Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣ ਏਵ ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਤ ਉਪਦ੍ਰਵਭੂਤਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ ਏਤਦਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੬. ਚਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਛਰ੍ਦਿਹ੍ਰਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਲਙ੍ਘਨਮ੍,ਤਤੋ ਵਮਨਮ੍ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤ-ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਤਤਃ| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪ੍ਰਾਗਤੇ ਵਾਯੋਰ੍ਵਮਨਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧|| ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਵਮਤਃ ਪ੍ਰਤਤਂ ਬਹੁ| |੨|
View original
अथात-छर्दिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) आमाशयोत्क्लेशभवाः प्रायश्च्छर्द्यो हितं ततः| लङ्घनं प्रागृते वायोर्वमनं तत्र योजयेत्||१|| बलिनो बहुदोषस्य वमतः प्रततं बहु| |२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਂ-ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ,-ਦੋਸਾਣਾਮੁਚ੍ਛੂਨਾਵਸ੍ਥੈਵ| ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵੋ-ਜਨ੍ਮ, ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਆਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਵਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੋ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਲਙ੍ਘਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸਮ੍ਭਵਾਰ੍ਥਂ ਵਾਯੋਰਤੇ ਤਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਦੇਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਵਾਤਜਾਂ ਹਿ ਛਰ੍ਦਿ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਾਸੁ ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਲਙ੍ਘਨੇ ਕਤੇਪ੍ਯਨੁ ਪਸ਼ਾਨ੍ਤਵੇਗਾਸੁ ਤਤ੍ਰ-ਤਾਸੁ ਛਰ੍ਦਿਸੁ, ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਬਲਿਨਃ ਪੁਂਸੋ-ਨ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ, ਅਥਵਾ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਤਂ-ਅਨਾਰਤਂ, ਬਹੁ ਵਮਤੋ ਵਮਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|
Adhikarana ਤਤੋ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ ਵਿਰੇਚਨਫਲਮ੍ ਤਤਃ ਸ਼ਮਨੌਸਧਮ੍ ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਮੇਵ (੨-੩) · Śloka ੩
| ਤਤੋ ਵਿਰੇਕਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਹਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯੈਃ ਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੨|| ਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਵਾ ਸਹ ਸ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਂ ਦੋਸਂ ਨਯਤ੍ਯਧਃ| ਸ਼ਮਨਂ ਚੌਸਧਂ ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਤਦੇਵ ਤੁ||੩||
View original
| ततो विरेकं क्रमशो हृद्यं मद्यैः फलाम्बुभिः||२|| क्षीरैर्वा सह स ह्यूर्ध्वं गतं दोषं नयत्यधः| शमनं चौषधं रूक्षदुर्बलस्य तदेव तु||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤੋ-ਵਮਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਕੌਸਧਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ-ਨ ਸਹਸਾ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਵਿਰੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ? ਹਦ੍ਯਂ-ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍| ਕੈਃ ਸਹ ? ਮਦ੍ਯੈਃ-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਭਿਃ| ਤਥਾ, ਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ-ਸ਼ੋਭਨਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸਾਦਿਫਲਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਵਾਰਿਭਿਃ| ਅਥਵਾ, ਕ੍ਸੀਰੈਃ-ਗੋਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹ| ਕਿਮੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਃ-ਵਿਰੇਕਃ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤਂ ਦੋਸਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਨੁਗਮਧੋ ਨਯਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ੋਧਨਂ-ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਾ, ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਾਵਚ੍ਛਮਨਮਪਿ ਯਦੌਸਧਂ ਤਦਪਿ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਂਸਸ੍ਤਦੇਵ-ਸ਼ਮਨਮੇਵ, ਯੋਜਯੇਤ੍, ਸ਼ੋਧਨਾਸਹਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਅਨ੍ਨਸ਼ਾਕਫਲਾਦਿਕਮ੍ (੪-੬) · Śloka ੬
ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਲਘੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਉਪਵਾਸਸ੍ਤਥਾ ਯੂਸਾ ਰਸਾਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾਃ ਖਲਾਃ||੪|| ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਲੇਹਾ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਰਾਗਸਾਡਵਪਾਨਕਾਃ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਸ੍ਨਾਨਘਰ੍ਸਣਮ੍||੫|| ਗਨ੍ਧਾਃ_ ਸੁਗਨ੍ਧਯੋ ਗਨ੍ਧਫਲਪੁਸ੍ਪਾਨ੍ਨਪਾਨਜਾਃ| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਸਾ ਮੁਖੇ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਨਮ੍||੬||
View original
परिशुष्कं प्रियं सात्म्यमन्नं लघु च शस्यते| उपवासस्तथा यूषा रसाः काम्बलिकाः खलाः||४|| शाकानि लेहा भोज्यानि रागषाडवपानकाः| भक्ष्याः शुष्का विचित्राश्च फलानि स्नानघर्षणम्||५|| गन्धाः_ सुगन्धयो गन्धफलपुष्पान्नपानजाः| भुक्तमात्रस्य सहसा मुखे शीताम्बुसेचनम्||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪਿ ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾਦਿਲਕ੍ਸਣਂ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗੇ ਕਥਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਫਲਾਨਿ, ਸ੍ਨਾਨਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਰੂਪੇਣ ਘਰ੍ਸਣਂ ਸੁਗਨ੍ਧਯਃ-ਸ਼ੋਭਨਗਨ੍ਧਾਃ, ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਪੁਸ੍ਪਫਲਾਨ੍ਨਪਾਨਜਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ| ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵਾਜ੍ਞਾਤਸਙ੍ਕੇਤਸ੍ਯ, ਮੁਖੇ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਚਨਮ੍| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਛਰ੍ਦੀਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਾਃ|
Adhikarana ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਘਤਮ੍, ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਵ੍ਯੋਸਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍, ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍, ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਬੁਕ੍ਸੀਰਮ੍, ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਵੈਸ੍ਕਿਰੋ ਰਸਃ, ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੋਜਨਮ੍, ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍ (੭-੧੦) · Śloka ੧੦
ਅਧੁਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਰੁਤਜਾਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਕਾਸਹਦਯਦ੍ਰਵਾਮ੍||੭|| ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਲਵਣਾਢ੍ਯਂ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦਧਿਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ਤਂ ਤੁਲ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਪਯਃ||੮|| ਵ੍ਯਕ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਫਲਾਮ੍ਲੋ ਵੈਸ੍ਕਿਰੋ ਰਸਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦਧਿਦਾਡਿਮਸਾਧਿਤਮ੍||੯|| ਕੋਸ੍ਣਂ ਸਲਵਣਂ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੧੦|
View original
अधुना विशेषेणाह हन्ति मारुतजां छर्दिं सर्पिः पीतं ससैन्धवम्| किञ्चिदुष्णं विशेषेण सकासहृदयद्रवाम्||७|| व्योषत्रिलवणाढ्यं वा सिद्धं वा दाडिमाम्बुना| सशुण्ठीदधिधान्येन शृतं तुल्याम्बु वा पयः||८|| व्यक्तसैन्धवसर्पिर्वा फलाम्लो वैष्किरो रसः| स्निग्धं च भोजनं शुण्ठीदधिदाडिमसाधितम्||९|| कोष्णं सलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਜਾਂ ਛਰ੍ਦਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਨ੍ਤਿ| ਪੀਤਂ-ਨ ਤੁ ਲੀਢਮ੍, ਅਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੩/੧੧੧)-"ਆਕ੍ਰਾਮਤ੍ਯਨਿਲਂ ਪੀਤਂ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਘਤਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਲਵਣੋਤ੍ਕਟਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਨ ਵਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਦਧਿਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਸਾਮਾਨ੍ਯਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍| ਜਲਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾ ਪਯਃ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਅਥਵਾ, ਵੈਸ੍ਕਿਰਃ-ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਦਿਜੋ, ਰਸੋ ਬਹੁਸਰ੍ਪਿਃਸੈਨ੍ਧਵੋ ਮਾਰੁਤਜਾਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਫਲੇਨ-ਦਾਡਿਮਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦਿਨਾ, ਅਮ੍ਲਃ-ਅਮ੍ਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਭੋਜਨਂ-ਅਸ਼ਨਂ, [ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ]ਦਧਿਦਾਡਿਮੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤੁ ਹਿਤਂ-ਛਰ੍ਦਿਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ-ਮਾਰੁਤਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸਿ, ਸ੍ਨੇਹੇਨ-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿਨਾ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਸਲਵਣਂ ਚ ਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਧਤਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਮਨਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਅਨ੍ਨਪਾਨਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਜਮ੍ਬਾਮ੍ਰਾਦਿਕ੍ਕਾਥਃ, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਸਚਨ੍ਦਨੋ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸਃ, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਮੁਗ੍ਦਦਲਕ੍ਵਾਤਃ, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਕੋਲਾਦਿਲੇਹਃ, ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂਪਥ੍ਯਾਦਿਲੇਹਤ੍ਰਯਮ੍ (੧੦-੧੭) · Śloka ੧੭
| ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍||੧੦|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਾਮਗਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਹਰੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੧੧|| ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਲਾਜੈਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰਦ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮ੍||੧੨|| ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਪ੍ਰਭਵਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਲਿਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੁਦ੍ਗੋਸ਼ੀਰਕਣਾਧਾਨ੍ਯੈਃ ਸਹ ਵਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍||੧੩|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਰਸਂ ਵੇਕ੍ਸੋਰ੍ਗੁਡੂਚ੍ਯਮ੍ਬੁ ਪਯੋਪਿ ਵਾ| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਪਲ੍ਲਵੋਸ਼ੀਰਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗਾਵਰੋਹਜਃ||੧੪|| ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਃ ਪੀਤਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਾ ਵਿਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਛਰ੍ਦਿਂ ਜ੍ਵਰਮਤੀਸਾਰਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਚ ਦੁਰ੍ਜਯਾਮ੍||੧੫|| ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ ਵਾ| ਕੋਲਮਜ੍ਜਸਿਤਾਲਾਜਾਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਟ੍ਕਣਾਞ੍ਜਨਮ੍||੧੬|| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਵਾ ਬਦਰਾਣਿ ਵਾ| |੧੭|
View original
| पित्तजायां विरेकार्थं द्राक्षेक्षुस्वरसैस्त्रिवृत्||१०|| सर्पिर्वा तैल्वकं योज्यं वृद्धं च श्लेष्मधामगम्| ऊर्ध्वमेव हरेत् पित्तं स्वादुतिक्तैर्विशुद्धिमान्||११|| पिबेन्मन्थं यवागूं वा लाजैः समधुशर्कराम्| मुद्गजाङ्गलजैरद्याद्व्यञ्जनैः शालिषष्टिकम्||१२|| मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं सुशीतं सलिलं पिबेत्| मुद्गोशीरकणाधान्यैः सह वा संस्थितं निशाम्||१३|| द्राक्षारसं रसं वेक्षोर्गुडूच्यम्बु पयोऽपि वा| जम्ब्वाम्रपल्लवोशीरवटशुङ्गावरोहजः||१४|| क्वाथः क्षौद्रयुतः पीतः शीतो वा विनियच्छति| छर्दिं ज्वरमतीसारं मूर्च्छां तृष्णां च दुर्जयाम्||१५|| धात्रीरसेन वा शीतं पिबेन्मुद्गदलाम्बु वा| कोलमज्जसितालाजामक्षिकाविट्कणाञ्जनम्||१६|| लिह्यात्क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा| |१७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ-ਵਿਰੇਕਪ੍ਰਯੋਜਨਾਯ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੇਯਾ| ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਛਰ੍ਦਿਸਿ ਵਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਾਮਗਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਹਰੇਤ੍-ਵਮਨਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ? ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਃ| ਆਤੁਰੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍-ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਕੋ ਲਾਜੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍, ਅਥਵਾ ਯਵਾਗੂਂ ਲਾਜੈਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੇਤਿ "ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ" ਇਤ੍ਯੇਕਸ਼ੇਸਃ| ਤਥਾ, ਮੁਦ੍ਗਜੈਰ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲਮਾਂਸੈ (ਮਾਂਸਜੈ)ਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਜਂ ਸੁਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸਹ ਨਿਸ਼ਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਾਦਿਂ ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਾਦਿਜਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਾ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਃ, ਪੀਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਮੁਦ੍ਗਦਲੈਃ ਸ਼ਤਮਮ੍ਬੁ ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ, ਤਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਨਾਮਮ੍ਬੁ ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ, ਸ਼ੀਤਂ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਵਾ ਬਦਰਾਣਿ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- [ ਪਿਤ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਮਿਤਿ|] ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਲਾਜਮਨ੍ਥਂ ਲਾਜਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ-ਯੂਸਰਸਾਦ੍ਯੈਃ| ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਪ੍ਰਭਵਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਮੁਦ੍ਗੋਸ਼ੀਰਕਣਾਧਾਨ੍ਯੈਰਿਤਿ| ਸ਼ਮਨਚਤੁਸ੍ਟਯਮਾਹ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਜਮ੍ਬਵਾਮ੍ਰੇਤਿ| ਸ਼ੀਤੋ ਵਾ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੋ ਵਾ| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨੇਤਿ| ਸ਼ੀਤਂ-ਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ ਵੇਤਿ| ਮੁਦ੍ਗਦਲਾਮ੍ਬੁ-ਮੁਦ੍ਗਸ਼ਕਲਵ੍ਕਾਥਮ੍| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਕੋਲਮਜ੍ਜੇਤਿ| ਲੇਹਤ੍ਰਯਮਾਹ-ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੮)- "ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਜਲਾਜੋਤ੍ਪਲਰਜਾਂਸਿ ਵਾ| ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾਸ਼ਾਲਿਸ੍ਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਜਂ ਰਜਃ|| ਪਿਸ੍ਟਂ ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਾਂਸੀਸੇਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁਗੈਰਿਕਮ੍| ਸ਼ਾਲਿਤਡੁਲਤੋਯੇਨ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸਸਿਤਾਮਧੁ|| ਮਧੂਕਮਧੁਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਮਲਾਮਲਕਾਮ੍ਬੁਦਮ੍| ਸਸਾਰਿਵਾਪਰੂਸਾਖ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਵਾਂ ਵਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍|| ਮਧੁਕਂ ਸਾਤ੍ਮਗੁਤ੍ਪਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਵਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕਫਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਾਦਿ ਵਮਨਮ੍, ਕਫਜਾਯਾਂ ਉਪਵਾਸਃ, ਕਫਜਾਯਾਂ ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਃ, ਕਫਜਾਯਾਂ ਮਨ੍ਥਾਃ, ਅਨ੍ਨਂ ਰਾਗਾਃ, ਕਫਜਾਯਾਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਲੇਹਃ, ਕਫਜਾਯਾਂ ਕਪਿਤ੍ਥਯੋਗਃ, ਕਫਜਾਯਾਂ ਦੁਰਾਲਭਾਲੇਹਃ, ਕਫਜਾਯਾਂ ਮਰਿਚਾਦਿਲੇਹਃ (੧੭-੨੧) · Śloka ੨੧
| ਕਫਜਾਯਾਂ ਵਮੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਕਸ੍ਣਾਪਿਣ੍ਡੀਤਸਰ੍ਸਪੈਃ||੧੭|| ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕੋਸ੍ਣਤੋਯੇਨ, ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚੋਪਵਾਸਯੇਤ੍| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੮|| ਮਨ੍ਥਾਨ੍ ਯਵੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੌਸਧਭਾਵਿਤੈਃ| ਕਫਘ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਰਾਗਾਃ ਸਾਰ੍ਜਕਭੂਸ੍ਤਣਾਃ||੧੯|| ਲੀਢਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚਂ ਬੀਜਪੂਰਕਾਤ੍| ਸ੍ਵਰਸੇਨ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍||੨੦|| ਖ਼ਾਦੇਤ੍ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਸਵ੍ਯੋਸਂ, ਮਧੁਨਾ ਵਾ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਰਿਚਚੋਚੈਲਾਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੨੧||
View original
| कफजायां वमेन्निम्बकृष्णापिण्डीतसर्षपैः||१७|| युक्तेन कोष्णतोयेन, दुर्बलं चोपवासयेत्| आरग्वधादिनिर्यूहं शीतं क्षौद्रयुतं पिबेत्||१८|| मन्थान् यवैर्वा बहुशश्च्छर्दिघ्नौषधभावितैः| कफघ्नमन्नं हृद्यं च रागाः सार्जकभूस्तृणाः||१९|| लीढं मनःशिलाकृष्णामरिचं बीजपूरकात्| स्वरसेन कपित्थस्य सक्षौद्रेण वमिं जयेत्||२०|| ख़ादेत्कपित्थं सव्योषं, मधुना वा दुरालभाम्| लिह्यान्मरिचचोचैलागोशकृद्रसमाक्षिकम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਜਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਵਮੇਤ੍| ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚ ਨਰਮੁਪਵਾਸਯੇਤ੍| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੌਸਧਭਾਵਿਤੈਰ੍ਯਵੈਰ੍ਮਨ੍ਥਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਫਘ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸਦ੍ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍| ਰਾਗਾਃ ਸਕੁਠੇਰਕਭੂਸ੍ਤਣਾ ਵਮਿਂ ਜਯਨ੍ਤਿ ਪੀਤਾਃ| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਕਂ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸੇਨ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸੇਨ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਕਂ ਲੀਢਂ ਵਮਿਂ ਜਯੇਤ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਵਾ ਸਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਮਧੁਨਾ ਖ਼ਾਦੇਤ੍| ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਫਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਕਫਜਾਯਾਮਿਤਿ| ਪਿਣ੍ਡੀਤੋ-ਮਦਨਃ| ਉਪਵਾਸਮਾਹ-ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚੋਪਵਾਸਯੇਦਿਤਿ| ਦੁਰ੍ਬਲਂ-ਵਮਨਾਸਮਰ੍ਥਮ੍| ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਆਰਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੮)- " ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਣਚਵ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਪੇਯਾਂ ਪਤ੍ਰੈਃ ਕਰਞ੍ਜਜੈਃ|" ਇਤਿ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭ੍ਯਃ ਵ੍ਕਾਥਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍, ਕਰਞ੍ਜਪਤ੍ਰਪੇਯਾਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਮ੍| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਮਨ੍ਥਾਨ੍ ਯਵੈਰ੍ਵੇਤਿ| ਭੋਜਨਮਾਹ-ਕਫਘ੍ਨਮਨ੍ਨਮਿਤਿ| ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਲੀਢਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਖਾਦੇਦਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਮਧੁਨਾ ਵੇਤਿ| ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਲਿਹ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਚੋਚਂ-ਲਵਙ੍ਗਤ੍ਵਕ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੮)- " ਸਮੁਸ੍ਤਾਂ ਮਧੁਨਾ ਸ਼ਙ੍ਗੀਂ ਕੋਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਸਜਾਮ੍ਬਵਮ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਡਙ੍ਗਤ੍ਰਿਫਲਂ ਵਿਡਙ੍ਗਪਰਿਪੇਲਵਮ੍||" ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਚ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਮ੍| ਦਤ੍ਵਾ ਮਧੁ ਪਲਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕੁਡਵਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯ ਚ|| ਵਾਸਸਾ ਗਾਲਿਤਂ ਪੀਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਛਰ੍ਦਿਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਮ੍|| ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰਮਧੁਕਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੁਫਲਾਨਿ ਚ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਜਲਂ ਦੇਯਂ ਮਧੁਨਾ ਛਰ੍ਦਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਕਤਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕਸਾਯਂ ਹਿਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍| ਤਿਸਸ੍ਵਪਿ ਭਵੇਤ੍ਪਥ੍ਯਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍|| ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਨਰੋ ਲੀਢ੍ਵਾ ਛਰ੍ਦਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ਧਾਤ੍ਰੀਮੁਸ੍ਤਕਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ ਮਧੁਨਾ ਪਰਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਲਿਹਨ੍ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਯਵੈਃ ਸਮੈਃ| ਕਲ੍ਕਂ ਸਮੁਸ੍ਤਕਂ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਨਾਗਰਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਮਂ ਤਤਃ| ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਤੋਯੇਨ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮਯਹਰਂ ਪਰਮ੍|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਚਨ੍ਦਨੋਪੇਤਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਪੇਸਿਤਮ੍| ਤੇਨੈਵਾਲੋਡ੍ਯ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਰੁਧਿਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋ ਲਾਜਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਤਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਃ|| ਜਾਤ੍ਯਾ ਰਸਃ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਮਯੇਲ੍ਲੇਹੋਯਂ ਛਦ੍ਰਿਮੁਲ੍ਬਣਾਮ੍|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਜਾਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਂ ਚੁਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਮ੍|| ਵਿਦਲਾਨਿ ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਟ੍ਟਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੁਤਂ ਸਲਿਲਂ ਪੇਯਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਮਧੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਜਬ੍ਵਾਮ੍ਰਸਾਰੋ ਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਮਾਚੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ (?) ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪੇਯਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸਾਪਹਃ|| ਫਲ੍ਗੁਪ੍ਰਵਾਲਂ ਮਰਿਚਂ ਮਧੁਕਂ ਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੋਯਂ ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਃ|| ਏਤੈਰੇਵੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਲਾਜਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਮਧੁਯੁਤਾਮ੍ ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਿਣੀਮ੍|| ਅਰ੍ਧੋਦਕਂ ਨਿਸੇਵੇਤ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣਾਥਵਾ ਪਯਃ| ਤੁਸ੍ਣਾਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਰਸਮੇਵ ਵਾ|| ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਚੈਵ ਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸ਼ੁਙ੍ਗਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਸੁਕੁਟ੍ਟਿਤਾਨ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਤਸ੍ਣਾਛਰ੍ਦਿਨਿਵਾਰਣਾਨ੍||" ਇਤਿ| [ਸਿਦ੍ਧਸਾਰੇ (ਛਰ੍ਦ੍ਯਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੨)]-" ਲਾਜਾਕਪਿਤ੍ਥਮਧੁਮਾਗਧਿਕੋਸਣਾਨਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਭਯਾਤ੍ਰਿਕਟੁਧਾਨ੍ਯਕਜੀਰਕਾਣਾਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਮਤਾਮਰਿਚਮਾਕ੍ਸਿਕਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਲੇਹਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸਕਲਵਮ੍ਯਰੁਚਿਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ|| ਏਲਾਲਵਙ੍ਗਗਜਕੇਸਰਕੋਲਮਜ੍ਜਾਲਾਜਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਘਨਚਨ੍ਦਨਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਿਤਾਸਹਿਤਾਨਿ ਲੀਢ੍ਵਾਛਰ੍ਦਿਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਕਫਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਜਾਤਾਮ੍|" "ਲਾਜਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤਮਾਮ੍ਰਬੀਜਂ ਸਮਾਲਿਹੇਤ੍| ਮਧੁਨਾ ਛਰ੍ਦਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸੁਖਮਵਾਨ੍ਪੁਯਾਤ੍||" (ਵਙ੍ਗ. ਛਰ੍ਦ੍ਯ. ਸ਼੍ਲੋ. ੪੯)- "ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਵਲ੍ਕਲਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਦ੍ਗ੍ਧ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ ਜਲੇ| ਤਜ੍ਜਲਂ ਪਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਛਰ੍ਦਿਂ ਜਯਤਿ ਦੁਸ੍ਤਰਾਮ੍||" "ਵਿਜਯਾਤਿਵਿਸਾਵ੍ਕਾਥਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਹਚ੍ਛੂਲਨਾਸ਼ਨਃ||" (ਵਙ੍ਗ. ਛਰ੍ਦ੍ਯ. ਸ਼੍ਲੋ. ੫੭)- " ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਬਿਲ੍ਵਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਪੀਤਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਨਿਹਨ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰ ਇਵਾਹੁਤਿਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਜਾਯਾਮੌਸਧਮ੍ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਅਨੂਕੂਲੋਪਚਾਰੇਣ ਯਾਤਿ ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਜਾ ਸ਼ਮਮ੍| |੨੨|
View original
अनूकूलोपचारेण याति द्विष्टार्थजा शमम्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਵਿਸਾਰ੍ਥਜਾ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਮਨਸੋਨੁਕੂਲੋਪਚਾਰੇਣ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਛਰ੍ਦ੍ਯੌਸਧਮਾਹਅਨੁਕੂਲੋਪਚਾਰੇਣੇਤਿ|-
Adhikarana ਕਮਿਜਾਯਾਮੌਸਧਮ੍, ਸ਼ੇਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੋਗਾਣਾਮੌਸਧਮ੍, ਛਰ੍ਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮੌਸਧਮ੍ (੨੨-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਕਮਿਜਾ ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗਦਿਤੈਸ਼੍ਚ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤੈਃ||੨੨|| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਕਤਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਮਯਾਃ| |੨੩|
View original
| कृमिजा कृमिहृद्रोगगदितैश्च भिषग्जितैः||२२|| यथास्वं परिशेषाश्च, तत्कृताश्च तथाऽऽमयाः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਮਿਭ੍ਯੋ ਜਾਤਾ ਛਰ੍ਦਿਃ ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗਦਿਤੈਰੌਸਧੈਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਕਮਿਜਾ ਛਰ੍ਦਿਰੇਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਾ ਅਪ੍ਯਾਮਯਾਃ-ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਕਤਾਃ, ਤੇਪਿ ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗਦਿਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਮਿਰ੍ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਕ੍ਰਿਮਿਜਾ ਇਤਿ| ਤਸ੍ਣਾ (ਸ਼ੇਸ) ਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮਯਾਦੀਨਾਮੌਸਧਮਾਹ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਰਿਸ਼ੇਸਾਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਕਾਰਣਭੂਤਰੋਗਾਨੁਸਾਰੇਣ ਅਨੁਬਨ੍ਧਿਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਵਾ| ਪਰਿਸ਼ੇਸਾਃ-ਉਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯਾਃ| ਛਰ੍ਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਣਾਮੌਸਧਮਾਹ-ਤਤ੍ਕਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਕਤਾਃ-ਛਰ੍ਦਿਕਤਾਃ| ਤਥਾ-ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍|
Adhikarana ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਯਾਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਮੌਸਧਮ੍ (੨੩-੨੫) · Śloka ੨੫
ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਹਿ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਤ੍ਕੋਪਮੁਪੈਤ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦਤੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਮਨਾਤਿਯੋਗ- ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਬਂਹਣੀਯਮ੍||੨੩|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾ ਮਾਂਸਰਸਾ ਘਤਾਨਿ ਕਲ੍ਯਾਣਕਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਜੀਵਨਾਨਿ| ਪਯਾਂਸਿ ਪਥ੍ਯੋਪਹਿਤਾਨਿ ਲੇਹਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਨਯਨ੍ਤਿ||੨੪|| ਇਤਿ ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੨੫|
View original
छर्दिप्रसङ्गेन हि मातरिश्वा धातुक्षयात्कोपमुपैत्यवश्यम्| कुर्यादतोऽस्मिन् वमनातियोग- प्रोक्तं विधिं स्तम्भनबृंहणीयम्||२३|| सर्पिर्गुडा मांसरसा घृतानि कल्याणकत्र्यूषणजीवनानि| पयांसि पथ्योपहितानि लेहाश्छर्दिं प्रसक्तां प्रशमं नयन्ति||२४|| इति छर्दिचिकित्सितम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ-ਅਨੁਬਨ੍ਧੇਨ, ਯੋ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਕੋਪਮਾਯਾਤਿ| ਅਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਵਮਨਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਪੁਨਸ੍ਤਦੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਂ ਵਿਧਿਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਦਯੋ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਨੁਰੋਧਤੋ ਯਥਾਕਾਲਮੁਪਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ(?)ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਕ.ਅ.੩/੨੫)-"ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਜਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੭)- "ਤ੍ਵਰਮਾਣੋ ਜਯੇਚ੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਮਨੁਬਨ੍ਧਨੀਮ੍| ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯਾ ਮਹਾਮਰ੍ਮਪੀਡਾਕਰਤਰਾ ਹਿ ਸਾ|| ਨ ਚਾਨ੍ਨੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਯਸ੍ਤਨ੍ਮਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇਪਿ ਚ| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਤਿਵਮਥੌ ਸਮੀਰਣਸਮੀਰਣਾਤ੍|| ਨਿਯਤਂ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਰੁਤਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਵਾ ਦੋਸਦੇਹਾਨੁਰੋਧਤਃ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸਾਯਨੇ| ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਕਰਣਂ ਨਾਮ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਹ੍ਰਦ੍ਰੋਗੇ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਤੈਲਮ੍ (੨੫-੨੬) · Śloka ੨੬
ਛਰ੍ਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਹਦ੍ਰੋਗਸਾਧਨਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍| ਅਥ ਹਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| | ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਾਤਜੇ ਤੈਲਂ ਮਸ੍ਤੁਸੌਵੀਰਤਕ੍ਰਵਤ੍||੨੫|| ਪਿਬੇਤ੍ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਂ ਸਬਿਡਂ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਰ੍ਤਿਜਿਚ੍ਚ ਤਤ੍| |੨੬|
View original
छर्दिचिकित्सितादनन्तरं हृद्रोगसाधनमुच्यते, हृद्रोगशब्दश्रवणसम्बन्धात्| अथ हृद्रोगचिकित्सितम्| | हृद्रोगे वातजे तैलं मस्तुसौवीरतक्रवत्||२५|| पिबेत्सुख़ोष्णं सबिडं गुल्मानाहार्तिजिच्च तत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਤੈਲਂ ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਂ-ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਮਸ੍ਤੁਸੌਵੀਰਤਕ੍ਰਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ ਸਹ ਬਿਡਲਵਣੇਨ ਸਬਿਡਂ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਜਿਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਥਹਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜੌਸਧਮਾਹ-ਹਦ੍ਰੋਗ ਇਤਿ| ਸੌਵੀਰਂ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਬਿਡਂ ਕਲ੍ਕਃ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਲਵਣਤੈਲਮ੍ (੨੬) · Śloka ੨੬
| ਤੈਲਂ ਚ ਲਵਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਂ ਤਥਾਗੁਣਮ੍||੨੬||
View original
| तैलं च लवणैः सिद्धं समूत्राम्लं तथागुणम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਵਣੈਃ-ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਃ, ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨ ਚ ਤੈਲਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਪਕ੍ਵਂ ਤਥਾਗੁਣਂ-ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਜਿਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਤੈਲਮਿਤਿ| ਅਮ੍ਲਂ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਤੈਲਮ੍ (੨੭-੨੮) · Śloka ੨੮
ਬਿਲ੍ਵਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਯਵਾਨ੍ ਕੋਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍| ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਚੇਜ੍ਜਲੇ||੨੭|| ਤੈਲਂ ਤਨ੍ਨਾਵਨੇ ਪਾਨੇ ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| |੨੮|
View original
बिल्वं रास्नां यवान् कोलं देवदारुं पुनर्नवाम्| कुलत्थान् पञ्चमूलं च पक्त्वा तस्मिन्पचेज्जले||२७|| तैलं तन्नावने पाने बस्तौ च विनियोजयेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਿ ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਲੇ ਕ੍ਵਾਥੀਭੂਤੇ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯੇ ਪਾਨੇਨੁਵਾਸਨੇ ਚ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸਮਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਬਿਲ੍ਵਮਿਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਯਸ੍ਥਾਲਵਣਕਾਯਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਪੌਸ੍ਕਰੈਃ||੨੮|| ਪਥ੍ਯਯਾ ਚ ਸ਼ਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਰੁਜਾਗੁਲ੍ਮਜਿਦ੍ਘਤਮ੍| |੨੯|
View original
| शुण्ठीवयस्थालवणकायस्थाहिङ्गुपौष्करैः||२८|| पथ्यया च शृतं पार्श्वहृद्रुजागुल्मजिद्घृतम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਘਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਰੁਜਾਦਿਜਿਤ੍| ਵਯਸ੍ਥਾ-ਆਮਲਕੀ| ਕਾਯਸ੍ਥਾ-ਕਾਕੋਲੀ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਘਤਮਾਹਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਯਸ੍ਥਾਲਵਣਵਵਯਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਪੌਸ੍ਕਰੈਰਿਤਿ| ਕਯਸ੍ਥਾ-ਤੁਲਸੀ| ਵਯਸ੍ਥਾ-ਗੁਡੂਚੀ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਦਿਘਤਮ੍ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
| ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਨ੍ਵਿਤੇ||੨੯|| ਘਤਸ੍ਯ ਸਾਧਿਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼੍ਵਾਸਗੁਲ੍ਮਜਿਤ੍| |੩੦|
View original
| सौवर्चलस्य द्विपले पथ्यापञ्चाशदन्विते||२९|| घृतस्य साधितः प्रस्थो हृद्रोगश्वासगुल्मजित्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਯ ਪਲਦ੍ਵਯੇ ਪਥ੍ਯਾਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸਾਧਿਤੋ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਹਦ੍ਰੋਗਾਦਿਜਿਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਨ੍ਯਦਾਹ-ਸੌਵਰ੍ਚਲਸ੍ਯੇਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਦਾਡਿਮਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮ੍ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
| ਦਾਡਿਮਂ ਕਸ੍ਣਲਵਣਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੩੦|| ਅਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਹਦ੍ਰੋਗਸ਼੍ਵਾਸਘ੍ਨਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| |੩੧|
View original
| दाडिमं कृष्णलवणं शुण्ठी हिङ्ग्वम्लवेतसम्||३०|| अपतन्त्रकहृद्रोगश्वासघ्नं चूर्णमुत्तमम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਚੂਰ੍ਣਮਾਹ-ਦਾਡੀਮਮਿਤਿ| ਅਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕੋ-ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਃ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਪੁਸ੍ਕਰਾਦਿਕਲ੍ਕਃ (੩੧-੩੨) · Śloka ੩੨
| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼ਠੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਬੀਜਪੂਰਜਟਾਭਯਾਃ||੩੧|| ਪੀਤਾਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਃ ਕ੍ਸਾਰਘਤਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਾਃ| ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਹਰਾਃ|੩੨|
View original
| पुष्कराह्वशठीशुण्ठीबीजपूरजटाभयाः||३१|| पीताः कल्कीकृताः क्षारघृताम्ललवणैर्युताः| विकर्तिकाशूलहराः|३२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਾਦਯਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਃ-ਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਤਥਾ ਘਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੀਤਾ ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਹਰਾਃ| ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾ-ਹਦਯਸ੍ਯਾਵਰ੍ਤਚ੍ਛੇਦਨਿਕਾ ਇਵ ਰੁਗ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੇਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਨ੍ਯਦਾਹ ਪੁਸਰਾਹ੍ਵੇਤਿ| ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਂ-ਹਦਯਚ੍ਛੇਦਨਮਿਵ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਯਵਾਨ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃ,ਵਾਤਜੇ ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿਪਾਨਮ੍ (੩੨-੧.੫) · Śloka ੧
ਕ੍ਵਾਥਃ ਕੋਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਃ||੩੨|| ਯਵਾਨੀਲਵਣਕ੍ਸਾਰਵਚਾਜਾਜ੍ਯੌਸਧੈਃ ਕਤਃ| ਸਪੂਤਿਦਾਰੁਬੀਜਾਹ੍ਵਪਲਾਸ਼ਸ਼ਠਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ||੩੩|| (ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਾਨੀ ਚ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਏਤੇਨ ਵਾਤਜਂ ਸ਼ੂਲਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਚੈਵ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍||੧|| ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਪਵਨੇਨ ਯਥਾ ਘਨਃ| )||੧.੫||
View original
क्वाथः कोष्णश्च तद्गुणः||३२|| यवानीलवणक्षारवचाजाज्यौषधैः कृतः| सपूतिदारुबीजाह्वपलाशशठिपौष्करैः||३३|| (यवक्षारो यवानी च पिबेदुष्णेन वारिणा| एतेन वातजं शूलं गुल्मं चैव चिरोत्थितम्||१|| भिद्यते सप्तरात्रेण पवनेन यथा घनः| )||१.५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਣੋ ਯਵਾਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਵਦਾਰੁਸਹਿਤੈਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣੋ ਵਿਕਰ੍ਤਿਕਾਸ਼ੂਲਹਰਃ| ਔਸਧਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਬੀਜਹ੍ਵਃ-ਬੀਜਸਾਰਮ੍, ਬੀਜਪੂਰਕਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕ੍ਵਾਥਮਾਹ-ਕ੍ਵਾਥ ਇਤਿ| ਔਸਧਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਃ| ਬੀਜਾਹ੍ਵੋ-ਬੀਜਪੂਰਃ| ਯਵਾਨ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ ਪੇਯਃ| ਸਃ-ਕ੍ਵਾਥਃ, ਪੂਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਤਃ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਹਦਯਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੦)- "ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਤਃ ਪੌਸ੍ਕਰਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਪਲਾਸ਼ਪੂਤੀਕਸ਼ਠੀਸੁਰਾਹ੍ਵੈਃ| ਸ ਨਾਗਰਾਜਾਜਿਵਚਾਯਵਾਭਿਃ ਸਕ੍ਸਾਰ ਉਸ੍ਣੋ ਲਵਣਸ਼੍ਚ ਪੇਯਃ||" ਇਤਿ ਵਚਨਮੂਲੇਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਪਞ੍ਜਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮ੍ (੩੪-੩੫) · Śloka ੩੫
ਪਞ੍ਚਕੋਲਸ਼ਠੀਪਥ੍ਯਾਗੁਡਬੀਜਾਹ੍ਵਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਵਾਰੁਣੀਕਲ੍ਕਿਤਂ ਭਸ੍ਟਂ ਯਮਕੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੩੪|| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਨਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਖ਼ਾਦੇਦ੍ਗੁਲ੍ਮੋਦਰੇਸੁ ਚ| |੩੫|
View original
पञ्चकोलशठीपथ्यागुडबीजाह्वपौष्करम्| वारुणीकल्कितं भृष्टं यमके लवणान्वितम्||३४|| हृत्पार्श्वयोनिशूलेषु ख़ादेद्गुल्मोदरेषु च| |३५|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਕਂ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਸੁਰਯਾ, ਕਲ੍ਕਿਤਂਪਿਸ੍ਟਂ, ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਂ ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਂ ਹਦਾਦਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਚ ਖ਼ਾਦੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਚੂਰ੍ਣਮਾਹ-ਪਞ੍ਚਕੋਲੇਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ (੩੫) · Śloka ੩੫
| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੇਹ ਹਿਤਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚ||੩੫||
View original
| स्निग्धाश्चेह हिताः स्वेदाः संस्कृतानि घृतानि च||३५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਹ-ਵਾਤਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਹਿਤਾਃ| ਘਤਾਨਿ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਵਾ (ਚ)|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਾਹ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਘਤਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤਜੇ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਪਾਨਪਞ੍ਚਕਂ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਵਾ ਸਾਧਿਤਂ ਜਲਮ੍| ਵਾਰੁਣੀਦਧਿਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਤਸਿ||੩੬||
View original
लघुना पञ्चमूलेन शुण्ठ्या वा साधितं जलम्| वारुणीदधिमण्डं वा धान्याम्लं वा पिबेत्तृषि||३६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸਿ ਸਤ੍ਯਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਵਾ ਸਾਧਿਤਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਦਧਿਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਾਨਪਞ੍ਚਕਮਾਹ-ਲਘੁਨੇਤਿ|
Adhikarana ਉਕ੍ਤਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਵਿਸਯਃ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਸਾਯਾਮਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲਾਮੇ ਹਦਿ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤੇ| ਕ੍ਰਿਯੈਸਾ|੩੭|
View original
सायामस्तम्भशूलामे हृदि मारुतदूषिते| क्रियैषा|३७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਯਾਮਃ-ਆਕ੍ਸੇਪਃ, ਸਹ ਆਯਾਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਦ੍ ਹਦਯਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧੇ ਹਦਿ ਤਥਾ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤੇ ਸਤਿ ਕ੍ਰਿਯੈਸਾਚਿਕਿਤ੍ਸੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਉਕ੍ਤਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਵਿਸਯਮਾਹ-ਸਾਯਾਮਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲਾਮ ਇਤਿ| ਆਯਾਮਃ-ਆਕਰ੍ਸਣਮਿਵ|
Adhikarana ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗੇ ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦਿਰਸਾਃ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
| ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਤੁ ਹਿਤਾ ਰਸਾਃ||੩੭|| ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਾਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼ਿਖ਼ਿਵਰ੍ਤਕਦਕ੍ਸਜਾਃ| |੩੮|
View original
| सद्रवायामप्रमोहे तु हिता रसाः||३७|| स्नेहाढ्यास्तित्तिरिक्रौञ्चशिख़िवर्तकदक्षजाः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਪੁਨਃ ਹਦਿ ਮਾਰੁਤਦੂਸਿਤੇ ਰਸਾਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦਿਜਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯਾਃ-ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਾਃ, ਹਿਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਸਯਾਨ੍ਤਰਭੇਸਜਮਾਹ-ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਤ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਬਲਾਤੈਲਾਦਿਸ੍ਨੇਹਚਤੁਸ੍ਕਮ੍ (੩੮-੩੯) · Śloka ੩੯
| ਬਲਾਤੈਲਂ ਸਹਦ੍ਰੋਗਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸੁਕੁਮਾਰਕਮ੍||੩੮|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵਾ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਤਥੋਤ੍ਤਮਮ੍| |੩੯|
View original
| बलातैलं सहृद्रोगः पिबेद्वा सुकुमारकम्||३८|| यष्ट्याह्वशतपाकं वा महास्नेहं तथोत्तमम्| |३९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਹਦ੍ਰੋਗੋ ਨਰੋ ਬਲਾਤੈਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸੁਕੁਮਾਰਕਂ ਵਾ-ਪ੍ਰਮੇਹੋਕ੍ਤਂ ਘਤਂ, ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਚ ਤਚ੍ਛਤਪਾਕਂ ਚ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਤਪਾਕਂ-ਸ਼ਤਕਤ੍ਵਃ ਪਕ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੨੨/੪੧) ਪਿਬੇਤ੍| ਮਹਾਸੇਨ੍ਹਂ ਤਥੋਤ੍ਤਮਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ੍ਨੇਹਚਤੁਸ੍ਕਮਾਹ-ਬਲਾਤੈਲਮਿਤਿ| ਬਲਾਤੈਲਂਸ਼ਾਰੀਰਕੇ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਸ਼ਾ.ਅ. ੨/੪੭) , ਵਾਤਰਕ੍ਤੋਕ੍ਤਂ ਵਾ ਬਲਾਕਸਾਯਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਾ ਵਾਰਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨੨/੪੫)| ਸੁਕੁਮਾਰਕਂ-ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤੈਰਣ੍ਡਤੈਲਯਮਕਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੩/੪੧) , ਤੈਲਮੇਵ ਵਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ ਸਙ੍ਗਹੀਤਮ੍| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਤਪਾਕਂ-ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤਂ ਵਾਰਾਨ੍ ਪਕ੍ਵਮ੍| ਉਤ੍ਤਮਂ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ-ਵਾਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਕ੍ਤਮਪਨ੍ਤ੍ਰਕੇ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨੧/੨੮)|
Adhikarana ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮਪ੍ਰਮੋਹੇ ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ (੩੯-੪੧) · Śloka ੪੧
ਤਦੇਵ ਚਾਹ | ਰਾਸ੍ਨਾਜੀਵਕਜੀਵਨ੍ਤੀਬਲਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਪੁਨਰ੍ਨਵੈਃ||੩੯|| ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਸ੍ਥਿਰਾਵਚਾਵ੍ਯੋਸੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦਧਿਪਾਦਂ ਤਥਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਲਾਭਤਃ ਸ ਨਿਸੇਵਿਤਃ||੪੦|| ਤਰ੍ਪਣੋ ਬਂਹਣੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਃ| |੪੧|
View original
तदेव चाह | रास्नाजीवकजीवन्तीबलाव्याघ्रीपुनर्नवैः||३९|| भार्ङ्गीस्थिरावचाव्योषैर्महास्नेहं विपाचयेत्| दधिपादं तथाम्लैश्च लाभतः स निषेवितः||४०|| तर्पणो बृंहणो बल्यो वातहृद्रोगनाशनः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਂ ਦਧਿਪਾਦਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦਧਿਪਾਦਂ ਚ ਦਘ੍ਨਃ ਪਾਦਃ-ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣੋ, ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਭੂਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਲਾਭਤੋ-ਯਥਾਲਾਭਮ੍| ਅਨਯੈਵ ਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸਃ-ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋ, ਨਿਸੇਵਿਤਸ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਬਂਹਣੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਰਾਸ੍ਨਾਜੀਵਕੇਤਿ| ਦਧਿਪਾਦਂ-ਪਾਦਾਂਸ਼ੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਦੀਪ੍ਤੇਨ੍ਗੌ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿ ਹਿਤਮ੍ (੪੧-੪੨) · Śloka ੪੨
| ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਾਤਿਕੇ ਹਿਤਮ੍||੪੧|| ਕ੍ਸੀਰਂ ਦਧਿਗੁਡਃ ਸਰ੍ਪਿਰੌਦਕਾਨੂਪਮਾਮਿਸਮ੍| |੪੨|
View original
| दीप्तेऽग्नौ सद्रवायामे हृद्रोगे वातिके हितम्||४१|| क्षीरं दधिगुडः सर्पिरौदकानूपमामिषम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਸਤਿ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸਦ੍ਰਵਾਯਾਮੇ ਸਹ ਦ੍ਰਵੇਣ-ਕਮ੍ਪਨੇਨ, ਆਯਾਮੇਨ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਭੂਤੇ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿ ਹਿਤਮ੍| ਔਦਕਾਮਿਸਂ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਮਾਂਸਮ੍, ਆਨੂਪਾਮਿਸਂ-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਰਾਹਾਦਿਜਂ ਮਾਂਸਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਿਸਯਾਨ੍ਤਰਭੇਸਜਮਾਹ-ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨਾਵਿਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਹਦ੍ਰੋਗੇਸ੍ਵੇਤਦਹਿਤਮ੍ (੪੨-੪੩) · Śloka ੪੩
| ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਹਦ੍ਰੋਗੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸ੍ਵਪਿ||੪੨|| ਸ਼ੇਸੇਸੁ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਜਾਡ੍ਯਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੇਪਿ ਚ ਵਾਤਿਕੇ| |੪੩|
View original
| एतान्येव च वर्ज्यानि हृद्रोगेषु चतुर्ष्वपि||४२|| शेषेषु, स्तम्भजाड्यामसंयुक्तेऽपि च वातिके| |४३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇਸੁ-ਸ਼ੇਸੇਸੁ, ਚਤੁਰ੍ਸੁ ਹਦ੍ਰੋਗੇਸ੍ਵੇਤਾਨਿ-ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ, ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ-ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਨ ਕੇਵਲਮੇਸ੍ਵੇਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ, ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਜਾਡ੍ਯਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੇ ਵਾਤਿਕੇਪਿ ਹਦ੍ਰੋਗ ਏਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਹਦ੍ਗੋਗਾਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਏਤਾਨ੍ਯੇਵੇਤਿ|
Adhikarana ਸਕਫੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ (੪੩) · Śloka ੪੩
| ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਮਾਚਰੇਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੪੩||
View original
| कफानुबन्धे तस्मिंस्तु रूक्षोष्णामाचरेत्क्रियाम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਵਾਤਿਕੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤੁ ਸਤਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸੇਵੇਤ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਕਫੇ ਵਾਤਹਦ੍ਰੋਗੇ ਭੇਸਜਮਾਹ-ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧ ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-" ਨਾਗਰਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣਂ ਕਸਾਯਂ ਵਹ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਨਿਲਹਰਂ ਸ਼ੂਲਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਪਾਠਾਂ ਵਚਾਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਮਭਯਾਮਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍| ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਮ੍|| ਸ਼ਠੀ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਂ ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਂ ਸਦਾਡਿਮਮ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੂਲਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍|| ਸੁਖੋਦਕੇਨ ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਅਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ੂਲਂ ਸਹਦ੍ਰੋਗਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਚਾਪਿ ਵ੍ਯਪਿਹਤਿ||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੮.)- "ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਾਠਾ ਮਧੂਕਂ ਮਧੁਕਂ ਤ੍ਰੁਟੀ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਲਘੁ ਬਲੇ ਮੇਦੇ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਤਾਵਰੀ|| ਕਣ੍ਡੂਕਰੀ ਤਾਮਲਕੀ ਜੀਵਕਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤੈਃ| ਤੈਃ ਪਚੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਦਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨ ਮਾਹਿਸਾਤ੍|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਮਧੁਨਾ ਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਨਿਸੇਵਿਤਮ੍| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਲੀਮਕਾਨ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਵਿਰੇਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਃ, ਪਿਤ੍ਤਜੇਕ੍ਸਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੋਧਨਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕਟ੍ਵੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਃ (੪੪-੪੫) · Śloka ੪੫
ਪੈਤ੍ਤੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਨਿਰ੍ਯਾਸਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਰੂਸਕੈਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਰੇਕੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਹਾ||੪੪|| ਕ੍ਸਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਂ ਚ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਮ੍| ਕਟ੍ਵੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਸਸਿਤਮਮ੍ਭਸਾ||੪੫||
View original
पैत्ते द्राक्षेक्षुनिर्याससिताक्षौद्रपरूषकैः| युक्तो विरेको हृद्यः स्यात्क्रमः शुद्धे च पित्तहा||४४|| क्षतपित्तज्वरोक्तं च बाह्यान्तः परिमार्जनम्| कट्वीमधुककल्कं च पिबेत्ससितमम्भसा||४५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਨਿਰ੍ਯਾਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਰੇਕੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮਃ ਪਿਤ੍ਤਹਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸ ਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਕ੍ਸਤੇ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਚ ਯਾ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਕਟੁਕੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਮਮ੍ਭਸਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਪੈਤ੍ਤੇ ਇਤਿ| ਵਿਰੇਚਃਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਃ| ਵਿਰੇਚਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਮਾਹ-ਕ੍ਰਮਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਹੇਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਹਾ-ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ ਕਤਃ| ਅਤਿਦੇਸ਼ਮਾਹ-ਕ੍ਸਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਂ ਚੇਤਿ| ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ-ਸ਼ੋਧਨਮ੍, ਬਾਹ੍ਯਂ ਪਰਿਸੇਕੇਣ, ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਰੇਕੇਣ| ਔਸਧਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਕਟ੍ਵੀਮਧੁਕਕਲ੍ਕਮਿਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍ (੪੬-੪੭) · Śloka ੪੭
ਸ਼੍ਰੇਯਸੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਬਲਾਖ਼ਰ੍ਜੂਰਕਾਕੋਲੀਮੇਦਾਯੁਗ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍||੪੬|| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੪੭|
View original
श्रेयसीशर्कराद्राक्षाजीवकर्षभकोत्पलैः| बलाख़र्जूरकाकोलीमेदायुग्मैश्च साधितम्||४६|| सक्षीरं माहिषं सर्पिः पित्तहृद्रोगनाशनम्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗਘ੍ਨਮ੍| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ-ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਮਾਹਿਸਘਤਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤਤਮਤ੍ਵਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਘਤਮਾਹ-ਸ਼੍ਰੇਯਸੀਤਿ| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ-ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿ, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਕਤਂ ਘਤਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਅਨੁਵਾਸਨਬਸ੍ਤਿਃ (੪੭-੪੯) · Śloka ੪੯
| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਸੇਰੁਕਾਃ||੪੭|| ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ੈਵਲਾਸ੍ਤਾਭਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਸਮਧੁ ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਕਤਂ ਚ ਯਤ੍||੪੮|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁਕਸਾਧਿਤਮ੍| |੪੯|
View original
| प्रपौण्डरीकमधुकबिसग्रन्थिकसेरुकाः||४७|| सशुण्ठीशैवलास्ताभिः सक्षीरं विपचेद्घृतम्| शीतं समधु तच्चेष्टं स्वादुवर्गकृतं च यत्||४८|| बस्तिं च दद्यात्सक्षौद्रं तैलं मधुकसाधितम्| |४९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਸ਼ੀਤੀਭੁਤਂ ਸਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕੋਪੇਤਂ ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਤ੍ਰ ਰੋਗੇ| ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗੇਣ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਨਾ, ਯਚ੍ਚ ਕਤਂ ਤਚ੍ਚ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਿਂ ਮਧੁਕਸਾਧਿਤਂ-ਮਧੁਕੇਨ ਪਕ੍ਵਂ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕੇਤਿ| ਸ਼ੈਵਲਃ-ਸ਼ੈਵਾਲਃ| ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਕਤਂ ਚ ਯਦਿਤਿ| ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗੋਰਸਸ੍ਕਨ੍ਧੇਸੂਕ੍ਤਃ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦/੨੨)| ਬਸ੍ਤਿਮਾਹ-ਬਸ੍ਤਿਂ ਚੇਤਿ-ਅਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ(ਹਦਯਰੋਗਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੧੮)- " ਅਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਹਦਾਮਯੇ| ਸਿਤਯਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾ ਵਾ ਬਲਯਾ ਮਧੁਕੇਨ ਵਾ|| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਕਲ੍ਕਵਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣੇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਵਾ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਾਦਿਨਾ ਵਮਨਮ੍,ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿ ਅਨ੍ਨਪਾਨਮ੍ (੪੯-੫੦) · Śloka ੫੦
| ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਵਮੇਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਵਚਾਮ੍ਭਸਾ||੪੯|| ਕੁਲਤ੍ਥਧਨ੍ਵੋਤ੍ਥਰਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਯਵਾਸ਼ਨਃ| |੫੦|
View original
| कफोद्भवे वमेत्स्विन्नः पिचुमन्दवचाम्भसा||४९|| कुलत्थधन्वोत्थरसतीक्ष्णमद्ययवाशनः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਨਿਮ੍ਬਵਚਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵਥਿਤੇਨ ਜਲੇਨ ਵਮੇਤ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਜਾਙ੍ਗਲਾਦਿਰਸ(ਲਰਸਾਦਿ)ਭੁਕ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਫਹਦ੍ਰੋਗੌਸਧਮਾਹ-ਕਫੋਦ੍ਭਵ ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਵਚਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਪੁਸ੍ਕਰਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮ੍, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਅਭਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃ (੫੦-੫੨) · Śloka ੫੨
| ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਲਵਣਦ੍ਵਯਨਾਗਰਾਤ੍||੫੦|| ਸੈਲਾਯਵਾਨਕਕਣਾਯਵਕ੍ਸਾਰਾਤ੍ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਫਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਕੌਲਤ੍ਥਯੂਸਮੂਤ੍ਰਾਸਵੈਸ੍ਤਥਾ||੫੧|| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਾਭਯਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਠੀਰਾਸ੍ਨਾਵਚਾਕਣਾਤ੍| ਕ੍ਵਾਥਂ ਤਥਾਭਯਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਾਦ੍ਰੀਪੀਤਦ੍ਰੁਕਟ੍ਫਲਾਤ੍||੫੨||
View original
| पिबेच्चूर्णं वचाहिङ्गुलवणद्वयनागरात्||५०|| सैलायवानककणायवक्षारात्सुख़ाम्बुना| फलधान्याम्लकौलत्थयूषमूत्रासवैस्तथा||५१|| पुष्कराह्वाभयाशुण्ठीशठीरास्नावचाकणात्| क्वाथं तथाऽभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्||५२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਚਾਦਿਭ੍ਯ ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਵਾਨਕੋ-ਯਵਾਨੀਭੇਦਃ| ਤਥਾ, ਫਲਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਦਿਭਿਰ੍ਵੈਕਤਰੇਣ(ਮੇਨ)ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਪੁਸ੍ਕਰਾਦੇਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰੁਸ੍ਣਾ(ਮ੍ਬ੍ਵਾ)ਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੇਃ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਚੂਰ੍ਣਮਾਹ-ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ| ਸਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਹਾਰ੍ਥੇ| ਯਵਾਨਕਃ-ਅਜਮੋਦਾ| ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਚ| ਸਣ੍ਣਾਂ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸਯ[ਵਿ]ਭਾਗਃ| ਕ੍ਵਾਥਮਾਹ-ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵੇਤਿ| ਕ੍ਵਾਥਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਤਥੇਤਿ| ਮਾਦ੍ਰੀ-ਅਤਿਵਿਸਾ| ਪੀਰਦ੍ਰੁਃ-ਦਾਰ੍ਵੀ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਰੋਹਿਤਕਾਦਿਲੇਹਃ (੫੩-੫੪) · Śloka ੫੪
ਕ੍ਵਾਥੇ ਰੋਹਿਤਕਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਖ਼ਦਿਰੋਦੁਮ੍ਬਰਾਰ੍ਜੁਨੇ| ਸਪਲਾਸ਼ਵਟੇ ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤੇ ਕਤਃ||੫੩|| ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਸ਼੍ਚ ਲੇਹਃ ਕਫਵਿਕਾਰਹਾ| |੫੪|
View original
क्वाथे रोहितकाश्वत्थख़दिरोदुम्बरार्जुने| सपलाशवटे व्योषत्रिवृच्चूर्णान्विते कृतः||५३|| सुख़ोदकानुपानश्च लेहः कफविकारहा| |५४|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੋਹਿਤਕਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਤੇ ਕਤੋ ਲੇਹ ਉਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਃ ਕਫਵਿਕਾਰਹਾ| ਅਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੮/੧੦੪)-"ਤੁਲਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਭਸਿ ਪਚੇਤ੍" ਇਤਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਸਾਰੇਣ ਪਰਿਮਾਣਮਤ੍ਰ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਲੇਹਮਾਹ-ਕ੍ਵਾਥ ਇਤਿ| ਰੋਹਿਤਕਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪਾਕਾਦ੍ਘਨੀਭਾਵਸਮਯੇ ਚੂਰ੍ਣਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਘਤਾਦੀਨਿ, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਾਦਿਰਸਾਯਨਾਨਿ (੫੪-੫੫) · Śloka ੫੫
| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮੋਦਿਤਾਜ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੫੪|| ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਚ੍ਛਿਲਾਹ੍ਵਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਾਤ੍ਰ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਤਥਾਮਲਕਲੇਹਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਂ ਵਾਗਸ੍ਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍||੫੫||
View original
| श्लेष्मगुल्मोदिताज्यानि क्षारांश्च विविधान् पिबेत्||५४|| प्रयोजयेच्छिलाह्वं वा ब्राह्मं वाऽत्र रसायनम्| तथाऽऽमलकलेहं वा प्राशं वाऽगस्त्यनिर्मितम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਫਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮੇ ਯਾਨਿ ਗਦਿਤਾਨ੍ਯਾਜ੍ਯਾਨਿ-ਸਰ੍ਪੀਸਿ, ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਰਸਾਯਨਂ-ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.੩੯/੧੫)| ਤਥਾ, ਆਮਲਕਲੇਹਂ ਵਾ-ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਮੇਵ ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ਾਖ਼੍ਯਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.੩੯/੩੩)| ਅਥਵਾ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਂ-ਲੇਹਂ, ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੩/੧੨੭), ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮੋਦਿਤਾਜ੍ਯਾਨੀਤਿ| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਂ-ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਰਸਾਯਨਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੯/੧੩੭) , ਬ੍ਰਾਹ੍ਯਂਏਕਾਸ਼ਨਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੯|੧੫) , ਆਮਲਕਲੇਹਂ-ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੯/੩੩) , ਏਤਾਨਿ ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਂ-ਕਾਸੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੩|੧੨੭)| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਹ੍ਰੁਦਯਰੋਗਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੨੮)- " ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾ ਮਾਗਧੀਮੂਲਂ ਪ੍ਰਲੀਢਂ ਹਵਿਸਾ ਸਹ| ਨਾਸ਼ਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਗੁਲ੍ਮਾਨਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|| ਫਲਤੈਲਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤੌ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ਾਰਦਃ| 'ਫਲੈਰਸ੍ਟਗੁਣੇਥਾਮ੍ਲੇ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਯਾਸਨਂ ਕਫੇ (?)|' ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਫਲਤੈਲਮ੍| 'ਹਿਙ੍ਗੂਗ੍ਰਗਨ੍ਧਾਬਿਡਵਿਸ਼੍ਵਕਸ੍ਣਾਕੁਸ੍ਠਾਭਯਾਚਿਤ੍ਰਕਯਾਵਸ਼ੂਕਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਸਸੌਵਰ੍ਚਲਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਂ ਯਵਾਮ੍ਭਸਾ ਸ਼ੂਲਹਦਾਮਯਘ੍ਨਮ੍|| ਦਸ਼ਮੂਲਕਸਾਯਂ ਤੁ ਲਵਣਕ੍ਸਾਰਯੋਜਿਤਮ੍| ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਸਹਦ੍ਰੋਗਂ ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|| ਘਤੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਗੁਡਾਮ੍ਭਸਾ ਵਾ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਕੁਭਤ੍ਵਚੋ ਯੇ| ਹਦ੍ਰੋਗਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਭਵੇਯੁਸ਼੍ਚਿਜੀਵਿਨਸ੍ਤੇ|| ਪੁਟਦਗ੍ਧਹਰਿਣਸ਼ਙ੍ਗਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਗਵ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾਪਿਬਤਃ| ਹਤ੍ਪਸ੍ਠਸ਼ੂਲਮਚਿਰਾਦੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸੁਕਸ੍ਟਮਪਿ|| ਤੈਲਾਜ੍ਯਗੁਡਵਿਪਕ੍ਵਂ ਚੂਰ੍ਣਂ [ ਗੋਧੂਮਪਾਰ੍ਥਜਂ ਵਾਪਿ| ਪਿਬਤਿ ਪਯਸਾ ਸ ਭਵੇਜ੍ਜਿਤਸਕਲਹਦਾਮਯਃ ਪੁਰੁਸਃ|| ਗੋਧੂਮਕਕੁਭਚੂਰ੍ਣਂ ] ਛਾਗਪਯੋਗਵ੍ਯਸਰ੍ਪਿਸਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮੇਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ ਹਦ੍ਰੋਗਮੁਦ੍ਧਤਂ ਪੁਂਸਾਮ੍|| ਮੂਲਂ ਨਾਗਬਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ਾਸਕਾਸਘ੍ਨਂ ਕਕੁਭਸ੍ਯ ਚ ਵਲ੍ਕਲਮ੍| ਰਸਾਯਨਂ ਪਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਵਾਤਜਿਨ੍ਮਾਸਯੋਜਿਤਮ੍| ਸਂਵਤ੍ਸਰਪ੍ਰਯੋਗੇਣਜੀਵੇਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਤਤ੍ਰਯਮ੍|| ਪਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਲ੍ਕਸ੍ਵਰਸੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਘਤਂ ਸਰ੍ਵਹਦਾਮਯੇਸੁ| ਘਤਂ ਬਲਾਨਾਗਬਲਾਰ੍ਜੁਨਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਸਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਲ੍ਕਪਾਦਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼ੂਲਕ੍ਸਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਾਸਾਨਿਲਾਸਸ਼ਮਯਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੂਲਚਿਕਿਤ੍ਸਾ, ਅਜੀਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੬-੫੭) · Śloka ੫੭
ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਯਸ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤੇਤਿ, ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਲ੍ਪਂ, ਜਰਾਂ ਗਤੇ| ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍ਸ ਕੁਸ੍ਠਕਮਿਜਿਲ੍ਲਵਣਦ੍ਵਯਤਿਲ੍ਵਕੈਃ||੫੬|| ਸਦੇਵਦਾਰ੍ਵਤਿਵਿਸੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| |੫੭|
View original
स्याच्छूलं यस्य भुक्तेऽति, जीर्यत्यल्पं, जरां गते| शाम्येत्स कुष्ठकृमिजिल्लवणद्वयतिल्वकैः||५६|| सदेवदार्वतिविषैश्चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਯ-ਪੁਂਸੋ, ਭੁਕ੍ਤੇ-ਤਤ੍ਕਾਲ ਏਵ, ਅਤਿ ਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨੇ-ਮਧ੍ਯਮਾਯਾਂ ਪਾਕਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ, ਅਲ੍ਪਂ ਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਜਰਾਂ ਗਤੇ-ਕਿਟ੍ਟਸਾਰਤਯਾ ਪਰਿਣਤੇਨ੍ਨੇ, ਤੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍| ਸਃ-ਨਰਃ, ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਥ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਛੂਲਪ੍ਰਕਰਣਮ੍| ਸ਼ੂਲਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ,-ਅਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਜੀਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਮਿਤਿ| ]
Adhikarana ਜੀਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍, ਜੀਰ੍ਯਚ੍ਛੂਲਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੭-੫੮) · Śloka ੫੮
| ਯਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣੇਧਿਕਂ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ, ਫਲੈਃਪੁਨਃ||੫੭|| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨੇ, ਤਥਾ ਮੂਲੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸ਼ੂਲੇ ਸਦਾਧਿਕੇ| |੫੮|
View original
| यस्य जीर्णेऽधिकं स्नेहैः स विरेच्यः, फलैःपुनः||५७|| जीर्यत्यन्ने, तथा मूलैस्तीक्ष्णैः शूले सदाऽधिके| |५८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਯ-ਪੁਂਸੋ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਤ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼ੂਲਂ ਭਵੇਤ੍, ਸ ਸ੍ਨੇਹੈਃ-ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੈਃ, ਵਿਰੇਚਨੀਯਃ| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨੇ-ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ, ਅਧਿਕਂ ਸ਼ੂਲੇ ਸਤਿ ਫਲੈਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ(?)-"ਮਦ੍ਵੀਕਾਥ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਖ਼ਰ੍ਜੂਰਾਣਿ ਪਰੂਸਕਮ੍| ਆਰਗ੍ਵਧੋਥਾਮਲਕਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯੋ ਬਿਭੀਤਕਮ੍|| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੋਪਚਿਤ੍ਰੇ ਚ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਚ ਮੁਕੂਲਕਮ੍| ਨੀਲਿਕਾ ਕੁਵਲਂ ਪੀਲੁ ਭਵੇਤ੍ਫਲਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਸਦਾਧਿਕਮੇਵ ਸ਼ੂਲਂ-ਕੇਵਲਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਵਾ, ਸਃ-ਪੁਰੁਸੋ, ਮੂਲੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ-ਮੂਲਵਿਰੇਚਨੈਰ੍ਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਸਪ੍ਤਲਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ, ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਪ੍ਤਲਾਸ਼ਙ੍ਖ਼ਿਨੀਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਃ| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮੋਦਕੀਰ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਿਣੀ ਤਥਾ|| ਛਗਲਾਣ੍ਡੀ ਗਵਾਕ੍ਸੀ ਚ ਕੁਚਾਕ੍ਸੀ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ| ਮਸੂਰਵਿਦਲਾ ਚੈਵ ਭਵੇਨ੍ਮੂਲਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਜੀਰ੍ਣਸ਼ੂਲਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਯਸ੍ਯੇਤਿ| ਸ੍ਨੇਹੈਃ-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿਭਿਃ| ਜੀਰ੍ਯਚ੍ਛੂਲਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਫਲੈਃ ਪੁਨਰ੍ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਨ ਇਤਿ| ਫਲੈਃ-ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਭਿਃ| ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਤਥੇਤਿ| ਮੂਲੈਃ-ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਕਰਣਂ ਚ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਸ਼ੂਲਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧)- "ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ਸਮਸ੍ਤਾਮਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਃ ਸ਼ੂਲੋਸ੍ਟਧਾ ਭਵੇਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਯਾਨਾਦਤਿਮੈਥੁਨਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਗਰਾਚ੍ਛੀਤਜਲਾਤਿਪਾਨਾਤ੍| ਕਲਾਯਮੁਦ੍ਗਾਢਕਿਕੋਰਦੂਸਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਰੂਕ੍ਸਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਭਿਘਾਤਾਤ੍|| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਾਤਿਵਿਰੂਢਜਾਨ੍ਨਵਿਰੁਦ੍ਧਵਲ੍ਲੂਰਕਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਤ੍| ਵਿਟ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਵੇਗਰੋਧਚ੍ਛੋਕੋਪਵਾਸਾਦਤਿਭਾਸ੍ਯਹਾਸ੍ਯਾਤ੍|| ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋ ਜਨਯੇਦ੍ਧਿ ਸ਼ੂਲਂ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਬਸ੍ਤਿਦੇਸ਼ੇ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਚ ਘਨਾਗਮੇ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਕੋਪਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਗਾਢਮ੍|| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ਮਪ੍ਰਕੋਪੌ ਵਿਡ੍ਵਾਤਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨਤੋਦਭੇਦੈਃ| ਸਂਸ੍ਵੇਦਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮਰ੍ਦਨਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਭੋਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ|| ਕ੍ਸਾਰਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਵਿਦਾਹਿਤੈਲਨਿਸ੍ਪਾਵਪਿਣ੍ਯਾਕਕੁਲ੍ਤ੍ਥਯੂਸੈਃ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਸੌਵੀਰਸੁਰਾਵਿਕਾਰੈਃ ਕ੍ਰੋਧਾਨਲਾਯਾਸਰਵਿਪ੍ਰਤਾਪੈਃ|| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਤਿਯੋਗਾਦਸ਼ਨੈਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੂਲਮ੍| ਤਣ੍ਮੋਹਦਾਹਾਰ੍ਤਿਕਰਂ ਹਿ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਦੋਸਯੁਕ੍ਤਮ੍|| ਮਧ੍ਯਂਦਿਨੇ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਚਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਵਿਦਾਹਕਾਲੇ ਜਲਦਾਤ੍ਯਯੇ ਚ| ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸੁਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਰਪਿ ਭੋਜਨੈਸ਼੍ਚ|| ਆਨੂਪਵਾਰਿਜਕਿਲਾਟਪਯੋਵਿਕਾਰੈਰ੍ਮਾਂਸੇਕ੍ਸੁਪਿਸ੍ਟਕਸ਼ਰਾਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਭਿਃ| ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਬਲਾਸਜਨਕੈਰਪਿ ਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੋਪਮੁਪਗਮ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੂਲਮ੍|| ਹਲ੍ਲਾਸਕਾਸਸਦਨਾਰੁਚਿਸਮ੍ਪ੍ਰਸੇਕੈਰਾਮਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਤਿਮਿਤਕੋਸ੍ਠਸ਼ਿਰੋਗੁਰੁਤ੍ਵੈਃ| ਭੁਕ੍ਤੇ ਸਦੈਵ ਰੁਜਂ ਕੁਰੁਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਕੁਸੁਮਾਗਮੇ ਚ|| [ਦ੍ਵਿਦੋਸਲਕ੍ਸਣੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਮ੍|] ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ਸਰ੍ਵਭਵਂ ਹਿ ਸ਼ੂਲਮ੍| ਸੁਕਸ੍ਟਮੇਨਂ ਵਿਸਵਜ੍ਰਕਲ੍ਪਂ ਵਿਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ|| ਆਟੋਪਹ੍ਰੁਲ੍ਲਾਸਵਮੀਗੁਰੁਤ੍ਵਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਨਾਹਕਫਪ੍ਰਸੇਕੈਃ| ਕਫਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਮਾਮੋਦ੍ਭਵਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ|| ਬਸ੍ਤੌ ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਸੁ ਸ ਸ਼ੂਲਃ ਕਫਵਾਤਿਕਃ| ਕੁਕ੍ਸੌ ਹਨ੍ਨਾਭਿਮਧ੍ਯੇਸੁ ਸ ਸ਼ੂਲਃ ਕਫਪੈਤ੍ਤਿਕਃ| ਦਾਹਜ੍ਵਰਕਰੋ ਘੋਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਃ|| ਏਕਦੋਸੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋਦ੍ਵਿਦੋਸਜਃ| ਸਰ੍ਵਦੋਸੋਤ੍ਥਿਤੋ ਘੋਰਸ੍ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯੋ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ|| ਨਿਗਹ੍ਯ ਮਾਰੁਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਕੁਕ੍ਸਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਸਾਧ੍ਮਾਟੋਪਾਮਸਂਰੁਦ੍ਧਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਨਿਸ੍ਤੁਦਨ੍|| ਉਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤ੍ਯਥ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨ ਚਾਨ੍ਨਮਭਿਨਨ੍ਦਤਿ| ਨ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਪੈਤ੍ਯੇਸ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|| ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ ਯਦਾ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਹ੍ਨਿਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਾਰੁਤਃ| ਤਦਾਸ੍ਯ ਭੋਜਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਨ ਪਚ੍ਯਤਿ|| ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯਾਨੀਤਸ਼ਕਤਾ ਸ਼ੂਲੇਨਾਹਨ੍ਯਤੇ ਮਦੁਃ|| ਨੈਵਾਸਨੇ ਨ ਸ਼ਯਨੇ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਵਾ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍|| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਾਤਾਦਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਾਤ੍|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਮਾਰੁਤੋ ਰਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ| ਹਦਿਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੂਲਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਰੋਧਨਂ ਪਰਮ੍| ਹਚ੍ਛੂਲ ਇਤਿ ਸ ਖ੍ਯਾਤੋ ਰਸਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭਵਃ|| ਸਂਰੋਧਾਤ੍ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਨਾਡੀਸੁ ਤਤਃ ਸ਼ੂਲੋਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਸਂਰੋਧੀ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਃ ਸ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ|| ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਕ੍ਸੌ ਮੇਢ੍ਰੇਨੁਵਰ੍ਤਕਃ| ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਤ੍ਯ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੂਲਃ ਸ ਮਾਰੁਤਾਤ੍|| ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋਯਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਾਹਾਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਵਾਤਂ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਂ ਮਨ੍ਦੀਕਤ੍ਯ ਤੁ ਪਾਵਕਮ੍|| ਸ਼ੂਲਂ ਸਞ੍ਜਨਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤ ਆਵਤ੍ਯ ਮਾਰੁਤਃ| ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਯਦਿ ਵਾ ਵਾਮਂ ਕੁਕ੍ਸਿਮਾਦਾਯ ਜਾਯਤੇ|| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਧਤੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ [ਭ੍ਰਮਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਘੋਸਵਤ੍| ਪਿਪਾਸਾ ਵਰ੍ਧਤੇਤੀਵ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਜਾਯਤੇ|| ਉਚ੍ਚਾਰਿਤੋ ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ| ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਲਮੇਤਂ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪਰਮਦਾਰੁਣਮ੍|| ਵੇਦਨਾ ਚ ਤਸਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਆਨਾਹੋ ਗੌਰਵਾਰੁਚੀ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|| ਸ੍ਵੈਰ੍ਨਿਦਾਨੈਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ੍ਤਦਾ| ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮਾਵਤ੍ਯ ਸ਼ੂਲਕਾਰੀ ਭਵੇਦ੍ਬਲੀ|| ਭੁਕ੍ਤੇ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਯਚ੍ਛੂਲਂ ਤਦੇਵ ਪਰਿਣਾਮਜਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਮਾਸੇਨ ਵਿਧੀਯਤੇ|| ਆਧ੍ਮਾਨਾਟੋਪਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਾਰਤਿਵੇਪਨੈਃ| ਸਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਵਾਤਿਕਂ ਤਦ੍ਵਦੇਦ੍ਭਿਸਕ੍|| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਾਰਤਿਸ੍ਵੇਦਂ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੀਤਸ਼ਮਪ੍ਰਾਯਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਤਦ੍ਵਦੇਦ੍ਭਿਸਕ੍|| ਛਰ੍ਦਿਹਲ੍ਲਾਸਸਮ੍ਮੋਹਸ੍ਵਲ੍ਪਰੁਗ੍ਦੀਰ੍ਘਸਨ੍ਤਤਿ| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਚ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਕਫਾਤ੍ਮਕਮ੍|| ਸਂਸਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਸਾਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਬਲਾਨਲਮ੍|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਜਿਰ੍ਣੇ ਵਾ ਯਚ੍ਛੂਲਮੁਪਜਾਯਤੇ| ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਭੋਜਨਾਭੋਜਨੇਨ ਵਾ| ਨ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਨਿਯਮਾਤ੍ਸੋਨ੍ਨਦ੍ਰਵ ਉਦਾਹਤਃ||"] (?)-" ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਦ੍ਵੀਜੀਰਕਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਦਾਰੁਕਪਤ੍ਰਕੈਃ| ਤੁਮ੍ਬੁਰੂਣਿ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚ ਲਵਣਾਨਿ ਚ|| ਅਜਮੋਦਾ ਤਾਲਮੁਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਭੂਤਿਕਂ ਵਚਾ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਪਟੋਲਂ ਚ ਬਹਤ੍ਪਤ੍ਰਕਗਨ੍ਧਕੈਃ|| ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਤਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥੇ ਨਿਸਿਕ੍ਤਂ ਲੋਹਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍|| ਕਨ੍ਦਾਤ੍ਕਟਾਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਸ਼੍ਰਾਵਣੀਕੇਸ਼ਰਾਙ੍ਗਜੈਃ| ਰਸੈਃ ਸਵਜ੍ਰਵਲ੍ਲੀਜੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਲਸਮਸ੍ਯ ਚ|| ਭਾਵਯਿਤ੍ਵੈਕਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਸ੍ਟਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਤ੍ਰਿਫਲਜੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਵਾ ਦਰ੍ਵਿਲੇਪਨਾਤ੍|| ਉਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਯੇ ਚ ਕੁਕ੍ਸਿਗਤਾ ਰੋਗਾ ਗ੍ਰਹਣੀਮਾਰ੍ਦਵਾਦਯਃ|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨਿ ਸ਼ੂਲਾਨਿ ਜਠਰਾਣਿ ਚ| ਮਦੋਦੋਸਾਮਵਾਤਾਸ਼੍ਚ ਕਫਾਨਿਲਭਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ|| ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਯਥਾ| ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਗਤਂ ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨੁਤ|| ਯਦਿ ਸਕਲਰੁਜੋ ਯਨ੍ਨੈਵ ਯੋਗੋ ਨਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਮਿਤਿ ਨਿਯਤੇਰ੍ਵਾ ਯਾਦਦੋਸਂ ਵਿਨਾ ਵਾ| ਤਦਖਿਲਮੁਨਿਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਾਤ੍ਪਤਤ੍ਵਾਰ੍ਥਰਤ੍ਨੋ ਨਿਯਤਮਮਤਵਾਕ੍ਯੋ ਵਲ੍ਲਭਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੂਣਾਮ੍|| ਆਸ਼ੁਭੁਕ੍ਤੋ ਯਵੈਃ ਪਿਸ੍ਟਮਭ੍ਰਕਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਕਨ੍ਦਮਾਣਾਸ੍ਥਿਸਂਹਾਰਖਣ੍ਡਕਰ੍ਣਰਸੈਰਧਃ| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਸ਼ੋਣੋਮਾਤ੍ਰਿਕਮੇਵ ਚ|| ਵਸ਼੍ਚੀਵਂ ਬਹਤੀਭਙ੍ਗਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਤ੍ਕੇਸਰਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਪੇਸਣਂ ਭਾਵਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਟਂ ਵਾਨੇਕਸ਼ੋ ਭਿਸਕ੍|| ਯਾਵਦ੍ਰਕਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਰੇਵਂ ਵਿਹਾਯਸਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾਕ੍ਸਿਕਸ਼ਾਣਂ ਚ ਧ੍ਮਾਤਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ ਜਲੇ|| ਤ੍ਰੈਫਲੇਸ੍ਵਵਚੂਰ੍ਣ੍ਯਂ ਵਾ ਲੋਹਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਕਂ ਪੁਨਃ| ਬਹਤ੍ਪਤ੍ਰਕ[|]ਰਿਕਰ੍ਣਤ੍ਰਿਫਲਾਵਦ੍ਧਦਾਰਕੈਃ|| ਮਾਣਕਨ੍ਦਾਸ੍ਥਿਸਂਹਾਰਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਭਵੈ ਰਸੈਃ| ਦਸ਼ਮੂਲੀਮੁਣ੍ਡਿਤਿਕਾਤਾਲਮੂਲੀਸਮੁਦ੍ਭਵੈਃ| ਪੁਟਿਤਂ ਸਾਧੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮੇਵਮਯੋਜਯੇਤ੍| ਵਸਿਰਂਘਾਲਮਧੁਪਰ੍ਣੀਮਯੂਰਕਮ੍|| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਚ ਵਰ੍ਸਾਭੂਦਤ੍ਤਾਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਚ| ਪਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਮਣ੍ਡੂਰਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਾਸ੍ਪਮਦਘ੍ਨਂ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍| ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਯਂ ਲੋਹਾਕਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ|| ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਧਮਾਨਸ੍ਯ ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਪਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਮਰ੍ਦਨਂ ਰਸਸ਼ੋਧਨਮ੍|| ਗਨ੍ਧਾਕਂ ਨਵਨੀਤਾਖ੍ਯਂ ਕੁਟਿਤਂ ਲੋਹਭਾਜਨੇ| ਤ੍ਰਿਧਾ ਚਣ੍ਡਾਤਪੇ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਙ੍ਗਰਾਜਰਸਾਪ੍ਲੁਤਮ੍|| ਤਤੋ ਵਹ੍ਨਿਦ੍ਰਵੀਭੂਤਂ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਮ੍| ਯਤ੍ਨਾਦ੍ਭਙ੍ਗਰਸੇ ਕ੍ਸਿਤ੍ਪਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ|| ਗਗਨਾਦ੍ਵਿਪਲਂ ਚੂਰ੍ਣਂਲੋਹਸ੍ਯ ਪਲਮਾਤ੍ਰਕਮ੍| ਲੋਹਕਿਟ੍ਟਂ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍|| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਵਸਿਨਤਾਲਮੂਲਰਸੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ| ਵਰੀਭਙ੍ਗਕੇਸਰਾਜਮਾਣਮਰ੍ਣਰਸੈਸ੍ਤਥਾ|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਭਿਃ ਸ੍ਥਾਲੀਪਾਕਂ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਰਸਗਨ੍ਧਕਯੋਃ ਕਰ੍ਸਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮੇਕਤਃ|| ਤਨ੍ਮਨਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਲਾਖਲ੍ਵੇ ਯਤ੍ਨਤਃ ਕਜ੍ਜਲੀਕਤਮ੍| ਵਚਾ ਚਵ੍ਯਂ ਯਵਾਨੀ ਚ ਜੀਰਕੇ ਸ਼ਤਪਰ੍ਣਿਕਾ|| ਵ੍ਯੋਸਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਖਰਮਞ੍ਜਰੀ| ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਦਨ੍ਤੀ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਃ ਸਿਤਸ੍ਤਥਾ|| ਭਙ੍ਗਮਾਣਵਕਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਖਣ੍ਡਕਰ੍ਣਕ ਏਵ ਚ| ਦਣ੍ਡੋਤ੍ਪਲਂ ਕੇਸਰਾ ਜਕਾਲੀਯਕਟਕੋਪਿ ਵਾ|| ਏਸਾਮਰ੍ਧਪਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪਟਘਸ੍ਟਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਲਾਰ੍ਧਂ ਪਲਮੇਵ ਚ|| ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇਸੁ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਆਤਪੇ ਚਣ੍ਡਸਂਘਸ੍ਟਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਰਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ|| ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਸ਼ਿਲਾਪਿਸ੍ਟਂ ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਬਦਰਾਸ੍ਥਿਮਿਤਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਭਾਵਯੇਤ੍|| ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੋਜਨਾਦੌ ਤੁ ਸੇਵਿਤਂ ਗੁਟਿਕਾਤ੍ਰਯਮ੍| ਅਨ੍ਨੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਹਿਤਂ ਮਧੁਰਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍|| ਦੁਗ੍ਧਂ ਚ ਨਾਲਿਕੇਰਂ ਚ ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਭੋਜ੍ਯਂ ਯਥੇਸ੍ਟਮਿਸ੍ਟਂ ਚ ਵਾਰਿ ਭਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍|| ਹਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਪਰਿਣਾਮਜਮ੍| ਪੀਸ਼ੋਥੋਦਰਗੁਲ੍ਮਾਦਾਮਯਾਨ੍|| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਂਅਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮਰੋਚਕਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਾਨਾਹਮਾਮਵਾਤਂ ਸ੍ਵਰਾਮਯਮ੍| ਗੁਯਖ੍ਯਾਤਵੋ ...ਂਈਕੇਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਯੁਤੋ ਯੂਸੋ ਧਾਤ੍ਰੀਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਕਤਃ| ਰਿਰ੍ਯਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਂਸੇਵ੍ਯ ਕੁਲਿਤ੍ਥਾਨ੍ ਸ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||" ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸਾਯਨੇ| ਅਮ੍ਲਾਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|
Adhikarana ਰੂਦ੍ਧਗਤਾਵਨਿਲੇ ਅਨੁਲੋਮਨਮ੍ (੫੮-੫੯) · Śloka ੫੯
| ਪ੍ਰਾਯੋਨਿਲੋ ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਗਤਃ||੫੮|| ਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨੈਃ| |੫੯|
View original
| प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः कुप्यत्यामाशये गतः||५८|| तस्यानुलोमनं कार्यं शुद्धिलङ्घनपाचनैः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮਾਰੁਤੋ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗ ਆਮਾਸ਼ਯਂ(ਯੇ) ਗਤਃ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਤਸ੍ਯ-ਮਰੁਤਃ, ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ-ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਦ੍ਵਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ, ਅਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਕਮਿਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਔਸਧਮ੍ (੫੯-੬੦) · Śloka ੬੦
| ਕਮਿਘ੍ਨਮੌਸਧਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਮਿਜੇ ਹਦਯਾਮਯੇ||੫੯|| ਇਤਿ ਹਦ੍ਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੬੦|
View original
| कृमिघ्नमौषधं सर्वं कृमिजे हृदयामये||५९|| इति हृद्रोगचिकित्सितम्|६०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਮਿਜੇ ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਚ ਕਮਿਘ੍ਨਮੌਸਧਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕ੍ਰਿਮਿਹਦ੍ਰੋਗੌਸਧਮਾਹ-ਕ੍ਰਿਮਿਨ੍ਧਮੌਸਧਮਿਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਹਦਯਰੋ. ਸ਼੍ਲੋ. ੩੯)- " ਕ੍ਰਿਮਿਹਦ੍ਰੋਗਿਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਿਸ਼ਿਤੌਦਨਮ੍| ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਪਲਲੋਪੇਤਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍|| ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ਸਲਵਣੈਰ੍ਯੋਗੈਃ ਸਾਜਾਜਿਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਗਾਢੈਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਿਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍|| ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮਧਸ੍ਤਾਤ੍ਕ੍ਰਿਮਯੋ ਨਣਾਮ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਵਿਤਰੇਚ੍ਚਾਸ੍ਮੈ ਸਵਿਡਙ੍ਗਮਤਃ ਪਰਮ੍|| ਕ੍ਰਿਮਿਜੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਮਯਸਂਯੁਤਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਹਦ੍ਰੋਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮ੍ਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||
Adhikarana ਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਾ, ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੌਸਧਮ੍ (੬੦-੬੭) · Śloka ੬੭
ਅਥ ਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਸ਼ੀਤੋ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਮਨਸ਼ੋਧਨਃ||੬੦|| ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੋਮਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ ਤਪ੍ਤਲੋਸ੍ਟਕਪਾਲਸਿਕਤਾਦਿਭਿਃ||੬੧|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਵਾ ਜਲਮ੍| ਦਰ੍ਭਫੂਰ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਥਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ||੬੨|| ਵਾਟ੍ਯਸ਼੍ਚਾਮਯਵੈਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਾਲਿਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੋਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ ਚਿਰਨ੍ਤਨੈਃ||੬੩|| ਸ਼ੀਤੇਨ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਭੋਜਨਮ੍| ਹਿਮਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਯਸਾ ਸਸਿਤਾਮਧੁ||੬੪|| ਰਸੈਸ਼੍ਚਾਨਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਘਤਭਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾ ਯੂਸੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਰਸਾਨ੍ਵਿਤੈਃ||੬੫|| ਨਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤੈਰਿਕ੍ਸੋਸ੍ਤਥਾ ਰਸਃ| ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡੂਸਾਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤਾ ਹਿਤਾਃ||੬੬|| ਦਾਹਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਾ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾ ਨਿਰੀਹਤ੍ਵਂ ਮਨੋਰਤਿਃ| ਮਹਾਸਰਿਦ੍ਧ੍ਰਦਾਦੀਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਰੁਮਰਣਾਨਿ ਚ||੬੭||
View original
अथ तृष्णाचिकित्सितम्| तृष्णासु वातपित्तघ्नो विधिः प्रायेण शस्यते| सर्वासु शीतो बाह्यान्तस्तथा शमनशोधनः||६०|| दिव्याम्बु शीतं सक्षौद्रं तद्वद्भोमं च तद्गुणम्| निर्वापितं तप्तलोष्टकपालसिकतादिभिः||६१|| सशर्करं वा क्वथितं पञ्चमूलेन वा जलम्| दर्भफूर्वेण मन्थश्च प्रशस्तो लाजसक्तुभिः||६२|| वाट्यश्चामयवैः शीतः शर्करामाक्षिकान्वितः| यवागूः शालिभिस्तद्वत्कोद्रवैश्च चिरन्तनैः||६३|| शीतेन शीतवीर्यैश्च द्रव्यैः सिद्धेन भोजनम्| हिमाम्बुपरिषिक्तस्य पयसा ससितामधु||६४|| रसैश्चानम्ललवणैर्जाङ्गलैर्घृतभर्जितैः| मुद्गादीनां तथा यूषैर्जीवनीयरसान्वितैः||६५|| नस्यं क्षीरघृतं सिद्धं शीतैरिक्षोस्तथा रसः| निर्वापणाश्च गण्डूषाः सूत्रस्थानोदिता हिताः||६६|| दाहज्वरोक्ता लेपाद्या निरीहत्वं मनोरतिः| महासरिद्ध्रदादीनां दर्शनरुमरणानि च||६७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਵਿਧਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਬਾਹ੍ਯਤੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਚ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਧਿਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ-ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਜਲਂ, ਸ਼ੀਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਭੌਮਂ ਚ ਜਲਂ ਤਦ੍ਗੁਣਂ-ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁਸਮਾਨਗੁਣਂ "ਸ਼ੁਚਿਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਚੇਤੇ ਦੇਸ਼ੇ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੫|੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਲਕ੍ਸਿਤਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ-ਦਿਵ੍ਯਜਲਸ੍ਯੇਵ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਤਪ੍ਤਲੋਸ੍ਟਕਕਪਾਲਸਿਕਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ-ਸ਼ੀਤੀਕਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ, ਤਦੇਵ ਸਮਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ, ਦਰ੍ਭਪੂਰ੍ਵੇਣ-ਤਣਾਖ੍ਯੇਨ, ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਕਤੋ ਮਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਆਮੈਃ-ਅਭਸ੍ਟੈਃ, ਯਵੈਰ੍ਵਾਟ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ਼ੀਤੀਭੂਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਾਲਿਭਿਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਾ ਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਚਿਰਨ੍ਤਨੈਃ ਕੋਦ੍ਰਵੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੁਕ੍ਤਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤੇਨ-ਸ਼ੀਤੀਕਤੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ, ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ, ਸ਼ੀਤਜਲੈਃ ਪਰਿਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪਯਸਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਯਸਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਲੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਮ੍ਲਲਵਣੈਰਤਭਰ੍ਜਿਤੈਰ੍ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਯੂਸੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਰਸਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭੋਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤੈਃ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਭਿਃ, ਤਥੇਕ੍ਸੁਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤਾਃ (ਅ.੨੨) ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਃ-ਰੋਪਣਾਃ, ਗਣ੍ਡੂਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਦਾਹਜ੍ਵਰੇ ਯ ਉਕ੍ਤਾ ਲੇਪਾਦ੍ਯਾਃ-"ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ" (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧/੧੩੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ, ਤੇ ਚ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਨਿਰੀਹਤ੍ਵਂ-ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਵਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਨਸੋਰਤਿਃ-ਨਿਰ੍ਵਤਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਮਹਾਸਰਿਤਾਂ ਮਹਾਹ੍ਰਦਾਨਾਂ-ਮਹਾਤਡਾਗਾਨਾਂ, ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਮਰਣਾਨਿ ਹਿਤਾਨਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਥ ਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|[ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਸ੍ਣੌਸਧਮਾਹ]-ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਦ੍ਗੁਣਂ-ਦਿਵ੍ਯਗੁਣਮ੍| ਦਰ੍ਭਪੂਰ੍ਵੇਣ-ਪਞ੍ਚਸੂਕ੍ਤੇਨ ਤਣਾਖ੍ਯੇਨ| ਆਮਯਵੈਃ-ਕੋਮਲਯਵੈਃ, ਕਤੋ ਵਾਠ੍ਯਃ| ਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸ਼ੀਤੇਨ ਪਯਸਾ ਭੋਜਨਮ੍, ਪਯੋਰਸਯੂਸਾਣਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ| ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ-ਕ੍ਸੀਰਮਨ੍ਥਨੋਤ੍ਥਂ ਘਤਮ੍| ਇਕ੍ਸੁਰਸੋ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਾਃ-ਮਧੁਗਣ੍ਡੂਸਾਦਯਃ| ਨਿਰੀਹਤ੍ਵਂਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਾਰਤ੍ਵਮ੍| ਮਨੋਰਤਿਃ-ਮਨਃ ਸੁਖਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ. ਅ. ੮) ਨਾਤ੍ਯ[ਵ]ਪੀਡਨਂ(?)-"ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਘਸ੍ਟਮੁਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਥਿ ਸਸਿਤਂ ਹਿਤਮ੍|" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੪)- "ਲਾਜੋਦਕਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਡਵਿਮਰ੍ਦਿਤਮ੍| ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਰਃ|| ਭੁ(ਚ)ਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਯਵਾਨੀਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰੈਃ| ਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਹਿਤਂ ਤੋਯਂ [ਮੁਰ੍ਚ੍ਛਾਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿ] ਦੋਸਜਿਤ੍|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕੇਸਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕਸ੍ਣਾਜੀਰਕਦਾਡਿਮੈਃ| ਲੇਹੋ ਵਾ ਤਡ੍ਜਯੀ ਕਸ੍ਣਾਧੁਕ੍ਸੀਰਿਦ੍ਰੁਮਾਙ੍ਕੁਰੈਃ|| ਅਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਬੀਜਂ ਪੀਤਂ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ ਚ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੈਃ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਪਟਾਸ੍ਤਰਣਕਤਪ੍ਰਾਵ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਸਂ ਹਨ੍ਤਿ|| ਗੋਸ੍ਤਨੀਕ੍ਸੁਰਸਕ੍ਸੀਰਯਸ੍ਟੀਮਧੂਤ੍ਪਲੈਃ| ਨਿਯਤਂ ਨਸ੍ਯਤਃ ਪੀਤੈਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਦਾਰੁਣਾ|| ਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਮੁਖਲੇਪਾਚ੍ਛੁਕ੍ਤਿਕਯਾ ਵਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਰਸੇਨ| ਤਰ੍ਪਯਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਤਜ੍ਜਲੌਘਵਤ੍ਸੈਕਤ ਰਾਸ਼ਿਮ੍|| ਕੋਲਦਾਡੀਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰੀਕਾਚੁਕ੍ਰਿਕਾਰਸਃ| ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖਾਲੇਪਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ|| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸੀਧੁਗੁਡੋਦਕੈਃ| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡੂਸਾ ਮੁਖਸ਼ੋਸਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਾਃ|| ਦਾਡਿਮਂ ਬਦਰਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਬੀਜਪੁਰਕਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪ੍ਰਲੇਪਸ੍ਤੁ ਪਿਪਾਸਾਦਾਹਨਾਸ਼ਨਃ|| ਵਾਰਿ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਮਾਕਣ੍ਠਾਦ੍ਵਾ ਪਿਪਾਸਿਤਮ੍| ਪਾਯਦ੍ਵਾਮਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਤੇਨ ਤਸ੍ਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ਵਟਪ੍ਰਰੋਹਂ ਮਧੁਕੁਸ੍ਠਮੁਤ੍ਪਲਂ ਸਲਾਜਚੁਰ੍ਣਂ ਗੁਟਿਕਾਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸੁਸਂਹਿਤਾ ਸਾ ਵਦਨੇ ਵਿਧਾਰਿਤਾ ਤਸ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਮਪਿ ਹਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍||" ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਮਧੁਰੈਃ ਸਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚ ਸਤਿਸ਼ੂਕੈਃ ਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸੇਕੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਲੋਹਿਤਕਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਖਰ੍ਜੂਰਪਰੂਸਕੋਤ੍ਪਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਃ ਮਧੁਪਕ੍ਵੇ ਲੋਸ੍ਠਮੇਵ ਚ ਜਲੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਪੇਯਮ੍|| ਜਮ੍ਬਾਮ੍ਰਾਤਕਬਦਰੀਦਲਵੇਤਸਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲੈਃ| ਹਨ੍ਮੁਖਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਸਘਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਾਤਿਤਸ੍ਣਾਧ੍ਨਾਃ|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੂਤ੍ਪਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੋਜਿਤੈਃ| ਕਸਾਯਂ ਸਂਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਂ ਤਸ੍ਣਾਨਾਸ਼ਕਰਂ ਪਰਮ੍|| ਲੋਸ੍ਟਪ੍ਰਤਤ੍ਪਤੋਯਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੋਜਿਤਮ੍| ਲਾਕ੍ਸਾਚੂਰ੍ਣਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਤਡ੍ਦਾਹਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਪਲ੍ਲਵੋਸ਼ੀਰੈਃ ਸਿਤਾਵਰੁਣਕਾਜਿਤੈਃ| ਸਪਯਸ੍ਕਃ ਕਤਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਮ੍ਪੀਤਸ੍ਤਡ੍ਵਿਨਾਸ਼ਨਃ|| ਰਕਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਵੇਤਸੈਃ| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਰ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਲੇਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਾਮ੍|| ਸਾਰਿਵਾਲਾਜਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਨਾਗਰੈਃ| ਪਯਸ੍ਤਸਾਧ੍ਨੋ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਕਾਞ੍ਜਿਕੈਰ੍ਮੁਖ|| ...ਂਅਦਨਮਧੁਕਂ ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਬੁ ਵਿਵਰ੍ਧਿਤਮ੍|ਅਰ੍ਧਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤੈ|| ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌਸਧਮ੍ (੬੮) · Śloka ੬੮
ਇਤਿ ਤਸ੍ਣਾਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਵਨੋਤ੍ਥਾਯਾਂ ਸਗੁਡਂ ਦਧਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਰਸਾਸ਼੍ਚ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ ਚ||੬੮||
View original
इति तृष्णासु सामान्येन चिकित्सितमुक्तम्| विशेषेणाह तृष्णायां पवनोत्थायां सगुडं दधि शस्यते| रसाश्च बृंहणाः शीता विदार्यादिगणाम्बु च||६८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਵਨੋਤ੍ਥਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਦਧਿ ਗੁਡੇਨ ਸਹ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼੍ਚ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ| ਤਥਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ "ਵਿਦਾਰਿਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫/੯)ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਤੋਯਂ-ਪਾਨੀਯਂ, ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਵਾਤਤਸ੍ਣੌਸਧਮਾਹ-ਤਸ੍ਣਾਯਾਮਿਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਗਣਾ ਯ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਮ੍ਬੁ[ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਗ] ਣੇ ਵਾ| ਪਿਬੇਤ੍ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਮਨੁਜੋਚਿਰੇਣ ਤਸੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ ਹਿ ਵਾਤਜਾਯਾਃ|| [ਤਸ੍ਣਾਤਿਵਦ੍ਧੌ] ਉਦਰੇ ਚ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਂਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਨ੍ਮਾਗਧਿਕੋਦਕੇਨ| ਵਿਲੇਖਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਵਿਧੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾ[ਡਿਮਾਮ੍ਰਾ] ਤਕਬੀਜਪੂਰੈਃ||" [ਇਤਿ|] ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੨੨)-" ਵਾਤਘ੍ਨਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਮਦੁ ਲਘੁ ਸ਼ੀਤਂ ਰਸੋ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|" [ਇਤਿ|]
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ ਔਸਧਮ੍ (੬੯-੭੨) · Śloka ੭੨
ਪਿਤ੍ਤਾਜਾਯਾਂ ਸਿਤਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਜੋ ਰਸਃ| ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਾ ਹਿਮਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਾਰਿਵਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ ਵਾ||੬੯|| ਤਦ੍ਵਿਧੈਸ਼੍ਚ ਗਣੈਃ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਮਧੂਨ੍| ਮਧੁਰੈਰੌਸਧੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍||੭੦|| ਬੀਜਪੂਰਕਮਦ੍ਵੀਕਾਵਟਵੇਤਸਪਲ੍ਲਵਾਨ੍| ਮੂਲਾਨਿ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਚ ਜਲੇ ਸ਼ਤਮ੍||੭੧|| ਜ੍ਵਰੋਦਿਤਂ ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿ ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| |੭੨|
View original
पित्ताजायां सितायुक्तः पक्वोदुम्बरजो रसः| तत्क्वाथो वा हिमस्तद्वत्सारिवादिगणाम्बु वा||६९|| तद्विधैश्च गणैः शीतकषायान् ससितामधून्| मधुरैरौषधैस्तद्वत् क्षीरिवृक्षैश्च कल्पितान्||७०|| बीजपूरकमृद्वीकावटवेतसपल्लवान्| मूलानि कुशकाशानां यष्ट्याह्वं च जले शृतम्||७१|| ज्वरोदितं वा द्राक्षादि पञ्चसाराम्बु वा पिबेत्| |७२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਃ ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਫਲਜੋ ਰਸਃ, ਤੇਸਾਂ-ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਿਮਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਸਿਤਾਯੁਕ੍ਤਃ, ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥੈਵ ਸਾਰਿਵਾਦਿਗਣਾਮ੍ਬੁ-"ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੫|੧੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਵਿਧੈਃ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ, ਗਣੈਃ ਕਤਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਸਸਿਤਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਮਧੁਰੈਃ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ-ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਃ, ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੂਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਬੀਜਪੂਰਕਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਾਨਾਂ ਮੂਲਾਨਿ ਮਧੁਕਂ ਚੈਤਜ੍ਜਲੇ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦ੍ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ, ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ [ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿ-] "ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕ" (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧|੫੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਫਾਣ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ [ਵਾ] ਪਿਬੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਵਾ-"ਮਧੁਖ਼ਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾ" (ਹ.ਚਿ.ਅ.੨/੧੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਪਠਿਤਂ, ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਪਿਤ੍ਤਤਸ੍ਣੌਸਧਮਾਹ-ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਮਿਤਿ| ਤਦ੍ਵਿਧੈਃ-ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਸਸਿਤਾਮਧੂਨ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਤ੍| ਬੀਜਪੂਰਪਲ੍ਲਵਾਦਿਸਪ੍ਤਕਂ ਜਲੇ ਸ਼ਤਮ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੧੮)- "ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਤਰ੍ਸੇ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍|| ਸ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਰ੍ਸੇ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਚਨ੍ਦਨਖਰ੍ਜੂਰੋਸ਼ੀਰਮਧੁਯੁਤਂ ਤੋਯਮ੍|| ਜੀਰ੍ਣਭੁਕ੍ਤਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਮਧੁਨਾ ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਮ੍|" [ਇਤਿ|]
Adhikarana ਕਫਜਾਯਾਂ ਔਸਧਮ੍ (੭੨-੭੪) · Śloka ੭੪
| ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਯਾਂ ਵਮਨਂ ਨਿਮ੍ਬਪ੍ਰਸਵਵਾਰਿਣਾ||੭੨|| ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਪਞ੍ਚਕੋਲਦਰ੍ਭਪਞ੍ਚਕਸਾਧਿਤਮ੍| ਜਲਂ ਪਿਬੇਦ੍ਰਜਨ੍ਯਾ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੭੩|| ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਂ ਚ ਸਵ੍ਯੋਸਪਟੋਲੀਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਮ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਵਲਨਸ੍ਯਲੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੭੪||
View original
| कफोद्भवायां वमनं निम्बप्रसववारिणा||७२|| बिल्वाढकीपञ्चकोलदर्भपञ्चकसाधितम्| जलं पिबेद्रजन्या वा सिद्धं सक्षौद्रशर्करम्||७३|| मुद्गयूषं च सव्योषपटोलीनिम्बपल्लवम्| यवान्नं तीक्ष्णकवलनस्यलेहांश्च शीलयेत्||७४||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਪਾਨੀਯੇਨ ਵਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਜਲਂ ਸਾਧਿਤਂ ਕਫਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰਜਨ੍ਯਾ-ਹਰਿਦ੍ਰਯਾ, ਜਲਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਕਫਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਂ ਚ ਤ੍ਰਿਕਟੁਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਵਾਨ੍ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਵਲਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਨਸ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲੇਹਂ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਕਚ੍ਛਕਃ-ਤੁਮੁ(ਤੂਣੀ)ਕਃ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾ-ਸ਼੍ਲੋ.੨੨)-"ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀਧਾਤਕੀਪਞ੍ਚਕੋਲਦਰ੍ਭੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਫਜਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| "ਇਤਿ| ਯੋਗਰਤ੍ਨੇ-"ਬਿਲ੍ਵਾਢਕੀ[ਕਨ੍ਯਕ] ਪਞ੍ਚਮੂਲਦਰ੍ਭੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕਫਜਾਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ|" ਇਤਿ| ਕਚ੍ਛਕ(ਧਾਤਕਿ)-ਪਞ੍ਚਕੋਲਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਲਘੁ [ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍]| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ(ਤਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ.੨੩)-"ਸਜੀਰਕਾਣ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਯਰ੍ਧਜਲਪ੍ਲੁਤਾਨਿ| ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਪੀਤਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਮ੍||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਫਤਸ੍ਣੌਸਧਮਾਹ-ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਯਾਮਿਤਿ| ਆਢਕੀ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਯਾਂ ਔਸਧਮ੍,ਆਮ੍ਰਜਾਯਾਂ ਔਸਧਮ੍ (੭੫) · Śloka ੭੫
ਸਰ੍ਵੈਰਾਮਾਚ੍ਚ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਯੇਸ੍ਟਾ ਵਮਨਂ ਤਥਾ| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਰੁਸ੍ਕਰਵਚਾਫਲਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਮਸ੍ਤੁਭਿਃ||੭੫||
View original
सर्वैरामाच्च तद्धन्त्री क्रियेष्टा वमनं तथा| त्र्यूषणारुष्करवचाफलाम्लोष्णाम्बुमस्तुभिः||७५||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਰ੍ਵੈਰਾਮਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਰੀ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਘ੍ਨ੍ਯਾਮਘ੍ਨੀ ਚ ਕ੍ਰਿਯੇਸ੍ਟਾ| ਤਥਾ ਚ ਵਮਨਮਿਸ੍ਟਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਰੁਸ੍ਕਰਵਚਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਫਲਾਮ੍ਲੇਨੋਸ੍ਣਜਲੇਨ ਵਾ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਵਾ ਇਸ੍ਟਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੌਸਧਮਾਹ-ਸਰ੍ਵੈਰਿਤਿ| ਤਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਰੀ-ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਨ੍ਤ੍ਰੀ ਆਮਹਨ੍ਤ੍ਰੀ ਚ| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦਿਭਿਰ੍ਵਮਨਮ੍| ਫਲਾਮ੍ਲਂਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਯਮ੍ਲਮ੍| ਮਦਨਫਲਂ ਵਮਨਤ੍ਵਾਲੁਬ੍ਜਮ੍ (?)|
Adhikarana ਉਪਵਾਸਜਾਯਾਂ ਔਸਧਮ੍ (੭੬) · Śloka ੭੬
ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ਮਣ੍ਡਮੁਸ੍ਣਂ ਹਿਮਂ ਮਨ੍ਥਂ ਚ ਕਾਲਵਿਤ੍| |੭੬|
View original
अन्नात्ययान्मण्डमुष्णं हिमं मन्थं च कालवित्| |७६|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਯਯਾਤ੍-ਅਨ੍ਨਵਿਰਹਾਤ੍, ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਮਣ੍ਡਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਨ੍ਥਂ ਚ ਕਾਲਪ੍ਰਕਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਿਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਉਸ੍ਣੋ ਮਣ੍ਡਃ ਪੇਯਃ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਚ ਹਿਮੋ ਮਨ੍ਥਃ ਪੇਯਃ| ਏਵਂ ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਸੁ ਨਿਰੁਪ੍ਯਮ੍| "ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਾ ਨਾਤਿ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਨ੍ਥ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਉਪਵਾਸਜੌਸਧਮਾਹ-ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਯਯਾਦਿਤਿ| ਉਸ੍ਣਂ ਮਣ੍ਡਂ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ| ਸ਼ੀਤਂ ਮਨ੍ਥਮੁਸ੍ਣਕਾਲੇ| ਅਤ ਏਵ ਕਾਲਵਿਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਸ਼੍ਰਮਜਾਯਾਂ ਔਸਧਮ੍ (੭੬) · Śloka ੭੬
| ਤਸਿ ਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸਂ ਮਨ੍ਥਂ ਵਾ ਸਸਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੭੬||
View original
| तृषि श्रमान्मांसरसं मन्थं वा ससितं पिबेत्||७६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤਸਿ ਜਾਤਾਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ਼੍ਰਮਜੌਸਧਮਾਹ-ਤਸਿ ਸ਼੍ਰਮਾਦਿਤਿ|
Adhikarana ਆਤਪਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੭੭) · Śloka ੭੭
ਆਤਪਾਤ੍ਸਸਿਤਂ ਮਨ੍ਥਂ ਯਵਕੋਲਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ| ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਲਿਮ੍ਪੇਚ੍ਚ ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੭੭||
View original
आतपात्ससितं मन्थं यवकोलजसक्तुभिः| सर्वाण्यङ्गानि लिम्पेच्च तिलपिण्याककाञ्जिकैः||७७||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਤਪਾਤ੍ਤਸਿ ਯਵਕੋਲੋਦ੍ਭਵੈਃ ਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਮਨ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਕਾਞ੍ਜਿਕੈਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਆਤਪਜੌਸਧਮਾਹ=ਆਤਪਾਦਿਤਿ| ਕੋਲਜਾਃ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਬਦਰਤ੍ਵਗੁਦ੍ਭਵਾਃ| ਤਿਲਗ੍ਰਹਣਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕੇਨ ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਮ੍|
Adhikarana ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੭੮) · Śloka ੭੮
ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਾਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍ਤਣ੍ਮਾਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁ ਵਾ| |੭੮|
View original
शीतस्नानाच्च मद्याम्बु पिबेत्तृण्मान् गुडाम्बु वा| |७८|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਾਚ੍ਚ ਤਣ੍ਮਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਣ੍ਮਾਨਿਤਿ ਮਤੁਪਿ ਮਯ ਇਤਿ ਣਤ੍ਵੇ ਰੂਪਮ੍| ਗੁਡਜਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਉਸ੍ਣਾਕ੍ਲਾਨ੍ਤਸ੍ਯੇ (ਨਿ. ਅ. ੫/੫੫)ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤਸ੍ਣੌਸਧਮਾਹ-ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ਤ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਮਦ੍ਯਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੭੮) · Śloka ੭੮
| ਮਦ੍ਯਾਦਰ੍ਧਜਲਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤੋਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍||੭੮||
View original
| मद्यादर्धजलं मद्यं स्नातोऽम्ललवणैर्युतम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯਾਤ੍ਤਣ੍ਮਾਨਰ੍ਧਜਲਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਲਵਣਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਮਦ੍ਯਜੌਸਧਮਾਹ-ਮਦ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਆਯੁਤਂ-ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨਿਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੭੯) · Śloka ੭੯
ਸ੍ਨੇਹਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਜਲਮ੍| |੭੯|
View original
स्नेहतीक्ष्णतराग्निस्तु स्वभावशिशिरं जलम्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰੋਗ੍ਨਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਰਸ੍ਤਣ੍ਮਾਨ੍ਨਿਸਰ੍ਗਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਨੇਹਜੇ (ਨਿ. ਅ. ੫/੫੬) ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤਸ੍ਣੌਸਧਮਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੭੯) · Śloka ੭੯
| ਸ੍ਨੇਹਾਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬ੍ਵਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਮਣ੍ਡਂ ਪਿਪਾਸਿਤਃ||੭੯||
View original
| स्नेहादुष्णाम्ब्वजीर्णात्तु जीर्णान्मण्डं पिपासितः||७९||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪੁਨਰਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਪਿਪਾਸਿਤ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਤ੍ਤਸਿ ਮਣ੍ਡਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਜੌਸਧਮਾਹ-ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਤਿ| ਜੀਰ੍ਣਸ੍ਨੇਹਜੌਸਧਮਾਹ-ਜੀਰ੍ਣਾਦਿਤਿ| ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗ੍ਨਿਵਿਸਯਮਿਦਂ ਭੇਦਦ੍ਵਯਮ੍|
Adhikarana ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੮੦) · Śloka ੮੦
ਪਿਬੇਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨਤਸਿਤੋ ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਧਿ ਗੁਡੋਦਕਮ੍| |੮੦|
View original
पिबेत्स्निग्धान्नतृषितो हिमस्पर्धि गुडोदकम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਸਿਤੋ ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਧਿ-ਤੁਹਿਨਸ਼ੀਤਲਂ, ਗੁਡੋਦਕਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨਜੌਸਧਮਾਹ-ਪਿਬੇਦਿਤਿ| ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਧਿ-_|
Adhikarana ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੮੦) · Śloka ੮੦
| ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਤਸਿਤਃ ਪੀਤ੍ਵੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਤਦੁਲ੍ਲਿਖ਼ੇਤ੍||੮੦||
View original
| गुर्वाद्यन्नेन तृषितः पीत्वोष्णाम्बु तदुल्लिख़ेत्||८०||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਸਿਤਃ ਪੀਤ੍ਵੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਤਤ੍-ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨਂ, ਉਦ੍ਵਮੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭੋਜਨਜੌਸਧਮਾਹ-ਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਨੇਨੇਤਿ|
Adhikarana ਰਸਕ੍ਸਯਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌ (੮੧) · Śloka ੮੧
ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਂ ਕ੍ਸਯਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬਂਹਣਮੌਸਧਮ੍| |੮੧|
View original
क्षयजायां क्षयहितं सर्वं बृंहणमौषधम्| |८१|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਂ ਤਸਿ ਕ੍ਸਯੇ ਹਿਤਂ ਯਦ੍ ਬਂਹਣਮੌਸਧਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਹਿਤਂ-ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰਸਕ੍ਸਯਜੌਸਧਮਾਹ-ਕ੍ਸਯਜਾਯਾਮਿਤਿ| ਕ੍ਸਯਹਿਤਂ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਹਿਤਮ੍|
Adhikarana ਕਸ਼ਾਦਿਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌਸਧਮ੍ (੮੧) · Śloka ੮੧
| ਕਸ਼ਦੁਰ੍ਬਲਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਛਾਗੋ ਰਸੋਥਵਾ||੮੧||
View original
| कृशदुर्बलरूक्षाणां क्षीरं छागो रसोऽथवा||८१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਤਸਿ ਜਾਤਾਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਹਿਤਮ੍| ਅਥਵਾ ਛਾਗੋ ਰਸੋ ਹਿਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕਸ਼ਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਕਸ਼ਦੁਰ੍ਬਲਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਿਤਿ|
Adhikarana ਸੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌਸਧਮ੍ (੮੨) · Śloka ੮੨
ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਸੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸਯਕਾਸਹਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| |੮੨|
View original
क्षीरं च सोर्ध्ववातायां क्षयकासहरैः शृतम्| |८२|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਯਾਂ ਤਸਿ ਕ੍ਸਯਕਾਸਹਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਹਿਤਮ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਸੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ-ਕ੍ਸੀਰਂ ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਜਾਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਯਾਮੌਸਧਮ੍ (੮੨-੮੩) · Śloka ੮੩
| ਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਾਜ੍ਜਾਤਾਯਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਸਸਿਤਾਮਧੁ||੮੨|| ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰੋਗਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| |੮੩|
View original
| रोगोपसर्गाज्जातायां धान्याम्बु ससितामधु||८२|| पाने प्रशस्तं सर्वा च क्रिया रोगाद्यपेक्षया| |८३|
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਾਜ੍ਜਾਤਾਯਾਂ ਤਸਿ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਸਸਿਤਾਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰੋਗਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰੋਗਾਪਸਰ੍ਗਜੌਸਧਮਾਹ-ਰੋਗੋਪਸਰ੍ਗਜਾਤਾਯਾਮਿਤਿ| ਧਾਨ੍ਯਂ-ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੩੭)- " ਕ੍ਸਤੋਦ੍ਭਵਾਂ ਰੂਗ੍ਵਿਨਿਵਾਰਣੇਨ ਜਯੇਦ੍ਰਸਾਨਾਮਸਜਸ਼੍ਚ ਪਾਨੈਃ| ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਿਤਾਂ ਕ੍ਸੀਰਜਲਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸੋਦਕਂ ਵਾ ਮਧੁਕੋਦਕਂ ਵਾ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਪੂਰ੍ਵਾਮਯਕ੍ਸੀਣਜਾਯਾਂ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਔਸਧਮ੍ (੬) · Śloka ੬
| ਤਸ੍ਯਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਮਯਕ੍ਸੀਣੋ ਨ ਲਭੇਤ ਜਲਂ ਯਦਿ||੮੩|| ਮਰਣਂ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਤਤਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਭੈਸਜ੍ਯੈਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਤਸ੍ਯ ਜਯੇਤ੍ਪੁਰਾ||੮੪|| ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਿਤਾਯਾਮਨ੍ਯੋਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍| ੮੪ ੧/੨| ਇਤਿ ਤਸ੍ਣਾਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰਿਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
View original
| तृष्यन् पूर्वामयक्षीणो न लभेत जलं यदि||८३|| मरणं दीर्घरोगं वा प्राप्नुयात्त्वरितं ततः| सात्म्यान्नपानभैषज्यैस्तृष्णां तस्य जयेत्पुरा||८४|| तस्यां जितायामन्योऽपि व्याधिः शक्यश्चिकित्सितुम्| ८४ १/२| इति तृष्णारोगचिकित्सितम्| इति श्रिवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने छर्दिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਾਮਯੇਨ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸਨ੍ ਤਸ੍ਣਕ੍-ਪਿਪਾਸਿਤੋ, ਯਦਿ ਜਲਂ ਨ ਲਭੇਤ ਤਦਾ ਮਰਣਂ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਹੇਤੋਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਂ, ਤਸ੍ਯ-ਨਰਸ੍ਯ, ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਰੋਗੇਭ੍ਯਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਾਨਭੇਸਜੈਸ੍ਤਸਂ ਜਯੇਤ੍, ਤਤੋਪਰਂ ਰੋਗਮ੍| ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸਿ ਜਿਤਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮਨ੍ਯੋਪਿ ਰੋਗ ਉਪਕ੍ਰਮਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਛਰ੍ਦਿਹਦ੍ਰੋਗਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੬||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਰੋਗਾਦ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਮਾਹ-ਤਸ੍ਯਨ੍ਨਿਤਿ| ਰੋਗਵਿਰੋਧੇਪਿ ਜਲਂ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਰੂਪਾਯਾ ਅਪ੍ਯੁਪਸਰ੍ਗਜਾਯਾਃ (?) ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਾਹਤ੍ਵਰਿਤਮਿਤਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ ਯਦ੍ਯੁਪਸ਼ੇਤੇ ਤਤ੍ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਿਨਿਰਪੇਕ੍ਸਮਪਿ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯੇਵਮਰ੍ਥਃ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ (ਤਸਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੪੧)- "ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸਾਦਾਹਸ੍ਤ੍ਰੀਮਦ੍ਯਭਸ਼ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ| ਪਿਬੇਯੁਃ ਸ਼ੀਤਲਂ ਤੋਯਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ|| ਤਸਿਤੋ ਮੋਹਮਾਯਾਤਿ ਮੋਹਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਵਿਮੁਞ੍ਜਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਾਰਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ|| ਅਨ੍ਨੇਨਾਪਿ ਵਿਨਾ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਧਾਰਯਤੇ ਚਿਰਮ੍| ਤੋਯਾਭਾਵਾਤ੍ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਤਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਤਸ੍ਣਾਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸਾਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍||