಯಾಃ ಶುಣ್ಠ್ಯಾಶ್ಚ ಕಾರ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ನಾಗಬಲಾರಸಾಯನಮಾಹ ಪಿಬೇದಿತಿ| ವರ್ಧಿತಂ ಅರ್ಧಕರ್ಷೇಣೈವ, ಅಷ್ಟಭಿರ್ದಿನೈಃ ಪಲಂ ಭವತಿ| ಅತಃ ಪಲಮೇವ, ಯಾವನ್ ಮಾಸಃ ಪೂರ್ಯತೇ| ಅನ್ಯದ್ರಸಾಯನಮಾಹ-ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಾ ಇತಿ| ಅಯಂ-ನಾಗಬಲೋಕ್ತಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೫)- "ಪಾದಶೇಷಂ ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪಚೇನ್ನಾಗಬಲಾ ತುಲಾಮ್| ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ತುಲ್ಯಾಂಶಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚ ಸಾಧಯೇತ್|| ಪಲಾರ್ದ್ಧಿಕೈಶ್ಚಾತಿಬಲಾಯಷ್ಟೀಪುನರ್ನವೈಃ| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಕಾಶ್ಮರ್ಯಪ್ರಿಯಾಲಕಪಿಕಚ್ಛುಭಿಃ|| ಅಶ್ವಾಗನ್ಧಾಸಿತಾಭೀರುಮೇದಾಯುಗ್ಮತ್ರಿಕಣ್ಟಕೈಃ| ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲರ್ಧಿಜೀವಕೈಃ|| ಮೃಣಾಲಬಿಸಖರ್ಜೂರಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಸೇರುಕೈಃ| ಏತನ್ನಾಗಬಲಾಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಂ ಕ್ಷತಂ ಕ್ಷಯಮ್|| ಜಯೇತ್ತೃಡ್ಭ್ರಮದಾಹಾಂಶ್ಚ ಬಲಪುಷ್ಟಿಕರಂ ಪರಮ್| ವರ್ಣ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಮೋಜಸ್ಯಂ ವಲೀಪಲಿತನಾಶನಮ್|| ಉಪಯುಜ್ಯ ಚ ಷಣ್ಮಾಸಂ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ತರುಣಾಯತೇ| ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾ-ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ಮೃಣಾಲಬಿಸೇ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಥೂಲಪದ್ಮಮೂಲೇ| ಶರ್ಕರಾಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣೈಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಚ|| ಸಂಯುಕ್ತಂ ವಾ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್ಕಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್| ಫಲಾಮ್ಲಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಭೃಷ್ಟಂ ವಿದಾರೀಕ್ಷುರಸೇ ಕೃತಮ್|| ಸ್ತ್ರೀಷು ಕ್ಷೀಣಃ ಪಿಬೇದ್ಯೂಷಂ ಜೀವನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಪರಮ್| ಸಕ್ತೂನಾಂ ವಸ್ತ್ರಪೂತಾನಾಂ ಮನ್ಥಂ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| ಯವಾನ್ನಸಾತ್ಮ್ಯೋ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಃ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಃ| ಜೀವನೀಯೋಪಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಘೃತಭರ್ಜಿತಮ್|| ರಸಂ ಪ್ರಯೋಜೇತ್ ಕ್ಷೀಣೋ ವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ ಸಶರ್ಕರಮ್|| ವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ-ಶಾಕಾರ್ಥಮ್| ಗೋಮಹಿಷ್ಯಶ್ವನಾಗಾಜೈಃ ಕ್ಷೀರೈರ್ಮಾಂಸರಸೈಸ್ತಥಾ| ಯವಾನ್ನಂ ಭೋಜಯೇದ್ಯೂಷೈಃ ಫಲಾಮ್ಲೈರ್ವಾ ಘೃತಾಪ್ಲುತೈಃ||" ಇತಿ|-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಾಗಬಲಾಯಾಸ್ತುಲಾಂ ವಾರಿದ್ರೋಣೇ ಪಾದಶೇಷಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಪಚೇತ್| ತೇನ-ನಾಗಬಲಾಕ್ವಾಥೇನ, ತುಲ್ಯಾಶಂ ಋತಂ ತಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ತಥಾ ಪಲಾರ್ಧಪ್ರಮಾಣೈರತಿಬಲಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಶ್ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ಏತನ್ನಾಗಬಲಾಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾದೀನ್ ಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಸುಷ್ಠು ಬಲಾದಿಕರಮ್| ತಥಾ, ವರ್ಣಾಯ ಹಿತಮಾಯುಷ್ಯಮೋಜಸ್ಯಂ ವಲೀಪಲಿತಘ್ನಂ ಚ| ತಥಾ, ಷಣ್ಮಾಸಾ ನುಪಯುಜ್ಯೇದಂ ಘೃತಂ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ತರುಣ ಇವಾಚರತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದೀಪ್ತೇ-ಸಮಿದ್ಧೇ, ಅಗ್ನೌ ಸತ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಉಕ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷತಕಾಸೋಪಚಾರಸ್ಯ ವಿಷಮಾಹ-ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನಾವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ದೀಪನಪಾಚನಃ| ಯಕ್ಷ್ಮೋಕ್ತೋ-ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣ್ಯುಕ್ತಃ, ಕ್ಷತಿನಾಂ ಶಸ್ತ ಉಪಕ್ರಮಃ| ದ್ರವೇ ತು ಶಕೃತಿ ಗ್ರಾಹೀ ಉಪಕ್ರಮಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವುಪಚಾರಾನ್ತರಮಾಹ-ಮನ್ದ ಇತಿ| ಯಕ್ಷ್ಮೋಕ್ತಃ-ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಃ| ದ್ರವಮಲಸ್ಯೋಪಚಾರಾನ್ತರಮಾಹ-ಗ್ರಾಹೀತಿ| ಗ್ರಾಹೀ-ಯಕ್ಷ್ಮೋಕ್ತ ಏವ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦- ದಶಮೂಲಾದಿಪುಷ್ಕರಾನ್ತಂ ಪೃಥಕ್ ದ್ವಿಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಯವಾನಾಮಾಢಕಂ-ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ| ಹರೀತಕೀಫಲಾನಾಮೇಕಂ ಶತಮ್| ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಜಲಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ಯವಸ್ವೇದೇ ಚ ಸತಿ ತಂ ಕಷಾಯಂ ಪೂತಂಗಾಲಿತಂ, ತಚ್ಚ ಸ್ವಿನ್ನಮಭಯಾಶತಂ ಗುಡತುಲಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಘೃತತೈಲಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕುಡವಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಚೇತ್| ಸಿದ್ಧೇ ಶೀತೇ ಚ ಲೇಹೇ ಮಾಕ್ಷಿಕಕುಡವಂ ದತ್ತ್ವಾ, ಅತೋ-ಲೇಹಾಖ್ಯಾದ್ರಸಾಯನಾತ್, ಸತ್ರಿಭಾಗಪಲಮಾತ್ರಂ ದ್ವೇ ಚ ಹರೀತಕ್ಯೌ ನಿತ್ಯಂ ಖಾದೇತ್| ತಚ್ಚ ಭುಕ್ತಂ ವಲೀಪಲಿತಂ ಹನ್ಯಾತ್| ವರ್ಣಾದಿವರ್ಧನಂ ತಥಾ ಪಞ್ಚಕಾಸಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಅಗಸ್ತ್ಯೇನ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ನಿರ್ಮಿತಮೇತದ್ರಸಾಯನಂ ಧನ್ಯಂ-ಶ್ರೇಷ್ಠಮೇತತ್| ಅತ್ರ ಚ ತೈಲ ಘೃತಮಧೂನಾಂ ಸಮಾಂಶಾನಾಮಪ್ಯವಿರೋಧಃ, ಪಾಕಾಚ್ಛಕ್ತಯನ್ತರೋತ್ಪತ್ತೇಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಗಸ್ತ್ಯಹರೀತಕೀಮಾಹ-ದಶಮೂಲಮಿತಿ| ಯವಸ್ವೇದೇ ಸತಿ-ಯದಾ ಯವಾಃ ಸ್ವಿನ್ನಾಸ್ತದಾ ಕಷಾಯಃ ಸಿದ್ಧೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ ಲೇಹಂ ಪಲದ್ವಯಮಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದಿ ಇಕ್ಷುರಕಾನ್ತಂ ಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಬೋಟಃ-ಅಲಮ್ಬುಸಾ| ಸ್ಥವಿರಂ-ಶೈಲೇಯಮ್| ಚನ್ದ್ರಲೇಖಾ-ಬಾಕುಚೀ| ಹರೀತಕೀನಾಮೇಕಾದಶಶತಾನಿ ಯವಾನಾಮಾಢಕೌ ದ್ವೌ ಅಷ್ಟಗುಣೇ ಜಲೇ ಪಏತ್| ಯವಸ್ವೇದೇ ಸತಿ ಚಾವತಾರಯೇತ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ವಾಥೇ ಪೂತೇ ಪಥ್ಯಾಸಹಿತಾಂ ಪುರಾಣಗುಡಾತ್ತುಲಾಂ ತೈಲಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಮೃದೌ ವಹ್ನೌ ದರ್ವೀಲೇಪೇ ಸತ್ಯವತಾರ್ಯ ಶೀತೇ ಸತಿ ಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ಚತುಷ್ಪಲಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತ್ರಿಜಾತಾಚ್ಚ ತ್ರಿಪಲಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಪುರಾಣಕುಮ್ಭಸ್ಥಂ-ಘೃತರೂಢಭಾಣ್ಡಸ್ಥಂ, ಧಾನ್ಯಮಧ್ಯೇ ಮಾಸಂ ನಿಖನೇತ್| ಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಖಾದೇತ್| ಏತದ್ರಸಾಯನಂ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಕಥಿತಮ್| ಅಗಸ್ತ್ಯಲೇಹಾದ್ಗುಣೈರಧಿಕಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಂ ನಿಷ್ಪರೀಹಾರಂ ಸರ್ವರ್ತುಷ್ವಿಷ್ಯತೇ, ತನ್ತ್ರಕೃದ್ಭಿರಿತಿ ಶೇಷಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಸಿಷ್ಠಹರೀತಕೀಮಾಹ-ದಶಮೂಲಂ ಬಲಾಮಿತಿ| ಬೋಟಸ್ಥವಿರೋ-ಮುಣ್ಡೀ| ಚನ್ದ್ರಲೇಖಾ-ಬಾಕುಚೀ| ಸಹಾಚರಂ-ಕುರಣ್ಟಕಃ| ಇಕ್ಷುರಃ-ಕೋಕಿಲಾಕ್ಷಃ| ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಪಲಾಂಶಕಂ-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಮಾತ್ರಮ್| ಸಪಥ್ಯೇ-ಹರೀತಕ್ಯೇಕಾದಶಶತೀಯುಕ್ತೇ| ಪೂರ್ವವತ್ಲೇಹಂ ದ್ವೇ ಚಾಪಥ್ಯೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸೈನ್ಧವಂ-ಲವಣಂ, ಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಶುಣ್ಠೀ ಪಲಪ್ರಮಾಣಾ| ಪಾಲಿಕಮಿತಿ ಪಲಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಯೇತಿ ಠಕ್| ಪಾಲಿಕಂ ಪಾಲಿಕೀ ಚೇತಿ "ನಪುಂಸಕಮನಪುಂಸಕೇನ" ಇತ್ಯೇಕಶೇಷಃ| ಸೌವರ್ಚಲಲವಣಾಚ್ಚ ದ್ವೇ ಪಲೇ| ಕುಡವಪ್ರಮಾಣಾನಿ ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾದೀನಿ| ಆರ್ಜಕಂ-ಕುಠೇರಕಮ್, ತಸ್ಮಾತ್ಪತ್ರಮ್| ಏಕಾಮೇಕಾಂ ಮರಿಚಾಜಾಜ್ಯೋಶ್ಚತುರ್ಥಿಕಾಂ-ಪಲಸಂಜ್ಞಾಮ್, ಧಾನ್ಯಕಾತ್ ದ್ವೇ ಚತುರ್ಥಿಕೇ, ಶರ್ಕರಾಪಲಾನಿ ಚ ದ್ವಾದಶಾತ್ರ ದೇಯಾನಿ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೧/೮೨)- "ಪಾಲಿಕಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಶುಣ್ಠೀ" ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಯಾವತ್ "ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಾನ್ಯತ್ರ ದಶ ದ್ವೇ ಚ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ಕೃತ್ವಾ ಚೂರ್ಣಮತೋ ಮಾತ್ರಾ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾದತ್ರಾಪ್ಯಯಂ ಗ್ರನ್ಥೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಬೋಧ್ಯಃ| ಪ್ರಮಾದಾಚ್ಚ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ| ಅಯಂ ಚಾತ್ರೈವಂ ವಕ್ತಿ-"ರುಚ್ಯಂ ತದ್ದೀಪನಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಶರ್ಕರಾಮನ್ತರೇಣ ತು ರುಚ್ಯತ್ವಮಸ್ಯ ಕಥಮಿವೋಪಪದ್ಯತೇ ? ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತೋಽತ್ರ ಶರ್ಕರಾಪ್ರಯೋಗ ಇತಿ| ಏತಚ್ಚೂರ್ಣ ಕೃತ್ವಾ, ಅತಃ- ಅಸ್ಮಾಚ್ಚೂರ್ಣಾತ್, ಮಾತ್ರಾಂ ಯಥೋಚಿತಾಮನ್ನಪಾನೇಷು ದಾಪಯೇತ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಏತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ರುಚ್ಯಂ ದೀಪನಂ ಬಲ್ಯಂ ಪಾರ್ಶ್ವಾದ್ಯಾರ್ತಿಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಷಾಡವಂ ಚೂರ್ಣಮಾಹ-ಪಾಲಿಕಮಿತಿ| ಶುಣ್ಠ್ಯಪಿ ಪಾಲಿಕೀ| ಆರ್ಜಕಾತ್-ಪರ್ಣಾಶಾತ್, ಪತ್ರಮ್| ಅತ್ರ-ಪಲವಿಂಶತೌ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧಾನ್ಯಕಾದೇಕಾಂ ಷೋಡಶಿಕಾಂ-ಕರ್ಷಸಂಜ್ಞಾಮ್| ಅಜಾಜೀದೀಪ್ಯಕಾಟ್ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಷೋಡಶಿಕೇ| ತಾಭ್ಯಾಂ-ಅಜಾಜೀದೀಪ್ಯಕಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಾಭ್ಯಾಂ ಸಕಾಶಾತ್, ದಾಡೀಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲೇ ದ್ವಿರ್ದ್ವಿಃ-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತಸ್ರಃ ಷೋಡಶಿಕಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಮಷ್ಟೌ ಕರ್ಷಾ ದಾಡಿಮಸ್ಯ, ಅಷ್ಟೌ ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಸ್ಯ| ತಥಾ ಸೌವರ್ಚಲಾತ್ ಪಲಂ, ಶುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಕರ್ಷಂ, ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ಮಜ್ಜತಃ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ| ತತ್-ಏತತ್, ಚೂರ್ಣಂ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಷೋಡಶಪಲೈಃ ಸಮ್ಮೇಲಯೇತ್| ಅಯಂ ಷೋಡವೋಽನ್ನಪಾನೇಷು ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರದೇಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅರ್ಹಾರ್ಥೇ ಕೃತ್ಯಃ| ಕೇಚಿತ್ ಷೋಡಶಿಕಾಂ ಪಲಮಿತ್ಯಾಹುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಷಾಡವಾನ್ತರಮಾಹ-ಏಕಾಂ ಷೋಡಶಿಕಾಮಿತಿ| ಷೋಡಶಿಕಾಂ-ಕರ್ಷಮ್| ತಾಭ್ಯಾಂ-ಮಿಲಿತಾಭ್ಯಾಂ ಪಲಮಿತಾಭ್ಯಾಮ್| ದ್ವಿರ್ದ್ವಿದ್ವಿರ್ಭೂತ್ವಾ ದ್ವಿಃ, ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತುಃ ಪಲಮಿತೇ ದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲೇ| ಷಾಡವಃ-ಷಡಙ್ಗಸಂಯೋಗಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷತೇ ಚಾವಸ್ಥಾವಶಾದ್ಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ಯೋ ವಿಹಿತೋ ವಿಧಿಃ ಸ ಹಿತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮತಿದಿಶತಿ-ವಿಧಿಶ್ಚೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷತದೋಷೇ ಚ ನಿವೃತ್ತೇ-ಶಾನ್ತೇ ಸತಿ, ಕಫೇ ವೃದ್ಧೇ ಯಸ್ಯ ಕಾಸವತಃ ಪುಂಸ ಉರಃ ಶಿರಶ್ಚ ದಾಲ್ಯತೇ-ಪಾಟ್ಯತ ಇವ, ಸಃ-ಕಾಸೀ, ಧೂಮಾನಿಮಾನ್-ದ್ವಿಮೇದಾದೀನಾಂ, ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮಪಾನಮಾಹ-ನಿವೃತ್ತ ಇತಿ| ದಾಲ್ಯತೇ-ಭಿದ್ಯತೇ ಭಿದ್ಯಮಾನಮಿವ ವ್ಯಥತೇ| ನಾ-ಪುರುಷಃ| ಇಮಾನ್-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದ್ವಿಭೇದಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಕ್ಷೌಮೇ-ಸುಭಾವಿತೇ ವರ್ತಿ ಕೃತ್ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಜೀವನೀಯಾಖ್ಯಂ ಘೃತಮನು-ಪಶ್ಚಾತ್, ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮಮಾಹ-ದ್ವಿಮೇದಾದ್ವಿವಚಾಯಷ್ಟೀಕಲ್ಕೈರಿತಿ| ಸುಭಾವಿತೇ-ಪುನಃಪುನರ್ಲಿಪ್ತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮನಃಶಿಲಾದಿಭಿಸ್ತದ್ವದೇವ-ದ್ವಿಮೇದಾದಿಭಿರ್ಯಥಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅನು ಶರ್ಕರೋದಕಮಿಕ್ಷುರಸಂ ಗುಡೋದಕಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಉದಕಸಾದೃಶ್ಯಾದಿಕ್ಷುರಸೋಽಪೀಕ್ಷೂದಕಶಬ್ದೇನ ಗೃಹೀತಃ| ಸ೦-ಮನಃ ಶಿಲಾಮಾರ್ದ್ರಯಾ ವಟಶುಙ್ಗಯಾ ತುಲ್ಯಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಹ ಸರ್ಪಿಷಾ ಧೂಮಂ ಸತಿತ್ತಿರಿಪ್ರತಿಭೋಜನಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮಾನ್ತರಮಾಹ ಮನಃಶಿಲೇತಿ| ತದ್ವದೇವ-ಕಲ್ಕೈಃ ಕ್ಷೌಮೇ ಸುಭಾವಿತೇ ವರ್ತಿ ಕೃತ್ವೇತಿ| ಶರ್ಕರೋದಕಾದ್ಯನ್ಯತಮಮನುಪಾನಮ್| ಆ೦ ರ೦- ಧೂಮಾನ್ತರಮಾಹ ಪಿಷ್ಟ್ವೇತಿ| ತಿತ್ತಿರಿಮಾಂಸರಸಪ್ರಧಾನಂ ಭೋಜನಂ ಯತ್ರ ಧೂಮೇ ತಮ್| ಇತಿ ಕ್ಷತಜಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷಯಜೇ ಕಾಸೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಬೃಂಹಣಂ ಕುರ್ಯಾದಗ್ನಿಸನ್ದೀಪನಂ ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತಥಕ್ಷಯಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಾ| ತತ್ರ ಪ್ರಥಮೋಪಚಾರಮಾಹ-ಕ್ಷಯಜೇ ಬೃಂಹಣಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಹುದೋಷಾಯ-ಪ್ರಭೂತಾದೋಷಾಯ ಕ್ಷಯಕಾಸಿನೇ, ಸಹ ಸ್ನೇಹೇನ ಮೃದು ವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತದೇವಾಹ-

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ವಿರೇಚನಮಾಹ ಬಹುದೋಷಾಯೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಮ್ಯಾಕೇನ್-ಕರ್ಣಿಕಾರೇಣ, ಅಥವಾ ತ್ರಿವೃತಯಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಯುಕ್ತಯಾ ತಿಲ್ವಕಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ವಿದಾರೀಸ್ವರಸೇನ ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾದೇಶಕಾಲಾದಿವಲೇನ, ಕ್ಷೀಣದೇಹೋ ವಿಶೋಧನಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತದೇವ ವಿರೇಚನತ್ರಯಮಾಹ ಶಮ್ಯಾಕೇನೇತಿ| ಶಮ್ಯಾಕಕಲ್ಕೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರೇಕಮ್| ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಾರಸಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್| ರೋಧ್ರಕ್ವಾಥವಿದಾರೀರಸಾಭ್ಯಾಂ ತೃತೀಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಕಫಾದಿಷು ಚ ಕ್ಷೀಣೇಷು ಕ್ಷಯಕಾಸೀ ಕರ್ಕಟಕ್ಯಾದಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಶಮನಂ ಘೃತಮಾಹ| ಪಿತ್ತೇ ಕಫ ಇತಿ| ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀಬಲಾತಿಬಲಾಕಲ್ಕೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಸಾಧಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿದಾರೀಭಿರಿತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕ್ಷೀರವಿದಾರ್ಯಾದಿವ್ಯಕ್ತಿವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮ್| ಏವಂ ಕದಮ್ಬೈರಿತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಧಾರಾಕದಮ್ಬಾದಿಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮ್| ಜಾತೌ ಬಹುವಚನಮಿತ್ಯನ್ಯೇ| ತಾಲಸಸ್ಯೈಃ-ತಾಲಫಲೈರ್ವಾ, ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪಯೋ ವಾ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ವಿದಾರೀಭಿರಿತಿ| ವಾಶಬ್ದಃ ಪೂರ್ವಘೃತಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ಚಶಬ್ದಸ್ಯ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥತ್ವಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವೈವರ್ಣ್ಯೇ ಕೃಛ್ರನಿರ್ಗಮೇ ಸತಿ ತಥಾ ಮೇಢ್ರೇ ಶೂನೇ ಸವೇದನೇ ಪಾಯೌ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ ಚೈವಂವಿಧೇ ಸತಿ ನರೋ ಲಘುನಾ ಘೃತಮಣ್ಡೇನಾನುವಾಸ್ಯಃ| ಮಿಶ್ರಿಕೇಣ ವಾ-ಘೃತತೈಲೇನ, ಅನುವಾಸ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- [ಅನುವಾಸನಮಾಹ-ಮೂತ್ರಸ್ಯೇತಿ|] ಲಘುನಾ-ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ| [ಘೃತಮಣ್ಡೇನ-]ಚಿರಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಘೃತಸ್ಯಾಚ್ಛಭಾಗೇನ| ಮಿಶ್ರಕೇಣ-ವೃದ್ಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿಕ್ತೇನ ಸುಕುಮಾರಕಾಖ್ಯೇನ "ಪಚೇತ್ಪುನರ್ನವತುಲಾಂ" (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೩/೪೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನುವಾಸಾನಾನ್ತರಂ ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಮಾಸೈಃ-ಹರಿಣೈಣಾಜಾದಿಭಿಃ, ತದಭಾವಾತ್ತತ್ಸದೃಶೈರಪಿ| ಪ್ರತಿಭುಕ್ತಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ತಥೈವ ಪಿಶಿತಾಶಿನಃ ಪ್ರಸಹಾಃ-ದ್ವೀಪಿವ್ಯಾಘ್ರಾದಯಃ, ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ| ನಾನುವಾಸಿತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಪ್ರತಿಭುಕ್ತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಸಹಾಃ ಪಿಶಿತಾಶಿನಶ್ಚ ಯೋಜ್ಯಾಃ, ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಭಯಾತ್| ತೇ ಪ್ರಸಹಾಃ ಪ್ರಮಾಥಿಭಾವಾತ್ ತಥೌಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಕಫೋಪಲಿಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ ಕಫಂ ಚ್ಯಾವಯನ್ತಿ| ಪ್ರಮಾಥಿದ್ರವ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಖಾರಣದಾದೌಗದಿತಮ್| ಯಥಾ-"ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೋಷಲಿಪ್ತಾನಿ ಪ್ರಮಥ್ಯ ಯತ್| ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಚ ತತ್ಪ್ರಮಾಥೀತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್||" ಇತಿ| ತೈಶ್ಚ-ಸ್ರೋತೋಭಿಃ,ಶುದ್ಧೈಃ ಸಮ್ಯಗ್ವಹನ್ ರಸಃ ಪುಷ್ಟಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನುವಾಸನಶುದ್ಧಸ್ಯ ಮಾಂಸೋಪಚಾರಮಾಹಜಾಙ್ಗಲೈರಿತಿ| ಜಾಙ್ಗಲೈಃ-ಮೃಗಾದಿಮಾಂಸರಸೈಃ| ಪ್ರತಿಭುಕ್ತಸ್ಯ-ಶುಧ್ದ್ಯಕ್ತೇಷ್ಟದೋಷಶಾನ್ತಿರ್ಯಥಾ ಭವತ್ಯೇವಂ ಭುಕ್ತಸ್ಯ| ವರ್ತಕಾದ್ಯಾಃ-ವಿಷ್ಕಿರಾಃ| ಪಿಶಿತಾಶಿನ ಇತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಶೇಷಣಮ್| ಪ್ರಥಮ್ ವಿಷ್ಕಿರಾಸ್ತತೋ ಬಿಲೇಶಯಾಸ್ತತಃ ಪ್ರಸಹಾ ಇತಿ ಕ್ರಮಃ| ತದ್ವತ್-ಪ್ರತಿಭೋಜನವತ್, ಅಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಮಾತ್ರಾವೃದ್ಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಮಾಥಿಭಾವಾತ್-ಲೀನಮಲೋಲ್ಲೇಖನಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್| ತೈಃ-ಸ್ರೋತೋಭಿಃ| ರಸೋ-ರಸಧಾತುಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಚವಿಕಾದಿಭಿರ್ಜಲೇ ಶೃತೈರ್ನಾಗರಾದಿಭಿಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಸಮೈಃ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ಘೃತೇ ಕ್ಷಾರೌ ದ್ವೌ, ಪಞ್ಚ-ಸೈಧವಾದೀನಿ ಲವಣಾನಿ ಚ, ದತ್ತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಘೃತಸ್ಯ ಪಿಬೇತ್, ಕಫಕಾಸಾರ್ತಃ ಪುರುಷಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಮಾಂಸಯೋಗ್ಯಸ್ಯ ಘೃತಮಾಹಚವಿಕಾತ್ರಿಫಲೇನ್ತಿ| ಸಮೈಃ-ನಾಗರಾದಿಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರೇಕಯಾ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗಯಾ, ಅನ್ಯಥಾ ಸಮೈರಿತಿ ವ್ಯರ್ಥಂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮಸ್ಯ ಪರಿಭಾಷಾಪ್ರಾತ್ವಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಾಸಮರ್ದಾದಿಭಿರಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೈಃ ಕ್ಷೀರದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಯೋರ್ಮಿಶ್ರಿತಯೋರಾಢಕೇ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ಶೋಷಾದಿಹರಂ ಶಿವಂ ಚ-ಆರೋಗ್ಯಕರಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ಕಾಸಮರ್ದಾಭಯೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವೃಷಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪತ್ರಮೂಲಫಲಾಙ್ಕುರಾತ್ ರಸಕಲ್ಕೈಃ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಕಾಸಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹವೃಷವ್ಯಾಘ್ರೀಗುಡೂಚೀನಾಮಿತಿ| ಪತ್ರಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ರಸೈಸ್ತೇಷಾಮೇವ ಕಲ್ಕೈಃ| ತೇ ಚ ವೃಷಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ದಾಡಿಮಸ್ವರಸೇ ದ್ವಿಗುಣೇ ವ್ಯೋಷಕಲ್ಕಸಂಯುತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಭುಕ್ತಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯೋಪರಿ ಯವಕ್ಷಾರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಗುಡಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಘೃತೇ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣೇ ಜಲೇ ಘೃತಸಮೇ ಛಾಗಕ್ಷೀರ ಇತಿ ಪಕ್ವಂ ಪಿಬೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ ದ್ವಿಗುಣ ಇತಿ| ವ್ಯೋಷಯುತಂ ಸಾಧನಕಾಲೇ| ಯವಕ್ಷಾರಯುತಂ ಪಾನಕಾಲೇ| ಘೃತಾನ್ತರಮಾಹ-ಪಿಪ್ಪಲೀಗುಡಸಿದ್ಧಂ ವೇತಿ| ಪಿಪ್ಪಲೀಗುಡಯೋಃ ಕಲ್ಕೇನ ಛಾಗಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಸಿದ್ಧಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಏತಾನಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಚವ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಿಪಕ್ವಾನಿ ಘೃತಾನ್ಯಗ್ನಿವರ್ಧನಾನಿ ಕ್ಷಯಕಾಸಿನಾಂ ಸ್ಯುಃ| ದೋಷೋಪಲಿಪ್ತಕಣ್ಠೋರಃಸ್ರೋತಸಾಂ ಚ ವಿಶುದ್ಧಯೇ ಸ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಉಕ್ತಾನಾಂ ಘೃತಾನಾಂ ದೀಪನತ್ವಂ ಸ್ರೋತಃ ಶೋಧನತ್ವಂ ಚಾಹ ಏತನೀತಿ| ವಙ್ಗಸೇನೇ ತು (ಕಾಸ. ಶ್ಲೋ. ೯೯)- "ಶುಭದೇಶಸಮುದ್ಭೂತಂ ಸಮುದ್ಭೃತಂ ಮೂಲ [ಮಶ್ವ]ಗನ್ಧಾಯಾಃ| ಪುಣ್ಯೇಽಹನಿ ಸಙ್ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ವಿಪಚೇದ್ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಸ್ತುಲಾಮಸ್ಮಾತ್|| ಜ್ಞಾತ್ವಾಽಷ್ಟಭಾಗಶೇಷಂ ಗೃಣ್ಹೀಯಾತದ್ರಸಂ ಸುಪರಿತೂತಮ್| ದ್ವೇ ಚೈವಾತ್ರ ಪಲಶತೇ ದದ್ಯಾಚ್ಛಾಗಸ್ಯ ಶುದ್ಧಮಾಂಸಸ್ಯ|| ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥಮಥೈಕಂ ಗವ್ಯಂ ಚ ಪಯಶ್ಚತುರ್ಗುಣೇ ದದ್ಯಾತ್| ಕಲ್ಕಾನಕ್ಷಸಮಾಂಶಾನೂರ್ಧ್ವಮತಃ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ|| ಕಾಕೋಲೋಯುಗಮೃದ್ಧೀ ದ್ವೇ ಮೇದೇ ಜೀವಕಂ ಸ್ವಯಂಗುಪ್ತಾಮ್| ಋಷಭಕಮೇಲಾಂ ಮಧುಕಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲ್ಯೌ|| ಜೀವನ್ತೀಮುಪಕುಲ್ಯಾಂ ಬಲಾಂ ವಿದಾರೀಂ ಶತಾವರೀ ಚಾತ್ರ| ದತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿರಥೋದ್ಧೃತ್ಯ ಪೂತ್ವಾ ಚ|| ಮಧುಶರ್ಕರಯೋಃ ಕುಡವಂ ದತ್ವಾ ಭಾಣ್ಡೇ ಶುಭೇ ಸ್ಥಿತಂ ಮೃದಿತಮ್| ಲೀಢ್ವಾ ತತ್ಪಾಣಿತಲಂ ಯಥೇಷ್ಟಮಾಹಾರಮಶ್ನೀಯಾತ್|| ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಶಿಶುವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣೇನ್ದ್ರಿಯವರ್ಣಹೀನಮಾಂಸಾಶ್ಚ| ಪ್ರಾಶ್ಯ ಪ್ರಾಪುಃ ಸದ್ಯಃ ಪುಷ್ಟಿಬಲಾರೋಗ್ಯತೇಜಾಂಸಿ|| ಉಪಯುಜ್ಯ ಸರ್ಪಿರೇತತ್ಸತ್ಪತಿವರ್ಷೋ ಯುವೇವ ಭೂತ್ವಾಽಽಶು| ಬಹುಶಃ ಸ್ನಿಯೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ ನ ಚಾತ್ರ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಂ ಲಭತೇ|| ಪುತ್ರರ್ಥಿನೀ ಚ ನಾರೀ ಲಭತೇ ಪುತ್ರಾನ್ ವಯಸ್ಯತೀತೇಽಪಿ ವನ್ಧ್ಯಾ ಲಭತೇ ಪುತ್ರಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಾಶ್ಯೈತದಶ್ವಗನ್ಧಾದ್ಯಮ್|| ಉಪಯುಕ್ತೇ ಯಃ ಪುರುಷಸ್ನೀನ್ ಮಾಸಾನ್ ಸಾರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ| ನಾರೀಶತಂ ಸ ಗಚ್ಛನೈವ ಭವೇದ್ಯೋಷಿತಾಂ ತೃತ್ಪಿಃ|| ಖಾಲಿತ್ಯವಲೀಪತೈರ್ನ ಚಾಸ್ಯದೇಹೋಽಭಿಭೂತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್| ವಾತವ್ಯಾಧಿಭಿರಾರ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಹೃದ್ವ ಸ್ತಿರೋಗಾರ್ತಾಃ|| ಭುಞ್ಜಾನಾ ಭಾಜಮಾನಾಃ ಸರ್ಪಿರರೋಗಾ ಭವನ್ತೀಹ| ಏವಂ ಜಗದ್ಧಿತಾರ್ಥಂ ಸರ್ಪಿರಿದಂ ವಾಜಿಗನ್ಧಾಯಾಃ|| ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಾಜೀಕರಣಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪೂರ್ವಮಶ್ವಿಭ್ಯಾಮ್|| (ಶೋ. ೯೫)- ಕಿಲೀರಶುಕ್ತಿಂಶ್ಚ ತಕೇಣ ಲಾವಾನ್ನಿಃಕ್ವಾಥವರ್ಗೈರ್ಮಧುರೈಸ್ಯಥಾಽನ್ಯೈಃ| ಪಚೇದ್ಘೃತಂ ತತ್ತು ನಿಷೇವ್ಯಮಾಣಂ ಹನ್ಯಾತ್ಕ್ಷಾತೋತ್ಥಂ ಕ್ಷತಜಂ ಚ ಕಾಸಮ್||" ಇತಿ| ಯೋಗರತ್ನೇ ತು-" ಷೋಡಶಭಿರ್ಜಪಾತ್ರೈಃ ಮೃದ್ವೀಕಾಯಾಃ ಪಲಾನಿ ದಶ ಷಟ್ ಚ| ಅಷ್ಟೌ ಮಧುಯುಕ್ತಪಚನಿ (?)ಚ್ಛಾಗಂ ಉಲಾರ್ಧಂ ಸ್ಯಾತ್|| ಅವಶಿಷ್ಟಪಾದತೋಯಂ ಪೂತಂ ಶೀತಂ ಕಷಾಯಮವತಾರ್ಯ| ದತ್ವಾ ಕಷಾಯತುಲ್ಯಂ ಪಯೋ ಘನಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥಮ್|| ೠಷಭಕಜೀವಕಮೇದಾವಿದಾರಿವೀರಾತ್ಮಗುತ್ಪಾನಾಮ್| ಭವ್ಯಾಕ್ರೋಡನಿಕೋಚಕಶೃಙ್ಗಾಟಕಪದ್ಮಬೀಜಾನಾಮ್|| ಭಾಗಾನಕ್ಷಸಮಾಂಶಾನಾವಪ್ಯ ಚ ಸಾಧಯೇತ್ತು ಮೃದ್ವಗ್ನೌ| ಸಮ್ಯಕ್ಸಿದ್ಧೇ ತಸ್ಮಿನ್ ದದ್ಯಾತ್ಸಿತಶರ್ಕರಾಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ|| ಮಧುನಶ್ಚ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಾತ್| ಸಮಸಕ್ತುಕಘೃತಮೇತಜ್ಜನಕೇಶ್ವರಪೂಜಿತಂ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಕ್ಷೀಣೇ ಕ್ಷತೇಽಲ್ಪಶುಕ್ರೇ ತದ್ಗುಧಿರೇ ಪೈತ್ತಿಕೇಷುರೋಗೇಷು| ಸ್ತ್ರೀಕಾಮೇಷು ಚ ದೇಯಂ ಬಲ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ಚ ಘೃತಮೇತತ್||" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯವಕ್ವಾಥೇ ಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಮಾಣೇ ಹರೀತಕೀವಿಶತಿಂ ಪಚೇತ್| ಸ್ವಿನ್ನಾಸ್ತಾಃ-ಹರೀತಕೀಃ, ತಸ್ಮಿನ್-ಯವಕ್ವಾಥೇ, ಮೃದುತ್ವಾ ಪುರಾಣಾದ್ ಗುಡಾತ್ ಷಟ್ಪಲಂ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ದ್ವಿಪಲಂ, ಕರ್ಷಂ ಮನಃಶಿಲಾಯಾಃ, ರಸಾಞ್ಜನಾದರ್ಧಕರ್ಷಂ ದತ್ತ್ವಾಽಸ್ಮಿನ್ಕ್ವಾಥೇ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಸ ಲೇಹಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಹರೀತಕೀಲೇಹಮಾಹ ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತ ಇತಿ| ತಾಃ-ಹರೀತಕೀಃ| ತಸ್ಮಿನ್-ಯವವ್ಕಾಥೇ| ಮೃದಿತ್ವಾ-ನಿರಸ್ಥೀಕ್ರ್ತ್ಯ,ಮರ್ದನೇನ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೀಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೋಗರತ್ನೇ ತು (ವಙ್ಗಸೇನೇ ಕಾಸಾ ಶ್ಲೋ.೧೭೦)-" ಸಮೂಲಪುಷ್ಪಚ್ಛದಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಸ್ತುಲಾಂ ಜಲದ್ರೋಣಪರಿಪ್ಲುತಾಂ ಚ| ಹರೀತಕೀನಾಂ ಚ ಶತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್ತಥಾಽತ್ರ ಪಕ್ತ್ವ ಚರಣಾವಶೇಷಮ್|| ಗುಡಸ್ಯ ದತ್ವಾ ಶತಮೇತದಗ್ನೌ ವೋಪಕ್ವಮುತ್ತಾರ್ಥ ತತಃ ಸುಶೀತೇ| ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಚ ತ್ರಿಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪಲಾನಿ ಷಟ್ ಪುಷ್ಪರಸಸ್ಯ ತತ್ರ||ಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚತುರ್ಜಾತಪಲಂ ಯಥಾಗ್ನಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೋ ವಿಧಿನಾಽವಲೇಹಃ| ವಾತಾತ್ಮಕಂ ಪಿತ್ತಕಫೋದ್ಭವಂ ಚ ದ್ವಿದೋಷಜಂ ಕಾಸಮಪಿ ತ್ರಿದೋಷಮ್|| ಕ್ಷತೋದ್ಭವಂ ಚ ಹನ್ಯಾತ್ಸಪೀನಸಂ ಶ್ವಾಸಮುರಃ ಕ್ಷತಂ ಚ| ಯಕ್ಷ್ಮಾಣಮೇಕಾದಶರೂಪಮುಗ್ರಂ ಭೃಗೂಪದಿಷ್ಟಂ ಹಿ ರಸಾಯನಂ ಸ್ಯಾತ್||" ಪುಷ್ಪರಸಸ್ಯ-ಮಧುನಃ| 'ತುಲಾಮಾದಾಯ ವಾಸಾಯಾಃ ಪಚೇದಷ್ಟಗುಣೇ ಜಲೇ|ಂಅಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ಪಾಚಯೇದಭಯಾಢಕಮ್|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣೀಕೃತಂ ವಿಧಾತ್ಖಣ್ಡಾಚ್ಛುದ್ಧಾತ್ತಥಾ ಶತಮ್| ಶೀತೀಭೂತೇ ನಿದಧ್ಯಾಚ್ಚ ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ ತು|| ವಂಶೋದ್ಭವಾಯಾಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯರ್ಧಪಲಂ ತಥಾ| ಚತುರ್ಜಾತಪಲಂ ಚೈವ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತತ್ರ ದಾಪಯೇತ್|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನಿಹನ್ತ್ಯೇಷಾ ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಂ ತಥಾ ಕ್ಷಯಮ್| ವಿದ್ರಧಿಂ ಜಠರಂ ಗುಲ್ಮಂ ತೃಷ್ಣಾಹೃದ್ರೋಗಪೀನಸಾನ್|| ಪಲಾರ್ಧಂ ಭಕ್ಷಯೇದಸ್ಯಾ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಚಾತ್ರ ಭೋಜನಮ್|' ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶ್ವಾವಿಧಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭ್ಯಃ ಸುಚಯೋ ದಗ್ಧಾ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾನ್ವಿತಾಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಹರಾಃ ಬರ್ಹಿಣೋ-ಮಯೂರಸ್ಯ, ವಾ ಪಾದೌ ದಗ್ಧೌ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹ ಶ್ವಾಸಕಾಸಹರೌ| ಅಥವಾ, ಏರಣ್ಡಪತ್ರಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಂವ್ಯೋಷತೈಲ್ಲಗುಡಯುರಂ ಲೇಹಯೇತ್| ಏವಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಸುರಸೈರಣ್ಡಪತ್ರಜಂ ಕ್ಷಾರಂ ವ್ಯೋಷತೈಲಗುಡಾನ್ವಿತಂ ಲೇಹಯೇತ್| ಅಥವಾ ತ್ರ್ಯೂಷಣಚೂರ್ಣಂ ಪುರಾಣೌಡಸರ್ಪಿಷಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕ್ಷಾರಲೇಹಮಾಹ ಶ್ವಾವಿಧಾಮಿತಿ| ಸೂಚಯಃ-ಶಲಾಕಾಃ,ಯಾಭಿಸ್ತೇ ಪಕ್ಷಿಣಃ ಶ್ವಾನಂ ವಿಧ್ಯನ್ತಿ| ಕ್ಷಾರಲೇಹಾನ್ತರಮಾಹ-ಬರ್ಹಿಪಾದೌ ವೇತಿ| ಬರ್ಹಿಪಾದೌ-ಮಯೂರಚರಣೌ, ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಲೀಢೇ ತದ್ವತ್| ಕ್ಷಾರಲೇಹಾನ್ತರಮಾಹ-ಏರಣ್ಡಪತ್ರಕ್ಷಾರಂ ವೇತಿ| ಕ್ಷಾರಲೇಹಾನ್ತರಮಾಹ-ಕ್ಷಾರಮೇವಂ ವೇತಿ| ಏವಂ-ವ್ಯೋಷಾದ್ಯನ್ವಿತಮ್| ಸುರಸಃ-ತುಲಸೀ| ಲೇಹಾನ್ತರಮಾಹ-ಲಿಹ್ಯಾದಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೫)- "ಚಿತ್ರಕತ್ರಿಫಲಾಜಾಜೀಕರ್ಕಟಾಜ್ಯಾಕಟುತ್ರಿಕಮ್| ದ್ರಕ್ಷಾಂ ಚ ಕ್ಷೌದ್ರ ಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಲಿಹ್ಯಾದದ್ಯಾಙ್ಗುಡೇನ ವಾ|| ಪಾಠಾಮಧುಕಜೀವನ್ತೀತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರೀತ್ರಿಫಲಾಘನಮ್| ಶಠೀದ್ವಿಬೃಹತೀದ್ರಾಕ್ಷಾಪಿಪ್ಪಲ್ಯೇಲಾವಿತುನ್ನಕಮ್|| ಸಾರಿವಾಪುಷ್ಕರಜಟಾಕರ್ಕಖ್ಯಾ ರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಪುನರ್ನವಾ ಲೋಹರಜಸ್ತ್ರಾಯಮಾಣ ಯವಾನಿಕಾ|| ವೃದ್ಧಿಸ್ತಾಮಲಕೀ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ವಿಡಙ್ಗಂ ಧನ್ವಯಾಸಕಮ್| ಕ್ಷಾರಚಿತ್ರಕಚವ್ಯಾಮ್ಲವೇತಸವ್ಯೋಷದಾರು ಚ|| ಸರ್ವಕಾಸಾಞ್ಜಯೇಲ್ಲೀಢಂ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಮಧುಸಪಿಂಷಾ|" ಇತಿ| ಪಿಪ್ಪಲೀ-ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ, ಇತರಸ್ಯಾ ವ್ಯೋಷೇಣೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ವಿತುನ್ನಕಂ-ಕ್ಷುದ್ರಮುಸ್ತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪದ್ಮಕಾದೀನಾಂ ಸಮಸ್ತಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸಮಶರ್ಕರಮ್| ಪದ್ಮಕಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಮೇಕತಃ, ಏಕತಃ ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಮ್, ತದುಭಯಂ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಖಾದೇತ್ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಅಥವಾ, ಸಮಶರ್ಕರಮೇವ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ತಥೈವ ಮರಿಚಚೂರ್ಣಂ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಾಯುತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸಮಶರ್ಕರಂ ಚೂರ್ಣಮಾಹ ಪದ್ಮಕಮಿತಿ| ಏಕೇನ ಕೇನಚಿತ್ ಸಮಶರ್ಕರಾ ಮಾ ಭುದಿತಿ ಸಮಸ್ತಗ್ರಹಣಮ್| ಖಾದೇನ್ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ವಿನೈವ| ಮರಿಚಚೂರ್ಣಮಾಹ-ತದ್ವದಿತಿ| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕಾಸಹರಂ ಪರಮಿತಿ ತದ್ವಚ್ಛಬ್ದಾರ್ಥಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಥ್ಯಾಶುಣ್ಠೀಘನಗುಡೈರ್ಗುಟಿಕಾಂ ಮುಖೇ ಧಾರಯೇತ್ ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಶ್ವಾಸಕಾಸೇಷು| ಕೇವಲಂ ವಾ ಬಿಭೀತಕಂ ಮುಖೇ ಧಾರಯೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಗುಟಿಕಾಮಾಹ ಪಥ್ಯಾಶುಣ್ಠೀಘನಗುಡೈರಿತಿ| ಬಿಭೀತಕಧಾರಣಮಾಹ-ಕೇವಲಂ ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪತ್ರಕಲ್ಕಂ ತಿಲ್ವಕಸ್ಯ ಘೃತೇ ಭೃಷ್ಟಂ ಸಶರ್ಕರಂ ಛರ್ದಿಟೃಡಾದಿಜಿತ್| ಪೇಯಾ ವಾ ಪತ್ರಸ್ಯ ಕಲ್ಕೇ ಸಿದ್ಧಾ ತದ್ವತ್| ಅಥವಾ, ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ಪತ್ರಕಲ್ಕಕೃತಾ ಛರ್ದ್ಯಾದಿಜಿತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಪೇಯಾಮುತ್ಕಾರಿಕಾಂ ಚಾಹ ಪತ್ರಕಲ್ಕಮಿತಿ| ತಿಲ್ವಕಪತ್ರಾಣ್ಯಾರ್ದ್ರಾಣಿ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕಲ್ಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಂ ಘೃತೇನ ಭರ್ಜಯೇತ್| ತತ್ಸಮೇನ ತಣ್ಡುಲಪಿಷ್ಟೇನ ಯೋಜಯೇತ್, ಪೇಯಾರ್ಥಮುತ್ಕಾರಿಕಾರ್ಧೇನ (ರ್ಥಂ ಚ)| ಉತ್ಕಾರಿಕಾ-ಪೂಪಲಿಕಾ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಚಿ. ಅ. ೫)- "ಗೌರಸರ್ಷಪಗಣ್ಡೀರವಿಡಙ್ಗವ್ಯೋಷಚಿತ್ರಕಾನ್| ಸಾಭಯಾನ್ ಸಾಧಯೇತ್ತೋಯೇ ಯವಾಗೂಸ್ತೇನ ಚಾಮ್ಭಸಾ|| ಸಸರ್ಪಿರ್ಲವಣಾ ಕ್ಷಸೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ಸಪೀನಸೇ| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇ ಕ್ಶಯೇ ಶೋಷೇ ಕರ್ಣಶೂಲೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||" ಇತಿ| ಗಣ್ಡೀರಂ-ಸ್ನುಹೀಕಾಣ್ಡಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಃ ಕ್ವಾಥೇ ಮುದ್ಗಯೂಷಃ ಸುಸಂಸ್ಕೃತೋ-ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಾದಿನಾ, ಸಗೌರಾಮಲಕಾಮ್ಲಃ ಸರ್ವಕಾಸೇಷು ಭಿಷಗ್ಜಿತಂ-ಔಷಧಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಯೂಷಮಾಹ-ಕಣ್ಟಕಾರೀ ಇತಿ| ಸುಸಂಸ್ಕೃತಃ-ಸ್ನೇಹಲವಣಾದಿಭಿಃ| ಗೌರಾಮಲಕಂ-ಪೀತವರ್ಣಮಾಮಲಕಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಾತಘ್ನೌಷಧಾನಾಂ ನಿಃಕ್ವಾಥೇ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮಥವಾ ಯೂಷಾನ್ ರಸಾಂಶ್ಚ ವಿಷ್ಕಿರಮಾಂಸಜಾನ್ ಪ್ರತುದಜಾನ್ ವಾ| ತಥಾ, ಬಿಲೇಷು ಭವಾ ಬೈಲಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತೇಷಾಂ ರಸಾನ್ ಕ್ಷಯಕಾಸಿನೇ ವೈದ್ಯೋ ದಾಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕ್ಷೀರಯೂಷರಸನಾಹವಾತಧೌಷಧನಿಃಕ್ವಾಥ ಇತಿ| ಬೈಲಾನ್-ಬಿಲೇಶಯಕೃತಾನ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷತಕಾಸೇ ಚ ಯೇ ಧೂಮಾಃ-ದ್ವಿಮೇದೇತ್ಯಾದಯಃ, ಸಾನುಪಾನಾ ಉಕ್ತಾಃ, ತೇ ಚ ಕ್ಷಯಕಾಸೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ತಚ್ಚ ಯಕ್ಷ್ಮಣಿ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಬೃಂಹಣಮಗ್ನಿದೀಪನಂ ಸ್ರೋತೋವಿಶೋಧನಂ, ತಚ್ಚ ಕ್ಷಯಕಾಸಿನೇ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಕ್ಷಯಕಾಸಿಭ್ಯೋ ವ್ಯತ್ಯಾಸೇನ ಸರ್ವಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಬಲ್ಯಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕ್ಷತಕಾಸಧೂಮಾನತಿದಿಶತಿ ಕ್ಷತಕಾಸೇ ಚೇತಿ| ಯಕ್ಷ್ಮೋಕ್ತಮತಿದಿಶತಿ-ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಯಚ್ಚೇತಿ| ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್-ಪರಿವರ್ತಾತ್| ಬೃಂಹಣಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೀಪನಮಿಕ್ತ್ವಾ (?) ಪುನರ್ಬೃಂಹಣಮಿತ್ಯಾದಿ ಪರಿವರ್ತಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತೋದ್ಭವಃ ಕ್ಷಯಕಾಸೋ ಘೋರೋ-ದಾರುಣೋ, ಯತೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾದ್ ಯಥಾದೋಷಬಲಂ ತಸ್ಯ ಯತ್ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಹಿತಂ ತದತ್ರ ಹಿತಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀ- ಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽ- ಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೩||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಕ್ಷಯಕಾಸೇ ಸರ್ವದೋಷಾವಿರೋಧಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ ಸನೀಪಾತೋದ್ಭವ ಇತಿ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಕಾಸಪ್ರಕರಣಂ ನಾಮ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್||